三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页义注经藏义注小部义注5. 伍巴离品义注

5. Upālivaggo · 5. 伍巴离品义注

38 段 · CSCD 巴利原典
5. Upālivaggo5. 伍巴离品
1. Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā1. 侄子伍巴离长老譬喻释
Khīṇāsavasahassehītiādikaṃ āyasmato upālittherassa bhāgineyyupālittherassa apadānaṃ. Eso hi thero purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī hutvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmo himavantaṃ pāvisi. Tāpaso bhagavantaṃ puṇṇacandamiva virocamānaṃ dūratova disvā pasannamānaso ajinacammaṃ aṃse katvā añjaliṃ paggayha vanditvā ṭhitakova dasanakhasamodhānañjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā anekāhi upamāhi anekehi thutivacanehi bhagavantaṃ thomesi. Taṃ sutvā bhagavā – ‘‘ayaṃ tāpaso anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane pabbajitvā vinaye tikhiṇapaññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākaraṇamadāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Tato cuto devamanussesu saṃsaranto sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare upālittherassa bhāgineyyo hutvā nibbatti. So kamena vuddhippatto mātulassa upālittherasa santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. So attano ācariyassa samīpe vasitattā vinayapañhe tikhiṇañāṇo ahosi. Atha bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayapañhe tikhiṇapaññānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ bhāgineyyupālī’’ti taṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesi.
这段为具寿上座乌巴利长老的生平传记。此尊早期佛陀弟子中位尊长之一,各生世中修习善业,至佛陀灭度前生于一族中,证得智慧,见家居之危险,舍家出家,获得五通八解,住于喜马拉雅山。时佛陀步入山林,乌巴利以如满月光辉的苦行庄严佛陀,合掌敬礼,赞叹多种喻辞。佛陀闻言敕授:“此苦行者未来必成释迦牟尼佛之弟子,成为僧团中戒律智慧第一者。”他当坐而死,复生于梵天界。后转生人间,生于咖毗罗卫城,成为乌巴利长老弟弟。受师引导练习观行,很快证阿拉汉果,因亲近师长,律问具足智慧。佛陀称其为“我弟子比库中律问智慧第一”。将此誉为佛弟子中最上尊位。
§1
1. So evaṃ etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khīṇāsavasahassehītiādimāha. Tattha ā samantato yāvabhavaggā savanti pavattantīti āsavā. Kāmāsavādayo cattāro āsavā, te khīṇā sositā visositā viddhaṃsitā yehi teti khīṇāsavā, teyeva sahassā khīṇāsavasahassā, tehi khīṇāsavasahassehi . Pareto parivuto lokanāyako lokassa nibbānapāpanako vivekaṃ anuyutto paṭisallituṃ ekībhavituṃ gacchateti sambandho.
这是对“具明戒智第一”的赞叹及释义。特别指具寿上座乌巴利,以“断尽烦恼”的讳称起首。此“断尽烦恼”为四种根本烦恼(欲、嗔、痴、见),称为“断已、吸取已、已使紧破”,并以“四种烦恼已断”聚合称谓“断尽烦恼千倍者”。外面围绕保护自己并追随解脱引导集体的因缘。
§2
2.Ajinena nivatthohanti ahaṃ ajinamigacammena paṭicchanno, ajinacammavasanoti attho. Tidaṇḍaparidhārakoti kuṇḍikaṭṭhapanatthāya tidaṇḍaṃ gahetvā dhārentoti attho. Bhikkhusaṅghena paribyūḷhaṃ parivāritaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
此段训诂“阿金那”、“阿金那衫”等句。意为以持杖守护狱卒之役责,即持铁杖作权柄。称谓“围绕世尊的僧团”,此称谓公开彰显。
Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā samattā. · 侄子伍巴离长老譬喻释完毕。
2. Soṇakoḷivisattheraapadānavaṇṇanā2. 索那国离维萨长老譬喻释
Anomadassissamuninotiādikaṃ āyasmato koḷivisattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno bhagavato caṅkamanatthāya sobhanaṃ caṅkamaṃ kāretvā sudhāparikammaṃ kāretvā ādāsatalamiva samaṃ vijjotamānaṃ katvā dīpadhūpapupphādīhi sajjetvā bhagavato niyyādetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītenāhārena pūjesi. So evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cavitvā devaloke nibbatto. Tattha pāḷiyā vuttanayena dibbasampattiṃ anubhavitvā antarā okkākakulappasutoti taṃ sabbaṃ pāḷiyā vuttānusārena veditabbaṃ. Pacchimabhave pana koliyarājavaṃse jāto vayappatto koṭiagghanakassa kaṇṇapiḷandhanassa dhāritattā koṭikaṇṇoti, kuṭikaṇṇoti ca pākaṭo ahosi. So bhagavati pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
