11. Dvādasakanipāto · 11. 十二集义注
11. Dvādasakanipāto十一、十二集
1. Uppalavaṇṇātherīgāthāvaṇṇanā一、莲华色长老尼偈注释
Dvādasakanipāte ubho mātā ca dhītā cātiādikā uppalavaṇṇāya theriyā gāthā. Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā, mahājanena saddhiṃ satthu santikaṃ gantvā, dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ iddhimantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesuṃ saṃsarantī kassapabuddhakāle bārāṇasinagare kikissa kāsirañño gehe paṭisandhiṃ gahetvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsativassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā bhikkhusaṅghassa pariveṇaṃ katvā devaloke nibbattā.
在第十二篇章节中，有一首长老比库尼那般洁白如莲花的歌咏。此比库尼出生于世尊迦叶佛住世时的鸿沙瓦提城一个世家，出家后通达三藏教理。她随众大众亲近佛陀，聆听佛法，目睹佛陀为主尊，亲见一位具有神通的比库尼在绝顶处降世七天，供养佛陀和僧伽，尔后安住该处。她以纯善之行，游走诸天与人世，乃于迦叶佛时代在巴拉那城王室中与七位姐妹一同净行。她在世间修持清净行，出家行七千二百年，护持僧团，后于天界涅槃安住。
Tato cavitvā puna manussalokaṃ āgacchantī ekasmiṃ gāmake sahatthā kammaṃ katvā jīvanakaṭṭhāne nibbattā. Sā ekadivasaṃ khettakuṭiṃ gacchantī antarāmagge ekasmiṃ sare pātova pupphitaṃ padumapupphaṃ disvā taṃ saraṃ oruyha tañceva pupphaṃ lājapakkhipanatthāya paduminipattañca gahetvā kedāre sālisīsāni chinditvā kuṭikāya nisinnā lāje bhajjitvā pañca lājasatāni katvā ṭhapesi. Tasmiṃ khaṇe gandhamādanapabbate nirodhasamāpattito vuṭṭhito eko paccekabuddho āgantvā tassā avidūre ṭhāne aṭṭhāsi. Sā paccekabuddhaṃ disvā lājehi saddhiṃ padumapupphaṃ gahetvā, kuṭito oruyha lāje paccekabuddhassa patte pakkhipitvā padumapupphena pattaṃ pidhāya adāsi. Athassā paccekabuddhe thokaṃ gate etadahosi – ‘‘pabbajitā nāma pupphena anatthikā, ahaṃ pupphaṃ gahetvā piḷandhissāmī’’ti gantvā paccekabuddhassa hatthato pupphaṃ gahetvā puna cintesi – ‘‘sace, ayyo, pupphena anatthiko abhavissā, pattamatthake ṭhapetuṃ nādassa, addhā ayyassa attho bhavissatī’’ti puna gantvā pattamatthake ṭhapetvā paccekabuddhaṃ khamāpetvā, ‘‘bhante, imesaṃ me lājānaṃ nissandena lājagaṇanāya puttā assu, padumapupphassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne pade pade padumapupphaṃ uṭṭhahatū’’ti patthanaṃ akāsi. Paccekubuddho tassā passantiyāva ākāsena gandhamādanapabbataṃ gantvā taṃ padumaṃ nandamūlakapabbhāre paccekabuddhānaṃ akkamanasopānasamīpe pādapuñchanaṃ katvā ṭhapesi.
后来她舍弃天界，再至人世，在一村落以手做农务为生，居于田舍。她每日往返于田边的小屋，见一开着的莲花，攀折莲叶，取莲花叶片为遮挡，将莲茎切断，坐于小屋中用莲叶敷席，扎起五十片莲叶安置之。就在此时，一位在消除烦恼的山中禅定净土中初证涅槃者的辟支佛来到村庄，并在距离她不远之处停立。她见辟支佛，携带几片莲叶，赴座将莲叶铺于辟支佛座下，以莲叶遮蔽辟支佛。辟支佛离席时，对她说：“你供养的莲花若无用，我便折去。”但行至一处又思忖：“若此花无用，不必置于座上，但若有用，便应置于座上。”回到座前安置莲叶，诸恶愿被放下。她请求辟支佛：“愿以我所造莲叶，为莲花计数坛城设供，愿亦长养我子，菩萨位成就。”辟支佛成就其愿，乘云赴消除烦恼的山，至莲花净土，绕行辟支佛阶梯处，留下了脚印安置。
Sāpi tassa kammassa nissandena devaloke paṭisandhiṃ gaṇhi. Nibbattakālato paṭṭhāya cassā pade pade mahāpadumapupphaṃ uṭṭhāsi. Sā tato cavitvā pabbatapāde ekasmiṃ padumasare padumagabbhe nibbatti. Taṃ nissāya eko tāpaso vasati. So pātova mukhadhovanatthāya saraṃ gantvā taṃ pupphaṃ disvā cintesi – ‘‘idaṃ pupphaṃ sesehi mahantataraṃ, sesāni ca pupphitāni idaṃ makulitameva, bhavitabbamettha kāraṇenā’’ti udakaṃ otaritvā taṃ pupphaṃ gaṇhi. Taṃ tena gahitamattameva pupphitaṃ. Tāpaso antopadumagabbhe nipannadārikaṃ addasa. Diṭṭhakālato paṭṭhāya ca dhītusinehaṃ labhitvā padumeneva saddhiṃ paṇṇasālaṃ netvā mañcake nipajjāpesi. Athassā puññānubhāvena aṅguṭṭhake khīraṃ nibbatti. So tasmiṃ pupphe milāte aññaṃ navaṃ pupphaṃ āharitvā taṃ nipajjāpesi. Athassā ādhāvanavidhāvanena kīḷituṃ samatthakālato paṭṭhāya padavāre padavāre padumapupphaṃ uṭṭhāti, kuṅkumarāsissa viya assā sarīravaṇṇo hoti. Sā apattā devavaṇṇaṃ, atikkantā mānusavaṇṇaṃ ahosi. Sā pitari phalāphalatthāya gate paṇṇasālāyaṃ ohiyati.
因依此功德，她得以在天界投生。诞生时在多处莲花盛开之地，诸多大莲花绽放。未久，她离开天界，于山脚一处莲花盛茂之地转生。有一苦修者寄居于此，此人每日至山脚溪流洗面，见莲花，思维：“此花甚大且莲花绽放茂密，必有因缘。”他于水中采莲叶，那莲叶刚好采摘之际，他见莲花中心有女儿模样。久望不舍，遂同莲花共处厅堂坐卧。由此善缘感，应时指头生乳汁。他又去采摘新莲花共居嬉戏，彼此追逐，体貌如含苞待放的花蕾。她容颜美丽胜过天人，超越人类容颜。到她父亲果德多领用果实之地，女儿隐没莲厅。
Athekadivasaṃ tassā vayappattakāle pitari phalāphalatthāya gate eko vanacarako taṃ disvā cintesi – ‘‘manussānaṃ nāma evaṃvidhaṃ rūpaṃ natthi, vīmaṃsissāmi na’’nti tāpasassa āgamanaṃ udikkhanto nisīdi. Sā pitari āgacchante paṭipathaṃ gantvā tassa hatthato kājakamaṇḍaluṃ aggahesi, āgantvā nisinnassa cassa attano karaṇavattaṃ dassesi. Tadā so vanacarako manussabhāvaṃ ñatvā tāpasaṃ abhivādetvā nisīdi. Tāpaso taṃ vanacarakaṃ vanamūlaphalehi ca pānīyena ca nimantetvā, ‘‘bho purisa, imasmiṃyeva ṭhāne vasissasi, udāhu gamissasī’’ti pucchi. ‘‘Gamissāmi, bhante, idha kiṃ karissāmī’’ti? ‘‘Idaṃ tayā diṭṭhakāraṇaṃ etto gantvā akathetuṃ sakkhissasī’’ti? ‘‘Sace, ayyo, na icchati, kiṃkāraṇā kathessāmī’’ti tāpasaṃ vanditvā puna āgamanakāle maggasañjānanatthaṃ sākhāsaññañca rukkhasaññañca karonto pakkāmi.
