7. Sakacintaniyavaggo · 7. 萨咖金德尼亚品义注
7. Sakacintaniyavaggo第七 自思品
1. Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā一、自思长老譬喻注释
Pavanaṃkānanaṃ disvātiādikaṃ āyasmato sakacintaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya tassa bhagavato āyupariyosāne uppanno dharamānaṃ bhagavantaṃ apāpuṇitvā parinibbutakāle isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto vivekaṃ ramaṇīyaṃ ekaṃ vanaṃ patvā tatthevekāya kandarāya pulinacetiyaṃ katvā bhagavati saññaṃ katvā sadhātukasaññañca katvā vanapupphehi pūjetvā namassamāno paricari. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto dvīsu aggaṃ aggasampattiṃ aggañca cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampanno saddhāsampanno satthari pasīditvā pabbajitvā arahā chaḷabhiñño ahosi.
风林所在等事，是尊者萨咖辛塔尼亚长老的传记。此尊者过去佛多有功德，常积累转世因缘，故在某一世生于一户，年长时遇见佛，佛涅槃时他选择出家，住于喜马拉雅山中幽静宜人的一林，独自住持，筑有山穴丘塚，设立土塔礼拜佛陀像，敬礼并恭敬服侍佛陀。因这一善业，他在人天中轮回，经历两种至尊辉煌及转轮圣王的尊荣。此世生于一户，富裕且信心坚定，见到佛后欢喜信受，出家成为阿拉汉，具六通，成为尊师。
§1
1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pavanaṃ kānanaṃ disvātiādimāha. Tattha pavananti pakārena vanaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ gahanabhūtanti pavanaṃ. Kānanaṃ avakucchitaṃ ānanaṃ avahanaṃ satataṃ sīhabyagghayakkharakkhasamaddahatthiassasupaṇṇauragehi vihaṅgagaṇasaddakukkuṭakokilehi vā bahalanti kānanaṃ, taṃ kānanasaṅkhātaṃ pavanaṃ manussasaddavirahitattā appasaddaṃ nissaddanti attho. Anāvilanti na āvilaṃ upaddavarahitanti attho. Isīnaṃ anuciṇṇanti buddhapaccekabuddhaarahantakhīṇāsavasaṅkhātānaṃ isīnaṃ anuciṇṇaṃ nisevitanti attho. Āhutīnaṃpaṭiggahanti āhunaṃ vuccati pūjāsakkāraṃ paṭiggahaṃ gehasadisanti attho.
1. 他回顾过去业，愉悦地显现以往行为的事迹，说：「观见风林之事」。此处“风”指穿过森林的风，风使林中枝叶摇动密集；“林”是纵横交错、浓密深远之处，内有猛狮猛虎、野猪熊、象、蛇、鸟类及各种飞禽走兽，林中万籁无声，即指无人声之林，心境安静无扰乱之意。无碍者非累积障碍、无烦扰之义。此处“隐士”指如佛、辟支佛、阿拉汉、断尽烦恼之者，谓其为隐士且常居止。奉献称为接受奉献，亦谓对同住者恭敬，供养荣敬之义。
§2
2.Thūpaṃ katvāna veḷunāti veḷupesikāhi cetiyaṃ katvāti attho. Nānāpupphaṃ samokirinti campakādīhi anekehi pupphehi samokiriṃ pūjesinti attho. Sammukhā viya sambuddhanti sajīvamānassa sambuddhassa sammukhā iva nimmitaṃ uppāditaṃ cetiyaṃ ahaṃ abhi visesena vandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
2. 建立塔，使用五色布料或丝织布莹洁装饰，即塔。用各种花装饰，包括含笑花等多种花，表示恭敬。佛如亲临在前，佛是活生生之应，塔乃为佛所现象征，表达以特殊恭敬与礼拜。余义应当明了。
Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 自思长老譬喻注释完毕。
2. Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā二、阿沃普披亚长老譬喻注释
Vihārā abhinikkhammātiādikaṃ āyasmato avopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno dhammaṃ sutvā somanassappatto nānāpupphāni ubhohi hatthehi gahetvā buddhassa upari abbhukkiri. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto saggasampattiñca cakkavattisampattiñca anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbato vuddhippatto sāsane pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Ā samantato kāsati dippatīti ākāso, tasmiṃ ākāse pupphānaṃ avakiritattā avopupphiyattheroti pākaṭo.