为具寿上座拘梨维萨长老传记。此长老历代佛陀弟子之一,各世中修行福德资粮,于世尊时生于富贵之家,随子女成长,资财富裕,为供佛所作供养,以乳酪染迹装饰,点缀灯烛花香,奉供僧团。此长老寿终往生天界享福。转生人间生于拘梨王族,容貌有“千百万眼”特异,得佛法教化,心悦信受,出家后修习内观,迅速得阿拉汉果。
§25
25. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassissa muninotiādimāha. Tattha anomadassissāti anomaṃ alāmakaṃ sundaraṃ dassanaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitattā byāmappabhāmaṇḍalopasobhitattā ārohapariṇāhena samannāgatattā ca dassanīyaṃ sarīraṃ yassa bhagavato so anomadassī, tassa anomadassissa muninoti attho. Tādinoti iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvassa. Sudhāya lepanaṃ katvāti sudhāya avalittaṃ katvā dīpadhūpapupphadhajapaṭākādīhi ca alaṅkataṃ caṅkamaṃ kārayiṃ akāsinti attho. Sesagāthānaṃ attho pāḷiyā anusārena suviññeyyova.
此为阿拉汉拘梨维萨长老证果后自述,其陈述前生功德行为,称“具明戒智第一”的称号缘起。释“拘梨维萨”名义:意为肤色洁净美丽,身形华丽且具二十二大丈夫相,身形庄严,具备上升转变之相。详述其用乳酪自涂,布置灯烛花伞等供养佛陀,表达供养之敬意。其余的韵文解释乃依巴利语内容准确译出。
§35
35. Parivārasampattidhanasampattisaṅkhātaṃ yasaṃ dhāretīti yasodharo, sabbe ete sattasattaticakkavattirājāno yasodharanāmena ekanāmakāti sambandho.
这段训诂解释了“持名誉财富得胜”的词义。『耶稣达罗』为具大帝王称号,涵盖世间七世、七轮回王。此为长老之传述中对豪华荣耀之解析。
§52
52.Aṅgīrasoti aṅgato sarīrato niggatā rasmi yassa so aṅgīraso, chandadosamohabhayāgatīhi vā pāpācāravasena vā caturāpāyaṃ na gacchatīti nāgo, mahanto pūjito ca so nāgo ceti mahānāgo. Sesaṃ uttānatthamevāti.
火焰者,散布于四肢、身躯之中,射出光辉,此即谓火焰。由贪、瞋、痴、怖惧及恶行等因,心坠四大地狱者,非如火焰。称为龙者,乃大而受人敬仰的龙,即称为大龙。余下部分,亦是为了引出上文所述之义。
Koḷivisattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 国离维萨长老譬喻释完毕。
3. Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā3. 迦离果达子跋地亚长老譬喻释
Padumuttarasambuddhantiādikaṃ āyasmato bhaddiyassa kāḷigodhāputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito nagaravāsino puññāni karonte disvā sayampi puññāni kātukāmo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā thūlapaṭalikādianekāni mahārahāni sayanāni paññāpetvā tattha nisinne bhagavati sasaṅghe paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ adāsi. So evaṃ yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kāḷigodhāya nāma deviyā putto hutvā nibbatti. So viññutaṃ patto ārohapariṇāhahatthapādarūpasampattiyā bhaddattā ca kāḷigodhāya deviyā puttattā ca bhaddiyo kāḷigodhāputtoti pākaṭo. Satthari pasīditvā mātāpitaro ārādhetvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
关于尊者布陀毕多卡利哥陀之子,称为莲花出世者的佛陀传记。此尊者亦曾是前佛时代成就戒行的圣者,享有殊胜功德。于莲花出现如来的时代,生于一名门望族,得大福报,膝下子女增长繁盛,成为城中显贵。此尊者热衷于造福行善,慷慨布施,建立供僧圣众安住的宽敞卧具等诸多庄严设施。在此安坐时,常以净食供养世尊及僧众,广行布施。如此堆积无量功德,双身(天人及人间)皆得双重福祉。后世间生于一名为卡利哥陀的天女子,得以转生。此人亦具足慧解,成就身体手足变化之重生功德。因而被称为卡利哥陀之子布陀毕多。尊者受世尊慈悦,父母恭敬供养,之后出家不久便得阿拉汉果。
§54
54. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarasambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mettacittanti mijjati sinehati nandati sabbasatteti mettā, mettāya sahagataṃ cittaṃ mettacittaṃ, taṃ yassa bhagavato atthīti mettacitto, taṃ mettacittaṃ. Mahāmuninti sakalabhikkhūnaṃ mahantattā mahāmuni, taṃ padumuttaraṃ sambuddhanti sambandho. Janatā sabbāti sabbo janakāyo, sabbanagaravāsinoti attho. Sabbalokagganāyakanti sakalalokassa aggaṃ seṭṭhaṃ nibbānassa nayanato pāpanato nāyakaṃ padumuttarasambuddhaṃ janatā upeti samīpaṃ gacchatīti sambandho.
