8. Nāgasamālavaggo · 8. 龙沙玛喇品义注
8. Nāgasamālavaggo第八 那伽萨马拉品
1. Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā那伽萨马拉长老譬喻注释
Āpāṭaliṃahaṃ pupphantiādikaṃ āyasmato nāgasamālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tathārūpasajjanasaṃsaggassa alābhena satthari dharamānakāle dassanasavanapūjākammamakaritvā parinibbutakāle tassa bhagavato sārīrikadhātuṃ nidahitvā katacetiyamhi cittaṃ pasādetvā pāṭalipupphaṃ pūjetvā somanassaṃ uppādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena tato kālaṃ kato tusitādīsu chasu devalokesu sukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nāgarukkhapallavakomaḷasadisasarīrattā nāgasamāloti mātāpitūhi katanāmadheyyo bhagavati pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
吾名阿帕塔利，曾供养赞美尊者那迦萨摩长老之事迹。此亦乃先佛所行之功德，历劫因缘，修集正法功绩。于世尊在世之时，于一族家中修行得证解脱，已获无漏，安住宅舍之中。借此与众善法相应，获益正法接触，因供养佛陀而行礼敬，在佛示现闻法时亦礼敬。及佛于法灭涅槃时，将佛的身骨安置于某塔中，安奉而使心欢喜，并以巴达花献供养。由此长存欢喜之心，持此心至忉利天及其他六天界中，安享天福。此后再生人间，享人间富乐，于今世，生于佛初出世之家，已获解脱，持具那迦树嫩叶柔软身体，名为那迦萨摩。因父母起此名，心悦世尊，发心出家，未久即得阿拉汉果位。
§1
1. So pacchā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādimāha. Tattha āpāṭalinti ā samantato, ādarena vā pāṭalipupphaṃ gahetvā ahaṃ thūpamhi abhiropesiṃ pūjesinti attho. Ujjhitaṃ sumahāpatheti sabbanagaravāsīnaṃ vandanapūjanatthāya mahāpathe nagaramajjhe vīthiyaṃ ujjhitaṃ uṭṭhāpitaṃ, iṭṭhakakammasudhākammādīhi nipphāditanti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.
一者，彼后忆念自己先前所行之功德，名曰『由欢喜而生』，述说先前所作之善行。此中『阿帕塔利』因四方人以敬意奉献巴达花，故祈愿将花冠敬施寺塔，作为礼敬佛陀之意。所谓“乌集陀”为大街道，指城中居民为敬礼佛陀，沿大道设立陈列，有如广阔通衢中竖立，因秉持诚心敬礼受人赞叹。
Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 那伽萨马拉长老譬喻注释完毕。
2. Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā足迹想长老譬喻注释
Akkantañca padaṃ disvātiādikaṃ āyasmato padasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ saddhāsampanne upāsakagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno bhagavatā tassa anukampāya dassitaṃ padacetiyaṃ disvā pasanno lomahaṭṭhajāto vandanapūjanādibahumānamakāsi. So teneva sukhette sukatena puññena tato cuto sagge nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu jāto manussasampattiṃ sabbamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññanāmena padasaññakattheroti pākaṭo.