由尊者阿沃普品叶长老所述的禅林等传记。此长老同样先前佛迹多根基广且具足功德，出家时于佛在家末法，因闻法有信心，手持多种花朵供养佛。由此善业，他在人天轮回，获得天界及转轮圣王尊荣，凡处皆受礼敬。此世下一户家中出家，得道且年纪渐长，对佛法增长信心清净欢喜，出家后早成为阿拉汉。其名由天中花开显显化，故称“阿沃普品叶”。
§7
7. Evaṃ pattasantipado attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vihārā abhinikkhammātiādimāha. Tattha vihārāti visesena harati catūhi iriyāpathehi apatantaṃ attabhāvaṃ āharati pavatteti etthāti vihāro, tasmā vihārā abhi visesena nikkhamma nikkhamitvā. Abbhuṭṭhāsi ca caṅkameti caṅkamanatthāya saṭṭhiratane caṅkame abhivisesena uṭṭhāsi, abhiruhīti attho. Catusaccaṃpakāsentoti tasmiṃ caṅkame caṅkamanto dukkhasamudayanirodhamaggasaccasaṅkhātaṃ catusaccaṃ pakāsento pākaṭaṃ karonto amataṃ padaṃ nibbānaṃ desento vibhajanto uttānīkaronto tasmiṃ caṅkameti sambandho.
7. 这样获得安住之地，忆念先前业，愉悦地说：「禅林等出家传记」。禅林意指含有四种行为之所，令身心呈现安适宁静，故称禅林。因为特别离开四种行为之所而出家，进入森林游行，意含迈步运行之义。阐述四圣谛，宣说苦、集、灭、道四谛，是令众生明白涅槃无灭之正法师。故迈步行走与宣说四圣谛密切相关。
§8
8.Sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādinoti seṭṭhassa tādiguṇasamaṅgissa sikhissa buddhassa giraṃ saddaṃ ghosaṃ aññāya jānitvā. Nānāpupphaṃ gahetvānāti nāgapunnāgādianekāni pupphāni gahetvā āharitvā. Ākāsamhi samokirinti caṅkamantassa bhagavato muddhani ākāse okiriṃ pūjesiṃ.
8. 知晓佛陀名声，称为“佛世尊”，这是平等于诸佛所有的尊名。曾采集多种花朵，乃采集诸龙、蛇所护之多样花朵。空中开花，以表达对佛行者涉足之地及佛陀现前形成的空中异相之礼敬。
§9
9.Tena kammena dvipadindāti dvipadānaṃ devabrahmamanussānaṃ inda padhānabhūta. Narāsabha narānaṃ āsabhabhūta. Pattomhi acalaṃ ṭhānanti tumhākaṃ santike pabbajitvā acalaṃ ṭhānaṃ nibbānaṃ patto amhi bhavāmi. Hitvā jayaparājayanti dibbamanussasampattisaṅkhātaṃ jayañca caturāpāyadukkhasaṅkhātaṃ parājayañca hitvā chaḍḍetvā nibbānaṃ pattosmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
九、以此业力联结两足动物之称，即两足之天、梵、人也。如来已成为诸人中之人杰。得于你们近边出家后，得证不动之所，证不动之所者，即涅槃也。舍彼世间已，胜败悉摒弃，超胜四恶趣之苦，弃除诸败，得涅槃，此意旨也。余犹应广为解说。
Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā samatto. · 阿沃普披亚长老譬喻注释完毕。
3. Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā三、巴吒阿嘎玛尼亚长老譬喻注释
Sindhuyā nadiyā tīretiādikaṃ āyasmato paccāgamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle sindhuyā gaṅgāya samīpe cakkavākayoniyaṃ nibbatto pubbasambhārayuttattā pāṇino akhādanto sevālameva bhakkhayanto carati. Tasmiṃ samaye vipassibhagavā sattānuggahaṃ karonto tattha agamāsi. Tasmiṃ khaṇe so cakkavāko vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tuṇḍena sālarukkhato sālapupphaṃ chinditvā āgamma pūjesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke uppanno aparāparaṃ chakāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke uppajjitvā cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbacaritavasena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, cakkavāko hutvā bhagavantaṃ disvā katthaci gantvā pupphamāharitvā pūjitattā pubbapuññanāmena paccāgamaniyattheroti pākaṭo.
