三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页义注经藏义注小部义注6. 比嘉尼品义注

6. Bījanivaggo · 6. 比嘉尼品义注

34 段 · CSCD 巴利原典
6. Bījanivaggo6. 种子品
1. Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā1. 施香长老譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato vidhūpanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto vibhavasampanno saddhājāto bhagavati pasanno gimhakāle suvaṇṇarajatamuttāmaṇimayaṃ bījaniṃ kāretvā bhagavato adāsi. So tena puññakammena devesu ca manussesu ca saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharabandhanena bandhitvā gharāvāse ādīnavaṃ disvā pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā saddhāsampanno sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
「Padumuttarabuddhassāti」之名,是对具寿释迦牟尼比库的前世因缘记述。此比库于古佛时代,多次积累善根,因每处世间生起净化成长的善业,加持于此,于世尊果德玛佛出世时,生于一贵族家庭,具智慧与财富,生起坚定信心,时值雨季,呈现金、银、宝石交织之美,精心培植良种,乃奉献于佛。因其善业,周游于天人及人间,亲历两种财富,佛出世后再生尊贵之家,得见家庭和睦之祥瑞,生起对出家之因缘和信心,奉行教法,增进正见观照,不久即证阿拉汉果。
§1
1. So ‘‘kena mayā puññakammena ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ anussaranto taṃ paccakkhato ñatvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Bījanikā mayā dinnāti visesena santāpayantānaṃ sattānaṃ santāpaṃ nibbāpenti sītalaṃ vātaṃ janetīti bījanī, bījanīyeva bījanikā, sā sattaratanamayā vijjotamānā bījanikā mayā kārāpetvā dinnāti attho.
第一,彼问:“我以何等善业,得此超世间殊胜财富?”回忆前世善业,明了前行善根,显露其由来,故称此比库为Padumuttara等。下文即说明其义:所种子者,为使众生平息烦恼,息苦悲心,如凉风般净化,故称为种子。种子即种子者,是七宝光明闪烁的种子,意谓以此种子所作,具此意义并已成就。
Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施香长老譬喻注释完毕。
2. Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā2. 萨德拉西长老譬喻注释
Ucciyaṃ selamāruyhātiādikaṃ āyasmato sataraṃsittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto sakkaṭabyākaraṇe vedattaye ca pāraṅgato gharāvāsaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya uccaṃ ekaṃ pabbataṃ āruyha jalitaggikkhanto viya nisīdi. Taṃ tathānisinnaṃ bhagavantaṃ disvā tāpaso somanassajāto añjaliṃ paggayha anekehi kāraṇehi thomesi. So tena puññakammena tato cuto chasu kāmāvacaradevesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussaloke sataraṃsī nāma cakkavattī rājā hutvā nibbatti. Tampi sampattiṃ anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto pubbapuññasambhāravasena ñāṇassa paripakkattā sattavassikova pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.
「Ucciyaṃ selamāruyhāti」等,是对具寿百歳长老比库的前世记述。此比库于古佛时代多次为佛法修持,积累善业,至佛出世时生于婆罗门家,具智慧得解脱。弃绝俗居,入深林修行菩提,时天人显现,见佛独坐高山,似燃灯明火,感现热忱欢喜,合掌顶礼,赞叹其诸种因缘。凭此善业,后世经历六十三年间,在天界享有广大利益,转生人间,成为名为百岁王者,享受诸多王权,于佛出世时生于贵族之家,凭先前善业成熟,七十岁出家,证阿拉汉果。
§8-9
8-9. So ‘‘ahaṃ kena kammena sattavassikova santipadaṃ anuppattosmī’’ti saramāno pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento ucciyaṃ selamāruyhātiādimāha. Tattha ucciyanti uccaṃ selamayaṃ pabbataṃ āruyha nisīdi padumuttaroti sambandho. Pabbatassāvidūramhīti bhagavato nisinnassa pabbatassa āsannaṭṭhāneti attho. Brāhmaṇo mantapāragūti mantasaṅkhātassa vedattayassa pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato eko brāhmaṇoti attho, aññaṃ viya attānaṃ niddisati ayaṃ mantapāragūti. Upaviṭṭhaṃ mahāvīranti tasmiṃ pabbate nisinnaṃ vīravantaṃ jinaṃ, kiṃ visiṭṭhaṃ? Devadevaṃ sakalachakāmāvacarabrahmadevānaṃ atidevaṃ narāsabhaṃ narānaṃ āsataṃ seṭṭhaṃ lokanāyakaṃ sakalasattalokaṃ nayantaṃ nibbānaṃ pāpentaṃ ahaṃ añjaliṃ dasanakhasamodhānañjalipuṭaṃ sirasi muddhani paggahetvāna patiṭṭhapetvā santhaviṃ suṭṭhuṃ thomesinti sambandho.