数日后她年老时，父亲果德多在果实领地，有一森林牧者见之，思维：“人间决无此等容颜，必当查考。”此人于林中远望苦修者之所，坐立不离，奉上水盂以示敬重。森林牧者识得人身苦修者，向其行礼。苦修者用林中果实及饮水请牧者：“善哉男子，仅此安居之地，可否久住？”牧者答言：“愿久住，人间事难尽知，现阶段当以观察道果，证果于此，故当远行。”遂辞苦修者，采树枝作记号离去。
So bārāṇasiṃ gantvā rājānaṃ addasa. Rājā ‘‘kasmā āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ, deva, tumhākaṃ vanacarako pabbatapāde acchariyaṃ itthiratanaṃ disvā āgatomhī’’ti sabbaṃ pavattiṃ kathesi. So tassa vacanaṃ sutvā vegena pabbatapādaṃ gantvā avidūre ṭhāne khandhāvāraṃ nivāsetvā vanacarakena ceva aññehi ca purisehi saddhiṃ tāpasassa bhattakiccaṃ katvā nisinnavelāya tattha gantvā abhivādetvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi. Rājā tāpasassa pabbajitaparikkhārabhaṇḍaṃ pādamūle ṭhapetvā, ‘‘bhante, imasmiṃ ṭhāne kiṃ karoma, gamissāmā’’ti āha. ‘‘Gaccha, mahārājā’’ti. ‘‘Āma, gacchāmi, bhante, ayyassa pana samīpe visabhāgaparisā atthī’’ti assumhā, asāruppā esā pabbajitānaṃ, mayā saddhiṃ gacchatu, bhanteti. Manussānaṃ nāma cittaṃ duttosayaṃ, kathaṃ bahūnaṃ majjhe vasissatīti? Amhākaṃ rucitakālato paṭṭhāya sesānaṃ jeṭṭhakaṭṭhāne ṭhapetvā paṭijaggissāma, bhanteti.
牧者赴巴拉那城，见国王。国王问其来意。牧者言：“我是天人，此地山脚见一异女如宝石现世，特来告知。”国王闻言即往山脚，不远处筑起屏障，招聚牧者与他人，供应苦修者饮食，坐禅时常往恭敬致礼。国王置苦修者出家用具于足下，问：“尊者，我当如何行事？”苦修者曰：“前去吧，大王。”国王称是，且说：“附近有辟支佛圣众随行，愿一同前往。”人心有妄念，难舍多情，故言，“当以最后木棍置座，以欢喜与尊重迎接。”
So rañño kathaṃ sutvā daharakāle gahitanāmavaseneva, ‘‘amma, padumavatī’’ti dhītaraṃ pakkosi. Sā ekavacaneneva paṇṇasālato nikkhamitvā pitaraṃ abhivādetvā aṭṭhāsi. Atha naṃ pitā āha – ‘‘tvaṃ, amma, vayappattā, imasmiṃ ṭhāne raññā diṭṭhakālato paṭṭhāya vasituṃ ayuttā, raññā saddhiṃ gaccha, ammā’’ti. Sā ‘‘sādhu, tātā’’ti pitu vacanaṃ sampaṭicchitvā abhivādetvā rodamānā aṭṭhāsi. Rājā ‘‘imissā pitu cittaṃ gaṇhissāmī’’ti tasmiṃyeva ṭhāne kahāpaṇarāsimhi ṭhapetvā abhisekaṃ akāsi. Atha naṃ gahetvā attano nagaraṃ ānetvā āgatakālato paṭṭhāya sesitthiyo anoloketvā tāya saddhiṃyeva ramati. Tā itthiyo issāpakatā taṃ rañño antare paribhinditukāmā evamāhaṃsu – ‘‘nāyaṃ, mahārāja, manussajātikā, kahaṃ nāma tumhehi manussānaṃ vicaraṇaṭṭhāne padumāni uṭṭhahantāni diṭṭhapubbāni, addhā ayaṃ yakkhinī, nīharatha naṃ, mahārājā’’ti. Rājā tāsaṃ kathaṃ sutvā tuṇhī ahosi.
国王听罢如孩童般喜悦，呼唤女儿名为“莲华女”，她从五十叶厅出来，向父亲行礼站立。父亲言：“汝老矣，今不宜长居此地，宜与国王同往。”她答言：“善哉，父亲。”言毕含泪起立。国王曰：“将承受父亲心愿。”即在此设立资财，作加冕仪式。其后，携女至城中居住，观察智慧清灭群徒，女儿中有敌视者，众人谓：“非人间生物，彼女如夜叉，国王请息怒。”国王闻言沉默安坐。
Athassāparena samayena paccanto kupito. So ‘‘garugabbhā padumavatī’’ti nagare ṭhapetvā paccantaṃ agamāsi. Atha tā itthiyo tassā upaṭṭhāyikāya lañjaṃ datvā ‘‘imissā dārakaṃ jātamattameva apanetvā ekaṃ dārughaṭikaṃ lohitena makkhitvā santike ṭhapehī’’ti āhaṃsu. Padumavatiyāpi nacirasseva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Mahāpadumakumāro ekakova kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Avasesā ekūnapañcasatā dārakā mahāpadumakumārassa mātukucchito nikkhamitvā nipannakāle saṃsedajā hutvā nibbattiṃsu. Athassā ‘‘na tāva ayaṃ satiṃ paṭilabhatī’’ti ñatvā sā upaṭṭhāyikā ekaṃ dārughaṭikaṃ lohitena makkhitvā samīpe ṭhapetvā tāsaṃ itthīnaṃ saññaṃ adāsi. Tāpi pañcasatā itthiyo ekekā ekekaṃ dārakaṃ gahetvā cundakārakānaṃ santikaṃ pesetvā karaṇḍake āharāpetvā attanā attanā gahitadārake tattha nipajjāpetvā bahi lañchanaṃ katvā ṭhapayiṃsu.
当时，有人在后方生起忿怒。他说：“此地如同莲池一般洁净”，便在城中立起标记后转身离去。于是那些女子给那侍女送去羞辱，说：“这孩童刚出生，一出生便取来一只木罐，用红色涂抹，请将它放置在他身旁。”不久，莲池女也很快有了身孕。大莲童子只抓住了一个肘节，其余一百五十九名童子从大莲童子的母肘节中出生，皆出生时即陷入水中陨灭。后来他知道说：“这时这念头尚未成就。”那侍女便涂抹红色木罐放置在附近，向那些女子指认他。于是这五百多名女各自带着自己的童子，送到高手族的人前，装入葫芦，放置进去后进行割尾的仪式，并安置在那里。
Padumavatīpi kho saññaṃ labhitvā taṃ upaṭṭhāyikaṃ ‘‘kiṃ vijātamhi, ammā’’ti pucchi. Sā taṃ santajjetvā ‘‘kuto tvaṃ dārakaṃ labhissasī’’ti vatvā ‘‘ayaṃ tava kucchito nikkhantadārako’’ti lohitamakkhitaṃ dārughaṭikaṃ purato ṭhapesi. Sā taṃ disvā domanassappattā ‘‘sīghaṃ taṃ phāletvā apanehi, sace koci passeyya, lajjitabbaṃ bhaveyyā’’ti āha. Sā tassā kathaṃ sutvā atthakāmā viya dārughaṭikaṃ phāletvā uddhane pakkhipi.
莲池女得知此事，便问那侍女：“母亲，你从哪里得到这童子的？”她说明情况说：“这是你的肘节中出生的童子。”她在那红色涂抹的木罐前放置起来。看见此情，莲池女心生忧愁，说：“快点放掉它接收吧，若有人看见这是多么羞耻！”侍女听后，意欲于此利益，放出木罐中的童子，并将他投入水池之中。
Rājāpi paccantato āgantvā nakkhattaṃ paṭimānento bahinagare khandhāvāraṃ bandhitvā nisīdi. Atha tā pañcasatā itthiyo rañño paccuggamanaṃ āgantvā āhaṃsu – ‘‘tvaṃ, mahārāja, na amhākaṃ saddahasi, amhehi vuttaṃ akāraṇaṃ viya hoti, tvaṃ mahesiyā upaṭṭhāyikaṃ pakkosāpetvā paṭipuccha, dārughaṭikaṃ te devī vijātā’’ti. Rājā taṃ kāraṇaṃ anupaparikkhitvāva ‘‘amanussajātikā bhavissatī’’ti taṃ gehato nikkaḍḍhi. Tassā rājagehato saha nikkhamaneneva padumapupphāni antaradhāyiṃsu, sarīracchavīpi vivaṇṇā ahosi. Sā ekikāva antaravīthiyā pāyāsi. Atha naṃ ekā vayappattā mahallikā itthī disvā dhītusinehaṃ uppādetvā ‘‘kahaṃ gacchasi, ammā’’ti āha. ‘‘Āgantukamhi, vasanaṭṭhānaṃ olokentī vicarāmī’’ti. ‘‘Idhāgaccha, ammā’’ti vasanaṭṭhānaṃ datvā bhojanaṃ paṭiyādesi.