印度迦毕河渡河等事，记载于尊者回返教化时之传记中。此尊者于前佛时代亦有行，因阐扬此处无住解脱之义，赞助善业，故临近迦毕河及恒河之滨成就世间之主。彼时不食众生滋养、仅食花叶，随处而住。于彼时世尊维帕西为众生示现降临，天人之主见尊者心安，折取萨罗树花礼敬于足前，尊者心意欢悦，后命终时升天界。其后复生人间，享诸王福，常以佛教主身份，在一氏族中安住，得具足智慧，不久成阿拉汉。天人之主见尊者，时或往访，献花礼敬，故传记尊者之名为回返教化之尊者。
§13
13. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sindhuyā nadiyā tīretiādimāha. Sīti saddaṃ kurumānā dhunāti kampatīti sindhu, nadati saddaṃ karonto gacchatīti nadi. Cakkavāko ahaṃ tadāti cakkaṃ sīghaṃ gacchantaṃ iva udake vā thale vā ākāse vā sīghaṃ vāti gacchatīti cakkavāko. Tadā vipassiṃ bhagavantaṃ dassanakāle ahaṃ cakkavāko ahosinti attho. Suddhasevālabhakkhohanti aññagocaraamissattā suddhasevālameva khādanto ahaṃ vasāmi. Pāpesu ca susaññatoti pubbavāsanāvasena pāpakaraṇe suṭṭhu saññato tīhi dvārehi saññato susikkhito.
十三、述其自行之功德，生性安乐。如是赞叹渡河河水之声，水流波动声即河流。天人之主谓我即行轮，似在水陆空迅疾而行者。时值世尊维帕西初转法轮之日，我即天人之主。来自净洁道场，食纯净供养，远避恶行。由先行业力熏习，遣除不善，善行具足三门守护，具足良好教化。
§14
14.Addasaṃvirajaṃ buddhanti rāgadosamohavirahitattā virajaṃ nikkilesaṃ buddhaṃ addasaṃ addakkhiṃ. Gacchantaṃ anilañjaseti anilañjase ākāsapathe gacchantaṃ buddhaṃ. Tuṇḍena mayhaṃ mukhatuṇḍena tālaṃ sālapupphaṃ paggayha paggahetvā vipassissābhiropayiṃ vipassissa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
十四、见佛清净无垢，远离恼怒迷惑，除去染污，证佛。因此尊者以口唇采萨罗树花献于维帕西佛，表敬礼意思。余尚应详明解说。
Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 巴吒阿嘎玛尼亚长老譬喻注释完毕。
4. Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā4. 巴拉巴萨达咖长老譬喻注释
Usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādikaṃ āyasmato parappasādakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo nāmena selabrāhmaṇoti pākaṭo siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi asītianubyañjanehi cāti sayaṃ sobhamānaṃ disvā pasannamānaso anekehi kāraṇehi anekāhi upamāhi thomanaṃ pakāsesi. So tena puññakammena devaloke sakkamārādayo cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīdisvā pabbajito nacirasseva catupaṭisambhidāchaḷabhiññappatto mahākhīṇāsavo ahosi, buddhassa thutiyā sattānaṃ sabbesaṃ cittappasādakaraṇato parappasādakattheroti pākaṭo.
