3. Dvattiṃsākāro · 3. 三十二行相义注
2. Sikkhāpadavaṇṇanā二、学处解释
Sikkhāpadapāṭhamātikā学处条文目录
Evaṃ saraṇagamanehi sāsanotāraṃ dassetvā sāsanaṃ otiṇṇena upāsakena vā pabbajitena vā yesu sikkhāpadesu paṭhamaṃ sikkhitabbaṃ, tāni dassetuṃ nikkhittassa sikkhāpadapāṭhassa idāni vaṇṇanatthaṃ ayaṃ mātikā –
如是以皈依为行，显示教法之传承。对于已通达教法者，无论为在家居士或出家者，于所应学戒律之第一戒，应示现之事。此乃戒律课诵之后，今为释义之所用之目录。
‘‘Yena yattha yadā yasmā, vuttānetāni taṃ nayaṃ;
『以何者、何处、何时、为何因缘，以及所说者，此为引领之义；』
Vatvā katvā vavatthānaṃ, sādhāraṇavisesato.
『述说与解释之中，则有共通之别，尤其以普通和特殊而明示。』
‘‘Pakatiyā ca yaṃ vajjaṃ, vajjaṃ paṇṇattiyā ca yaṃ;
『承说间，亦有分社的部分与完整之教义；』
Vavatthapetvā taṃ katvā, padānaṃ byañjanatthato.
『解释完成，乃至阐显词尾等语法之义；』
‘‘Sādhāraṇānaṃ sabbesaṃ, sādhāraṇavibhāvanaṃ;
『于诸普通者之中，此为普通的区分、分别。』
Atha pañcasu pubbesu, visesatthappakāsato.
然后对五种前行相作详细说明。
‘‘Pāṇātipātapabhuti-hekatānānatādito;
杀生等诸恶业的本质，如同破坏生命的性质等；
Ārammaṇādānabhedā, mahāsāvajjato tathā.
还包括由根本施行、取用、违犯等组成的，称为大恶戒；
‘‘Payogaṅgasamuṭṭhānā, vedanāmūlakammato;
由这些行为组合而成，基于苦受的业；
Viramato ca phalato, viññātabbo vinicchayo.
应当止息其因果，得以果报的断灭，须了达其结局。
‘‘Yojetabbaṃ tato yuttaṃ, pacchimesvapi pañcasu;
由此应断除所应断的恶行，即便在后次五种中也当如此。
Āveṇikañca vattabbaṃ, ñeyyā hīnāditāpi cā’’ti.
应当守持戒律，哪怕是最初的戒律也应当守护。
Tattha etāni pāṇātipātāveramaṇītiādīni dasa sikkhāpadāni bhagavatā eva vuttāni, na sāvakādīhi. Tāni ca sāvatthiyaṃ vuttāni jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme āyasmantaṃ rāhulaṃ pabbājetvā kapilavatthuto sāvatthiṃ anuppattena sāmaṇerānaṃ sikkhāpadavavatthāpanatthaṃ. Vuttaṃ hetaṃ –
其中有诸如不杀生戒等十个戒律，是世尊亲自宣说的，而非弟子等人所说。这些戒律曾于舍卫城揭迦林给孤独长老的寺院中宣说，用以授戒拉胡喇沙玛内拉，作为来自迦毗罗卫前往舍卫城一无所获的沙玛内拉们的戒律授受基础。据说原因如下：
‘‘Atha kho bhagavā kapilavatthusmiṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena sāvatthi tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena …pe… atha kho sāmaṇerānaṃ etadahosi – ‘kati nu kho amhākaṃ sikkhāpadāni, kattha ca amhehi sikkhitabba’’’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadāni, tesu ca sāmaṇerehi sikkhituṃ , pāṇātipātāveramaṇī…pe… jātarūparajatapaṭiggahaṇā veramaṇī’’ti (mahāva. 105).
当时世尊住在迦毗罗卫，与舍卫城的往返行走。世尊住在舍卫城揭迦林给孤独长老的寺院。彼时……沙玛内拉们便生起疑问：『我们有多少戒律应学？应从何处学习？』世尊告知：『沙玛内拉当修行十戒，诸戒皆为戒护，其中有不杀生戒……以及不取他人所有等戒。』(大毗婆沙经第105页)
Tānetāni ‘‘samādāya sikkhati sikkhāpadesū’’ti (dī. ni. 1.193; ma. ni. 2.24; vibha. 508) suttānusārena saraṇagamanesu ca dassitapāṭhānusārena ‘‘pāṇātipātā veramaṇisikkhāpadaṃ samādiyāmī’’ti evaṃ vācanāmaggaṃ āropitānīti veditabbāni. Evaṃ tāva ‘‘yena yattha yadā yasmā, vuttānetāni taṃ nayaṃ vatvā’’ti so nayo daṭṭhabbo.