国王从后方来到，他观视星辰后，封锁城门坐下。此时五百多名女子前来迎接国王，告诉他说：“大王，你不信任我们，且无故造谣，请召唤王后，问清楚木罐中的女童属谁。”国王未详查事实便说：“此事必是非人所为。”然后走出王宫。与此同时，莲花花瓣消失，身形也发生改变。女子独自沿小路走去。此时一位年长的少女见她，生出母女之情，问：“母亲，要去何处？”她答道：“我在来访者住所探望及游历。”少女说：“来我这里吧。”便给她居所，并安排饮食。
Tassā imināva niyāmena tattha vasamānāya tā pañcasatā itthiyo ekacittā hutvā rājānaṃ āhaṃsu – ‘‘mahārāja, tumhesu yuddhaṃ gatesu amhehi gaṅgādevatāya ‘amhākaṃ deve vijitasaṅgāme āgate balikammaṃ katvā udakakīḷaṃ karissāmā’ti patthitaṃ atthi, etamatthaṃ, deva, jānāpemā’’ti. Rājā tāsaṃ vacanena tuṭṭho gaṅgāya udakakīḷaṃ kātuṃ agamāsi. Tāpi attanā attanā gahitakaraṇḍakaṃ paṭicchannaṃ katvā ādāya nadiṃ gantvā tesaṃ karaṇḍakānaṃ paṭicchādanatthaṃ pārupitvā pārupitvā udake patitvā karaṇḍake vissajjesuṃ . Tepi kho karaṇḍakā sabbe saha gantvā heṭṭhāsote pasāritajālamhi laggiṃsu. Tato udakakīḷaṃ kīḷitvā rañño uttiṇṇakāle jālaṃ ukkhipantā te karaṇḍake disvā rañño santikaṃ ānayiṃsu.
依照此规矩居住期间，五百多名女子一心合意对国王说：“大王，我们将参加战争，与我们与恒河神祇说：‘我们的神灵因你们而获得战胜，我们一同完成了劳务，将举行水神戏水。’”国王听了她们的话，欢喜前往恒河行水。她们各自携带小瓢盖住，带至河中投入水中，将小瓢相互覆盖后沉入水里。三只小瓢一同带着沉入水底的工具，伸开渔网，捕获它们。玩水时，国王越过鱼网，见到那小瓢，便带到皇宫。
Rājā karaṇḍake oloketvā ‘‘kiṃ, tātā, karaṇḍakesū’’ti āha. ‘‘Na jānāma, devā’’ti. So te karaṇḍake vivarāpetvā olokento paṭhamaṃ mahāpadumakumārassa karaṇḍakaṃ vivarāpesi. Tesaṃ pana sabbesampi karaṇḍakesu nipajjāpitadivasesuyeva puññiddhiyā aṅguṭṭhato khīraṃ nibbatti. Sakko devarājā tassa rañño nikkaṅkhabhāvatthaṃ antokaraṇḍake akkharāni likhāpesi – ‘‘ime kumārā padumavatiyā kucchimhi nibbattā bārāṇasirañño puttā, atha ne padumavatiyā sapattiyo pañcasatā itthiyo karaṇḍakesu pakkhipitvā udake khipiṃsu, rājā imaṃ kāraṇaṃ jānātū’’ti. Karaṇḍake vivaṭamatte rājā akkharāni vācetvā dārake disvā mahāpadumakumāraṃ ukkhipitvā vegena rathe yojetvā ‘‘asse kappetha, ahaṃ ajja antonagaraṃ pavisitvā ekaccānaṃ mātugāmānaṃ piyaṃ karissāmī’’ti pāsādavaraṃ āruyha hatthigīvāya sahassabhaṇḍikaṃ ṭhapetvā nagare bheriṃ carāpesi – ‘‘yo padumavatiṃ passati, so imaṃ sahassaṃ gaṇhātū’’ti.
国王观看小瓢问：“父亲，这些小瓢是做什么用的？”答曰：“不知，天神啊。”国王揭开小瓢查看，第一个小瓢显露出大莲童子的迹象。在这些小瓢所放置的日子里，因得善业，人指戴着戒指化出乳汁。天帝萨咖为国王敷写了密信，文中述说：“这些童子皆为莲池肘节中所生，是巴拉那西王之子。后来莲池之地五百多名女子将小瓢投水，国王望此事必有所知。”国王在笼中打开信件朗读，见到童子，将大莲童子带出，急速驾车说：“快去吧，我今日将进宫，会见一些母乡之亲。”登上宫殿楼台，放置象牙弓箭一千具，在城中敲锣游行，说：“见莲池者，取此千具。”
Taṃ kathaṃ sutvā padumavatī mātu saññaṃ adāsi – ‘‘hatthigīvato sahassaṃ gaṇha, ammā’’ti. ‘‘Nāhaṃ evarūpaṃ gaṇhituṃ visahāmī’’ti āha. Sā dutiyampi tatiyampi vutte ‘‘kiṃ vatvā gaṇhāmi, ammā’’ti āha. ‘‘‘Mama dhītā padumavatiṃ deviṃ passatī’ti vatvā gaṇhāhī’’ti. Sā ‘‘yaṃ vā taṃ vā hotū’’ti gantvā sahassacaṅkoṭakaṃ gaṇhi. Atha naṃ manussā pucchiṃsu – ‘‘padumavatiṃ deviṃ passasi, ammā’’ti? ‘‘Ahaṃ na passāmi, dhītā kira me passatī’’ti āha. Te ‘‘kahaṃ pana sā, ammā’’ti vatvā tāya saddhiṃ gantvā padumavatiṃ sañjānitvā pādesu nipatiṃsu. Tasmiṃ kāle sā ‘‘padumavatī devī aya’’nti ñatvā ‘‘bhāriyaṃ vata itthiyā kammaṃ kataṃ, yā evaṃvidhassa rañño mahesī samānā evarūpe ṭhāne nirārakkhā vasī’’ti āha.
听闻此事，莲池女给母亲指认说：“拿这千件象牙器具，母亲。”她答：“我不愿意拿这些东西。”她两次三次被要求，总说：“我要看看我的女儿莲池女乃会取它们。”她说：“无论你们如何，去取吧。”说罢，她携带千件象牙器具。有人问：“你见到莲池女了吗，母亲？”她答：“我没有见，是我的女儿见到了她。”他们说：“她到底在哪儿，母亲？”跟随她而去，见莲池女，跪伏在脚下。此时她认识说：“莲池女乃天女。”便说：“这女人当是已做妻子的女子，在王后中居处无忧。”
Tepi rājapurisā padumavatiyā nivesanaṃ setasāṇīhi parikkhipāpetvā dvāre ārakkhaṃ ṭhapetvā gantvā rañño ārocesuṃ. Rājā suvaṇṇasivikaṃ pesesi. Sā ‘‘ahaṃ evaṃ na gamissāmi, mama vasanaṭṭhānato paṭṭhāya yāva rājagehaṃ etthantare varapotthakacittattharaṇe attharāpetvā upari suvaṇṇatārakavicittaṃ celavitānaṃ bandhāpetvā pasādhanatthāya sabbālaṅkāresu pahitesu padasāva gamissāmi, evaṃ me nāgarā sampattiṃ passissantī’’ti āha. Rājā ‘‘padumavatiyā yathāruciṃ karothā’’ti āha. Tato padumavatī sabbapasādhanaṃ pasādhetvā ‘‘rājagehaṃ gamissāmī’’ti maggaṃ paṭipajji. Athassā akkantaakkantaṭṭhāne varapotthakacittattharaṇāni bhinditvā padumapupphāni uṭṭhahiṃsu. Sā mahājanassa attano sampattiṃ dassetvā rājanivesanaṃ āruyha sabbepi te celacittattharaṇe tassā mahallikāya posāvanikamūlaṃ katvā dāpesi.