此尊者成阿拉汉后,验行前世业果,心生欢喜,称颂往昔佛陀事迹,证说莲花出世者及诸佛。以下为其说义。所谓慈心,谓生起柔和、亲爱、喜乐之意,遍一切有情。此慈心与心相随,即称为慈心(mettacitta)。此即世尊所称之慈心也。佛为诸比库之大导师,被尊称为大导师。莲花出世者为其名。众生意含“一切”,谓诸众生,及一切网罗,高城居住者。称为大世界之王,亦即整体世界中最高大尊的涅槃之导者。众生归依莲花出世者,亲近世尊。
§55
55.Sattukañca baddhakañcāti baddhasattuabaddhasattusaṅkhātaṃ āmisaṃ. Atha vā bhattapūpakhajjabhojjayāguādayo yāvakālikattā āmisaṃ pānabhojanañca gahetvā puññakkhette anuttare satthuno dadantīti sambandho.
所谓七类及束缚类,谓以肉食为媒介受持之世间恶业。或指食用饭、面、饼干、其他可食之物,均属肉食。于福田、利益无上圣者时饮食给予布施。
§58
58.Āsanaṃ buddhayuttakanti buddhayoggaṃ buddhārahaṃ buddhānucchavikaṃ sattaratanamayaṃ āsananti attho. Sesaṃ nayānuyogena suviññeyyamevāti.
所谓与佛合之座,谓佛的修行所依,亦即佛与阿拉汉众清净所处座席,具七宝所成。余下部分乃说明坐席之后续涵义,应依教法正了知。
Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 卡利瞿陀之子跋提亚长老譬喻注释完毕。
4. Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā四、决断者长老譬喻注释
Araññekuṭikaṃ katvātiādikaṃ āyasmato sanniṭṭhāpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharabandhanena baddho gharāvāse ādīnavaṃ disvā vatthukāmakilesakāme pahāya himavantassa avidūre pabbatantare araññavāsaṃ kappesi. Tasmiṃ kāle padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā nisīdanatthāya tiṇasantharaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ anekehi madhurehi tiṇḍukādīhi phalāphalehi santappesi. So tena puññakammena tato cuto devesu ca manussesu ca aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhāsampanno pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Khuragge arahattaphalappattiyaṃ viya nirussāheneva santipadasaṅkhāte nibbāne suṭṭhu ṭhitattā sanniṭṭhāpakattheroti pākaṭo.
关于尊者萨尼塔帕卡于深林小屋修行之传记。此尊者亦为历代诸佛时代圣者,因多次修行善法及福德积累,生于莲花出世者之时代,得觉知智慧。初受家缚而锁于室内,见识世间烦恼及身心贪欲,厌弃世俗欲望,移居离他地边远山林中修行。恰值莲花出世者为求寂静,来到此处。尊者见佛,心喜献敬,布施新草席让佛就座,供养佛及众多美食水果等。因此功德,临终时于天、人二者中轮转,获殊胜果报,于莲花时代一名门望族生。信心坚定,遂出家修观智慧,渐次增长,不久即成阿拉汉。此阿拉汉如同稻草根般对灭度果位坚定无疑,能安住涅槃,名为萨尼塔帕卡尊者,此乃明显称号。
§70
70. Arahā pana hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento araññe kuṭikaṃ katvātiādimāha. Tattha araññeti sīhabyagghādīnaṃ bhayena manussā ettha na rajjanti na ramanti na allīyantīti araññaṃ, tasmiṃ araññe. Kuṭikanti tiṇacchadanakuṭikaṃ katvā pabbatantare vasāmi vāsaṃ kappesinti attho. Lābhena ca alābhena ca yasena ca ayasena ca santuṭṭho vihāsinti sambandho.