这些戒律的学习应以严肃遵守戒律为准，如经律传等文献所载，并以皈依等要义作佛教基础教材。应明白戒律学习应依循说教：在何地、何时、何因，于何人处，戒律如何宣说，皆当细加观察。
Sādhāraṇavisesavavatthānaṃ共通与特殊之决定
Ettha ca ādito dve catutthapañcamāni upāsakānaṃ sāmaṇerānañca sādhāraṇāni niccasīlavasena. Uposathasīlavasena pana upāsakānaṃ sattamaṭṭhamaṃ cekaṃ aṅgaṃ katvā sabbapacchimavajjāni sabbānipi sāmaṇerehi sādhāraṇāni, pacchimaṃ pana sāmaṇerānameva visesabhūtanti evaṃ sādhāraṇavisesato vavatthānaṃ kātabbaṃ. Purimāni cettha pañca ekantaakusalacittasamuṭṭhānattā pāṇātipātādīnaṃ pakativajjato veramaṇiyā, sesāni paṇṇattivajjatoti evaṃ pakatiyā ca yaṃ vajjaṃ, vajjaṃ paṇṇattiyā ca yaṃ, taṃ vavatthapetabbaṃ.
在这里提到最初和第四、第五戒为近事男、沙玛内拉普遍守持的常戒。近事男守持优婆塞天戒，有七至八个戒支，割除所有过失，诸犯戒均等于沙玛内拉的常戒。因而须区别沙玛内拉特有的戒律。此前五戒为完全善心所生，属于不可犯的戒律，其他为辅减戒律。如此对戒律的分类内容，应详加阐释。
Sādhāraṇavibhāvanā共通阐释
Yasmā cettha ‘‘veramaṇisikkhāpadaṃ samādiyāmī’’ti etāni sabbasādhāraṇāni padāni, tasmā etesaṃ padānaṃ byañjanato ca atthato ca ayaṃ sādhāraṇavibhāvanā veditabbā –
此处因言『当修持戒护』而引出所有常戒。由戒律字面与义理两方面，可见这是常戒细分的阐释内容，需予明了说明。
Tattha byañjanato tāva veraṃ maṇatīti veramaṇī, veraṃ pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gametīti attho. Viramati vā etāya karaṇabhūtāya veramhā puggaloti, vikārassa vekāraṃ katvā veramaṇī. Teneva cettha ‘‘veramaṇisikkhāpadaṃ viramaṇisikkhāpada’’nti dvidhā sajjhāyaṃ karonti. Sikkhitabbāti sikkhā, pajjate anenāti padaṃ. Sikkhāya padaṃ sikkhāpadaṃ, sikkhāya adhigamūpāyoti attho. Atha vā mūlaṃ nissayo patiṭṭhāti vuttaṃ hoti. Veramaṇī eva sikkhāpadaṃ veramaṇisikkhāpadaṃ, viramaṇisikkhāpadaṃ vā dutiyena nayena. Sammā ādiyāmi samādiyāmi, avītikkamanādhippāyena akhaṇḍakāritāya acchiddakāritāya asabalakāritāya ca ādiyāmīti vuttaṃ hoti.
此处由标志可知，『戒』即断除、消遣、灭除，使不存有之义。断所谓断者，是指对断除法具有作用力的人，即断除者，以净除烦恼为其所作。故此处说『断戒学戒』，有二种说法。所谓『当受学』者，即须通过学习而获得此戒学，此戒即戒学的内容和修获之法。又有言『以根本依止而立』，戒学即戒法或断戒学，即以本次第摄持断戒之戒学，得名断戒学。『我正受持』，意谓恰当遵守，全面守护，不越戒法界限，亦不破坏戒律，且不以无力之故而废，皆言此戒受持之正道。
Atthato pana veramaṇīti kāmāvacarakusalacittasampayuttā virati, sā pāṇātipātā viramantassa ‘‘yā tasmiṃ samaye pāṇātipātā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto’’ti evamādinā (vibha. 704) nayena vibhaṅge vuttā. Kāmañcesā veramaṇī nāma lokuttarāpi atthi, idha pana samādiyāmīti vuttattā samādānavasena pavattārahā, tasmā sā na hotīti kāmāvacarakusalacittasampayuttā viratīti vuttā.