良马首领烈士等事，记载于尊者寄居他方时之传记中。此尊者前佛时代多有功德行，赞助善业，临于婆罗门家。被称为赛拉婆罗门，其名传承不绝，以三十七大人相、十八大人迹等宏伟显现为世间见证。见到正觉悉达多世尊，显现光耀，自心欢悦，现诸妙喻以表敬重。因斯福德，天界诸大帝皆证欲行之乐，人间成为王者。于佛降世之时，安住一姓族中，得智慧通达，初示正法，成就四波罗蜜，证得阿拉汉，极清净无垢。今以远他方寄居尊者之名著称。
§20
20. Ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādimāha. Tattha usabhanti vasabho nisabho visabho āsabhoti cattāro jeṭṭhapuṅgavā. Tattha gavasatajeṭṭhako vasabho, gavasahassajeṭṭhako nisabho, gavasatasahassajeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassajeṭṭhako āsabhoti ca yassa kassaci thutiṃ karontā brāhmaṇapaṇḍitā bahussutā attano attano paññāvasena thutiṃ karonti, buddhānaṃ pana sabbākārena thutiṃ kātuṃ samattho ekopi natthi. Appameyyo hi buddho. Vuttañhetaṃ –
二十、述尊者於一日回忆前世功德，自性安乐，述传记曰：此名良马、尊马等四大骏马。分别为长养群马者、千群马者、千千群马者、十万千群马者。婆罗门学者尊师以各自慧解赞此四骏马之赏，然于如来赞誉者无一能及。因如来功德无量无边。所记如下——
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, kappampi ce aññamabhāsamāno;
『世尊』者，为『世尊所说』之义；即使在无数劫期间，如同有些剑已久远而朽坏，世尊的威德光彩亦不因此消缺，如来者之威德光彩永不消失。
Khīyetha kappo ciradīghamantare, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.304; 3.141; ma. ni. aṭṭha. 2.425; udā. aṭṭha. 53) –
此文义载于《长部·尼陀那经》第1卷304页、《中部·尼陀那经》第3卷141页、《大部·尼陀那经》第2卷425页、《优陀那经》第53页。
Ādikaṃ. Ayampi brāhmaṇo mukhārūḷhavasena ekapasīdanavasena ‘‘āsabha’’nti vattabbe ‘‘usabha’’ntiādimāha. Varitabbo patthetabboti varo. Anekesu kappasatasahassesu katavīriyattā vīro. Mahantaṃ sīlakkhandhādikaṃ esati gavesatīti mahesī, taṃ mahesiṃ buddhaṃ. Visesena kilesakhandhamārādayo māre jitavāti vijitāvī, taṃ vijitāvinaṃ sambuddhaṃ. Suvaṇṇassa vaṇṇo iva vaṇṇo yassa sambuddhassa so suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ disvā ko nāma satto nappasīdatīti.
初起之义。譬如昔日某婆罗门，因口出恶言被称为『恶声』，又被人称为『牛声』等。当其应受责难与处罚时，理应加以惩戒。经百千劫勇猛努力之英雄，具足威严。彼大品德且拥有戒律等具足之显著特质者，被称为圣人。此圣人与魔、烦恼蕴聚之缠绕作战而胜者，即名为『胜利者』，此胜利者即为觉者。犹如黄金所显之光辉一样，觉者威德亦如黄金般辉煌。看到此辉煌觉者，则无生灵不为之敬服。
Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 巴拉巴萨达咖长老譬喻注释完毕。
5. Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā5. 比萨达亚咖长老譬喻注释
Vessabhūnāma nāmenātiādikaṃ āyasmato bhisadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle himavantasmiṃ hatthiyoniyaṃ nibbatto tasmiṃ paṭivasati. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo himavantamagamāsi. Taṃ disvā so hatthināgo pasannamānaso bhisamuḷālaṃ gahetvā bhagavantaṃ bhojesi. So tena puññakammena hatthiyonito cuto devaloke uppajjitvā tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussattamāgato manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde mahābhoge aññatarasmiṃ kule nibbatto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, so pubbe katakusalanāmena bhisadāyakattheroti pākaṭo.
