12. Mahāparivāravaggo · 12. 大眷属品义注
12. Mahāparivāravaggo第十二 大品集
1. Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā一、大品集长老本生譚釋
Vipassīnāma bhagavātiādikaṃ āyasmato mahāparivārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato uppannasamaye yakkhayoniyaṃ nibbatto anekayakkhasatasahassaparivāro ekasmiṃ khuddakadīpe dibbasukhamanubhavanto viharati. Tasmiñca dīpe cetiyābhisobhito vihāro atthi, tattha bhagavā agamāsi. Atha so yakkhasenādhipati taṃ bhagavantaṃ tattha gatabhāvaṃ disvā dibbavatthāni gahetvā gantvā bhagavantaṃ vanditvā dibbavatthehi pūjesi, saparivāro saraṇamagamāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke nibbattitvā tattha cha kāmāvacarasukhamanubhavitvā tato cuto manussesu aggacakkavattiādisukhamanubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
『毗跋尸』名世尊序赞，是尊者大护法长老的传记。此人曾于过去诸佛时代，各自世间为修福，遵守净行因缘，支持正法。于毗跋尸如来出世时，转生为夜叉族，随从众多夜叉百千，住于一小岛上，享受天界之乐。该小岛有环绕佛塔的寺院，尊者毗跋尸本人曾前来此寺。此时，夜叉王见到世尊在寺所在，携带天界宝物，前往礼敬世尊，举家随从前往皈依。承此善业，随后生于天界，享受欲界快乐；再后生于人间，享受大国王快乐；然后于本生末后，在如今佛陀降生的世间之家出生，具足智慧，见佛欢喜，快速出家，终成阿拉汉。
§1-2
1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, vividhe satipaṭṭhānādayo sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme passatīti vā vipassī, vividhe anekappakāre bodhaneyyasatte visuṃ visuṃ passatīti vā vipassī, so vipassī bhagavā dīpacetiyaṃ dīpe pūjanīyaṭṭhānaṃ vihāramagamāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第一、二章说：此人于生后满怀欢喜，述说先前所作之善行功德，称述毗跋尸世尊诸尊号。其意为：毗跋尸者，极究竟真谛涅槃之见，称为毗跋尸；又晓诸多念处禅定法门，三十七道品悉皆了知，谓之毗跋尸；又能分别多方妙法，悉皆如实见，亦谓毗跋尸。世尊毗跋尸来到岛上佛塔住处，众僧皆应当敬奉。余文皆称最高赞礼。
Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 大品集长老本生譚釋畢。
2. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā二、蘇曼嘎喇長老本生譚釋
Atthadassī jinavarotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ taḷākasamīpe rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tasmiṃ samaye bhagavā vihārato nikkhamitvā nahāyitukāmo tassa taḷākassa tīraṃ gantvā tattha nhatvā ekacīvaro jalamāno brahmā viya sūriyo viya suvaṇṇabimbaṃ viya aṭṭhāsi. Atha so devaputto somanassajāto pañjaliko thomanamakāsi, attano dibbagītatūriyehi upahārañca akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
『实义智见尊者』及其名号赞，出自尊者善吉长老的传记。此人在过去佛陀时代，各世间中，因修殊胜清净功德而得生，转为树神，居于水池边。时世尊出外，沐浴后，来到池边，独坐静观，神如日光金色辉映。时有天子名叫苏门纳生，彼生献供奉佛，唱天乐。承此善业，享天人、人间两种福报，最后于今佛出世之家族生，具智慧，见佛欢喜，迅速出家，成就阿拉汉。
§11
11. So pacchā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī jinavarotiādimāha. Tattha paramatthaṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā sabbasattānaṃ caturāriyasaccasaṅkhātaṃ atthapayojanaṃ dassanasīloti atthadassī, kilese ajini jināti jinissatīti jino. Varitabbo patthetabbo sabbasattehīti varo, atthadassī jino ca so varo cāti atthadassī jinavaro. Lokajeṭṭhoti lujjati palujjatīti loko, lokīyati passīyati buddhādīhi pārappattoti vā loko, loko ca loko ca loko cāti loko. Ekasesasamāsavasena ‘‘lokā’’ti vattabbe ‘‘loko’’ti vutto. Lokassa jeṭṭho lokajeṭṭho, so lokajeṭṭho narāsabhoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第十一章记述该尊者于后世回忆往昔所作善业，称述实义智见尊者等名号。所指者：实义智见能够真见涅槃极法，或通晓四圣谛之理义，具教法完整修学之力，称为实义智见；又能灭除烦恼，胜过诸众生，故为尊贵，名‘实义智见尊者’。‘世尊第一’乃《世尊》别称，也指‘佛’，其中“世”指诸佛、众生所共同生住之世间。文末皆称至高无上赞美。
Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 蘇曼嘎喇長老本生譚釋畢。
3. Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā三、歸依行儀長老本生譚釋
Ubhinnaṃdevarājūnantyādikaṃ āyasmato saraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttare bhagavati uppanne ayaṃ himavante devarājā hutvā nibbatti, tasmiṃ aparena yakkhadevaraññā saddhiṃ saṅgāmatthāya upaṭṭhite dve anekayakkhasahassaparivārā phalakāvudhādihatthā saṅgāmatthāya samupabyūḷhā ahesuṃ. Tadā padumuttaro bhagavā tesu sattesu kāruññaṃ uppādetvā ākāsena tattha gantvā saparivārānaṃ dvinnaṃ devarājūnaṃ dhammaṃ desesi. Tadā te sabbe phalakāvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ gāravabahumānena vanditvā saraṇamagamaṃsu. Tesaṃ ayaṃ paṭhamaṃ saraṇamagamāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
『二天王及其属下尊者的传记』者，为具足修行、信奉诸佛之尊者舍利迦摩尼陀的故事。此人曾于释迦牟尼佛及过去诸佛时代，行修福德。生于喜马拉雅山，成为天王，后与50余万夜叉及天众战斗，兵刃声震天响。世尊护念众生，降临其间诠释法义，天王等众皆抛弃兵器，以礼敬恭敬迎接世尊皈依。承此功德，生天人、人间两界，最后于今世佛出世之家族降生，具智慧，欢喜见佛，迅速出家，终成阿拉汉。
§20
20. So aparabhāge pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ubhinnaṃ devarājūnantiādimāha. Tattha sucilomakharalomaāḷavakakumbhīrakuverādayo viya nāmagottena apākaṭā dve yakkharājāno aññāpadesena dassento ‘‘ubhinnaṃ devarājūna’’ntiādimāha. Saṅgāmo samupaṭṭhitoti saṃ suṭṭhu gāmo kalahatthāya upagamananti saṅgāmo, so saṅgāmo saṃ suṭṭhu upaṭṭhito, ekaṭṭhāne upagantvā ṭhitoti attho. Ahosi samupabyūḷhoti saṃ suṭṭhu upasamīpe rāsibhūtoti attho.
第二十章记述，彼尊者回忆先世善行，称述二天王等尊者名号。指二天王名号为苏鹤陆、骆马阿罗，是以毒灰、刺猬、象龟及鳄鱼等比喻各自异名。二天王名曰‘二天王’，又云‘众天王’。‘战斗已至’，此指战斗场地移近，兵器相接，形势激烈。军队集结，互相临阵肃立兵锋，准备血战，意指众天王领兵列阵，战斗逼近。
§21
21.Saṃvejesi mahājananti tesaṃ rāsibhūtānaṃ yakkhānaṃ ākāse nisinno bhagavā catusaccadhammadesanāya saṃ suṭṭhu vejesi, ādīnavadassanena gaṇhāpesi viññāpesi bodhesīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
二十一、世尊在空中坐处，严厉眷顾伟大群众中那些已成群的夜叉，为了圆满而善巧地宣说四圣谛法门。此中所谓持有畏惧之智，承受、表及觉悟之义。谓此义在一切处皆应理解为最高。
Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 归依行长老本生譬喻注释已完。
4. Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā4. 一坐食长老本生譬喻注释
Varuṇonāma nāmenātiādikaṃ āyasmato ekāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle varuṇo nāma devarājā hutvā nibbatti. So bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gandhamālādīhi gītavāditehi ca upaṭṭhayamāno saparivāro pūjesi. Tato aparabhāge bhagavati parinibbute tassa mahābodhirukkhaṃ buddhadassanaṃ viya sabbatūriyatāḷāvacarehi saparivāro upahāramakāsi. So tena puññena tato kālaṅkatvā nimmānaratidevaloke uppajji. Evaṃ devasampattimanubhavitvā manussesu ca manussabhūto cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
此名“鼻噜诺”乃尊长、独坐长老的赞诗所称呼的名称。此人亦曾作古代诸佛弟子，功德犹如那时，有转生之因缘，累积善业以依佛之义而行。当时他转生为名为鼻噜诺的天王。见佛时心悦诚服，身披馨香花环，歌声悠扬，供奉环绕。后期佛涅槃时，其众亦如佛陀大菩提树般，用各类优美的棕榈叶装饰献上供养。此功德令其离去后转生为仙界的梵天之一。如此享受天界功德，亦在人道得人身，成为世尊时代之家族转生，觉悟后出家修行，不久即证阿拉汉果位。
§31
31. So pacchā sakakammaṃ saritvā taṃ tathato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento varuṇo nāma nāmenātiādimāha. Tattha yadā ahaṃ sambodhanatthāya buddhaṃ bodhiñca pūjesiṃ, tadā varuṇo nāma devarājā ahosinti sambandho.