70. 成为阿拉汉后,了知自己过去的业报,心生欢喜,显现前世行为因缘,遂于森林中建造一茅舍。此处所谓森林,是指因狮子、野猪等猛兽的威吓,人类不敢入内,不居住、不娱乐、不往来之处,故称为森林,即此森林中。所谓茅舍,是指以茅草盖顶之小茅屋,置于山间,作为住所使用。以得失、所有、无所有为满足而安住修行。
§72
72.Jalajuttamanāmakanti jale jātaṃ jalajaṃ, padumaṃ, jalajaṃ uttamaṃ jalajuttamaṃ, jalajuttamena samānaṃ nāmaṃ yassa so jalajuttamanāmako, taṃ jalajuttamanāmakaṃ buddhanti attho. Sesaṃ pāḷinayānuyogena suviññeyyamevāti.
72. “水生莲花”的名称,意即生于水中之莲花,最高等之莲花,名为“水生莲花”。此名与“水生莲花”的音义相契合,故称为“水生莲花”。此意理应通过巴利典籍的诠释共同加以深明。
Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 决断者长老譬喻注释完毕。
5. Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā五象长老譬喻注释
Sumedhonāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato pañcahatthiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā ratanattaye pasanno vihāsi. Tasmiṃ samaye pañcauppalahatthāni ānesuṃ. So tehi pañcauppalahatthehi vīthiyaṃ caramānaṃ sumedhaṃ bhagavantaṃ pūjesi. Tāni gantvā ākāse vitānaṃ hutvā chāyaṃ kurumānāni tathāgateneva saddhiṃ gacchiṃsu. So taṃ disvā somanassajāto pītiyā phuṭṭhasarīro yāvajīvaṃ tadeva puññaṃ anussaritvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena pañcahatthiyattheroti pākaṭo.
称为“苏美多”之沙门,乃长手五指老人之传记。此人亦如往昔诸佛,时在不同世间,修善积德,现于一世贵族家庭中出家,圆满智慧,喜乐安住珠宝之地。当时有人携带五支铜枪,围绕着由五支铜枪围成的道路行走,敬礼苏美多圣者。走完五条遍道路后,苏美多如来见此,随即腾空卷起阴影为遮蔽,同行授教。见状,内心喜悦,身心欢喜,终身记忆此功德。后生天界,轮回往返,在此佛陀出现时因信生起出家修习甚深观法,不久便成阿拉汉,此长手五指长老名为迦陀拘善。
§77
77. So attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato paññāya diṭṭhapubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha sumedhoti sundarā medhā catusaccapaṭivedhapaṭisambhidādayo paññā yassa so bhagavā sumedho sambuddho antarāpaṇe antaravīthiyaṃ gacchatīti sambandho. Okkhittacakkhūti adhokhittacakkhu. Mitabhāṇīti pamāṇaṃ ñatvā bhaṇanasīlo, pamāṇaṃ jānitvā dhammaṃ desesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
77. 此人了知自己过往业缘,以明了正见,显示先前行为及业报,故称“苏美多”之沙门。据说“苏美多”之名意为美好智识,能彻悟四圣谛及通达分解之智慧,尊者循此内心道路行持。所谓断灭眼者乃除去死见之眼,持温和言辞、深知尺度及佛法所说之意,实乃深含义理,习得通慧。
Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 五象长老譬喻注释完毕。
6. Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā六、莲花覆盖者长老譬喻注释
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato padumacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno parinibbutassa vipassissa bhagavato citakaṃ padumapupphehi pūjesi. So teneva cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ manussasampattiñcāti dve sampattiyo anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ amhākaṃ sammāsambuddhakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā sāsane pabbajito ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahā ahosi. Tassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīsu tattha tattha viharantassa vihāro padumapupphehi chādīyati, tena so padumacchadaniyattheroti pākaṭo.
称为“涅槃时的世主”之浦陀难迟沙门传记。此人与早期诸佛相同,积累种种功德,现于一世贵族家庭中出家,断惑得解,喜乐安住珠宝之地,敬礼已般涅槃之世尊。其怀中常持莲花,佛法庄严其所栖息之处。凭此心意愉悦,成佛后的若干时代中,虽转生天界又生人间,经历多种殊胜资粮,于此正觉时代,有幸生于一世贵族家庭,得解无染,信心坚定,出家精勤修习观法,速证阿拉汉果。以其坐卧处及日常起居,均有莲花覆盖,故称为“莲花覆叶”尊者。
§83
83. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti khandhaparinibbānena parinibbute satthari, vipassissa sammāsambuddhassa sarīre citamāniyamāne citake āropite suphullaṃ padumakalāpaṃ ahaṃ gahetvā citakaṃ āropayiṃ pūjesinti attho. Sesagāthāsu heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
83. 此人了知自己先世业因,生欢喜心,表显昔日行为因缘,称为“涅槃时的世主”。涅槃意指五蕴尽灭之般涅槃。开示佛陀身体安详时,心持莲花,奉安敬礼之意。残篇诗句述及此事,详见后文。
Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 莲盖长老譬喻释义已竟。
7. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā7. 施卧具长老譬喻释义
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā hatthidaṇḍasuvaṇṇādīhi sayanatthāya mañcaṃ kāretvā anagghehi vicittattharaṇehi attharitvā bhagavantaṃ pūjesi. So bhagavā tassānukampāya paṭiggahetvā anubhavi. So tena puññakammena dibbamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva arahā ahosi. Pubbe katapuññanāmena sayanadāyakattheroti pākaṭo.