于是国王众人在莲城内，用白色瓷器布满住所门口，设立守卫，前往向国王报告。国王派遣苏伪那悉毗卡前去。她说道：『我决不离去，为了守护我的住处，一直到王宫之内，在诸多限制心念的安排下，于上层守护苏伪那星形的聚集，关闭门扉，为了安稳，于所有精美装饰之处放置守卫，我必将以此令城中诸众皆得见我之繁盛。』国王说：『莲城，你可随心所欲。』莲城遂布置完毕所有守卫，说：『我将前往王宫。』然后在其停驻之处断开诸多限制心念，莲花纷纷绽放。她向大众展示其财富，从而进入宫殿，在所有限制心念中，默诵咒语铸造护身之根基，施与供养。
Rājāpi kho tā pañcasatā itthiyo pakkosāpetvā ‘‘imāyo te, devi, dāsiyo katvā demī’’ti āha. ‘‘Sādhu, mahārāja, etāsaṃ mayhaṃ dinnabhāvaṃ sakalanagare jānāpehī’’ti. Rājā nagare bheriṃ carāpesi ‘‘padumavatiyā dubbhikā pañcasatā itthiyo etissāva dāsiyo katvā dinnā’’ti. Sā ‘‘tāsaṃ sakalanāgarena dāsibhāvo sallakkhito’’ti ñatvā ‘‘ahaṃ mama dāsiyo bhujissā kātuṃ labhāmi, devā’’ti rājānaṃ pucchi. ‘‘Tava icchā, devī’’ti. ‘‘Evaṃ sante tameva bhericārikaṃ pakkosāpetvā – ‘padumavatideviyā attano dāsiyo katvā dinnā pañcasatā itthiyo sabbāva bhujissā katā’ti puna bheriṃ carāpethā’’ti āha. Sā tāsaṃ bhujissabhāve kate ekūnāni pañcaputtasatāni tāsaṃyeva hatthe posanatthāya datvā sayaṃ mahāpadumakumāraṃyeva gaṇhi.
国王乃召集五百名妇女，吩咐曰：『这些，女神，我将使作奴婢赠与你。』莲城答曰：『善哉，大王，我愿使这馈赠为全城所知。』国王在城中吹响战鼓，说：『莲城贫苦，五百名女子皆将为奴婢赐予。』她知道此赐赠写入全城奴隶名册，说：『我将得以长期拥有我的奴婢，诸神啊，』问国王。国王答曰：『随你意。』莲城遂吩咐吹奏战鼓：“请宣告莲城女神赠予五百名女子为奴婢，全部将归你统治。”并将这五百卅九女奴及其抚养权，亲自转交给大莲花少郎。
Athāparabhāge tesaṃ kumārānaṃ kīḷanavaye sampatte rājā uyyāne nānāvidhaṃ kīḷanaṭṭhānaṃ kāresi. Te attano soḷasavassuddesikakāle sabbeva ekato hutvā uyyāne padumasañchannāya maṅgalapokkharaṇiyā kīḷantā navapadumāni pupphitāni purāṇapadumāni ca vaṇṭato patantāni disvā ‘‘imassa tāva anupādinnakassa evarūpā jarā pāpuṇāti, kimaṅgaṃ pana amhākaṃ sarīrassa. Idampi hi evaṃgatikameva bhavissatī’’ti ārammaṇaṃ gahetvā sabbeva paccekabodhiñāṇaṃ nibbattetvā uṭṭhāyuṭṭhāya padumakaṇṇikāsu pallaṅkena nisīdiṃsu.
后来，国王为子弟们组织各种游乐场地于园中。在他们十六岁庄严成年之时，众人皆聚于园中，莲花簇拥的吉祥莲池中游玩，观看盛开的新旧莲花，一片飘落。众人觉察到无常的老化入侵这些未被依附之物，思维及身亦将如是。发动此念头后，众人皆进入各自的独觉智慧，起身席地而坐于莲花少女居处。
Atha tehi saddhiṃ gatarājapurisā bahugataṃ divasaṃ ñatvā ‘‘ayyaputtā, tumhākaṃ velaṃ jānāthā’’ti āhaṃsu. Te tuṇhī ahesuṃ. Purisā gantvā rañño ārocesuṃ – ‘‘kumārā, deva, padumakaṇṇikāsu nisinnā, amhesu kathentesupi vacībhedaṃ na karontī’’ti. ‘‘Yathāruciyā nesaṃ nisīdituṃ dethā’’ti. Te sabbarattiṃ gahitārakkhā padumakaṇṇikāsu nisinnaniyāmeneva aruṇaṃ uṭṭhāpesuṃ. Purisā punadivase upasaṅkamitvā ‘‘devā, velaṃ jānāthā’’ti āhaṃsu. ‘‘Na mayaṃ devā, paccekabuddhā nāma mayaṃ amhā’’ti. ‘‘Ayyā, tumhe bhāriyaṃ kathaṃ kathetha, paccekabuddhā nāma tumhādisā na honti, dvaṅgulakesamassudharā kāye paṭimukkaaṭṭhaparikkhārā hontī’’ti. Te dakkhiṇahatthena sīsaṃ parāmasiṃsu, tāvadeva gihiliṅgaṃ antaradhāyi. Aṭṭha parikkhārā kāye paṭimukkā ca ahesuṃ. Tato passantasseva mahājanassa ākāsena nandamūlakapabbhāraṃ agamaṃsu.
随后众人聚集明了多时间过去，告诫曰：『诸公子啊，你们应当觉知时令。』子弟们寂静无言。有人前往向国王报告：『公子们天神，坐于莲花少女处，相与无言争执。』王曰：『随心所欲，让他们坐下。』诸子弟全天守卫安坐于莲花少女居处，适时激发朝霞。翌日众人复前来报告：『天神，时令已知。』答曰：『非我等天神，实为独觉者在此。』『女士，你们如何统御大权，独觉者非你等，身长两肘有毛，面貌丰满。』众人以右手扑其首，女性即刻失去男子之形态，身体呈现八种装饰及两肘丰满。随即盛大众人从天空持欢乐花笼降下花朵。
Sāpi kho padumavatī devī ‘‘ahaṃ bahuputtā hutvā niputtā jātā’’ti hadayasokaṃ patvā teneva sokena kālaṅkatvā rājagahanagare dvāragāmake sahatthena kammaṃ katvā jīvanaṭṭhāne nibbatti. Athāparabhāge kulagharaṃ gatā ekadivasaṃ sāmikassa khettaṃ yāguṃ haramānā tesaṃ attano puttānaṃ antare aṭṭha paccekabuddhe bhikkhācāravelāya ākāsena gacchante disvā sīghaṃ sīghaṃ gantvā sāmikassa ārocesi – ‘‘passa, ayya, paccekabuddhe, ete nimantetvā bhojessāmā’’ti . So āha – ‘‘samaṇasakuṇā nāmete aññatthāpi evaṃ caranti, na ete paccekabuddhā’’ti te tesaṃ kathentānaṃyeva avidūre ṭhāne otariṃsu. Sā itthī taṃ divasaṃ attano bhattakhajjabhojanaṃ tesaṃ datvā ‘‘svepi aṭṭha janā mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti āha. ‘‘Sādhu, upāsike, tava sakkāro ettakova hotu, āsanāni ca aṭṭheva hontu, aññepi bahū paccekabuddhe disvā tava cittaṃ pasīdeyyāsī’’ti. Sā punadivase aṭṭha āsanāni paññāpetvā aṭṭhannaṃ sakkārasammānaṃ paṭiyādetvā nisīdi.
莲城女神自言：『我生有众子，已育成群。』心中忧伤，因是忧伤，于王宫城门处扶手行持劳作，更新生命之根基。后来去家中，一日闲暇时，主人携犁田耕作时，见其子孙及八位独觉比库托空而行，速速至主人处报告：『看啊，尊长，有独觉比库来邀共食。』主人答曰：『修行者或名其他，非独觉比库。』在你们谈话不远处，他们静坐。女施主一日授与八人饮食，曰：『你们自己取受我八人乞食。』他人答曰：『善哉，居士，愿你受礼仅此而已，设八座席，诸独觉比库若现现于你心便好。』翌日，女施主陈设八座，尽受八人礼敬而就座。
Nimantitapaccekabuddhā sesānaṃ saññaṃ adaṃsu – ‘‘mārisā ajja aññattha agantvā sabbeva tumhākaṃ mātu saṅgahaṃ karothā’’ti. Te tesaṃ vacanaṃ sutvā sabbeva ekato ākāsena āgantvā mātugharadvāre pāturahesuṃ. Sāpi paṭhamaṃ laddhasaññatāya bahūpi disvā na kampittha. Sabbepi te gehaṃ pavesetvā āsanesu nisīdāpesi. Tesu paṭipāṭiyā nisīdantesu navamo aññāni aṭṭha āsanāni māpetvā sayaṃ dhurāsane nisīdati, yāva āsanāni vaḍḍhanti, tāva gehaṃ vaḍḍhati. Evaṃ tesu sabbesupi nisinnesu sā itthī aṭṭhannaṃ paccekabuddhānaṃ paṭiyāditaṃ sakkāraṃ pañcasatānampi yāvadatthaṃ datvā aṭṭha nīluppalahatthake āharitvā nimantitapaccekabuddhānaṃyeva pādamūle ṭhapetvā āha – ‘‘mayhaṃ, bhante, nibbattanibbattaṭṭhāne sarīravaṇṇo imesaṃ nīluppalānaṃ antogabbhavaṇṇo viya hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Paccekabuddhā mātu anumodanaṃ katvā gandhamādanaṃyeva agamaṃsu.