『维萨布』为尊者比萨达耶卡长老之传记名。往昔佛陀之时代，在喜马拉雅山中象族出身者生活。彼时维萨布世尊心生离欲，来到喜马拉雅山。得知此事象龙心悦诚服，手持佛塔饮食奉养世尊。由此功德，象族死后转生天界，享受天女恩爱，复生人间，得享世间王者荣耀。在此佛陀时代，他曾因前世宿缘而加入圣众修道，不久成就阿拉汉果，众所周知，名比萨达耶卡长老。
§29
29. So attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ dassento vessabhū nāma nāmenātiādimāha. Tattha vessabhūti vessaṃ bhunāti atikkamatīti vessabhū. Atha vā vesse vāṇijakamme vā kāmarāgādike vā kusalādikamme vā vatthukāmakilesakāme vā bhunāti abhibhavatīti vessabhū, so nāmena vessabhū nāma bhagavā. Isīnaṃ tatiyo ahūti kusaladhamme esati gavesatīti isi, ‘‘vipassī, sikhī, vessabhū’’ti vuttattā tatiyo isi tatiyo bhagavā ahu ahosīti attho. Kānanaṃ vanamoggayhāti kānanasaṅkhātaṃ vanaṃ ogayha ogahetvā pāvisīti attho.
29. 意谓维萨布世尊映现其过去行持，显示先前所作善业。名维萨布，意为『超越享受者』。或解为享受各种善业、未经恶行和欲乐烦恼之纯净者。依经称三位圣者为视者，即毗婆舍耶、悉吉和维萨布三世佛中第三者。称『进入林中深林』，意谓深入被称为林的丛林领地。
§30
30.Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvāti dvipadacatuppadānaṃ chātakaṃ bhisati hiṃsati vināsetīti bhisaṃ, ko so? Padumakando, bhisañca muḷālañca bhisamuḷālaṃ, taṃ bhisamuḷālaṃ gahetvāti attho.
30. 『执持象齿以砍伐』者，比喻象用其长牙为四足行走之鸟类——鵲鸲（筑巢鸟）施加伤害、破坏。此象即名为莲花牙象，『以其长牙施暴』即此意。
§31
31.Karena ca parāmaṭṭhoti taṃ mayā dinnadānaṃ, vessabhūvarabuddhinā uttamabuddhinā vessabhunā karena hatthatalena parāmaṭṭho katasamphasso ahosi. Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottarinti tena sukhena samaṃ sukhaṃ nābhijānāmi, tato uttariṃ tato paraṃ tato adhikaṃ sukhaṃ kutoti attho. Sesaṃ nayānusārena suviññeyyanti.
因为称为最高者，是因我所施予之施舍；称为智慧最尊者，是因毗舍浮天所具智慧至高；称为最尊者，是因毗舍浮以手掌为最尊，因而身触最尊。吾不识何为乐，亦不识平等之上何处有乐，因乐有差别而不识同乐，故称最上、最胜、最上更高之乐含义。余下诸分，随顺此理能明了。
Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 比萨达亚咖长老譬喻注释完毕。
6. Sucintitattheraapadānavaṇṇanā6. 苏钦提德长老譬喻注释
Giriduggacaro āsintiādikaṃ āyasmato sucintitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantappadese nesādakule uppanno migasūkarādayo vadhitvā khādanto viharati. Tadā lokanātho lokānuggahaṃ sattānuddayatañca paṭicca himavantamagamāsi. Tadā so nesādo bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano khādanatthāya ānītaṃ varamadhuramaṃsaṃ adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, taṃ bhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva puññena teneva somanassena tato cuto sugatīsu saṃsaranto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
关于山行者阿拉汉长老亚深提的本生。此长老在前佛时皆曾积累许多善业，为利众生而修。时值世尊降临，彼于喜马拉雅山诸族中生起，捕杀野猪等禽兽以食。时世尊为众生护持安乐，遵缘起法来至喜马拉雅，见山行者，心慈悦它，备给其所食的上等甜美肉食。世尊允受其食，称赞其善，后得此福报往生善处，生于佛教时代名山行者者家，成就苦行后出家，不久即可得阿拉汉果位。
§36
36. Catupaṭisambhidāpañcābhiññādibhedaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento giriduggacaro āsintiādimāha. Girati saddaṃ karotīti giri, ko so? Silāpaṃsumayapabbato, duṭṭhu dukkhena gamanīyaṃ duggaṃ, girīhi duggaṃ giriduggaṃ, duggamoti attho. Tasmiṃ giridugge pabbatantare caro caraṇasīlo āsiṃ ahosiṃ. Abhijātova kesarīti abhi visesena jāto nibbatto kesarīva kesarasīho iva giriduggasmiṃ carāmīti attho.