第八、第九节述曰:彼思维:“我因何业,于七十岁左右得善净住处?”思考前行业因,业因显现,前世善根由来昭明,故称为Ucciyaṃ selamāruyhāti等。此处所称的“高处”即指所居高山。所谓高山即为佛端坐高峯之所。婆罗门隐约辞意为:有一婆罗门,深入禅定所入,越百亿之间,独是婆罗门者。此婆罗门自指为法思考者。大勇士位于高山之上,堪称胜者;他即诸天之主萨咖天帝,诸神诸世共尊之主,涅槃为乐,天眼所见,故合掌问讯,双手托于头上,立正礼敬,表现敬意。
§12
12.Abhāsathāti ‘‘yenāyaṃ añjalī dinno…pe… arahā so bhavissatī’’ti byākāsi. Sesaṃ uttānatthamevāti.
第十二节「Abhāsathāti」解说:「因由此合掌所献……阿拉汉即将圆满。」其余含义均属明确无误。
Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā samattā. · 萨德拉西长老譬喻注释完毕。
3. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā3. 施卧具长老譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā sukhamanubhavanto satthu dhammadesanaṃ sutvā satthari pasanno dantasuvaṇṇarajatamuttamaṇimayaṃ mahārahaṃ mañcaṃ kārāpetvā cīnapaṭṭakambalādīni attharitvā sayanatthāya bhagavato adāsi. Bhagavā tassa anuggahaṃ karonto tattha sayi . So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto tadanurūpaṃ ākāsagamanasukhaseyyādisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇitvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanto nacirasseva arahā ahosi.
「Padumuttarabuddhassāti」等,是对具寿沙伽多比库的前世记述。彼于古佛时代,频修福慧,积累善根,至佛出世时生于一贵族之家,智慧通达,执持清净戒律,安居家中,得安乐。专心听闻佛陀法语,喜爱佛陀,制成黄金、白银宝石缀成大床铺,备置绢织品与被褥等,供世尊卧息。世尊为其加持,常行于床侧。凭此善业,周游天人与人间,享受随缘天空交通之舒适睡席,兼具具体安乐,于佛出世时生于贵族之家,具慧得解脱,听闻佛法,内心喜悦,出家修习观照,短时即证阿拉汉果。
§20
20. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
20. 他回忆自己过去所造之业,欢喜生起,显露出先前行为的善根,因而称为“迦叶佛所说”等。下面即是所说之义。
§21
21.Sukhette bījasampadāti yathā tiṇakacavararahite kaddamādisampanne sukhette vuttabījāni sāduphalāni nipphādenti, evameva rāgadosādidiyaḍḍhasahassakilesasaṅkhātatiṇakacavararahite suddhasantāne puññakkhette vuttadānāni appānipi samānāni mahapphalāni hontīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
21. "好的田地"指如无杂草杂树,具备田耕之条件的良田,其种子(善法种子)生长并结出美好果实。犹如此,因大量烦恼毒障累积形成的杂染草木未生之清净境界,成为善业田地,其所布施虽不多,但所结果报甚大。其余部分尚待深刻认识。
Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施卧具长老本生譬喻注释完毕。
4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā4. 香水长老本生譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunivaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto parinibbute bhagavati nagaravāsino bodhipūjaṃ kurumāne disvā vicittaghaṭe candanakappurāgaruādimissakasugandhodakena pūretvā bodhirukkhaṃ abhisiñci. Tasmiṃ khaṇe devo mahādhārāhi pavassi. Tadā so asanivegena kālaṃ kato. Teneva puññakammena devaloke nibbatti, tattheva ṭhito ‘‘aho buddho, aho dhammo’’tiādigāthāyo abhāsi. Evaṃ so devamanussesu sampattiyo anubhavitvā sabbapariḷāhavippamutto nibbattanibbattaṭṭhāne sītibhāvamupagato sukhito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ ārabhitvā vipassanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññena gandhodakiyattheroti pākaṭo ahosi.