三十一、继前因缘，深知实相之后，乃发喜发愿，宣示前世行为之功德，名为鼻噜诺者。吾为供养佛陀、敬礼觉者，鼻噜诺便是当时之天王，此缘故也。
§34
34.Dharaṇīruhapādapanti ettha rukkhalatāpabbatasattharatanādayo dhāretīti dharaṇī, tasmiṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho. Pādena pivatīti pādapo, siñcitasiñcitodakaṃ pādena mūlena pivati rukkhakkhandhasākhāviṭapehi āporasaṃ patthariyatīti attho, taṃ dharaṇīruhapādapaṃ bodhirukkhanti sambandho.
三十四、所谓地带、树叶、山峦、宝石等皆具持、安所之义。地：地者，居于其中。树叶：由树根吸收水分所滋养。树干、枝叶则由吸收之露水滋养，因地而生。此处所说地带、树叶、树根、即指菩提树之相。
§35
35.Sakakammābhiraddhoti attano kusalakammena abhiraddho pasanno uttame bodhimhi pasannoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
三十五、所谓“以善行精进”，“专注于自心良善的行为”，“欢喜于殊胜觉悟”之义。此意谓此事在一切处皆表现为显著正上者。
Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 一坐食长老本生譬喻注释已完。
5. Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā5. 金花长老本生譬喻注释
Vipassīnāma bhagavātiādikaṃ āyasmato suvaṇṇapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ ṭhāne bhūmaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto tassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso catūhi suvaṇṇapupphehi pūjesi. Tāni pupphāni ākāse suvaṇṇavitānaṃ hutvā chādesuṃ, suvaṇṇapabhā ca buddhassa sarīrapabhā ca ekato hutvā mahāobhāso ahosi. So atirekataraṃ pasanno sakabhavanaṃ gatopi saratiyeva. So tena puññakammena tusitabhavanādisugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane uraṃ datvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
此乃被称为毗婆尸尊者之独坐长老黄金花的赞诗。此人亦曾作古代诸佛弟子，有造善因缘以自在之功德。毗婆尸时代，有一名为天子子天王之福德长者，在一处闻佛法后，心乐妙喜，以四朵金色花飘空遮盖，花光与佛身光合一，现显大光明。彼时他虽乐满如宫苑之处，凭此善业转生兜率天及诸天仙，后世生于佛时代之家，觉悟证罗汉果，闻法受戒而出家，不久即证得阿拉汉果。
§40
40. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
第四十条：此人在后世依循前生之业行，以欢喜生起之身，于自他生前业道上显现，故称名为“毗帕西世尊”。以下即以此意而说。
§44
44.Pāmojjaṃ janayitvānāti balavapītiṃ uppādetvā ‘‘pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassā’’tiādīsu (dha. sa. 9, 86; mahāni. 1) viya attamanatā sakabhāvaṃ uppādetvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
四十四条：因生起欢喜，形成坚固力量。“欢喜”即快乐、喜悦、愉快、笑声、欢笑、聚集、活跃、我执、心境等含义；由此生起类似我执之性。无遗余，普遍皆为彰显。
Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 金花长老本生譬喻注释已完。
6. Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā6. 供养火葬堆长老本生譬喻注释
Vasāmi rājāyatanetiādikaṃ āyasmato citakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato paraṃ uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle rājāyatanarukkhadevatā hutvā nibbatto antarantarā devatāhi saddhiṃ dhammaṃ sutvā pasanno bhagavati parinibbute saparivāro gandhadīpadhūpapupphabheriādīni gāhāpetvā bhagavato āḷahanaṭṭhānaṃ gantvā dīpādīni pūjetvā anekehi tūriyehi anekehi vāditehi taṃ pūjesi. Tato paṭṭhāya sakabhavanaṃ upaviṭṭhopi bhagavantameva saritvā sammukhā viya vandati. So teneva puññena tena cittappasādena rājāyatanato kālaṃ kato tusitādīsu nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati uppannacittappasādo bhagavato sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