亦有称『阿堪坦查帕』的偈语，是记述尊者巴达萨尼名比库之传记。此比库于历代佛陀时代皆修善功德，累劫积集布施福德。尊者世尊时代，于一信仰坚固之家中，解脱具足，获宝藏，因佛慈悲见其信心，示现脚骨舍利塔。初生时身毛立起，见塔礼敬，给予大供养。其后于福田享天福，思生人间，得享人间善乐。此生为世尊初出世时之族人，智慧圆满，因信生发，出家修行，不久即成阿拉汉，故名『巴达萨尼长老』，旷世闻名。
§5
5. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento akkantañca padaṃ disvātiādimāha. Tattha akkantanti akkamitaṃ dassitaṃ. Sabbabuddhānaṃ sabbadā caturaṅgulopariyeva gamanaṃ, ayaṃ pana tassa saddhāsampannataṃ ñatvā ‘‘eso imaṃ passatū’’ti padacetiyaṃ dassesi, tasmā so tasmiṃ pasīditvā vandanapūjanādisakkāramakāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
五者，彼一日忆念过去所作之善事，名曰『阿堪坦查帕』，示现并述旧事。『阿堪坦』为教法中所示意之‘已完成’者。历代诸佛均行此礼敬，每佛出世均以四指轻触佛足，示意敬礼。知信坚固者云“我以此礼以观佛陀”，故以此拜敬合于礼仪仪轨。由此证明尊者于众多佛陀时代始终坚固信心，故获殊胜称誉。此偈末云，乃知智慧常显。
Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 足迹想长老譬喻注释完毕。
3. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā佛想长老譬喻注释
Dumagge paṃsukūlikantiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto dumagge laggitaṃ bhagavato paṃsukūlacīvaraṃ disvā pasannamānaso ‘‘arahaddhaja’’nti cintetvā vandanapūjanādisakkāramakāsi. So tena puññakammena devamanussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
名曰“杜玛格”戴尘衣者，为佛门信仰坚定比库之传记。其于历代佛陀时代积累功德，功德遍及诸相。尊者世尊时代，于一族家中得信，生起信根，见御制佛衣，心生欢喜，称“生于阿拉汉家族”，表达心敬及礼敬。凭此善业，享天人福报及人间恩泽。今生于世尊初现世时之家，信心坚固，出家修行，未久即成阿拉汉。
§9
9. So pattaarahattādhigamo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento dumagge paṃsukūlikantiādimāha. Tattha dhunāti kampatīti dumo. Duhati pūreti ākāsatalanti vā dumo, dumassa aggo koṭīti dumaggo, tasmiṃ dumagge. Paṃsumiva paṭikkūlabhāvaṃ amanuññabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ, paṃsukūlameva paṃsukūlikaṃ, satthuno paṃsukūlaṃ dumagge laggitaṃ disvā ahaṃ añjaliṃ paggahetvā taṃ paṃsukūlaṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Tanti nipātamattaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
九者，成就阿拉汉果位者，忆述其过往善行，名为“由欢喜而生”。称“杜玛格”即尘衣，尘衣即布施之衣，尘为布施之义；该衣系于佛足，故名尘衣。尘衣者，意指覆尘，皆示敬意。观见尘衣于佛足，起合掌礼敬，表示恭敬。此偈末云，此义常为显著明了。
Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 佛想长老譬喻注释已完。
4. Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā4. 施胡麻油长老譬喻注释
Kānanaṃvanamoggayhātiādikaṃ āyasmato bhisāluvadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle himavantassa samīpe araññāvāse vasanto vanamūlaphalāhāro vivekavasenāgataṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcabhisāluve adāsi. Bhagavā tassa cittaṃ pasādetuṃ passantasseva paribhuñji. So tena cittappasādena kālaṃ katvā tusitādīsu sampattimanubhavitvā pacchā manussasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampattiṃ patto taṃ pahāya sāsane pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
「森林入口」等语，是尊者比萨卢瓦达耶卡长老的传记。此尊者乃诸古佛时代别有功德，在各自世间中，由于具足欢喜的缘故，礼敬并修习福德，于正觉者世尊涅槃时，于喜马拉雅山近旁，栖居于森林的住处，依止山林根叶为食，远离俗世之所。见到正觉尊者时，心怀欢喜，赐予比萨卢瓦达五物。世尊取悦其心，亲近而受用。彼以此心喜，历时于天界诸乐，后来又得人间福报，得以出生。于此佛出世时，有一世家人家中隐居，得大富贵财产。然舍此荣华，入出家门，未久即证阿拉汉果。
§13
13. So tato attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Vasāmi vipine ahanti vivekavāso ahaṃ vasāmīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
本节说明，尊者说自己舍弃先前业，本来心安理得，分享昔时行为的传记，称「森林入口」等。下文所述的意趣亦同。谓曰：居住于树林，称为远离俗务，养老修行。我住于此林，即为孤寂之所。此乃本节所述大意。
Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施胡麻油长老譬喻注释已完。
Chaṭṭhabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā. · 第六诵品注释已毕。
5. Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā5. 一想长老譬喻注释
Khaṇḍonāmāsi nāmenātiādikaṃ āyasmato ekasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasannamānaso tassa satthuno khaṇḍaṃ nāma aggasāvakaṃ bhikkhāya caramānaṃ disvā saddahitvā piṇḍapātamadāsi. So tena puññakammena devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So ekadivasaṃ piṇḍapātassa saññaṃ manasikaritvā paṭiladdhavisesattā ekasaññakattheroti pākaṭo.