尊贵的卧床赠予者长老的传记,述说其名为悉达多者世尊的因缘。此尊者在过去佛陀时代亦曾修持功德,因果相续,积集福德。于悉达多世尊时,有一日他在某一族中投生,获得了智慧与成就,敬重导师,慈悲赞叹,使用金制杖等宝物布置卧床以供奉佛陀。其以无过失之正意恭敬佛陀。世尊因慈悲而受纳其供养,令其体验天人果报。此尊者由此福报,在本佛出世时,于一族中再生,显悟成道,对圣师心怀欢喜,出家修持观法,迅速成阿拉汉果。其前生福德之名即为卧床赠予者长老。
§88
88. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ pāḷinayānusārena suviññeyyamevāti.
八十八、此尊者一日回顾自己前世业行,心生欢喜,表显以往的善行功德,称誉悉达多世尊等。如是一切,皆依巴利语言通晓而明辨。
Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施卧具长老譬喻释义已竟。
8. Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā8. 施经行处长老譬喻释义
Atthadassissamuninotiādikaṃ āyasmato caṅkamanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā uccavatthukaṃ sudhāparikammakataṃ rajatarāsisadisaṃ sobhamānaṃ caṅkamaṃ kāretvā muttadalasadisaṃ setapulinaṃ attharitvā bhagavato adāsi. Paṭiggahesi bhagavā, caṅkamaṃ paṭiggahetvā ca pana sukhaṃ kāyacittasamādhiṃ appetvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena devamanussesu aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā katapuññanāmena caṅkamanadāyakattheroti pākaṭo ahosi.
尊贵的长老牵马赠予者的传记。此尊者曾于过去诸佛时代修持福德,随时积集善业。于悉达多世尊时期,在某一族中投生,获得智慧,心满意足,制作精美的晨钟和银制马镫,装饰如白莲花般之沙滩,赠予佛陀。佛陀接纳此供养,目睹后言:“此人将于未来世,成为悉达多世尊教法中贤明弟子。”依此福业,此尊者于天人、人类中周转,享受殊胜果报。于本佛初出世时再转生于一族,长成后信心坚固,欢喜出家修持观法,迅速成就阿拉汉果。其前生称作牵马赠予者长老。
§93
93. So ekadivasaṃ attanā pubbe katapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassissa muninotiādimāha. Tattha atthadassissāti atthaṃ payojanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā atthaṃ nibbānaṃ dassanasīlo jānanasīloti atthadassī, tassa atthadassissa munino monena ñāṇena samannāgatassa bhagavato manoramaṃ manallīnaṃ bhāvanīyaṃ manasi kātabbaṃ caṅkamaṃ kāresinti sambandho. Sesaṃ vuttanayānusāreneva suviññeyyamevāti.
九十三、此尊者一日回想前世福德,喜悦称扬前行善业,称曰尊贵的安达迦圣者等。此“安达迦”意为目标、利益、增长、涅槃之见。安达迦者,观见涅槃,智识成熟,知晓涅槃义理。关于安达迦圣者,应于文中详注之。所有所述,皆应明了。
Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 施经行处长老譬喻释义已竟。
9. Subhaddattheraapadānavaṇṇanā9. 苏跋达长老譬喻释义
Padumuttarolokavidūtiādikaṃ āyasmato subhaddattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamanatthāya puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbato viññutaṃ patvā gharabandhanena baddho ratanattaye pasanno parinibbānamañce nipannaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā sannipatitā dasasahassacakkavāḷadevatāyo ca disvā pasannamānaso nigguṇḍikeṭakanīlakāsokāsitādianekehi sugandhapupphehi pūjesi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā tato manussesu manussasampattiyo anubhavitvā nibbattanibbattaṭṭhānesu ca sugandhehi pupphehi pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto kāmesu ādīnavaṃ disvāpi yāva buddhassa bhagavato parinibbānakālo tāva aladdhabuddhadassano bhagavato parinibbānamañce nipannakāleyeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññanāmena subhaddoti pākaṭo ahosi.