四通五神通等功德具足，除去前业，现现前行善业显现，生欢喜者山行者阿深提说。谓山之声也，彼为岩石峰峦，难行且苦，是为险恶之地。于山中峰间跋涉行走，习性随缘，故有“生如狮，死如狮子”的意，即在险山中行走徘徊之义。
§40
40.Giriduggaṃ pavisiṃ ahanti ahaṃ tadā tena maṃsadānena pītisomanassajāto pabbatantaraṃ pāvisiṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.
说：已入山行者境界，因彼肉食生喜乐而入山中。余下解释同上。
Sucintitattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 善思长老譬喻注释完毕。
7. Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā7. 施衣长老譬喻注释
Pakkhijātotadā āsintiādikaṃ āyasmato vatthadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle supaṇṇayoniyaṃ nibbatto gandhamādanapabbataṃ gacchantaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso supaṇṇavaṇṇaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇaṃ nimminitvā mahagghaṃ dibbavatthaṃ ādāya bhagavantaṃ pūjesi. Sopi bhagavā paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva somanassena vītināmetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto tattha aparāparaṃ saṃsaranto puññāni anubhavitvā tato manussesu manussasampattinti sabbattha mahagghaṃ vatthābharaṇaṃ laddhaṃ, tato uppannuppannabhave vatthacchāyāya gatagataṭṭhāne vasanto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva chaḷabhiññappattakhīṇāsavo ahosi, pubbe katapuññanāmena vatthadāyakattheroti pākaṭo.
关于化生为鸟投生时，衣物施主长老亚深提的本生。彼曾于前佛时造许多善业，临终时化生为神鸟，到香顶山游行，瞻仰世尊觉者，心生欢喜，现以美丽色彩光辉，化为人形持大花环，供养世尊。世尊欢喜受纳，赞叹其善德。彼依此福德，长寿广立不退转，后出世为人，承袭前世施主衣物，出生佛陀之家，智慧明了，成就长老位，出家证得阿拉汉，除尽烦恼。
§45
45. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pakkhijāto tadā āsintiādimāha. Tattha pakkhijātoti pakkhandati upalavati sakuṇo etenāti pakkhaṃ, pakkhamassa atthīti pakkhī, pakkhiyoniyaṃ jāto nibbattoti attho. Supaṇṇoti sundaraṃ paṇṇaṃ pattaṃ yassa so supaṇṇo, vātaggāhasuvaṇṇavaṇṇajalamānapattamahābhāroti attho. Garuḷādhipoti nāge gaṇhanatthāya garuṃ bhāraṃ pāsāṇaṃ giḷantīti garuḷā, garuḷānaṃ adhipo rājāti garuḷādhipo, virajaṃ buddhaṃ addasāhanti sambandho.
他观前行功德，赞叹变生为鸟时之故事。所谓“化生为鸟”即指飞翔之物，“翼”意为翅膀，是飞鸟之根基。神鸟羽毛美丽如宝，闪烁华彩，似风中金色水光宝叶重叠。这神鸟为众鸟之王，即龙王之意。于净净无染觉者之相，证得佛陀果位相同分。
Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施衣长老譬喻注释完毕。
8. Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā8. 施芒果长老譬喻注释
Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato ambadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle vānarayoniyaṃ nibbatto himavante kapirājā hutvā paṭivasati. Tasmiṃ samaye anomadassī bhagavā tassānukampāya himavantamagamāsi. Atha so kapirājā bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sumadhuraṃ ambaphalaṃ khuddamadhunā adāsi. Atha bhagavā tassa passantasseva taṃ sabbaṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so somanassasampannahadayo teneva pītisomanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ tattha dibbasukhamanubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiññappatto ahosi. Pubbapuññanāmena ambadāyakattheroti pākaṭo.