「名为刹那」等，是尊者独觉长老的传记。彼亦诸古佛时代曾有功德，依此功德于各世间，出生于世家后证了涅槃。得清净果报后，心明朗，见到师长尊者时，尊心欢喜，供养顶礼剃除发髻、独修行的最上大比库。彼以此善业，享受天人及人间诸种福乐。于此佛世，出生于萨伐提一世家人家，证入涅槃后，听闻圣者教法，真诚归依，出家后不久证阿拉汉。彼一昼夜专虑供养之业，由此化名「独觉长老」而为人知。
§18
18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādimāha. Tattha tassa aggasāvakattherassa kilesānaṃ khaṇḍitattā khaṇḍoti nāmaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
本节说明尊者述说自己舍弃昔日业，心生欢喜，显现昔日行为传记，称呼为「名为刹那」等。此称「刹那」是因其是最顶上大弟子的阿私陀方面，能断除烦恼之意。其他详尽由文本所述为准。
Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 一想长老譬喻注释已完。
6. Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā第六，施草铺长老譬喻注释
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasantharadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto buddhuppādato pageva uppannattā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre ekaṃ saraṃ nissāya paṭivasati. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya ākāsena agamāsi. Atha kho so tāpaso ākāsato oruyha ṭhitaṃ taṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tiṇaṃ lāyitvā tiṇasantharaṃ katvā nisīdāpetvā bahumānādarena pañcapatiṭṭhitena vanditvā paṭikuṭiko hutvā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto anekavidhasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
「喜马拉雅山不远处」等，是尊者独舍那达耶卡长老的传记。彼亦诸古佛时代曾有功德，依恭敬福德于诸世间，出生于如来释迦牟尼时的一世家，刚出世便有所觉悟，放弃家庭舍利比耶出家，居于喜马拉雅远处一孤竹林，寄栖其上。当时世尊从天而降，因慈悲之故。此独舍那行者，见到世尊心欢喜，采集草叶积草垛，作成草席。敬重而顶礼五体投地，遂起身离去。彼历年守此修行，经行于天人及人间，享受种种殊胜福报。于此佛世于世家中出生后，欢喜证得佛果，听闻法而归依，出家后不久即证阿拉汉。
§22
22. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mahājātassaroti ettha pana saranti ettha pānīyatthikā dvipadacatuppadādayo sattāti saraṃ, atha vā saranti ettha nadīkandarādayoti saraṃ, mahanto ca so sayameva jātattā saro ceti mahājātassaro. Anotattachaddantadahādayo viya apākaṭanāmattā ‘‘mahājātassaro’’ti vuttoti daṭṭhabbo. Satapattehisañchannoti ekekasmiṃ pupphe satasatapattānaṃ vasena satapatto, satapattasetapadumehi sañchanno gahanībhūtoti attho. Nānāsakuṇamālayoti aneke haṃsakukkuṭakukkuhadeṇḍibhādayo ekato kuṇanti saddaṃ karontīti sakuṇāti laddhanāmānaṃ pakkhīnaṃ ālayo ādhārabhūtoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
本节说明独舍那尊者述说自己舍弃先业，欢喜而显示昔日行为，称呼为「喜马拉雅山不远处」等。于此段下文说，所谓「大河」有多重含义，或指以四脚八足动物为名的七十栗河之流；又或指河湾之类。又称“大河”为远古之流水，象征无尽广阔。又以百花覆盖之意称为河岸，鸟类聚居此，常发声鸣唱。此皆依次条理说明谓义。其余皆以兴盛、崇高含义作结。
Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施草铺长老譬喻注释终了。
7. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā第七，施针长老譬喻注释
Tiṃsakappasahassamhītiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya bhagavato cīvarakammaṃ kātuṃ pañca sūciyo adāsi. So tena puññena devamanussesu puññamanubhavitvā vicaranto uppannuppannabhave tikkhapañño hutvā pākaṭo imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajanto tikkhapaññatāya khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi.
三万劫合会等是具寿尊者须支陀伊迦长老的传记。此长老于以往多生中曾积累善业，缘起得以自在变现。于某时节，于某一世间，于一户贵族之家现出。他身具智慧，值世尊时，为世尊制衣事，先后布施五根针。此善业令他在人天享受福报，轮回往来，智慧锐利。有此明慧，明显证得佛出世时，于一贵族之家现出，智慧圆满，欢喜重新出家，以锐利智慧如削铁如砥，早成阿拉汉果位。
§30
30. So aparabhāge puññaṃ paccavekkhanto taṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tiṃsakappasahassamhītiādimāha. Antarantaraṃ panettha suviññeyyameva.