有关迦叶佛者,乃长老甘陀沓迦所作本生传记。此长老在古佛时代曾担任辩论职务,累世积累功德。在迦叶佛涅槃之时,他坐于王宫,供养菩提树,诸多器具盛满檀香、乳香、没药等诸香液,洒水灌溉菩提树。此时天神以大雨降下,长老遂已安然入定。以此善业果报,他得生天界,现处天人中,颂扬“啊!是佛,啊!是法”等偈语。就如斯,他在诸天人中享福,心无牵舍,安住涅槃处境,安乐自在。在此佛出世之时出生于贵族家中,获诸智解脱,成为师长,出家修习道业,修慧不久,证得阿拉汉果。此乃前生积累善业而成,称为甘陀沓迦者清楚显现出来。
§25
25. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumutarassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Mahābodhimaho ahūti mahābodhirukkhassa pūjā ahosīti attho. Vicittaṃ ghaṭamādāyāti anekehi cittakammasuvaṇṇakammehi vicittaṃ sobhamānaṃ gandhodakapuṇṇaṃ ghaṭaṃ gahetvāti attho . Gandhodakamadāsahanti gandhodakaṃ adāsiṃ, ahaṃ gandhodakena abhisiñcinti attho.
25. 他一天回忆自己过去所造善业,欣幸生起,显露先前行为之果,由此称为“迦叶佛所说”等。此义即是说,大菩提树下曾有盛大供养,即祭祀菩提树的盛大仪式。取来装满香液的器皿,用多种宝物装饰,表明持香器皿盛满香水洒落供养的意思。所说“甘陀沓迦施香”是指他用香液洒淋菩提树。
§26
26.Nhānakāleca bodhiyāti bodhiyā pūjākaraṇasamayeti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
26. "浇浴于菩提树"者,指为菩提树进行供养沐浴的仪式。其余内容同前所释,详见上文。
Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 香水长老本生譬喻注释完毕。
5. Opavayhattheraapadānavaṇṇanā5. 奥巴瓦亚长老本生譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato opavayhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarajinādicce loke pātubhūte ekasmiṃ vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo gharāvāsaṃ vasamāno sāsane pasanno satthari pasādabahumāno ājānīyena sindhavena pūjaṃ akāsi, pūjetvā ca pana ‘‘buddhādīnaṃ samaṇānaṃ hatthiassādayo na kappanti, kappiyabhaṇḍaṃ dassāmī’’ti cintetvā taṃ agghāpetvā tadagghanakena kahāpaṇena kappiyaṃ kappāsikakambalakojavādikaṃ cīvaraṃ kappūratakkolādikaṃ bhesajjaparikkhārañca adāsi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devesu ca manussesu ca hatthiassādianekavāhanasampanno sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahatte patiṭṭhāsi, pubbe katapuññasambhāravasena opavayhattheroti pākaṭo ahosi.