关于“我住王宫”等，是具寿比库提迦普伽长老之传记。这位比库曾在先佛时期积累功德，彼时起因依止轮回因缘，功德增盛。及佛陀涅槃时，他成为王宫树神，涅槃后与天神共闻佛法而悦服。又其侍者恭敬以香、灯、花等奉献世尊于阿拉汉之处，乃至以多种乐器演奏恭敬之事。及离开之际，端坐安稳犹如亲近佛陀之境，诚敬礼拜。因此功徳及安心之缘故，终时住于净界诸天，继而于人间获享人间利益，于此佛陀出世之名门家族涅槃。由安稳心境入于佛法出家，未久即证阿拉汉果。
§49
49. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vasāmi rājāyatanetiādimāha. Rājāyataneti devarājūnaṃ āyatanaṃ rājāyatanaṃ, tassa rukkhassa nāmadheyyo vā. Parinibbute bhagavatīti parisamantato kiñci anavasesetvā khandhaparinibbānakāle parinibbānasamaye parinibbānappattassa sikhino lokabandhunoti sambandho.
四十九条：此人在后世依循自前世业行，以欢喜生起，显现其先世业行之因，称谓为“我住王宫”等。所谓“王宫”，是天王及诸天居所之宫殿，亦指树木王宫。涅槃时世尊与四周不舍离者，於取灭处，无所遗残，故在涅槃时与涅槃束所相应，相应者即涅槃果者，世间之护持者也。
§50
50.Citakaṃ agamāsahanti candanāgarudevadārukappūratakkolādisugandhadārūhi citaṃ rāsigatanti citaṃ, citameva citakaṃ, buddhagāravena citakaṃ pūjanatthāya citakassa samīpaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Tattha gantvā katakiccaṃ dassento tūriyaṃ tattha vādetvātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.
五十条：“慈达迦不从城里来”者，谓以檀香城之天龙神、树神、花香树等芬芳之树，称名为“慈达迦”。佛门以“慈达迦”称谓此处，意为“我曾亲近慈达迦”，来此参拜佛陀，行其礼敬，于彼供养，显现其行迹，讲述种种事迹等。此一切皆甚易知明。
Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 吉德咖普迦长老譬喻注释完毕。
7. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā7. 佛想长老譬喻注释
Yadāvipassī lokaggotiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ bhūmaṭṭhakavimāne devaputto hutvā nibbatti. Tadā vipassī bhagavā āyusaṅkhāraṃ vossajji. Atha sakaladasasahassilokadhātu sasāgarapabbatā pakampittha. Tadā tassa devaputtassa bhavanampi kampittha. Tasmiṃ khaṇe so devaputto saṃsayajāto – ‘‘kiṃ nu kho pathavīkampāya nibbattī’’ti cintetvā buddhassa āyusaṅkhāravossajjabhāvaṃ ñatvā mahāsokaṃ domanassaṃ uppādesi. Tadā vessavaṇo mahārājā āgantvā ‘‘mā cintayitthā’’ti assāsesi. So devaputto tato cuto tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
谓“当时毗帕西”为受佛号之具寿比库。此乃历代佛陀之积累功德，于各时生中依缘恩德不断方生。毗帕西佛出现之时，彼于一洋宇天宫为天子之子出世。那时世尊弃寿，乃至天地动摇，山岳震动。此天子宫舍亦随之震动。瞬时此天子生疑念“此会是地动乎？”于是识得佛弃寿之象，生大忧伤痛苦。此时大天王韦萨瓦纳来至，安慰曰“勿忧”。因先前所积功德，彼天子后游走于天人之间，于此佛出世般若家族中生为人，了达真理，断尽烦恼，舍断家宅出家，未久而证阿拉汉果。
§57
57. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento yadā vipassī lokaggotiādimāha. Āyusaṅkhāramossajjīti ā samantato yunoti pāleti satteti āyu, āyussa saṅkhāro rāsibhāvo āyusaṅkhāro, taṃ āyusaṅkhāraṃ ossajji pariccaji jahāsīti attho. Tasmiṃ āyusaṅkhāravossajjane. Jalamekhalāsāgarodakamekhalāsahitā sakaladasasahassacakkavāḷapathavī kampitthāti sambandho.