三十万劫合会后，观察其所积善业，因见欢喜，宣说前世的功德积累三十万劫合会等。此处其中缘起理应详知明了。
§31
31.Pañcasūcī mayā dinnāti ettha sūcati chiddaṃ karoti vijjhatīti sūci, pañcamattā sūcī pañcasūcī mayā dinnāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
“五根针由我布施”者，是说针用以缝断破布之义，针即是缝合工具。五根针即五针，施予五针之义。余文亦应明了。
Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施针长老譬喻注释终了。
8. Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā第八，巴嗒厘花供奉长老譬喻注释
Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato pāṭalipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe seṭṭhiputto hutvā nibbatto vuddhippatto kusalākusalaññū satthari pasīditvā pāṭalipupphaṃ gahetvā satthu pūjesi. So tena puññena bahudhā sukhasampattiyo anubhavanto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
金色相身如来等是具寿长老巴多利普花长老的传记。此长老以往多生中多有福德，随缘自在显现。于世尊时期，生于一贵族家中，是财主之子，智慧增长，善恶明知，欢喜世尊，持花供养。以此功德而多方享受安乐果报，人天轮回，佛出世时再生贵族之家，智慧增长，敬奉世尊，出家后不久即成阿拉汉。
§36
36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Tattha antarāpaṇeti ā samantato hiraññasuvaṇṇādikaṃ bhaṇḍaṃ paṇenti vikkiṇanti pattharanti etthāti āpaṇaṃ, āpaṇassa antaraṃ vīthīti antarāpaṇaṃ, tasmiṃ antarāpaṇe. Suvaṇṇavaṇṇaṃ kañcanagghiyasaṃkāsaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ sambuddhaṃ disvā pāṭalipupphaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
此处复述金色相如来等的赞叹，观察自己过去善业，欢喜发言道：金色相身如来等。文中“antarāpaṇa”谓黄金银珠宝等财货买卖、交换、保存之意。金色相为黄金光辉、三十二相相好，如来者即觉者。故称尊者以金色光华庄严，谨记礼敬之义。全文上下一以贯之。
Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 巴嗒厘花供奉长老譬喻注释终了。
9. Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā九、合掌立长老本行注释
Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato ṭhitañjaliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tatthuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle purākatena ekena kammacchiddena nesādayoniyaṃ nibbattitvā viññutaṃ patto migasūkarādayo māretvā nesādakammena araññe vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. So taṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi asītānubyañjanabyāmappabhāhi ca jalamānaṃ bhagavantaṃ disvā somanassajāto paṇāmaṃ katvā gantvā paṇṇasanthare nisīdi. Tasmiṃ khaṇe devo gajjanto asani pati, tato maraṇasamaye buddhamanussaritvā punañjalimakāsi. So tena puññena sukhette katakusalattā akusalavipākaṃ paṭibāhitvā sagge nibbatto kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya purākatavāsanāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
熊足城居士迪塔君长老传，前佛多生中起善根，缘起自在显现。于世尊时生于异母，造杀生恶业，杀猪等，因杀业而居林野。时三世尊为慈悲来访喜爱，二十三相好，翻腾云水而现，敬礼后坐莲花台。忽遇雷震，临死时忆佛顶礼。以此善业果报，彼得福田，断恶报苦，升天享福，人体受生，世尊出世晚期，于一贵族家现身，智慧增长，早发心敬礼佛，出家后不久即成阿拉汉。
§42
42. So tato paraṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migaluddoti migānaṃ māraṇaṃ upagacchatīti migaluddo. Miganti sīghaṃ vātavegena gacchanti dhāvantīti migā, tesaṃ migānaṃ māraṇe luddo dāruṇo lobhīti migaluddo. So ahaṃ pure bhagavato dassanasamaye migaluddo āsiṃ ahosinti attho . Araññe kānaneti arati gacchati migasamūho etthāti araññaṃ, atha vā ā samantato rajjanti tattha vivekābhiratā buddhapaccekabuddhādayo mahāsārappattā sappurisāti araññaṃ. Kā kucchitākārena vā bhayānakākārena vā nadanti saddaṃ karonti, ānanti vindantīti vā kānanaṃ, tasmiṃ araññe kānane migaluddo pure āsinti sambandho. Tattha addasaṃ sambuddhanti tattha tasmiṃ araññe upagataṃ sambuddhaṃ addasaṃ addakkhinti attho. Dassanaṃ pure ahosi avidūre, tasmā manodvārānusārena cakkhuviññāṇaṃ purecārikaṃ kāyaviññāṇasamaṅgiṃ pāpeti appetīti attho.