受邀独觉比库们传达最后训示曰：『玛丽莎，今日异地请勿前往，应悉皆照料你母亲。』众听命后一同从空而至母家门口而伏。女施主首获该记号，虽见众多不动。众皆入室安坐。当轮换至第九次时，女施主置八座于他人，坐于主座，随座增多，则宅亦增大。如此诸人皆安坐时，女施主给予八百独觉比库至五百多名的礼敬，取来八束蓝色莲花，摆于受邀独觉比库足根处，说：『尊者啊，我于息灭息灭处，身体颜色应如这些蓝色莲花内蕴之色。』独觉比库母亲默然允诺，诸人如同闻香班而至。
Sāpi yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cutā devaloke nibbattitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhikule paṭisandhiṃ gaṇhi. Nīluppalagabbhasamānavaṇṇatāya cassā uppalavaṇṇātveva nāmaṃ akaṃsu. Athassā vayappattakāle sakalajambudīpe rājāno ca seṭṭhino ca seṭṭhissa santikaṃ dūtaṃ pahiṇiṃsu ‘‘dhītaraṃ amhākaṃ detū’’ti. Apahiṇanto nāma nāhosi. Tato seṭṭhi cintesi – ‘‘ahaṃ sabbesaṃ manaṃ gahetuṃ na sakkhissāmi, upāyaṃ panekaṃ karissāmī’’ti dhītaraṃ pakkosāpetvā ‘‘pabbajituṃ, amma, sakkhissasī’’ti āha. Tassā pacchimabhavikattā pitu vacanaṃ sīse āsittasatapākatelaṃ viya ahosi. Tasmā pitaraṃ ‘‘pabbajissāmi, tātā’’ti āha. So tassā sakkāraṃ katvā bhikkhunupassayaṃ netvā pabbājesi. Tassā acirapabbajitāya eva uposathāgāre kālavāro pāpuṇi. Sā padīpaṃ jāletvā uposathāgāraṃ sammajjitvā dīpasikhāya nimittaṃ gaṇhitvā ṭhitāva punappunaṃ olokayamānā tejokasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ nibbattetvā tadeva pādakaṃ katvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaphalena saddhiṃyeva ca abhiññāpaṭisambhidāpi ijjhiṃsu. Visesato pana iddhivikubbane ciṇṇavasī ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.uppalavaṇṇātherīapadāna, aññamaññavisadisaṃ) –
她活着时广行善业，死后生于天界，后来在此佛陀诞生时，于王舍城的富商家中转世投生。因其肤色如青莲花芽，故取名为青莲花。到了年老时，诸邦国的国王及富豪们派遣使者到富商家中，说道「请将你的女儿许配给我们」，然并无应许。于是那富商心想：「我无法满足所有人的心愿，必须另想办法。」遂私下唤女儿说：「母亲，我可以出家修行吗？」她听后，心中如同七十瓶油浇入头顶一般。故对父亲说：「我将出家，父亲。」他尊重她，领她至比库僧院，出家为尼。她出家不久，适逢比库尼戒律仪式之时。她点燃灯明，庄严比库尼戒坛，执灯炬作标记，站立反复观看，光芒焕发，如观禅定之色，涅槃尽现，证得阿拉汉果。她与圣者们同时获得阿拉汉果，并且圆满证得神通和三明。特别在神足通的变化中，展现舍宅之力。据《经咒集》（母比库尼传，互释经）载：
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū;
「名为莲花至尊者，是一切法皆能超越的圣者；
Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako.
他于一百千劫之前，于界中生为导师；
‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā seṭṭhikule ahuṃ;
那时我出生于王舍城的富商家；
Nānāratanapajjote, mahāsukhasamappitā.
身具诸宝，享无上欢喜；
‘‘Upetvā taṃ mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ;
遇见伟大的勇猛者，听闻正法开演；
Tato jātappasādāhaṃ, upemi saraṇaṃ jinaṃ.
继而，生起深厚的信心，我于此处皈依胜利者。
‘‘Bhagavā iddhimantīnaṃ, aggaṃ vaṇṇesi nāyako;
世尊称扬有神通者为最胜的导师；
Bhikkhuniṃ lajjiniṃ tādiṃ, samādhijhānakovidaṃ.
称扬这般害羞恭敬的比库尼，精通禅定与禅那的慧巧者。
‘‘Tadā muditacittāhaṃ, taṃ ṭhānaṃ abhikaṅkhinī;
彼时我欢喜心起，心念希求至彼正法場所；
Nimantitvā dasabalaṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ.
邀请十方诸力天，及具足圣众世间导师。
‘‘Bhojayitvāna sattāhaṃ, datvāna ca ticīvaraṃ;
供养七日，施予三衣；
Sattamālaṃ gahetvāna, uppalādevagandhikaṃ.
将七种花环取来，并有莲花、天香。
‘‘Satthu pāde ṭhapetvāna, ñāṇamhi abhipūjayiṃ;
在师长足前置放后，以智慧恭敬奉事；
Nipacca sirasā pāde, idaṃ vacanamabraviṃ.
俯身以头触足，称说此语：
‘‘Yādisā vaṇṇitā vīra, ito aṭṭhamake muni;
“原是如前所述勇士者，此第八位的圣人；
Tādisāhaṃ bhavissāmi, yadi sijjhati nāyaka.
若导师喜悦，我当成为如斯之人；
‘‘Tadā avoca maṃ satthā, vissaṭṭhā hoti dārike;
当时师长告知我说：‘女子宜当安住’。”
Anāgatamhi addhāne, lacchase taṃ manorathaṃ.
在未来的出现时，中意此愿望。
‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo;
『百千劫以来』，此语表示极其久远的时段；『依枯树族诞生』，意指生于枯木族。
Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.
名为果德玛者，以其族姓称之，将成为世间师长。
‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā;
其法中有赋予的规定，亦即是法相的缘起。
Nāmenuppalavaṇṇāti, rūpena ca yasassinī.
名号为『如莲花色』，其形相亦具清扬辉煌。
‘‘Abhiññāsu vasippattā, satthusāsanakārikā;
于神通中超卓，充满了佛陀教法的法语。
Sabbāsavaparikkhīṇā, hessasī satthu sāvikā.
所有烦恼皆已断除，正如智者所宣说。
‘‘Tadāhaṃ muditā hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ;
彼时我欢喜充满，终身侍奉那尊胜者；
Mettacittā paricariṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ.
以慈悲心侍奉，奉养僧团，世间之主。
‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;
凭借善业正行，并以如愿的意志力；
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ.
舍弃了人身，去往长寿之处。
‘‘Tato cutāhaṃ manuje, upapannā sayambhuno;
然后我死去，转生为人，生于自在圣者门下；
Uppalehi paṭicchannaṃ, piṇḍapātamadāsahaṃ.
以莲花遮盖，施与乞食。
‘‘Ekanavutito kappe, vipassī nāma nāyako;
“在九万九千九百年劫中，有一位名为毗婆尸的导师；
Uppajji cārudassano, sabbadhammesu cakkhumā.
生起了明净美丽的相貌，是一切法的明眼者。
‘‘Seṭṭhidhītā tadā hutvā, bārāṇasipuruttame;
当时成为了上等的女儿，生于首要的巴拉那城；
Nimantetvāna sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ.
拜请了这位正觉者、众生的领袖，与僧众同住。
‘‘Mahādānaṃ daditvāna, uppalehi vināyakaṃ;
施献了广大布施，并以莲花供养这位领袖；
Pūjayitvā cetasāva, vaṇṇasobhaṃ apatthayiṃ.
怀着恭敬的心念，展现出美好的光彩。
‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso;
『在这吉祥的劫中，有一位梵族亲属，享有殊胜名誉；
Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo.
其名为咖萨巴，依其家族世系，乃一等之尊。』
‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro;
『当时，他是至高尊者的侍从，担当供养之职；
Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame.
迦尸国王名为迦姬，居于最胜的巴拉那西城。』
‘‘Tassāsiṃ dutiyā dhītā, samaṇaguttasavhayā;
『其有第二女儿，名为沙玛内拉之出家的商那谷塔；』
Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ.
听闻正法后，庄严了出家。
‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ;
「父亲啊，你不要担忧，那时我们仍居家中；
Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā.
历经两万年不懈地修行，
‘‘Komāribrahmacariyaṃ, rājakaññā sukhedhitā;
如同少年奉行梵行，王女心欢喜；
Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā sattadhītaro.