57. 此后阶段，回顾自身先前所作之业，欣然显现先行德行的功德时，名为毗婆尸者说：“生命聚合是会灭尽的。”此处，生命聚合四处流转、维护并保护生命，生命聚合即是数目状态，生命聚合为生命聚合，因而其意为应当放下、舍弃并断除此生命聚合。在此放下生命聚合之缘中，水域之界限、海洋水界限皆依止于十方世界的地轮震动而有关联。
§58
58.Otataṃ vitthataṃ mayhanti mayhaṃ bhavanaṃ otataṃ vitthataṃ cittaṃ vicittaṃ suci suparisuddhaṃ cittaṃ anekehi sattahi ratanehi vicittaṃ sobhamānaṃ pakampittha pakārena kampitthāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
58. 进而详细阐释我等之境界，我心清净、明净、调柔且圆满，与众生及七宝相照耀，明净莹洁，因光辉散发而周遍震动，此意乃指其余处境皆如上所言，俱是显著提升。
Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 佛想长老譬喻注释完毕。
8. Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā8. 道想长老譬喻注释
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato maggasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato oraṃ tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavante devaputto hutvā nibbatto araññaṃ gantvā maggamūḷhānaṃ maggaṃ gavesantānaṃ tassa sāvakānaṃ bhojetvā maggaṃ ācikkhi. So tena puññena devamanussasampattimanubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha amūḷho saññavā ahosi. Atha imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
谓尊者道觉长老宝塔的赞颂开端，亦可作为早期佛的功德事迹之参考。彼时，诸佛之前亦成就了诸多功德，继而或此、或彼辗转现生，承因其生之依缘展开无边福德。时长夜之中，为查访道理之修行者，莲师佛诞生于雪山，成为天子，乃至成就涅槃。诸弟子得到法指导，终致证得正道。藉此功德，天人与人类福报皆得增长，轮回中于各处处显现无痴无幻之觉知。及至此佛出世于世族之家，期登彼岸，斩断束缚，辞别家产，终成阿拉汉。
§66
66. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Sāvakā vanacārinoti bhagavato vuttavacanaṃ sammā ādarena suṇantīti sāvakā, atha vā bhagavato desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā saddhammaṃ suṇantīti sāvakā. Vanacārino vane vicaraṇakā sāvakā vippanaṭṭhā maggamūḷhā mahāaraññe andhāva cakkhuvirahitāva anusuyyare vicarantīti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
66. 此后阶段，回顾自身先前所作业，欣然显现先行德行的功德时，有人称为“莲师佛”者。弟子称之为“森林行者”，是佛所说之语。弟子们或依教言，或以敬心倾听，或循佛所说之法，获得智慧，聆听正法。森林行者即系行于深林者，远离世俗眼目如盲目者、嫉妒妒恨横生者。清楚指其余处境，皆如上述升级表现。
Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 道想长老譬喻注释完毕。
9. Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā9. 现起想长老譬喻注释
Atthadassimhi sugatetiādikaṃ āyasmato paccupaṭṭhānasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto bhagavati dharamāne dassanassa aladdhattā pacchā parinibbute mahāsokappatto vihāsi. Tadā hissa bhagavato sāgato nāma aggasāvako anusāsanto bhagavato sārīrikadhātupūjā bhagavati dharamāne katapūjā viya cittappasādavasā mahapphalaṃ bhavatī’’ti vatvā ‘‘thūpaṃ karohī’’ti niyojito thūpaṃ kāresi, taṃ pūjetvā tato cuto devamanussesu sakkacakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
论义显现，提及尊者觉知长老赞颂之开端。此亦可作为古佛功德事迹之一。诸功德皆因各自生世中福德积累而生。在当时，尊者于天界涅槃，未获佛陀之见直觉，后来佛陀涅槃时，堪受大悲忧苦。时尊者身伴佛入世，作为佛陀身躯尊师之最上弟子，依教即敬礼侍奉，心怀安乐，遂得大利益。闻此语后，受到指派建造宝塔，礼敬之。其后，舍弃宝塔，乃至远行天人，人间之中亦得天帝王之福。最终在此佛出世于沙瓦提一世家，明了真谛，出生世俗之家，舍弃世间，终成阿拉汉。
§72
72. So aparabhāge attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassimhi sugatetiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Yakkhayoniṃ upapajjinti ettha pana attano sakāsaṃ sampattasampatte khādantā yanti gacchantīti yakkhā, yakkhānaṃ yoni jātīti yakkhayoni, yakkhayoniyaṃ nibbattoti attho.