从义理上说，断戒即意指欲界行为善心具足而断除之。论文中云，『断杀生者于当时杀生行为，生烦恼，断除，止息，皆称戒者无行为不作，不纵慢，不迟疑，亦无逾越时间，破坏法桥诸恶行』，如是等义，由此文义分析。世间及出世间皆有断戒之义，但此处因言当受之戒，故特指依此意旨断除欲界恶心而行善心者。
Sikkhāti tisso sikkhā adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhāti. Imasmiṃ panatthe sampattaviratisīlaṃ lokikā vipassanā rūpārūpajhānāni ariyamaggo ca sikkhāti adhippetā. Yathāha –
所谓修学，即三种修学：持戒修学、禅定修学、慧解修学。于此理中，成就断戒法者谓持戒，世间禅定与内观及色非色禅定，及圣道即慧见，皆名修学。如经典所言——
‘‘Katame dhammā sikkhā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti, somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ…pe… tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti, ime dhammā sikkhā.
『何为所修？于当下生起善意于欲界，伴隨欢喜与智慧……此际触缘现起……不散不乱，此等法为修学。』
‘‘Katame dhammā sikkhā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… avikkhepo hoti, ime dhammā sikkhā.
『何为所修？于当下生起色禅之道，远离欲念，离恶法……得第一禅……至第五禅止息……不散乱，此等法为修学。』
‘‘Katame dhammā sikkhā? Yasmiṃ samaye arūpapattiyā…pe… nevasaññānāsaññāyatanasahagataṃ…pe… avikkhepo hoti, ime dhammā sikkhā.
『何为所修？于当下生起无色禅之道……含无想无非想处……不散乱，此等法为修学。』
‘‘Katame dhammā sikkhā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ…pe… avikkhepo hoti, ime dhammā sikkhā’’ti (vibha. 712-713).
所谓修习之法为何？是指于彼时修习出世间禅定，那降伏内外散乱而不动摇者，此等法即谓修习。
Etāsu sikkhāsu yāya kāyaci sikkhāya padaṃ adhigamūpāyo, atha vā mūlaṃ nissayo patiṭṭhāti sikkhāpadaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya satta bojjhaṅge bhāvento bahulīkaronto’’ti evamādi (saṃ. ni. 5.182). Evamettha sādhāraṇānaṃ padānaṃ sādhāraṇā byañjanato atthato ca vibhāvanā kātabbā.
于此等修习中，以身体观修习，依止法戒而确立修习戒律。经中有言『以戒为依止，于戒中确立，修行七觉支，勤修广行』等如是言。此处应对普通用语加以区分判释，其义理方可明了。
Purimapañcasikkhāpadavaṇṇanā前五学处解释
Idāni yaṃ vuttaṃ – ‘‘atha pañcasu pubbesu, visesatthappakāsato…pe… viññātabbo vinicchayo’’ti , tatthetaṃ vuccati – pāṇātipātoti ettha tāva pāṇoti jīvitindriyappaṭibaddhā khandhasantati, taṃ vā upādāya paññatto satto. Tasmiṃ pana pāṇe pāṇasaññino tassa pāṇassa jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā vadhakacetanā pāṇātipāto. Adinnādānanti ettha adinnanti parapariggahitaṃ, yattha paro yathākāmakāritaṃ āpajjanto adaṇḍāraho anupavajjo ca hoti, tasmiṃ parapariggahite parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā eva theyyacetanā adinnādānaṃ. Abrahmacariyanti aseṭṭhacariyaṃ, dvayaṃdvayasamāpattimethunappaṭisevanā kāyadvārappavattā asaddhammappaṭisevanaṭṭhānavītikkamacetanā abrahmacariyaṃ . Musāvādoti ettha musāti visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjanako vacīpayogo kāyapayogo vā, visaṃvādanādhippāyena panassa paravisaṃvādakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānameva aññataradvārappavattā micchācetanā musāvādo. Surāmerayamajjapamādaṭṭhānanti ettha pana surāti pañca surā – piṭṭhasurā, pūvasurā, odanasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttā cāti. Merayampi pupphāsavo, phalāsavo, guḷāsavo, madhvāsavo, sambhārasaṃyutto cāti pañcavidhaṃ. Majjanti tadubhayameva madaniyaṭṭhena majjaṃ, yaṃ vā panaññampi kiñci atthi madaniyaṃ, yena pītena matto hoti pamatto, idaṃ vuccati majjaṃ. Pamādaṭṭhānanti yāya cetanāya taṃ pivati ajjhoharati, sā cetanā madappamādahetuto pamādaṭṭhānanti vuccati, yato ajjhoharaṇādhippāyena kāyadvārappavattā surāmerayamajjānaṃ ajjhoharaṇacetanā ‘‘surāmerayamajjapamādaṭṭhāna’’nti veditabbā. Evaṃ tāvettha pāṇātipātappabhutīhi viññātabbo vinicchayo.