欢喜随侍佛陀，专注于供养，喜乐无量；
‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā;
女出家人皆为沙门所出家，男出家人亦复如是。
Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā.
法是正法，是善法，是护持众生之法。
‘‘Ahaṃ khemā ca sappaññā, paṭācārā ca kuṇḍalā;
我是安乐而智慧圆满者，是供养者如饰环般贵重；
Kisāgotamī dhammadinnā, visākhā hoti sattamī.
如法布施之果德弥，是护持众生者维萨卡；
‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca;
因这些善行与良善之意志努力，
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ.
舍弃了人身，往生天界。
‘‘Tato cutā manussesu, upapannā mahākule;
然后从人间涅槃，投生于大族中。
Pītaṃ maṭṭhaṃ varaṃ dussaṃ, adaṃ arahato ahaṃ.
我虽是阿拉汉，却苦乐参半，时有优劣。
‘‘Tato cutāriṭṭhapure, jātā vippakule ahaṃ;
后来出生于四十城之中，家族兴盛之地。
Dhītā tiriṭivacchassa, ummādantī manoharā.
女儿三人，恣意妄为而姿态美丽动人。
‘‘Tato cutā janapade, kule aññatare ahaṃ;
后来出生于别一城邦中的某一族群，
Pasūtā nātiphītamhi, sāliṃ gopemahaṃ tadā.
正当稻谷大丰收时，我曾守护泉水。
‘‘Disvā paccekasambuddhaṃ, pañcalājasatānihaṃ;
见过一位独觉圣者，此时我已五十岁。
Datvā padumacchannāni, pañca puttasatānihaṃ.
我曾赠予五百个满是莲花图案的布片。
‘‘Patthayiṃ tepi patthesuṃ, madhuṃ datvā sayambhuno;
『我曾馈赠甜蜜为世尊所喜爱的布片，』
Tato cutā araññehaṃ, ajāyiṃ padumodare.
『继而离别林野，生于莲花腹中。』
‘‘Kāsirañño mahesīhaṃ, hutvā sakkatapūjitā;
『曾为迦尸王之夫人，现已成为萨咖所敬仰者，』
Ajaniṃ rājaputtānaṃ, anūnaṃ satapañcakaṃ.
『为王子们所生，至少有一百二十五人。』
‘‘Yadā te yobbanappattā, kīḷantā jalakīḷitaṃ;
『当你们青春初具，戏水玩耍时，』
Disvā opattapadumaṃ, āsuṃ paccekanāyakā.
看到获得莲花的人，便有八位独立的导师。
‘‘Sāhaṃ tehi vinābhūtā, sutavīrehi sokinī;
『我与他们没有分别，虽已听闻真理，却总陷于忧伤；』
Cutā isigilipasse, gāmakamhi ajāyihaṃ.
在伊斯吉里巴塞逝去后，我诞生于村中。
‘‘Yadā buddho sutamatī, sutānaṃ bhattunopi ca;
『当佛陀及众聆听者和供养者，皆悉闻法时；』
Yāguṃ ādāya gacchantī, aṭṭha paccekanāyake.
『这八位独立导师，担负着牺牲祭祀。』
‘‘Bhikkhāya gāmaṃ gacchante, disvā putte anussariṃ;
『僧众前往村落时，见到了儿子便予以嘱咐；』
Khīradhārā viniggacchi, tadā me puttapemasā.
当涌泉流出之时，我的爱子正随行。
‘‘Tato tesaṃ adaṃ yāguṃ, pasannā sehi pāṇibhi;
于是我用这祭祀，以清净的双手虔诚礼拜他们；
Tato cutāhaṃ tidasaṃ, nandanaṃ upapajjahaṃ.
接着我离开三界，进入欢喜园林。
‘‘Anubhotvā sukhaṃ dukkhaṃ, saṃsaritvā bhavābhave;
经历过安乐与苦恼，流转于生死轮回之中；
Tavatthāya mahāvīra, pariccattañca jīvitaṃ.
至此因缘已具，伟大的勇士啊，生命也随之结束。
‘‘Dhītā tuyhaṃ mahāvīra, paññavanta jutindhara;
你的女儿，伟大的勇士啊，是智慧具足的宝珠持有者；
Bahuñca dukkaraṃ kammaṃ, kataṃ me atidukkaraṃ.
我所作诸多苦行，为我甚难之业。
‘‘Rāhulo ca ahañceva, nekajātisate bahū;
拉胡罗以及我自己，皆经历无数世；
Ekasmiṃ sambhave jātā, samānacchandamānasā.
一世生起时，心念皆同等欲愿。
‘‘Nibbatti ekato hoti, jātiyāpi ca ekato;
一处生起，且生俱一处；
Pacchime bhave sampatte, ubhopi nānāsambhavā.
然至后世，二者生起皆各有别；
‘‘Purimānaṃ jinaggānaṃ, saṅgamaṃ te nidassitaṃ;
诸前胜者之相会，示现彼等集合情状；
Adhikāraṃ bahuṃ mayhaṃ, tuyhatthāya mahāmuni.
尊者，我拥有大量的法份，是为了你的利益，大圣者。
‘‘Yaṃ mayā pūritaṃ kammaṃ, kusalaṃ sara me muni;
世尊，凡由我所成就的善业，阿尊者，皆已圆满完整。
Tavatthāya mahāvīra, puññaṃ upacitaṃ mayā.
为成就大勇者，你受我所供养的功德福德。
‘‘Abhabbaṭṭhāne vajjetvā, vārayanti anācāraṃ;
放弃不堪任处，抑止恶行不轨者，
Tavatthāya mahāvīra, cattaṃ me jīvitaṃ bahuṃ.
大勇士啊，因如是，我已度过了漫长的生命。
‘‘Evaṃ bahuvidhaṃ dukkhaṃ, sampatti ca bahubbidhā;
如是，种种的苦难与多种的成就皆如斯存在。
Pacchime bhave sampatte, jātā sāvatthiyaṃ pure.
他在过去世生于沙瓦提城。
‘‘Mahādhanaseṭṭhikule, sukhite sajjite tathā;
生于富有富商之家，生活安乐，修养得当；
Nānāratanapajjote, sabbakāmasamiddhine.
家中宝物众多，满足一切欲望。
‘‘Sakkatā pūjitā ceva, mānitāpacitā tathā;
曾受到萨咖的供养，亦受尊敬与奉承；
Rūpasīrimanuppattā, kulesu abhisakkatā.
他家显贵，生有貌美光彩，受到众多萨咖亲近。
‘‘Atīva patthitā cāsiṃ, rūpasobhasirīhi ca;
他极为稳重，具备光彩艳丽的色身。
Patthitā seṭṭhiputtehi, anekehi satehipi.
依止于富商子弟，以及许多邻舍的支持。
‘‘Agāraṃ pajahitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ;
舍弃家宅，出家为无家游方者；
Aḍḍhamāse asampatte, catusaccamapāpuṇiṃ.
不到半年的时间，已证得四圣谛。
‘‘Iddhiyā abhinimmitvā, caturassaṃ rathaṃ ahaṃ;
依凭神通，驾乘四轮战车；
Buddhassa pāde vandissaṃ, lokanāthassa tādino.
礼敬佛陀足迹，世间之主的战马。
‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā;
于神通得自在，拥有天耳通之力；
Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune.
愿我成为心识超越的主人，尊敬的圣者。
‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ;
我能了知过去世，天眼已净明通达；
Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo.
一切烦恼已断绝，现无再生之理。
‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca;
阐述义理辞句时，我能灵活应对，正如语意所合；
Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, pabhāvena mahesino.
我的智慧纯净无染，犹如至尊之光明；
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;
（知）布施衣钵，宿命依止处与卧位。
Khaṇena upanāmenti, sahassāni samantato.
他们迅速地攀登，上升，四面都以千计地前进。
‘‘Jino tamhi guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ;
胜利者对此品质感到满意，于是将我放在前面；
Aggā iddhimatīnanti , parisāsu vināyako.
他们称为具神通者，是众人中的领导者。
‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ;
教师已由我悉心事奉，为佛陀教法作了什么？
Ohito garuko bhāro, bhavanettisamūhatā.
沉重难负的负担已被卸下，是迷惑世间的忧虑。
‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ;
因为缘由，出家人为此离开家舍，离开俗人住所；
So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo.