有关迦叶佛者,乃长老奥拔阐所作本生传记。此长老曾担任古佛时代的重责职位,各地修建功德因缘甚广。于迦叶佛时代,他诞生于富裕之家,身为富有且享福的富翁,居家生活安稳,心悦佛教,深受师长尊敬。某日他以珍珠贝壳等珍宝敬奉佛及出家人,供养后思忖“佛及诸圣人并无须用象及长牙之物,我当献上可用之物”。于是他以重钱购买布施,需要的袈裟、香粉等修行用具悉数给予。依此善业因缘,长老身心安乐,轮回天人及人间,拥有象牙及多种乘具,生活愉悦。佛出世于某贵族家,他获清净智慧,具足信心,皈依佛教出家,修行慧学,增长智慧,按照修道法门,证得阿拉汉果。由前生积善而成,称为奥拔阐者显明无疑。
§33
33. So ‘‘kena nu kho kāraṇena idaṃ mayā santipadaṃ adhigata’’nti upadhārento pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ājānīyamadāsahanti ājānīyaṃ uttamajātisindhavaṃ ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.
33.『以何因缘,此安乐果位由我得』,于是回忆往昔善业,透彻明了,欣然且详尽地揭示了由喜悦所生的昔日行为根源,作如莲花敬佛之事。此说意即前述教义。所谓『未知不可赠』,指我曾施予不可知晓、至高种姓如潮海般的殊胜赠礼,因而被供养,此即其意。
§35
35.Sapattabhāroti sassa attano pattāni aṭṭha parikkhārāni bhārāni yassa so sapattabhāro, aṭṭhaparikkhārayuttoti attho.
35.『重负之载』,乃指自身携带的八项衣服器具重负;此种义即那背负八项器物的重负。
§36
36.Khamanīyamadāsahanti khamanīyayoggaṃ cīvarādikappiyaparikkhāranti attho.
36.『可受忍者所赠』,意指适于忍耐之物,即袈裟等衣服及其许可的供养品,此为其义。
§40
40.Carimoti pariyosāno koṭippatto bhavoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
40.「终焉」者,即所期结束、完成之意。未尽之事应明了也。
Opavayhattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 奥巴瓦亚长老本生譬喻注释完毕。
6. Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā6. 施眷属座长老本生譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato saparivārāsanattherassa apadānaṃ. Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto sāsane pasanno dānaphalaṃ saddahanto nānaggarasabhojanena bhagavato piṇḍapātaṃ adāsi, datvā ca pana bhojanasālāyaṃ bhojanatthāya nisinnāsanaṃ jātisumanamallikādīhi alaṅkari. Bhagavā ca bhattānumodanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto anekavidhaṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā na cirasseva arahā ahosi.
关于头陀尊者,『如莲佛及诸佛』为开头的(这一段)是其传记。此尊者生于丰富名望的显赫家族,时值如莲佛流转成佛之际,他积累功德,因信心诚笃,供养世尊以华美糕食及食器,且布施食堂中设计的座位,用娇美的花饰装点。世尊亦欢喜接受供养。因这一善业,他转世为天人和人间,经历多种殊胜福报。后于此佛出世之望族里安然出生,家境昌盛,怀信而欢喜,于修道不久即证阿拉汉果。
§43
43. So evaṃ pattasantipado ‘‘kena nu kho puññena idaṃ santipadaṃ anuppatta’’nti ñāṇena upadhārento pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Piṇḍapātaṃ adāsahanti tattha tattha laddhānaṃ piṇḍānaṃ kabaḷaṃ kabaḷaṃ katvā pātabbato khāditabbato āhāro piṇḍapāto, taṃ piṇḍapātaṃ bhagavato adāsiṃ, bhagavantaṃ bhojesinti attho.
43.他以同样方式,回忆往昔行为,了知『以何福德成此安乐之地』,于是详尽揭示由欢喜所生的先前善业,就如莲佛等尊者所说。此即前述义理。所谓『施食』者,他于处处获得乞食,备齐并净除粗劣食物、选择可食之食物,向佛供养乞食,意为令佛食用,用以供养佛陀。
§44
44.Akittayipiṇḍapātanti mayā dinnapiṇḍapātassa guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsesīti attho.