今说『接着前五条各有特殊意义，须审知辨别』者，其义释曰：所谓杀生，是指受生命感官所拘束的蕴行续存，此蕴即是生命的存在，因此被称为「众生」。具体于生命，能知觉生命者即身识，相应身体行为之开门中有一门启启者，其中有杀意，则称杀生。所谓「不取」指非法取他人所有者，是因非法取得者，无惩罚亦无排除者，于此非法取得之所有物对应之身体接触门中有一门启启，产生夺取意，则称不取。所谓邪行生活是指不正当生活，成双成对行为，一般指身体门中有启发不正法之意，而追求与不正行为相对者。所谓妄语是指不真实言辞，其中包括谎言、诽谤等不良言语，由身体语门引起。所谓酗酒等不正行为，指五种酒及相关毒品、花蜜、果实等五类饮品，称为饮酒。酒虽不同，而共因酒醉而心沉迷，无论何物能致酒醉即称酒醉。所谓疏忽行为，是指因有意饮用导致心神昏沉，身心放纵不受摄持，称为酗酒等执着行为。由此种种杀生等众多瞭解，须辨明其详实细节。
Ekatānānatādivinicchayaṃ一性多性等之抉择
Ekatānānatāditoti ettha āha – kiṃ pana vajjhavadhakappayogacetanādīnaṃ ekatāya pāṇātipātassa aññassa vā adinnādānādino ekattaṃ, nānatāya nānattaṃ hoti, udāhu noti. Kasmā panetaṃ vuccati? Yadi tāva ekatāya ekattaṃ, atha yadā ekaṃ vajjhaṃ bahū vadhakā vadhenti, eko vā vadhako bahuke vajjhe vadheti, ekena vā sāhatthikādinā payogena bahū vajjhā vadhīyanti, ekā vā cetanā bahūnaṃ vajjhānaṃ jīvitindriyupacchedakapayogaṃ samuṭṭhāpeti, tadā ekena pāṇātipātena bhavitabbaṃ. Yadi pana nānatāya nānattaṃ. Atha yadā eko vadhako ekassatthāya ekaṃ payogaṃ karonto bahū vajjhe vadheti, bahū vā vadhakā devadattayaññadattasomadattādīnaṃ bahūnamatthāya bahū payoge karontā ekameva devadattaṃ yaññadattaṃ somadattaṃ vā vadhenti, bahūhi vā sāhatthikādīhi payogehi eko vajjho vadhīyati. Bahū vā cetanā ekasseva vajjhassa jīvitindriyupacchedakapayogaṃ samuṭṭhāpenti, tadā bahūhi pāṇātipātehi bhavitabbaṃ. Ubhayampi cetamayuttaṃ. Atha neva etesaṃ vajjhādīnaṃ ekatāya ekattaṃ, nānatāya nānattaṃ, aññatheva tu ekattaṃ nānattañca hoti, taṃ vattabbaṃ pāṇātipātassa, evaṃ sesānampīti.