这是一则关于长老安陀耶迦比库阿难的传记，起首称及无染见世尊。此长老前生诸佛期间，曾积集善业，尤其因果得解脱，辗转转生多次。在无染见世尊时，他死于猿族，住于喜马拉亚山中，曾为猴王。时无染见世尊出于慈愍，来到喜马拉亚山。彼猴王见世尊，心生欢喜，献上甘甜小果。世尊受果，欣悦而许诺随后离去。猴王心中欢喜，甚是欢悦，保持至年老后逝去，转生天界，享受天福。二者反复经历天间快乐，又在人间体会人福。此生佛陀降生，成为富饶世家之子，成为证得六通的大师，得受出家，最终证阿拉汉果。按昔日功德名曰阿难，此事显然。
§53
53. So aparabhāge attanā katakusalabījaṃ disvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhīti so bhagavā sabbaloke appamāṇe satte ‘‘sukhī hontū’’tiādinā nirupadhi upadhivirahitaṃ katvā mettāya mettacittena aphari patthari vaḍḍhesīti attho.
第53节。此后，他自行显扬善根，由欢喜所生，显现自己前世行为功德，这就是无染见世尊的由来。於无染见世尊，世尊常以无量无边的爱，广布众生，守护无量众生，愿一切众生安乐无恙。此句意谓：以无量广大、没有分界的慈爱心，除去一切烦恼、痛苦，护持众生，使众生增长慈心与修行。
§54
54.Kapi ahaṃ tadā āsinti tadā tassāgamanakāle kapirājā ahosinti attho.
第54节。猴王是当时居处于其地的人，这即是“当时是猴王”的含义。
Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施芒果长老譬喻注释完毕。
9. Sumanattheraapadānavaṇṇanā9. 苏玛那长老譬喻注释
Sumanonāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sumanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle mālākārassa kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto bhagavati pasannamānaso sumanamālāmuṭṭhiyo gahetvā ubhohi hatthehi pūjesi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā sumananāmena pākaṭo satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
这是一则关于长老苏摩南比耶长老的传记，始于名号苏摩南比耶。此长老，在前世诸佛时，亦积集善业，生于随处转生之中。时值佛陀时期，他出生于条缠花冠之家，精进学佛，心信诚敬世尊，愉悦以花束围绕肩头，用两手恭敬礼拜。凭此功德，受享天人、人间二种利益。佛陀降生后，他亦生于富贵之家，智慧贤达，生了儿女。因慈悲福德，他显现为长老苏摩南比耶，得以证果，获出家早成阿拉汉。
§62
62. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumano nāma nāmenātiādimāha. Sundaraṃ manaṃ cittaṃ yassa so sumano. Saddhāpasādabahumānena yutto nāmena sumano nāma mālākāro tadā ahaṃ ahosiṃ.
第62节。证阿拉汉后，他回忆自己过去之业，由欢喜所生，显现自己前世功德，称此苏摩南比耶长老名号。善念美心属于他，且信心深重。名字苏摩南比耶，意指花冠，前生子时即得此名，含义美妙。
§63
63.Sikhino lokabandhunoti sikhā muddhā kāsatīti sikhī. Atha vā sampayuttasampayoge khādati viddhaṃsetīti sikhī, kā sā? Aggisikhā, aggisikhā viya sikhāya dippanato sikhī. Yathā aggisikhā jotati pākaṭā hoti, sikhī pattatiṇakaṭṭhapalāsādike dahati, evamayampi bhagavā nīlapītādiraṃsīhi jotati sakalalokasannivāse pākaṭo hoti. Sakasantānagatasabbakilese soseti viddhaṃseti jhāpetīti vohāranāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ, tassa sikhino. Sakalalokassa bandhuñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno bhagavato sumanapupphaṃ abhiropayiṃ pūjesinti attho.
