1. Ratanacaṅkamanakaṇḍaṃ · 1. 宝石经行篇义注
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Khuddakanikāye · 小部中
Buddhavaṃsa-aṭṭhakathā · 《佛种姓》注释
Ganthārambhakathā
论题的开端
Anantañāṇaṃ karuṇālayaṃ layaṃ, malassa buddhaṃ susamāhitaṃ hitaṃ;
无量智慧、慈悲的大海涤净一切垢染,佛陀安住于圆满正念,利益众生;
Namāmi dhammaṃ bhavasaṃvaraṃ varaṃ, guṇākarañceva niraṅgaṇaṃ gaṇaṃ.
我礼敬法,护持出离生死轮回、至上殊胜,犹如无垢宝群;
Paññāya seṭṭho jinasāvakānaṃ, yaṃ dhammasenāpati dhammarājaṃ;
智慧最胜者,为诸正觉弟子之统领,正法之王;
Apucchi satthāramapārapāraguṃ, niraṅgaṇaṃ ñātigaṇassa majjhe.
提问那远超彼世尊,意洁净,身处无垢家族中心;
Subuddhavaṃsenidha buddhavaṃso, visuddhavaṃsena vināyakena;
此处是清净佛系之始祖佛陀,清净家族之元首;
Hatāvakāsena pakāsito yo, samādhivāsena tathāgatena.
由断灭贪欲者发明,如来以定住示现。
Yāvajjakālā avināsayantā, pāḷikkamañceva ca pāḷiyatthaṃ;
乃至终身不坏,如同保护牢固的床垫,恒常不坏;
Kathānusandhiṃ sugatassa puttā, yathāsutaṃyeva samāhariṃsu.
善逝之子依教导,正如所闻,悉心集摄。
Tasseva sambuddhavaranvayassa, sadā janānaṃ savanāmatassa;
此即正觉世尊法系,常为大众听闻所依。
Pasādapaññājananassa yasmā, saṃvaṇṇanānukkamato pavattā.
由此生起安详与智慧,随教说诠释而流传。
Sakkaccasaddhammaratena buddhasīhena sīlādiguṇoditena;
以萨咖诚信乐法之心,犹如佛狮踊跃展显具足戒德。
Āyācitohaṃ sucirampi kālaṃ, tasmāssa saṃvaṇṇanamārabhissaṃ.
我非出于乞求,亦非久时逗留,故由此缘起开始述说。
Sadā janānaṃ kalināsanassa, ciraṭṭhitatthaṃ jinasāsanassa;
常为众生沉溺于恶劣时局,长久坚立如来教法故;
Mamāpi puññodayavuddhiyatthaṃ, pasādanatthañca mahājanassa.
我亦因福德增长,更为大众安乐而作此述说。
Mahāvihārāgatapāḷimaggasannissitā saṅkaradosahīnā;
由大寺众所依止正道且无杂害,
Samāsatoyaṃ pana buddhavaṃsasaṃvaṇṇanā hessati sārabhūtā.
总之此佛系传记述说必将成为其要旨。
Sotabbarūpaṃ pana buddhavaṃsakathāya aññaṃ idha natthi yasmā;
但就佛系事迹而言,此处无他内容可加。
Pasādanaṃ buddhaguṇe ratānaṃ, pavāhanaṃ pāpamahāmalassa.
对热爱佛陀品德者而言,生起信心;则能远离重大的烦恼污垢。
Tasmā hi sakkaccasamādhiyuttā, vihāya vikkhepamanaññacittā;
因此,应专心一意,断除散乱的他心;
Saṃvaṇṇanaṃ vaṇṇayato suvaṇṇaṃ, nidhāya kaṇṇaṃ madhuraṃ suṇātha.
又应以详尽的描述美好佛德,如同美妙宝玉般,集中倾听。
Sabbampi hitvā pana kiccamaññaṃ, sakkacca maccenidha niccakālaṃ;
虽然舍弃了一切其他利益与任务,专为此事长久勤修;
Sotuṃ kathetumpi budhena yuttā, kathā panāyaṃ atidullabhāti.
听闻、称说皆应与佛相应,此言语殊胜难得可遇。
Tattha ‘‘buddhavaṃsasaṃvaṇṇanā hessati sārabhūtā’’ti vuttattā buddhavaṃso tāva vavatthapetabbo. Tatridaṃ vavatthānaṃ – ito heṭṭhā kappasatasahassādhikesu catūsu asaṅkhyeyyesu uppannānaṃ pañcavīsatiyā buddhānaṃ uppannakappādiparicchedavasena paveṇivitthārakathā ‘‘buddhavaṃso nāmā’’ti veditabbo.