44.『乃至无人为我施与食物之功德及其因果亦被阐明』之义。
§48
48.Saṃvuto pātimokkhasminti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvuto pihito paṭicchannoti attho. Indriyesu ca pañcasūti cakkhundriyādīsu pañcasu indriyesu rūpādīhi gopito indriyasaṃvarasīlañca gopitoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
48.『受戒』者,即以守护戒律之行为受戒;『藏护』者,谓以守护戒律之行为加以守护、包藏。又于五根中,即眼根等五根中,受戒者以色等五根谨守护持戒行为。因此结论为:余义皆应悉知。
Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 具眷属座长老譬喻注释已毕。
7. Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā七、五灯长老譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato pañcadīpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse vasanto bhagavato dhammaṃ sutvā sammādiṭṭhiyaṃ patiṭṭhito saddho pasanno mahājanehi bodhipūjaṃ kayiramānaṃ disvā sayampi bodhiṃ parivāretvā dīpaṃ jāletvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto cakkavattisampattiādayo anubhavitvā sabbattheva uppannabhave jalamāno jotisampannavimānādīsu vasitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, dīpapūjānissandena dīpakattheroti pākaṭo.
关于“莲花灯佛”等名号,乃尊者五灯比库传记之一。此尊者于昔日诸佛之时,积集并增长功德,因缘遍布众生界;于莲花灯佛时代,生于显贵之家,聪慧觉悟,居于家中听闻佛法,正见坚立,信心欢悦,随大众修行成就菩提供养。由此功德,轮回天人界经受王者财富等,常栖光明华丽宝楼。于斯佛出世显贵家中生,自信心生,出家修行不久即证阿拉汉果。由以灯供养故,显为“灯供养尊者”称。
§50
50. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ujudiṭṭhi ahosahanti vaṅkaṃ micchādiṭṭhiṃ chaḍḍetvā uju avaṅkaṃ nibbānābhimukhaṃ pāpuṇanasammādiṭṭhi ahosinti attho.
50.此人在一日内忏悔过去过失,生乐喜而显露过往行迹,谓“莲花灯佛”等名号,含义为:『有正见者,弃邪见,唯正见,必得如来涅槃。』
§51
51.Padīpadānaṃ pādāsinti ettha pakārena dibbati jotatīti padīpo, tassa dānaṃ padīpadānaṃ, taṃ adāsiṃ padīpapūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
51.“足踏灯者”之名,理应解释为“如光明之灯”,谓此人布施光明灯乃其足迹布施,故名“光迹布施”,又以灯供养以示其意。余义皆于处处皆应通达。
Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 五灯长老譬喻注释已毕。
8. Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā八、施幡长老譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato dhajadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā sundarehi anekehi vatthehi dhajaṃ kārāpetvā dhajapūjaṃ akāsi. So tena puññakammena uppannuppannabhave uccakule nibbatto pūjaniyo ahosi. Aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā mahābhogo yasavā saddhājāto satthari pasanno gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
此为“莲花灯佛”等名号,出自尊者“旗帜布施比库”传记,谓其于诸佛之时积累功德,现生于一显贵家中,心生欢喜,筑旗帜以供养佛陀。由此功德,轮回高贵家族,增加财富与子嗣,信心生起,欢悦于教师,离舍家庭,出家修行,不久便得阿拉汉果。
§57
57. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Tassattho pubbe vuttoyeva. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti somanassasahagatacittayuttattā haṭṭho paripuṇṇarūpakāyo saddhāsampayuttacittatāya haṭṭhena cittena santuṭṭhena cittenāti attho. Dhajamāropayiṃ ahanti dhunāti kampati calatīti dhajaṃ, taṃ dhajaṃ āropayiṃ veḷagge laggetvā pūjesinti attho.