所谓统一与多样，指杀生等行为中，一致的杀意与不一致杀意或不一致意志的差别，例如：若统一即一杀事，而多种杀手齐行，则一杀事统一称杀；若互异则分多，犹如一杀者用多杀手；或多杀手为一杀事杀多命；皆是基于意志之差异而有分别。若杀事与杀手意志一致，则一杀事一杀手；若分开分别则为多杀事多杀手；此理应用于杀生，亦适用于不取及诸恶业之区分。
Vuccate – tattha tāva pāṇātipātassa na vajjhavadhakādīnaṃ paccekamekatāya ekatā, nānatāya nānatā, kintu vajjhavadhakādīnaṃ yuganandhamekatāya ekatā, dvinnampi tu tesaṃ, tato aññatarassa vā nānatāya nānatā. Tathā hi bahūsu vadhakesu bahūhi sarakkhepādīhi ekena vā opātakhaṇanādinā payogena bahū vajjhe vadhentesupi bahū pāṇātipātā honti. Ekasmiṃ vadhake ekena, bahūhi vā payogehi tappayogasamuṭṭhāpikāya ca ekāya, bahūhi vā cetanāhi bahū vajjhe vadhentepi bahū pāṇātipātā honti, bahūsu ca vadhakesu yathāvuttappakārehi bahūhi, ekena vā payogena ekaṃ vajjhaṃ vadhentesupi bahū pāṇātipātā honti. Esa nayo adinnādānādīsupīti. Evamettha ekatānānatāditopi viññātabbo vinicchayo.
经论中说，杀生并非单一杀手杀，乃杀手同心合力，有一杀手用多种武器，有多杀手用同一工具，或一杀手与多杀手互用助力，致成多种杀生；因此杀生非单纯一意一行，而是多重结合相互作用，依此理应认知杀生行为之一致与多样。此理也适用不取等恶业。
Ārammaṇatoti pāṇātipāto cettha jīvitindriyārammaṇo. Adinnādānaabrahmacariyasurāmerayamajjapamādaṭṭhānāni rūpadhammesu rūpāyatanādiaññatarasaṅkhārārammaṇāni. Musāvādo yassa musā bhaṇati, tamārabhitvā pavattanato sattārammaṇo. Abrahmacariyampi sattārammaṇanti eke. Adinnādānañca yadā satto haritabbo hoti, tadā sattārammaṇanti. Api cettha saṅkhāravaseneva sattārammaṇaṃ, na paṇṇattivasenāti. Evamettha ārammaṇatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓对象，即杀生行为中生命感官所对著之境界。不取、邪行、酗酒等行为，则对应诸色法、色界等诸种造作之对象。妄语则指语门对象，即谎言所依。邪行生活亦属诸行意之对象。不取之时须被制止，则为对象。故此对象性质乃作意识境界之本，非文字名称故。由此理，当明对象之性质与所摄。
Ādānatoti pāṇātipātāveramaṇisikkhāpadādīni cetāni sāmaṇerena bhikkhusantike samādinnāneva samādinnāni honti, upāsakena pana attanā samādiyantenāpi samādinnāni honti, parassa santike samādiyantenāpi. Ekajjhaṃ samādinnānipi samādinnāni honti, paccekaṃ samādinnānipi. Kintu nānaṃ ekajjhaṃ samādiyato ekāyeva virati, ekāva cetanā hoti, kiccavasena panetāsaṃ pañcavidhattaṃ viññāyati. Paccekaṃ samādiyato pana pañceva viratiyo, pañca ca cetanā hontīti veditabbā. Evamettha ādānatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓取，意指如杀生不杀戒等戒律之意念，由沙玛内拉在比库面前自行持守时，就是自行持守；由近事男自行持守时，也是自行持守；即便在他人面前自行持守，同样属于自行持守。自行持守又分为统一持守与分别持守。但统一持守时只有一意念止息，唯有此意念；从功用上观察，此等意念可分为五种不同样态。分别持守时则为五种止息，五种意念皆显现，此当识别理解。如此关于取戒的分别亦应了知辨别。
Bhedatoti sāmaṇerānañcettha ekasmiṃ bhinne sabbānipi bhinnāni honti. Pārājikaṭṭhāniyāni hi tāni tesaṃ, yaṃ taṃ vītikkantaṃ hoti, teneva kammabaddho. Gahaṭṭhānaṃ pana ekasmiṃ bhinne ekameva bhinnaṃ hoti, yato tesaṃ taṃsamādāneneva puna pañcaṅgikattaṃ sīlassa sampajjati. Apare panāhu – ‘‘visuṃ visuṃ samādinnesu ekasmiṃ bhinne ekameva bhinnaṃ hoti, ‘pañcaṅgasamannāgataṃ sīlaṃ samādiyāmī’ti evaṃ pana ekato samādinnesu ekasmiṃ bhinne sesānipi sabbāni bhinnāni honti. Kasmā? Samādinnassa abhinnattā, yaṃ taṃ vītikkantaṃ, teneva kammabaddho’’ti. Evamettha bhedatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓分别，此处指沙玛内拉所持守的戒律，有整体上分明也有个别分别。堕巴拉基咖之戒皆是整体破戒，有所违犯即为造业之因。生活戒则可能整体上分别一项而其他完整，因由此水准持戒方显五支律具足。又有人说在各自行持时，有一处分别而其他统一持守，谓『具足五支律持戒』；但实际上各统一持守处，相互之间却存在着区分。何以故？戒内不破之统一性，于彼违犯处即被破坏，故亦为造业之因。如此关于分别亦应了知辨别。