在此应当说:“佛传记说是真切重要的”,这佛传记书当如此阐释。其内容自下而上,历经数千劫,涵盖无量无数,在二十五世佛中,依其出生世系逐一详述,即名为“佛传记”。
Svāyaṃ kappaparicchedo nāmaparicchedo gottaparicchedo jātiparicchedo nagaraparicchedo pituparicchedo mātuparicchedo bodhirukkhaparicchedo dhammacakkappavattanaparicchedo abhisamayaparicchedo sāvakasannipātaparicchedo aggasāvakaparicchedo upaṭṭhākaparicchedo aggasāvikāparicchedo parivārabhikkhuparicchedo raṃsiparicchedo sarīrappamāṇaparicchedo bodhisattādhikāraparicchedo byākaraṇaparicchedo bodhisattapadhānaparicchedo āyuparicchedo parinibbānaparicchedoti imehi pāḷiyā āgatehi bāvīsatiyā paricchedehi paricchinno vavatthito.
自比为二十二种分类,即名称分类、族姓分类、出生分类、城镇分类、父亲分类、母亲分类、觉树分类、法轮转动分类、成就分类、弟子聚会分类、首席弟子分类、侍者分类、首席女弟子分类、随从比库分类、身体毛发分类、身量分类、觉士资格分类、语法分类、觉士修习分类、寿命分类、般涅槃分类,这些均以巴利语二十二种分类加以论述。
Pāḷianāruḷho pana sambahulavāropettha ānetabbo. So agāravāsaparicchedo pāsādattayaparicchedo nāṭakitthiparicchedo aggamahesiparicchedo puttaparicchedo yānaparicchedo abhinikkhamanaparicchedo padhānaparicchedo upaṭṭhākaparicchedo vihāraparicchedoti dasadhā vavatthito hoti.
但凡广泛累积而汇集的不可拆分的分类,包括在家居士分类、宫殿廷臣分类、剧场舞台分类、首席领主分类、儿子分类、车辆分类、出家分类、修习分类、侍者分类、寺院分类,这十种广泛论述。
Taṃ sambahulavārampi, yathāṭṭhāne mayaṃ pana;
这一广泛汇集,我等也将如实依地方,
Dassetvāva gamissāma, tattha tattha samāsato.
观看了便前往,依次汇集解释。
So evaṃ vavatthito pana –
但这就这样被论述,
Kenāyaṃ desito kattha, kassatthāya ca desito;
是由谁所宣说,为何处说及为何目的而说?
Kimatthāya kadā kassa, vacanaṃ kena cābhato.
为何、何时、何人,以何种理由发出此言?
Sabbametaṃ vidhiṃ vatvā, pubbameva samāsato;
述说完所有条文,先前即已概括说明;
Pacchāhaṃ buddhavaṃsassa, karissāmatthavaṇṇananti.
事后我当为佛世系作意旨之释义。
Tattha kenāyaṃ desitoti ayaṃ buddhavaṃso kena desito? Sabbadhammesu appaṭihatañāṇacārena dasabalena catuvesārajjavisāradena dhammarājena dhammassāminā tathāgatena sabbaññunā sammāsambuddhena desito.
所谓此佛系由谁教诲?佛系由谁宣说?乃由诸法中,具有坚定无误知识行为的十力具足者、精通四净戒者、法之王者,法的主宰者,具足三明的如来,即圆满觉悟者宣说。
Kattha desitoti? Kapilavatthumahānagare nigrodhārāmamahāvihāre paramarucirasandassane devamanussanayananipātabhūte ratanacaṅkame caṅkamantena desito.
何处宣说?在迦毗罗卫大城中,安住于无忧树庵大寺,景致极美,众天人及人类所瞻仰之宝石展开步行时所宣说。
Kassatthāyaca desitoti? Dvāsītiyā ñātisahassānaṃ anekakoṭīnañca devamanussānaṃ atthāya desito.
为谁宣说?为两千多亲族成千上万的天人及人类利益而宣说。
Kimatthāya desitoti? Caturoghanittharaṇatthāya desito.