57. 于是,因了知先前所作善业而获得阿拉汉果报,生起欢喜之心,显扬自己过去所行的善行功德,这即是称说“佛陀须陀洹等之语”等。这是先前曾说过的。所谓“手”者,依附于欢喜之心、与心相应;“满盈形体之手”,指与信心相应的心;“手与心满意”,意即心满意足。所谓“高举旗帜,击打发声,摇动不止”者,即指插上旗帜,系于杖上供奉,以示敬重之义。
§58-9
58-9.Patitapattāni gaṇhitvāti patitāni bodhipattāni gahetvā ahaṃ bahi chaḍḍesinti attho. Antosuddhaṃ bahisuddhanti anto cittasantānanāmakāyato ca bahi cakkhusotādirūpakāyato ca suddhiṃ adhi visesena muttaṃ kilesato vimuttaṃ anāsavaṃ sambuddhaṃ viya sammukhā uttamaṃ bodhiṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
58-59. 「持取已成之果」者,意谓持取已成熟之菩提果而舍弃外物,表此义。所谓“内纯净、外纯净”,即内指心识连续体和身体,“外纯净”指眼耳鼻舌身意六根外之色声香味触法,均得清净;特别是指心不染着垢染、身心解脱无烦恼,犹如觉者亲面称礼、顶礼最高觉悟之意。余义皆归于究竟拔除烦恼、见证最胜之境。
Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施幡长老譬喻注释已毕。
9. Padumattheraapadānavaṇṇanā九、莲花长老譬喻注释
Catusaccaṃ pakāsentotiādikaṃ āyasmato padumattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro padumuttaramuninā dhammapajjote jotamāne ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā bhogasampannoti pākaṭo. So satthari pasīditvā mahājanena saddhiṃ dhammaṃ suṇanto dhajena saha padumakalāpaṃ gahetvā aṭṭhāsi, sadhajaṃ taṃ padumakalāpaṃ ākāsamukkhipiṃ, taṃ acchariyaṃ disvā ativiya somanassajāto ahosi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā jīvitapariyosāne sagge nibbatto dhajamiva chakāmāvacare pākaṭo pūjito ca dibbasampattimanubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pañcavassikova pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā katapuññanāmena padumattheroti pākaṭo.
这是尊者普度长老颂扬四圣谛的前行功德。过去佛陀如莲觉,修成诸善功德,生于某大族中,隐居家室,安住家中生活,具足丰饶财富可资供养。此人乃悲悯师长,乐闻佛法,与众共闻,有旗帜与莲花供养,居于八方。将莲花束升于空中,观之殊胜非常,于是起极大欢喜。彼修习善业毕生,终生修行完满后生天界,如同旗帜般显现,受礼敬,享受天上和人间之丰盛福德。在此佛陀降生之时,具足福德且信心坚定,于一大族中出家,五年之内成阿拉汉,故以“尊者普度”而著称。
§67
67. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento catusaccaṃ pakāsentotiādimāha. Tattha saccanti tathaṃ avitathaṃ aviparītaṃ saccaṃ, dukkhasamudayanirodhamaggavasena cattāri saccāni samāhaṭānīti catusaccaṃ, taṃ catusaccaṃ pakāsento loke pākaṭaṃ karontoti attho. Varadhammappavattakoti uttamadhammappavattako pakāsakoti attho. Amataṃ vuṭṭhinti amatamahānibbānavuṭṭhidhāraṃ pavassanto paggharanto sadevakaṃ lokaṃ temento sabbakilesapariḷāhaṃ nibbāpento dhammavassaṃ vassatīti attho.
67. 因了知自己先前所作的善业而生起欢喜之心,显扬四圣谛,称说『如实不虚,苦集灭道四谛成就』。四谛之意是指苦谛、集谛、灭谛、道谛,是真、实、不变之理,称为四圣谛,说此四圣谛即是在世间广为宣扬真理。又称为“转发最上法”,即开展令永不灭的究竟涅槃,降伏一切众生烦恼,使法雨降临,普护世间,灭除一切烦恼之意。
§68
68.Sadhajaṃ padumaṃ gayhāti dhajena saha ekato katvā padumaṃ padumakalāpaṃ gahetvāti attho. Aḍḍhakose ṭhito ahanti ubho ukkhipitvā ṭhito ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
68. 「携旗莲花」者,意指与旗帜同作,手持莲花花束,表示供养敬意。所谓“立于一段又跳跃起立”,此皆形容其一贯奋发精进的态度。意即在一切境界都持正向的高昂意向。
Padumattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 巴杜马长老譬喻注释完毕。
10. Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā十、阿沙那菩提亚长老譬喻注释
Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato asanabodhiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto sukhappatto sāsane pasanno asanabodhito phalaṃ gahetvā tato vuṭṭhitabodhitaruṇe gahetvā bodhiṃ ropesi, yathā na vinassati tathā udakāsiñcanādikammena rakkhitvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paripakkasambhārattā sattavassikova samāno pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi, purākatapuññanāmena asanabodhiyattheroti pākaṭo.