此义未曾成就，即诸结使尽。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
『烦恼已被除，令我……如世尊教法所作』。
Ayaṃ pana therī yadā bhagavā sāvatthinagaradvāre yamakapāṭihāriyaṃ kātuṃ kaṇḍambarukkhamūlaṃ upagañchi, tadā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā evamāha – ‘‘ahaṃ, bhante, pāṭihāriyaṃ karissāmi, yadi bhagavā anujānātī’’ti sīhanādaṃ nadi. Satthā idaṃ kāraṇaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā jetavanamahāvihāre ariyagaṇamajjhe nisinno paṭipāṭiyā bhikkhuniyo ṭhānantare ṭhapento imaṃ theriṃ iddhimantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Sā jhānasukhena phalasukhena nibbānasukhena ca vītināmentī ekadivasaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesañca paccavekkhamānā gaṅgātīriyattherassa mātuyā dhītāya saddhiṃ sapattivāsaṃ uddissa saṃvegajātāya vuttagāthā paccanubhāsantī –
这位长老尼有一事：当世尊在沙瓦提城门外，欲作双重神通，入近一根黄檀树根时，于是亲近导师，礼敬后说道——『我，尊者，如世尊允许，愿行此神通』。随后发出狮吼。导师以此因缘，于祇树大庙中，众圣弟子围坐之时，依法使比库尼们依次立起，将这位长老尼安置于最具神通之地。她一天体验禅悦、果报悦及涅槃悦皆止息之后，检视诸欲之危害及烦恼，对于与长老尼同住湄江岸的母亲与女儿，随即发出催促心意，念诵由此而生的偈语。
§224
224.
二百二十四。
‘‘Ubho mātā ca dhītā ca, mayaṃ āsuṃ sapattiyo;
『母亲与女儿二者，我等曾是姐妹；
Tassā me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano.
吾心因此激荡，毛发竖起异感动。』
§225
225.
二百二十五。
‘‘Dhiratthu kāmā asucī, duggandhā bahukaṇṭakā;
『愿欲乐清净无染污，恶臭多荆棘；』
Yattha mātā ca dhītā ca, sabhariyā mayaṃ ahuṃ.
『其中有母亲与女儿，妻妾诸多，我们在焉。』
§226
226.
二百二十六。
‘‘Kāmesvādīnavaṃ disvā, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato;
『见欲乐如新，见出家安隐；』
Sā pabbajiṃ rājagahe, agārasmānagāriya’’nti. –
『她于王舍城出家，离离宫入道场。』
Imā tisso gāthā abhāsi.
这三句偈颂已经宣说。
Tattha ubho mātā ca dhītā ca, mayaṃ āsuṃ sapattiyoti mātā ca dhītā cāti ubho mayaṃ aññamaññaṃ sapattiyo ahumha.
那里，母亲和女儿二人，同时被称为同居者，意思是母亲与女儿皆为彼此的同居者。
Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa vāṇijassa bhariyāya paccūsavelāyaṃ kucchiyaṃ gabbho saṇṭhāsi, sā taṃ na aññāsi. Vāṇijo vibhātāya rattiyā sakaṭesu bhaṇḍaṃ āropetvā rājagahaṃ uddissa gato. Tassā gacchante kāle gabbho vaḍḍhetvā paripākaṃ agamāsi. Atha naṃ sassu evamāha – ‘‘mama putto cirappavuttho tvañca gabbhinī, pāpakaṃ tayā kata’’nti. Sā ‘‘tava puttato aññaṃ purisaṃ na jānāmī’’ti āha. Taṃ sutvāpi sassu asaddahantī taṃ gharato nikkaḍḍhi. Sā sāmikaṃ gavesantī anukkamena rājagahaṃ sampattā. Tāvadeva cassā kammajavātesu calantesu maggasamīpe aññataraṃ sālaṃ paviṭṭhāya gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Sā suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyitvā anāthasālāyaṃ sayāpetvā udakakiccatthaṃ bahi nikkhantā. Athaññataro aputtako satthavāho tena maggena gacchanto ‘‘assāmikāya dārako, mama putto bhavissatī’’ti taṃ dhātiyā hatthe adāsi. Athassa mātā udakakiccaṃ katvā udakaṃ gahetvā paṭinivattitvā puttaṃ apassantī sokābhibhūtā paridevitvā rājagahaṃ appavisitvāva maggaṃ paṭipajji. Taṃ aññataro corajeṭṭhako antarāmagge disvā paṭibaddhacitto attano pajāpatiṃ akāsi. Sā tassa gehe vasantī ekaṃ dhītaraṃ vijāyi. Atha sā ekadivasaṃ dhītaraṃ gahetvā ṭhitā sāmikena bhaṇḍitvā dhītaraṃ mañcake khipi. Dārikāya sīsaṃ thokaṃ bhindi. Tato sāpi sāmikaṃ bhāyitvā rājagahameva paccāgantvā serivicārena vicarati. Tassā putto paṭhamayobbane ṭhito ‘‘mātā’’ti ajānanto attano pajāpatiṃ akāsi. Aparabhāge taṃ corajeṭṭhakadhītaraṃ bhaginibhāvaṃ ajānanto vivāhaṃ katvā attano gehaṃ ānesi. Evaṃ so attano mātaraṃ bhaginiñca pajāpatī katvā vāsesi. Tena tā ubhopi sapattivāsaṃ vasiṃsu. Athekadivasaṃ mātā dhītu kesavaṭṭiṃ mocetvā ūkaṃ olokentī sīse vaṇaṃ disvā ‘‘appevanāmāyaṃ mama dhītā bhaveyyā’’ti pucchitvā saṃvegajātā hutvā rājagahe bhikkhunupassayaṃ gantvā pabbajitvā katapubbakiccā vivekavāsaṃ vasantī attano ca pubbapaṭipattiṃ paccavekkhitvā ‘‘ubho mātā’’tiādikā gāthā abhāsi. Tā pana tāya vuttagāthāva kāmesu ādīnavadassanavasena paccanubhāsantī ayaṃ therī ‘‘ubho mātā ca dhītā cā’’tiādimāha. Tena vuttaṃ – ‘‘sā jhānasukhena phalasukhena nibbānasukhena ca vītināmentī imā tisso gāthā abhāsī’’ti.
据说沙瓦提城有一位商人，在盛夏时节，他妻子怀了孕，她自己却不知情。商人在深夜开车运送货物，往王舍城方向去。其妻怀孕期间渐长，并到成熟之时。此时婆罗门说：『我的儿子家居已久，你是怀孕者，你做了恶事。』她答道：『我不知道我的儿子还有别的男人。』听了此言，婆罗门不相信，遂离家出走。她寻找丈夫，追随他的路途，来到王舍城。那时婆罗门在常行道路、旅途附近的某个房舍停留，突然她怀孕开始剧痛。她生了一个孩子，孩子像黄金镏金，生出后放在孤儿院长卧，出来取水做事。后来有个无子商人随同道路，说：『那孤儿孩子将会是我的儿子。』便把孩子交给她抚养。婆罗门的母亲做水事，取水回来时没见到孩子，忧伤悲痛地回到王舍城进入了道路。那商人在途中看到这盗贼头目，心意坚决，拨弄自己的丈夫。她住在他家中生了一个女儿。某一天她抱着女儿站着，被丈夫责骂，便把女儿扔入坑中，砸破了小女孩的头颅。之后她也害怕丈夫，回到王舍城，过着轻松安稳的日子。她的儿子首次在森林里站立，认不出母亲，对丈夫起了怀疑。后半段，她竟与盗贼首领的女儿当作胞妹，不知情而结婚，带她到自己的家中。就这样，他与母亲和妹妹同住一处。那日母亲解开女儿的头绷带，看到疤痕便问：『这不正是我的女儿吗？』感到慌乱，便去王舍城拜见比库，入道出家，进行过去行持的清净寂静之生活，回顾并检视自己以往的修行。一边说着「母亲与女儿……」等偈颂。依这偈颂所表达的，因于贪欲所生的忧患，这位长老比库说道『母亲与女儿……』并赞说：『她以禅悦、果悦、涅槃乐而断除忧患，这三句偈颂由此宣说。』
Tattha asucīti kilesāsucipaggharaṇena asucī. Duggandhāti visagandhavāyanena pūtigandhā. Bahukaṇṭakāti visūyikappavattiyā sucaritavinivijjhanaṭṭhena bahuvidhakilesakaṇṭakā. Tathā hi te sattisūlūpamā kāmāti vuttā. Yatthāti yesu kāmesu paribhuñjitabbesu. Sabhariyāti samānabhariyā, sapattiyoti attho.