Mahāsāvajjatoti guṇavirahitesu tiracchānagatādīsu pāṇesu khuddake pāṇe pāṇātipāto appasāvajjo, mahāsarīre mahāsāvajjo. Kasmā? Payogamahantatāya. Payogasamattepi vatthumahantatāya. Guṇavantesu pana manussādīsu appaguṇe pāṇātipāto appasāvajjo, mahāguṇe mahāsāvajjo . Sarīraguṇānantu samabhāve sati kilesānaṃ upakkamānañca mudutāya appasāvajjatā, tibbatāya mahāsāvajjatā ca veditabbā. Esa nayo sesesupi. Api cettha surāmerayamajjapamādaṭṭhānameva mahāsāvajjaṃ, na tathā pāṇātipātādayo. Kasmā? Manussabhūtassāpi ummattakabhāvasaṃvattanena ariyadhammantarāyakaraṇatoti. Evamettha mahāsāvajjatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓重大恶戒，此指于恶质恶行中如杀生行为，若是在微细肢体上行杀则为轻微恶戒，若于大肢体上杀为重大恶戒。何以故？因行为所及之广也。虽在行为上为微细，但因其涉及主体之广阔，可见杀生之轻重有差异。于具德者如人类则杀生罪轻微，于恶质者则杀生罪重大。因身上状态均等时，染污业力的增长及减缓亦不同；此恶戒轻微或重大，皆应明确识别。此理亦普遍适用。且于此亦如酒、嗜睡、掉举、粗心等所产生之重大恶戒，乃由人类本性之迷乱所致，因违背圣道而成为障碍。如此关于重大恶戒亦应了知辨别。
Payogatoti ettha ca pāṇātipātassa sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, thāvaro, vijjāmayo, iddhimayoti chappayogā. Tattha kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇaṃ sāhatthiko payogo, so uddissānuddissabhedato duvidho hoti. Tattha uddissake yaṃ uddissa paharati, tasseva maraṇena kammunā bajjhati. ‘‘Yo koci maratū’’ti evaṃ anuddissake pahārapaccayā yassa kassaci maraṇena. Ubhayathāpi ca paharitamatte vā maratu, pacchā vā teneva rogena, paharitakkhaṇe eva kammunā bajjhati. Maraṇādhippāyena ca pahāraṃ datvā tena amatassa puna aññena cittena pahāre dinne pacchāpi yadi paṭhamapahāreneva marati, tadā eva kammunā baddho hoti. Atha dutiyapahārena, natthi pāṇātipāto. Ubhayehi matepi paṭhamapahāreneva kammunā baddho, ubhayehipi amate nevatthi pāṇātipāto. Esa nayo bahukehipi ekassa pahāre dinne. Tatrāpi hi yassa pahārena marati, tasseva kammabaddho hoti.
所谓于杀生戒的作用，此处列示其六种表现：有益、以杀为业、不放弃、固定、知见及神通之作用。其中以身体或身体部位所进行的打击，属有益作用，又分为两种：一为直接打击，造成此处死者业报；一为非直接打击，由其他原因致死者业报。两者皆因业果而受报，且于病痛之中，被打者以致死时亦因业果受报。如若第二打击意念导致死亡，则不成杀生戒。两种情况中以第一打击对受害者致死时方属造杀生业。此理应用于多数及单一打击均同。于此亦如有被打致死，即舍此打击而死者，以此打击责任连接。
Adhiṭṭhahitvā pana āṇāpanaṃ āṇattiko payogo. Tatthapi sāhatthike payoge vuttanayeneva kammabaddho anussaritabbo. Chabbidho cettha niyamo veditabbo –
而于入出息观，打击行为属于以杀为业之不放弃作用。此不放弃有益作用者，应依前说因果律而遵循守护。此当知有六种规制规则：
‘‘Vatthu kālo ca okāso, āvudhaṃ iriyāpatho;
「行处、时刻及环境，武器、路径及执行」；
Kiriyāvisesoti ime, cha āṇattiniyāmakā’’ti. (pāci. aṭṭha. 2.174);
所谓业差别，即这六种业的主宰。
Tattha vatthūti māretabbo pāṇo. Kāloti pubbaṇhasāyanhādikālo ca, yobbanathāvariyādikālo ca. Okāsoti gāmo vā nigamo vā vanaṃ vā racchā vā siṅghāṭakaṃ vāti evamādi. Āvudhanti asi vā usu vā satti vāti evamādi. Iriyāpathoti māretabbassa mārakassa ca ṭhānaṃ vā nisajjā vāti evamādi.