所谓「七十年寿命」者,为尊者阿沙那波提长老之传记。过去诸佛皆具此功德,依世间因缘修成功德。有一时,在佛吉祥尊者时代,在某一大族,智慧增长,得大安乐,法善现前,彼长老承受果报,于得法之后,供奉修持,作如不坏之水施等保护。于是,彼以福德感得天人及人间之福祉。值此佛陀诞生之时,生于族中,成满智慧且信心坚定。七十年后出家,如同利剑般迅速获得阿拉汉果位,因其昔日功德,故以阿沙那波提尊者而著称。
§78
78. So pubbasambhāramanussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyāti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāyāti attho. Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ lokanāyakaṃ tissaṃ bhagavantaṃ addasanti sambandho. Pasannacitto sumanoti pakārena pasannaanāluḷitaavikampitacitto, sumano sundaramano somanassasahagatacittoti attho.
78. 如是忆念前世所作之事,觉心欢喜,显露前世所为之善业。关于七年满员初降生时段,谓之生起。此处所谓生起,意指从母胎中出离之时;饱满七年秋季,我见世间之首领、尊者帝释。与其交往者,心清朗欢喜,意指心明朗、色泽雅善、由欢喜而生之心,非躁动或不安动摇之心,乃美好而和悦之心,伴随欢喜而生也。
§79
79.Tissassāhaṃ bhagavatoti tikkhattuṃ jātoti tisso, so mātugabbhato, manussajātito, pañcakkhandhato ca mutto hutvā jāto nibbatto buddho jātoti attho. Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayinti sambandho.
79. 此称帝释者,意谓三者:一为母胎所出,二为人类出生,三为超越五蕴、解脱后生。复说:此帝释是尊者,当世最高之王,此与其际亦能引发最高觉悟之座。
§80
80.Asano nāmadheyyenāti nāmapaññattiyā nāmasaññāya asano nāma asanarukkho bodhi ahosīti attho. Dharaṇīruhapādapoti vallirukkhapabbatagaṅgāsāgarādayo dhāretīti dharaṇī, kā sā? Pathavī, tassaṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādena pivatīti pādapo, pādasaṅkhātena mūlena siñcitodakaṃ pivati āporasaṃ sinehaṃ dhāretīti attho. Dharaṇīruho ca so pādapo cāti dharaṇīruhapādapo, taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesinti attho.
80. 名座者,以名相表记,以名称识知,谓此座名为『座树』,即觉悟时所依止之树。所谓大地之上、树木、山岳、大河、海洋等为其所依,称为大地所承载。其大地之上耸立,即大地支承之意,树乃根植地,吸饮滋养之水,以乳汁般的相合感情维持其生长。大地为此树之根基,此座树即因而称座树。意指此座是觉悟所依,若干年间悉心侍奉此大座树。
§81
81.Pupphitaṃ pādapaṃ disvāti taṃ mayā positaṃ asanabodhirukkhaṃ pupphitaṃ accharayoggabhūtapupphattā abbhutaṃ lomahaṃsakaraṇaṃ disvā sakaṃkammaṃ attano kammaṃ pakittento pakārena kathayanto buddhaseṭṭhassa santikaṃ agamāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
81. 见开花树,即我所培植的觉座树,繁花似焰火怒放,观此奇异之花,惊异得毛羽禽鹤低飞,大众因之赞叹其功德,自宣贡献之行,口述传说,来到佛陀尊前。此义意谓一切地点皆有修行正利之果。
Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 阿沙那菩提亚长老譬喻注释完毕。
Chaṭṭhavaggavaṇṇanā samattā. · 第六品注释完毕。