72. 此后阶段，回顾自身善行，欣然显现先行功德时，有人言及论义显现、尊者觉知长老赞颂之开端。下文正是此所述。夜叉族生于此处，而他们于自身显现的存在，现身食食，往往游走之间，所谓夜叉族，夜叉之源生曰夜叉界，夜叉界即谓夜叉族生成之处。
§73
73.Dulladdhaṃvata me āsīti me mayā laddhayasaṃ dulladdhaṃ, buddhabhūtassa satthuno sakkāraṃ akatattā virādhetvā laddhanti attho. Duppabhātanti duṭṭhu pabhātaṃ rattiyā pabhātakaraṇaṃ, mayhaṃ na suṭṭhuṃ pabhātanti attho. Duruṭṭhitanti duuṭṭhitaṃ, sūriyassa uggamanaṃ mayhaṃ duuggamananti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
我曾感到难以获得，因我自己难以得到，身为觉者世尊的比库所受尊敬与礼敬未曾妄废，故而难以得到的意思。难明白者是指难以了解、难以开悟，夜里所作的晨课，对我而言难以清楚明白其意义。难断定者是指难以断定，太阳初升的时刻对我来说是难以下定判断。综上所述，以上皆称为难得、难明、难断。
Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 《名为现前想长老本行注释》终。
10. Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā十、《礼敬诞生长老本行注释》
Jāyaṃ tassa vipassissātiādikaṃ āyasmato jātipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nakkhattapāṭhakehi vipassibodhisattassa vuttalakkhaṇanimittaṃ sutvā ‘‘ayaṃ kira kumāro buddho hutvā sakalalokassa aggo seṭṭho sutvā sabbasatte saṃsārato uddharissatī’’ti sutvā taṃ bhagavantaṃ kumārakāleyeva buddhassa viya mahāpūjamakāsi. Pacchā kamena kumārakālaṃ rājakumārakālaṃ rajjakālanti kālattayamatikkamma buddhe jātepi mahāpūjaṃ katvā tato cuto tusitādīsu nibbatto dibbasukhamanubhavitvā pacchā manussesu cakkavattādimanussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto sattaṭṭhavassakāleyeva bhagavati pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
这段为长老出生崇敬往事，讲述尊者出生时的传说。此尊者过去生中曾多次修行善业，积累功德。于如来时代，诞生于王室，观星象得知此童子未来将成佛，是普世尊者中最尊第一，能救度一切众生，因此在童子时代即奉为大佛恭敬。后来从天界降生，享受天乐，再生人间享受帝王福乐。于此佛时王室出生，七十七岁如来欢喜而出家，修习内观禅定，很快即得阿拉汉果。
§82
82. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyaṃ tassa vipassissātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
此文略述前文提及尊者所作的修行功德，记述尊者前世所作的功德与修行，以此奠定其出生的荣耀与善根。内容承接之前的传述，即证明尊者由以往善行而得今生殊胜。
§84
84.Nemittānaṃ suṇitvānāti ettha nimittaṃ kāraṇaṃ sukhadukkhappattihetuṃ jānantīti nemittā, tesaṃ nemittānaṃ nakkhattapāṭhakānaṃ vacanaṃ suṇitvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
闻及相状者。此处所谓相状，是指出现缘起幸福与痛苦的因缘，能促成苦乐变化之因。所谓相状者，即为读星象者的词语，星象读者所说的相状就是本意。综述而言，相状乃是一切现象之因，皆规纳于此。
Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā. · 《礼敬诞生长老本行注释》终。
Dvādasamavaggavaṇṇanā samattā. · 第十二品注释终。