第63节。关于“僧俗众生之亲”的说法，『sikhā』意为发顶。又有人说因亲近往来而如同焚烧的发顶（头发），即称为『sikhī』。类似烈火燃烧发顶，如同火焰在夜间照耀，依此比喻，此处指世尊光明耀世，令诸众生内心净化，烧尽世间一切烦恼污染。『vohāra』称为驱除一切烦恼的火焰。称逝者为亲属，称火焰作亲属，比喻世尊是全世界众生的亲友，故此称之。以此因缘，供奉世尊象征“花冠”的意义也得显现。
Sumanattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 苏摩那长老譬喻注释完毕。
10. Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā第十，花篮长老譬喻注释
Abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādikaṃ āyasmato pupphacaṅkoṭiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahāvibhavasampanno satthari pasīditvā pasannākāraṃ dassento suvaṇṇavaṇṇaṃ anojapupphamocinitvā caṅkoṭakaṃ pūretvā bhagavantaṃ pūjetvā ‘‘bhagavā , imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne suvaṇṇavaṇṇo pūjanīyo hutvā nibbānaṃ pāpuṇeyya’’nti patthanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu nibbatto sabbattha pūjito suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
此为伍波难德长老阿耨花拘提的传记。此长老过去诸佛亦有此功德业，各处因缘具足净信供养，如佛逝世时，在某一贵族之家示现安隐获得智慧，得大威神，示现清净祥和之相，呈现金色光明，手持洁白花环充满花圈，恭敬礼拜世尊，称曰：「世尊，因此依止，在涅槃安隐处愿得金色相，蒙受礼敬，获入涅槃。」以此功德，成为诸天人所供养，身具光明美好形相。于此佛出世之际，得大威神，在某贵族之家再现，增长内观禅定，于不久成为阿拉汉。
§68-9
68-9. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādimāha. Tattha sīhanti dvipadacatuppadādayo satte abhibhavati ajjhottharatīti sīho, abhītarūpo abhītasabhāvo, taṃ abhītarūpaṃ sīhaṃ iva nisinnaṃ pūjesinti sambandho. Pakkhīnaṃ aggaṃ garuḷarājaṃ iva pavaraṃ uttamaṃ byaggharājaṃ iva abhi visesena jātaṃ sabbasīhānaṃ visesaṃ kesarasīhaṃ iva tilokassa saraṇaṃ sikhiṃ sammāsambuddhaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Anejaṃ nikkilesaṃ khandhamārādīhi aparājitaṃ nisinnaṃ sikhinti sambandho. Māraṇānagganti sabbakilesānaṃ māraṇe sosane viddhaṃsane aggaṃ seṭṭhaṃ kilese mārentānaṃ paccekabuddhabuddhasāvakānaṃ vijjamānānampi tesaṃ agganti attho. Bhikkhusaṅghapurakkhataṃ parivāritaṃ parivāretvā nisinnaṃ sikhinti sambandho.
这是第六十八、六十九条。此处明示其前行功德已得阿拉汉果，安乐自在，显露其宿世行为之传记，叙述此具威严庄重、威猛威武之狮相者。狮即为四足长尾猛兽之王，其形威严凶猛，故称威猛形狮。诸此威猛庄严如狮之相用以恭敬，此为与世尊紧密关联的标志。其头部似鹰王，叼食猛禽之王，头冠如金狮之冠，为世上诸狮之王。此为法王如来真实护持者，无染污诸色蕴，获解脱胜因，安坐于禅定正位。此相表示灭尽诸结使者，为已灭尽诸烦恼者及放逸阿拉汉与诸缘觉圣弟子的导师。为具足三宝比库众之长辈，周围众僧护持依止，故显威猛庄严之狮相。
§70
70.Caṅkoṭake ṭhapetvānāti uttamaṃ anojapupphaṃ karaṇḍake pūretvā sikhīsambuddhaṃ seṭṭhaṃ samokiriṃ pūjesinti attho.
此意谓手持花环，置于头上，头戴洁白之花冠，供敬禀礼智慧第一之佛，表达其最高崇敬之意。
Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 花篮长老譬喻注释完毕。
Sattamavaggavaṇṇanā samattā. · 第七品注释完毕。