其中“污”是指由烦恼的污秽所缠绕。“恶臭”是指腐败臭气和恶臭气味；“多刺”则是指多种烦恼荆棘的烦扰破坏良好行为。因此，这三者被比喻为罗刹鬼刺。所谓“所在”，是指那些该享受而应避开的欲乐。“同居者”则指女性同居者，即共同生活的配偶或亲属。
§227
227.
二百二十七。
‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhuṃ visodhitaṃ;
『我知前世宿命，天眼已明净；
Cetopariccañāṇañca, sotadhātu visodhitā.
‘心境界知识’者是指对心的周遍及分辨的知识。‘耳根界’指的是耳所接触的境界，此处已净除烦恼。
§228
228.
二百二十八。
‘‘Iddhīpi me sacchikatā, patto me āsavakkhayo;
『神通亦为我所证实，我已断除烦恼；拥有六种辩才亦已证得，此乃佛陀教法所成办』。
Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’.
『六种辩才已证我所，烦恼断尽已成就；成就佛教此功德，广显法义令欢喜』。
‘‘Pubbenivāsa’’ntiādikā dve gāthā attano adhigatavisesaṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātāya theriyā vuttā. Tattha cetopariccañāṇanti cetopariyañāṇaṃ, sacchikataṃ, pattanti vā sambandho.
以“前生所居”等开头的两句偈颂，是比库尼在回顾自己所得特殊证悟后，生起喜悦而说。此中‘心境界知识’即心的周遍分别知识，指真实证得并已成办的证果。
§229
229.
二百二十九。
‘‘Iddhiyā abhinimmitvā, caturassaṃ rathaṃ ahaṃ;
『以神通变化，召现四轮战车，吾作此车，』
Buddhassa pāde vanditvā, lokanāthassa tādino’’ti. –
『顶礼佛足，末世世主，』
Ayaṃ gāthā yadā bhagavā yamakapāṭihāriyaṃ kātuṃ kaṇḍambarukkhamūlaṃ upasaṅkami, tadā ayaṃ therī evarūpaṃ rathaṃ nimminitvā tena saddhiṃ satthu santikaṃ gantvā bhagavā ‘‘ahaṃ pāṭihāriyaṃ karissāmi titthiyamadanimmathanāya, anujānāthā’’ti vatvā satthu santike aṭṭhāsi, taṃ saddhāya vuttā. Tattha iddhiyā abhinimmitvā, caturassaṃ rathaṃ ahanti catūhi assehi yojitaṃ rathaṃ iddhiyā abhinimminitvā buddhassa bhagavato pāde vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsinti adhippāyo.
此偈，当世尊前往山棕树根施展双重神通时，如是长老女比库尼变化出此车，随之与尊者合同行至世尊面前。世尊言：『吾将施展此神通，以破除异教外道之惑，获其赞许。』言毕，立于佛前。此乃因信力所致。彼时，长老以此神通变化，造出以四匹马联结之四轮战车，礼拜佛足后，立于一旁，身为主宰。
§230
230.
二百三十。
‘‘Supupphitaggaṃ upagamma pādapaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi sālamūle;
『盛开嫩叶近踵踏，尔独立于沙罗树，』
Na cāpi te dutiyo atthi koci, bāle na tvaṃ bhāyasi dhuttakānaṃ’’.
『尔无第二，愚人莫惧狂暴者。』
Tattha supupphitagganti suṭṭhu pupphitaaggaṃ, aggato paṭṭhāya sabbaphālipullantī attho. Pādapanti rukkhaṃ, idha pana sālarukkho adhippeto. Ekā tuvanti ekikā tvaṃ idha tiṭṭhasi. Na cāpi te dutiyo atthi kocīti tava sahāyabhūto ārakkhako kocipi natthi, rūpasampattiyā vā tuyhaṃ dutiyo kocipi natthi, asadisarūpā ekikāva imasmiṃ janavivitte ṭhāne tiṭṭhasi. Bāle na tvaṃ bhāyasi dhuttakānanti taruṇike tvaṃ dhuttapurisānaṃ kathaṃ na bhāyasi, sakiñcanakārino dhuttāti adhippāyo. Imaṃ kira gāthaṃ māro ekadivasaṃ theriṃ supupphite sālavane divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā vivekato vicchinditukāmo vīmaṃsanto āha. Atha naṃ therī santajjentī attano ānubhāvavasena –
于彼处，花朵盛开茂盛，花蕾丰满绽放，开端扎根稳固，满布果实的意义显现。树梢之端即树身，在此处主导的是沙树。此处只有一根枝条，你正站立于此。且无第二枝条存在。作为你的侍从保护者，亦无他人；因色相之故，你无所依托，唯此一枝独立于此人生居所。愚人汝不畏缺枝之象，年少者怎会恐惧弃绝之人？失去依靠者乃弃绝之主。传说中，此偈是魔在某日于花盛沙树林中，日间漫游坐定，观察世间寂然，谋图消除安乐时所作。接着，那位长老以内心感应，深觉自身真实之悟，言曰：
§231
231.
二百三十一。
‘‘Sataṃ sahassānipi dhuttakānaṃ, samāgatā edisakā bhaveyyuṃ;
“即便聚集了一百千个弃绝者，聚集于此也只是空象；
Lomaṃ na iñje napi sampavedhe, kiṃ me tuvaṃ māra karissaseko.
连一根毛发也未曾破裂完善，此等状态，魔你又能作何作为？
§232
232.
‘‘Esā antaradhāyāmi, kucchiṃ vā pavisāmi te;
“我将隐入其中，或进入树洞，我将进入你中间，
Bhamukantare tiṭṭhāmi, tiṭṭhantiṃ maṃ na dakkhasi.
我站立于槟榔树丛中，然而你却未见我仍站立在那里。
§233
233.
二百三十三。
‘‘Cittamhi vasībhūtāhaṃ, iddhipādā subhāvitā;
我已掌控心识，四种神通力成熟美妙；
Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
六种超知现前完成，这是佛陀教法的成就。
§234
234.
二百三十四。
‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā;
欲望如七叉尖刺般锐利，五蕴加剧纷乱不安；
Yaṃ tvaṃ kāmaratiṃ brūsi, aratī dāni sā mama.
『你所称说的爱欲，现在已经是我的厌足』。
§235
235.
二百三十五。
‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;
『处处皆已断绝欢乐，黑暗之块已被击碎；』
Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. –
『恶者啊，应当如此知晓，你已被终结灭杀，成员啊。』——
Imā gāthā abhāsi.
此偈已说。
Tattha sataṃ sahassānipi dhuttakānaṃ, samāgatā edisakā bhaveyyunti yādisako tvaṃ edisakā evarūpā anekasatasahassamattāpi dhuttakā samāgatā yadi bhaveyyuṃ. Lomaṃ na iñje napi sampavedheti lomamattampi na iñjeyya na sampavedheyya. Kiṃ me tuvaṃ māra karissasekoti māra, tvaṃ ekakova mayhaṃ kiṃ karissasi?
彼处即便有数百千个邪恶者聚集成群，若皆同样彼此相似，以至于数百千个邪恶者若皆集结成群，必将无法穿透细毛，丝毫均不得穿透，亦不得感知。你要对我作何为，魔王？魔啊，你不过孤独一位，将对我作何为？
Idāni mārassa attano kiñcipi kātuṃ asamatthataṃyeva vibhāventī ‘‘esā antaradhāyāmī’’ti gāthamāha. Tassattho – māra, esāhaṃ tava purato ṭhitāva antaradhāyāmi adassanaṃ gacchāmi, ajānantasseva te kucchiṃ vā pavisāmi, bhamukantare vā tiṭṭhāmi, evaṃ tiṭṭhantiñca maṃ tvaṃ na passasi.
现在魔王自己不能作任何事，便分别说：“我是那隐藏者。”对此，魔王说：“我就在你面前，隐藏着，虽然你看不到，我却如同进入你的肋间，或立于你的眉间山谷，你们就这样站着，你却看不见我。”
Kasmāti ce? Cittamhi vasībhūtāhaṃ, iddhipādā subhāvitā, ahaṃ camhi māra, mayhaṃ cittaṃ vasībhāvappattaṃ, cattāropi iddhipādā mayā suṭṭhu bhāvitā bahulīkatā, tasmā ahaṃ yathāvuttāya iddhivisayatāya pahomīti. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.
因何如此？因为我心已被我所制服，诸种神通之力已被我善妙增长。我在此为魔王，心已得以制伏，我所具足的四种神通之力，皆已圆满增长，因此我能如实掌握神通境界。一切终将如上面所说的，先低后高展开。
Uppalavaṇṇātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 莲华色长老尼偈注释终了。
Dvādasanipātavaṇṇanā niṭṭhitā. · 十二集注释终了。