“为何而宣讲?” 是为克服四种病患而宣讲。
Kadā desitoti bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ vīsativassāni anibaddhavāso hutvā yattha yattha phāsukaṃ hoti, tattha tattheva gantvā vasi. Kathaṃ? Paṭhamaṃ vassaṃ isipatane dhammacakkaṃ (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 13 ādayo; paṭi. ma. 2.30) pavattetvā aṭṭhārasa brahmakoṭiyo amatapānaṃ pāyetvā bārāṇasiṃ upanissāya isipatane migadāye vasi. Dutiyaṃ vassaṃ rājagahaṃ upanissāya veḷuvane mahāvihāre. Tatiyacatutthānipi tattheva. Pañcamaṃ vesāliṃ upanissāya mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Chaṭṭhaṃ makulapabbate. Sattamaṃ tāvatiṃsabhavane. Aṭṭhamaṃ bhaggesu saṃsumāragiriṃ upanissāya bhesakaḷāvane. Navamaṃ kosambiyaṃ. Dasamaṃ pālileyyakavanasaṇḍe. Ekādasamaṃ nāḷāyaṃ brāhmaṇagāme. Dvādasamaṃ verañjāyaṃ. Terasamaṃ cāliyapabbate. Cuddasamaṃ jetavanamahāvihāre. Pañcadasamaṃ kapilavatthumahānagare. Soḷasamaṃ āḷavakaṃ dametvā caturāsītipāṇasahassāni amatapānaṃ pāyetvā āḷaviyaṃ. Sattarasamaṃ rājagaheyeva. Aṭṭhārasamaṃ cāliyapabbateyeva. Tathā ekūnavīsatimaṃ vīsatimaṃ pana vassaṃ rājagaheyeva vasi. Tena vuttaṃ – ‘‘bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ vīsativassāni anibaddhavāso hutvā yattha yattha phāsukaṃ hoti, tattha tattheva gantvā vasī’’ti. Tato paṭṭhāya pana sāvatthiṃyeva upanissāya jetavanamahāvihāre ca pubbārāme ca dhuvaparibhogavasena vasi.
“何时宣讲?” 世尊于初次成道时,曾二十年不定所住,凡其所置蒲团者,即前往入住。如何?第一年,在仙人堕处转动法轮,摄取十八万不可毁坏的梵天供养,依傍巴拉那西,于仙人堕处鹿野苑住持。第二年,依偎王舍城的竹林大寺。第三、第四年亦如是。第五年,依傍维萨离大林的亭阁讲堂。第六年,于马枷山岳。第七年,在三十三天宫。第八年,依傍比库集聚的桑苏摩罗迦山,于比萨迦林栖止。第九年,居于国桑比。第十年,在巴利耶卡森林边。第十一年,于那罗延婆罗门村。第十二年,处于维林伽。第十三年,依山居于查利山。第十四年,住持揭德林大寺。第十五年,居于咖毕拉瓦图大城。第十六年,去占领阿拉维,摄取四万八千无尽的梵天供养,悠然入驻阿拉维。第十七年,居于王舍城。第十八年,仍依查利山。于是如此,至二十一年、二十年时,仍安住于王舍城。曾说:‘世尊初次成道后二十年不定所住,凡其所置蒲团者,即往那里住持。’此后,乃定驻于娑婆提城,依傍揭德林大寺与古庙,安住现实享用。
Yadā pana satthā buddho hutvā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye paṭhamaṃ vassaṃ vasitvā vuṭṭhavasso pavāretvā uruvelaṃ gantvā tattha tayo māse vasanto tebhātikajaṭile dametvā bhikkhusahassehi kataparivāro phussamāsapuṇṇamāyaṃ rājagahaṃ gantvā dve māse tattheva vasi, tadā bārāṇasito nikkhantassa panassa pañca māsā jātā. Sakalo hemanto atikkanto. Udāyittherassa āgatadivasato sattaṭṭhadivasā vītivattā. So pana phaggunīpuṇṇamāsiyaṃ cintesi – ‘‘atikkanto hemanto, vasantakālo anuppatto, samayo tathāgatassa kapilapuraṃ gantu’’nti. So evaṃ cintetvā kulanagaragamanatthāya saṭṭhimattāhi gāthāhi gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Atha satthā cassa vacanaṃ sutvā ñātisaṅgahaṃ kātukāmo hutvā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi kapilavatthuvāsīnaṃ dasahi sahassehīti sabbeheva vīsatiyā khīṇāsavasahassehi parivuto rājagahato nikkhamitvā divase divase yojanaṃ gacchanto rājagahato saṭṭhiyojanaṃ kapilavatthupuraṃ dvīhi māsehi sampāpuṇitvā tattha ñātīnaṃ vandāpanatthaṃ yamakapāṭihāriyaṃ akāsi. Tadāyaṃ buddhavaṃso desito.