42. 此后，他回念自己过去的业力，身心欢喜，显现出前世所行之事迹。有一次，一群称为“鹿群”的野兽聚集于古时，有人述说其中名为“鹿群”的意思是：鹿群乃众多野鹿迅速如风奔驰而行；其中有常令野鹿猎捕杀戮的猛兽名“鹿群”，意指是凶狠贪婪的捕食者。我过去在佛陀示现之时，为这猎兽，即“鹿群”之意。所谓森林者，指野兽群聚的林地，也称为荒野。此林处四面环绕，有诸佛、辟支佛、独觉佛等诸位大智慧者安住，故称为“森林”。猎兽们因形状凹曲或形状异常而发出声响，引吼呼啸，故林中充满声音，他们觅食亦发出声响，这便是“林”。当时我为这森林中猎兽，曾见到佛陀和来自那森林的佛陀，那是我见到佛陀的缘故。佛陀显现于过去，离我不远，因此顺乎心门观察，眼识在过去轮转中亦如同行尸走肉，与身心同住，此意是说如此。
§44
44.Tato me asanīpātoti ā samantato sananto gajjanto patatīti asani, asaniyā pāto patanaṃ asanīpāto, devadaṇḍoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
44. 接着有霹雳般的雷声从四方轰鸣，随之落下猛烈闪电，此谓“雷霆”，意即雷声，雷声猛烈下落，堪称雷击。这一切灾难无一不指向利益提升的方向。
Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 合掌立长老本行注释已完。
10. Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā十、三莲长老本行注释
Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato tipadumiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatiyaṃ mālākārakulagehe nibbatto vuddhippatto mālākārakammaṃ katvā vasanto ekadivasaṃ anekavidhāni jalajathalajapupphāni gahetvā rañño santikaṃ gantukāmo evaṃ cintesi – ‘‘rājā imāni tāva pupphāni disvā pasanno sahassaṃ vā dhanaṃ gāmādikaṃ vā dadeyya, lokanāthaṃ pana pūjetvā nibbānāmatadhanaṃ labhāmi, kiṃ me etesu sundara’’nti tena ‘‘bhagavantaṃ pūjetvā saggamokkhasampattiyo nipphādetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vaṇṇavantaṃ atīva rattapupphattayaṃ gahetvā pūjesi. Tāni gantvā ākāsaṃ chādetvā pattharitvā aṭṭhaṃsu. Nagaravāsino acchariyabbhutacittajātā celukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Taṃ disvā bhagavā anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
名为波突达罗的尊者，是尊者十波突提长老的前生事迹。他在先前诸佛时代积集功德，因轮回生生世世不断的因缘，最终在波突达罗世尊时代，出生于一富贵装饰之家，像天鹅羽毛一样的华丽装饰屋内。先世功德成熟，他亲自完成装饰之事，居住于此。一日，他采集诸多水生陆生花草，打算进宫献给国王，心中思惟：“若国王见此花必感高兴，或许赐予我丰富财物与村庄；若供养世尊，我能得到涅槃般的财富，何者更为美好呢？”于是想：“供养世尊，必得天上福田与究竟解脱之果。”于是采集极为美丽鲜艳的夜香花进行供奉。献花时他遮蔽天空，芳香四溢，城中居民生起惊奇赞叹，发出千重欢呼。佛陀见状，于心中赞叹。以此功德在诸天人中皆感受福报，在此佛陀出世的世间中，该富贵之家成为佛教徒，闻法欢喜，信心坚定，不久即出家成为阿拉汉。
§48
48. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaronāma jinotiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Sabbadhammāna pāragūti sabbesaṃ navalokuttaradhammānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gato paccakkhaṃ katoti attho. Danto dantaparivutoti sayaṃ kāyavācādīhi danto etadagge ṭhapitehi sāvakehi parivutoti attho. Sesaṃ sabbattha sambandhavasena uttānatthamevāti.
48. 他回忆自身过往业缘，身心欢喜，显现曾行善事，名为波突达罗的尊者称是。释义如经文所释：诸法皆达彼岸，所有世间至高无上的法门皆达到了涅槃之彼岸，此义揭示于此。所谓“调伏以及调伏所围”是指他以身语意调伏自心和弟子，具足周遍而完备，故谓之调伏。余文在各处皆具相应而上义理解。
Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 三莲长老本行注释已完。
Aṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā. · 第八品注释已完。