尊贵的长老,莲花世界智者之传记。此尊者在过去诸佛时代,曾修福积善以求得涅槃之果。于悉达多世尊时期,再生于显贵家族,财富丰盛,信心满满,获得智慧,身被缚于家室,欣然奉献宝玉,快乐安卧涅槃床。佛陀见此,众多八万天神聚集,心喜踊跃,以多种芬芳花朵供养他。因此功德,他得享长寿,后往脱离尘世,进入天界,享天人果报,转生人间,享人世果报。于涅槃净土受花香与供养。于本佛出世时,再生于富贵族家,获智慧觉悟。虽见诸欲之危害,仍未偏离佛法教法。至佛陀般涅槃时,立即出家修行,迅速得阿拉汉果。其前名为净妙者长老。
§101
101. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro lokavidūtiādimāha. Taṃ uttānatthameva. Suṇātha mama bhāsato…pe… nibbāyissatināsavoti idaṃ parinibbānamañce nipannova padumuttaro bhagavā byākāsi.
一百零一、此尊者回忆前世所行善业,意乐满懷,表明前行功德,称誉莲花世界智者等。其言乃最深奥法。并说“请聆听我言……直到净尽一切烦恼”为此尊者于涅槃床安卧,为世尊所说。
Pañcamabhāṇavāravaṇṇanā samattā. · 第五诵分注释完毕。
§115
115. So attano paṭipattiṃ dassento pubbakammena saṃyuttotiādimāha. Ekaggoti ekaggacitto. Susamāhitoti suṭṭhu samāhito, santakāyacittoti attho. Buddhassa oraso puttoti buddhassa urasā hadayena niggataovādānusāsaniṃ sutvā pattaarahattaphaloti attho. Dhammajomhi sunimmitoti dhammato kammaṭṭhānadhammato jāto ariyāya jātiyā sunimmito suṭṭhu nippphāditasabbakicco amhi bhavāmīti attho.
115. 关于“示现自行,以过去业为联系”的教义,称之为“连结”等。所谓“一境性”是指专注一心;“善调心”是指善于调伏身心。关于佛陀之子,意即佛陀以其心胸广大严谨清净的教诲,令众生听闻后获得了阿拉汉果。关于“法流中之善相”,意指由法而生、作为修道场所的法流,与圣者的出生相关,其法流善净,圆满完成一切所作业,于此世间中生起之义。
§116
116.Dhammarājaṃ upagammāti dhammena sabbasattānaṃ rājānaṃ issarabhūtaṃ bhagavantaṃ upagantvā samīpaṃ gantvāti attho. Apucchiṃ pañhamuttamanti uttamaṃ khandhāyatanadhātusaccasamuppādādipaṭisaṃyuttaṃ pañhaṃ apucchinti attho. Kathayantoca me pañhanti eso amhākaṃ bhagavā me mayhaṃ pañhaṃ kathayanto byākaronto. Dhammasotaṃ upānayīti anupādisesanibbānadhātusaṅkhātaṃ dhammasotaṃ dhammapavāhaṃ upānayi pāvisīti attho.
116. "近法王",意指诸有情中一切国王的主宰世尊,亲近并接近其身。"不疑问优秀者",指出世尊所询问的,是与五蕴、六处、十二处、缘起等所相应的高深真谛教义中的问题。他讲述这些问题,意即世尊为我们授记并详说我等所惑的疑问。所谓“引领法流”,是指不依附的涅槃法界集成的法流,佛法的流转由此进入众生心中。
§118
118.Jalajuttamanāyakoti padumuttaranāmako ma-kārassa ya-kāraṃ katvā katavohāro. Nibbāyianupādānoti upādāne pañcakkhandhe aggahetvā nibbāyi na paññāyi adassanaṃ agamāsi, manussalokādīsu katthacipi apatiṭṭhitoti attho. Dīpova telasaṅkhayāti vaṭṭitelānaṃ saṅkhayā abhāvā padīpo iva nibbāyīti sambandho.