当时师尊成佛,初年布拉那西仙人堕处鹿野苑住持,雨季后离去,往乌鲁韦拉,在彼三旬之久,修伏三昧与禅定,携同比库千余,满月时节赴王舍城,逗留二个月,彼时布拉那西闭关者亦诞育五个月。众黄冬已过。至乌达长老入寺七十八天,至满月夜钟声响起时,思维曰:‘黄冬已过,春未至,正是应往迦毗罗卫时。’遂诵六十首诗赞述启程。继之师尊听闻者,欲聚亲属,呼唤拘罗王城出家子孙一十万,迦毗罗卫居民一十万,皆悉离灭五毒,围绕师尊,由王舍城每日行进至迦毗罗卫六十余由旬,二月后达彼,作亲属欢庆与欢迎礼仪。其时,此《佛系纪》曾宣说此事。
Kassa vacananti? Sāvakapaccekabuddhānaṃ asādhāraṇaṃ sammāsambuddhasseva vacanaṃ.
“这是谁的话?” 此乃声闻、辟支佛,以及非凡正觉者的共同言语。
Kenābhatoti? Ācariyaparamparāya ābhato. Ayañhi sāriputtatthero bhaddajī tisso kosiyaputto siggavo moggaliputto sudatto dhammiko dāsako soṇako revatoti evamādīhi yāva tatiyasaṅgītikālā ābhato, tato uddhampi tesaṃyeva sissānusissehīti evaṃ tāva ācariyaparamparāya yāvajjakālā ābhatoti veditabbo.
“为何称为‘由传承而传’?” 是因师承相传之故。此中有长老萨利普塔、优婆离、师兄弟三人、犍陀罗子嗣、西加波、摩诃梨、达速多、持法者、侍者、苏纳迦、雷瓦达等,如此众多,为第三次唱诵之前世,亦即此师承规定所约束,须知此为终身之师承传承。
Ettāvatā –
至此——
‘‘Kenāyaṃ desito kattha, kassatthāya ca desito;
“为何所说?在哪里所说?为谁而说?
Kimatthāya kadā kassa, vacanaṃ kena cābhato’’ti. –
为达到何种目的?何时为谁所说?言说又出自何方?”
Ayaṃ gāthā vuttatthā hoti.
这就是此偈的含义所在。
Nidānakathā
因缘史
Bāhiranidānaṃ外因缘
Evaṃ ābhatassa panassa idāni atthavaṇṇanā hoti, sā panāyaṃ atthavaṇṇanā yasmā dūrenidānaṃ avidūrenidānaṃ santikenidānanti, imāni tīṇi nidānāni dassetvāva vaṇṇitā suvaṇṇitā nāma hoti. Ye ca naṃ suṇanti, tehi samudāgamato paṭṭhāya viññātattā suviññātāva hoti, tasmā tāni nidānāni dassetvāva vaṇṇayissāma.
如是,现今对此义理进行详细说明,此说明名为缘起,因为缘起有远缘、近缘与眼前缘三种,三者相继显现后,即为圆满说明。未闻此义者,经过此义的逐渐展开与理解,便能了然于心,故应于缘起显现时加以说明和阐释。
Tattha ādito paṭṭhāya tāva tesaṃ nidānānaṃ paricchedo veditabbo. Tatrāyaṃ saṅkhepato atthadīpanā – dīpaṅkaradasabalassa pādamūle katābhinīhārassa mahāsattassa yāva vessantarattabhāvā cavitvā tusitabhavane nibbatti, tāva pavattā kathā dūrenidānaṃ nāma. Tusitabhavanato cavitvā yāva bodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇappatti, tāva pavattā kathā avidūrenidānaṃ nāma. ‘‘Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’’ti ca, ‘‘rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe’’ti ca, ‘‘vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’’nti ca evaṃ mahābodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇappattito yāva parinibbānamañcā etasmiṃ antare bhagavā yattha yattha vihāsi, taṃ taṃ santikenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ. Ettāvatā saṅkhepeneva tiṇṇaṃ dūrāvidūrasantikenidānānaṃ vasena bāhiranidānavaṇṇanā samattā hotīti.
于此应该先了解三种缘起的类别,简略阐明其义——从过去世起,为担负灯明天子的足下侍奉的伟大生命,脱离了凡间生命至忉利天宫(须弥山顶天界),这一过程称为远缘。由忉利天宫转生到兜率天宫,再至菩提树下获得圆满智慧(悉知一切、成就正觉),这一过程称为近缘。此后“有一时,世尊住在舍卫城祗树给孤独园”,以及“住于王舍城竹林精舍”,“住于王舍城近大林的库塔伽罗堂”,乃至于世尊在菩提圣地获得圆满智慧至般涅槃的这一期间,世尊居止处所对应的现今各境,称为眼前缘。综上简而言之,远、近、眼前三种缘起的类别因缘完备,已足以构成本义理的充分说明。
Abbhantaranidānaṃ
内因缘