118. "水中以莲为首",意指名为波陀摩多的魔王,以“魔”字为其义,即制造种种作法与行为的魔。"灭尽无依",意味着不依附五蕴作为根本,即在灭尽中不生智慧、不生现前境界,说明在此界的人间世等某处固有不立之理。将此类灭尽,比作油灯的油光枯竭,灯灭般的消逝关系。
§119
119.Sattayojanikaṃ āsīti tassa parinibbutassa padumuttarassa bhagavato ratanamayaṃ thūpaṃ sattayojanubbedhaṃ āsi ahosīti attho. Dhajaṃ tattha apūjesinti tattha tasmiṃ cetiye sabbabhaddaṃ sabbato bhaddaṃ sabbaso manoramaṃ dhajaṃ pūjesinti attho.
119. "七由旬远",是说已灭者波陀摩多世尊的宝塔高约七由旬,意思是其有七由旬高的宝座。说到旗帜不被尊敬,是指宝塔处所的旗帜无敬奉之意;而在某舍利塔上则有敬奉吉祥、无所不吉、美妙的旗帜之意。
§120
120.Kassapassa ca buddhassāti padumuttarassa bhagavato kālato paṭṭhāya āgatassa devamanussesu saṃsarato me mayhaṃ oraso putto tisso nāma kassapassa sammāsambuddhassa aggasāvako jinasāsane buddhasāsane dāyādo āsi ahosīti sambandho.
120. "迦萨巴时的佛",指波陀摩多世尊时代,有如是一位三宝尊者迦萨巴,他是三世正觉佛的第一弟子,承继佛的教法,为众生所尊崇,这便是此处所述之关联。
§121
121.Tassa hīnena manasāti tassa mama puttassa tissassa aggasāvakassa hīnena lāmakena manasā cittena abhaddakaṃ asundaraṃ ayuttakaṃ ‘‘antako pacchimo’’ti vācaṃ vacanaṃ abhāsiṃ kathesinti attho. Tena kammavipākenāti tena arahantabhakkhānasaṅkhātassa akusalakammassa vipākena. Pacchime addasaṃ jinanti pacchime pariyosāne parinibbānakāle mallānaṃ upavattane sālavane parinibbānamañce nipannaṃ jinaṃ jitasabbamāraṃ amhākaṃ gotamasammāsambuddhaṃ addasaṃ ahanti attho. ‘‘Pacchā me āsi bhaddaka’’ntipi pāṭho. Tassa pacchā tassa bhagavato avasānakāle nibbānāsannakāle me mayhaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ catusaccapaṭivijjhanaṃ āsi ahosīti attho.
121. 因其心不善,曾以轻蔑心发出毁谤我儿子第一弟子提子的话语“终结者,后继者”为意。此为业报所感,即他对阿拉汉的恶意口业之果报。后见佛陀于末法时代,如萨拉森林中涅槃场景,一切诸魔被制服,众人称我等正觉佛为胜利者。此为文中“后生吾善知识”之教义,意即佛末法时近涅槃时,我的善知识身份明朗,是对四圣谛彻底通达者。
§122
122.Pabbājesi mahāvīroti mahāvīriyo sabbasattahito karuṇāyutto jitamāro muni mallānaṃ upavattane sālavane pacchime sayane parinibbānamañce sayitova maṃ pabbājesīti sambandho.
「122.『出家者为大勇士』者,谓其大勇猛,普为一切有情利益,并具慈悲心,已胜于魔,是圣人。在众人之中,幼年时在沙拉林园西侧卧床处,于临终之床上安坐,表示愿出家。」
§123
123.Ajjevadāni pabbajjāti ajja eva bhagavato parinibbānadivaseyeva mama pabbajjā, tathā ajja eva upasampadā, ajja eva dvipaduttamassa sammukhā parinibbānaṃ ahosīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
「123.今日即出家」之意,谓今日正是世尊涅槃之日,是我出家的日子;今日亦为受具足戒之日;今日在双足尊者面前涅槃。此是缘起关系。此事完备,宜当明了。」
Subhaddattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 苏跋达长老譬喻注释完毕。
10. Cundattheraapadānavaṇṇanā十、准德长老譬喻注释
Siddhatthassabhagavatotiādikaṃ āyasmato cundattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā sattaratanamayaṃ suvaṇṇagghiyaṃ kāretvā sumanapupphehi chādetvā bhagavantaṃ pūjesi. Tāni pupphāni ākāsaṃ samuggantvā vitānākārena aṭṭhaṃsu. Atha naṃ bhagavā ‘‘anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane cundo nāma sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke upapanno kamena chasu kāmāvacaradevesu sukhaṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule rūpasāriyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Tassa viññutaṃ pattassa ārohapariṇāharūpavayānaṃ sundaratāya sakārassa cakāraṃ katvā cundoti nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā bhātuttherassa santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
「『此为圣者悉达多之事迹』等记载,谓长老准达乃前佛时诸多功德的聚集者,生生世世承转成就功德,并在圣者悉达多之后时,出生于富饶族姓,资具财富富饶寂灭,于出家后觉悟成佛。他曾聪慧明了,无上尊师满意,施以七宝组成的金镂制品并饰以各种香花以礼敬圣者。此花散落于空中,铺陈呈八方。随后世尊告之:‘未来于果德玛如来教法中,将有一弟子名为准达者出世。’依此功德,准达后生天上,享六欲天之乐,并在人间享有王者及诸多财富福报,生于婆罗门家为形貌俊美,名为准达者,成为沙利多尊者之弟,幼年即觉悟。获悟后,因生老病死及出家初学之艰难,而出家于长兄尊者处,专修内观,不久便证阿拉汉果。」
§125
125. So pattaarahattaphalo ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Agghiyantiādayopi uttānatthāyeva.
「125.他曾坐得阿拉汉果,且一天内回忆前业,心生欢喜,现前展现先前行持之事迹,并言此为世尊悉达多之事迹。下面所说即其所指意。此外亦包括如熾燃火焰等深义。」
§128
128.Vitiṇṇakaṅkho sambuddhoti visesena maggādhigamena vicikicchāya khepitattā vitiṇṇakaṅkho asaṃsayo sambuddho. Tiṇṇoghehi purakkhatoti kāmoghādīnaṃ catunnaṃ oghānaṃ tiṇṇattā atikkantattā oghatiṇṇehi khīṇāsavehi purakkhato parivāritoti attho. Byākaraṇagāthā uttānatthāyeva.
「128.『超越怀疑者为正觉者』者,专指证得道之正觉,已除疑惑断灭烦恼,故称超越怀疑者。此释谓:超越即先行渡过,如断除四大烦恼(贪、嗔、痴、慢)之已断越越;已灭余垢围绕者,乃已成就果德。此为文法诗句中所含的深义。」
§139
139.Upaṭṭhahiṃ mahāvīranti uttamatthassa nibbānassa pattiyā pāpuṇanatthāya kappasatasahassādhikesu caturāsaṅkhyeyyesu kappesu pāramiyo pūrentena katavīriyattā mahāvīraṃ buddhaṃ upaṭṭhahiṃ upaṭṭhānaṃ akāsinti attho. Aññe ca pesale bahūti na kevalameva buddhaṃ upaṭṭhahiṃ, pesale piyasīle sīlavante aññe ca bahuaggappatte sāvake, me mayhaṃ bhātaraṃ sāriputtattherañca upaṭṭhahinti sambandho.
「139.『侍奉大勇士』者,意为为普达至最高涅槃者侍奉,因需不断努力,历数百千万亿劫,精勤修习种种护法之功德,称呼此专精力行的佛为大勇士。侍奉即护持之义。诸多贤圣乃致力于侍奉,不独佛陀;诸多具戒品行兼优近事菩萨,亦被侍奉。这中我侪弟兄沙利多尊者,亦为侍奉之列。此系缘起关系。」
§140
140.Bhātaraṃme upaṭṭhahitvāti mayhaṃ bhātaraṃ upaṭṭhahitvā vattapaṭivattaṃ katvā tassa parinibbutakāle bhagavato paṭhamaṃ parinibbutattā tassa dhātuyo gahetvā pattamhi okiritvā lokajeṭṭhassa narānaṃ āsabhassa buddhassa upanāmesiṃ adāsinti attho.
140.「Bhātaraṃ me upaṭṭhahitvā」者,即「我有一位尊者在我身边侍奉」,言谓「尊者侍奉我」,遂因这侍奉,经过佛入灭时,佛以第一入灭之法,收摄其舍利,置于坛殿之上,献于堪为众生尊敬之人,即为世间首尊之佛。此意载于此处。
§141
141.Ubho hatthehi paggayhāti taṃ mahā dinnaṃ dhātuṃ so bhagavā attano ubhohi hatthehi pakārena gahetvā taṃ dhātuṃ saṃsuṭṭhu dassayanto aggasāvakaṃ sāriputtattheraṃ kittayi pakāsesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
141.「Ubho hatthehi paggayhāti」者,言尊者以双手托持此广大舍利。佛以自己双手,庄严呈示此舍利,特为称扬佛所亲近之大弟子长老沙利迦。其意为,详尽彰显舍利之尊贵及佛的亲授。余下之释义皆为续针对此义疏解。
Cundattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 准德长老譬喻注释完毕。
Pañcamavaggavaṇṇanā samattā. · 第五品注释完毕。