其中，所谓对象，是指应当杀害的生命。所谓时间，包括黎明、午睡等时刻，以及年少、年老等时期。所谓空间，是指村落、集镇、森林、树林或篱笆等地方。所谓利器，是指剑、刀、矛等兵刃。所谓路径，是指施害者及被害者所在的空间或停驻之所。
Kiriyāvisesoti vijjhanaṃ vā chedanaṃ vā bhedanaṃ vā saṅkhamuṇḍikaṃ vāti evamādi. Yadi hi vatthuṃ visaṃvādetvā ‘‘yaṃ mārehī’’ti āṇatto, tato aññaṃ māreti, āṇāpakassa natthi kammabaddho. Atha vatthuṃ avisaṃvādetvā māreti, āṇāpakassa āṇattikkhaṇe āṇattassa māraṇakkhaṇeti ubhayesampi kammabaddho. Esa nayo kālādīsupi.
所谓业差别，是指伤害、割断、分离或刺破等行为的性质。若因对象而生起“我要杀害”之意，之后又杀害他者，则由意志主宰行为，业属于由意志主宰者。如果未因对象而生意而直接杀害，则由意念与行为同时主宰，杀害之时即为意志及行为主宰之时。此理亦可适用于时间等差别。
Māraṇatthantu kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇanissajjanaṃ nissaggiyo payogo. Sopi uddissānuddissabhedato duvidho eva, kammabaddho cettha pubbe vuttanayeneva veditabbo.
杀害的实质，是指由身体或身体附着物进行的击打伤害行为的放弃。此放弃亦分为二类：主宰行为者须依先前所述方法分别识别。
Māraṇatthameva opātakhaṇanaṃ, apassenaupanikkhipanaṃ, bhesajjavisayantādippayojanaṃ vā thāvaro payogo. Sopi uddissānuddissabhedato duvidho, yato tatthapi pubbe vuttanayeneva kammabaddho veditabbo. Ayantu viseso – mūlaṭṭhena opātādīsu paresaṃ mūlena vā mudhā vā dinnesupi yadi tappaccayā koci marati, mūlaṭṭhasseva kammabaddho. Yadipi ca tena aññena vā tattha opāte vināsetvā bhūmisame katepi paṃsudhovakā vā paṃsuṃ gaṇhantā, mūlakhaṇakā vā mūlāni khaṇantā āvāṭaṃ karonti , deve vā vassante kaddamo jāyati, tattha ca koci otaritvā vā laggitvā vā marati, mūlaṭṭhasseva kammabaddho. Yadi pana yena laddhaṃ, so añño vā taṃ vitthaṭataraṃ gambhīrataraṃ vā karoti, tappaccayāva koci marati, ubhayesampi kammabaddho. Yathā tu mūlāni mūlehi saṃsandanti, tathā tatra thale kate muccati. Evaṃ apassenādīsupi yāva tesaṃ pavatti, tāva yathāsambhavaṃ kammabaddho veditabbo.
杀害实质还包括打击、推倒、使用药物致死等静态作用。此亦分为二类，须依前述方法辨别业主。另有例外，即若他人因根由而死于根本之处，亦属根本之业。若虽未直接杀害，却如铲土取土般间接造成死亡，或天神在雨季创造蚯蚓等，致命者依然是根本业。如果所得之物被他人深入加工处理，致他因该行为果报死者，亦二者皆为业主。譬如根部相连树木一同倒塌，土地释放出灵禽。静止作用亦然，凡此过程中业主皆应据实分别。
Māraṇatthaṃ pana vijjāparijappanaṃ vijjāmayo payogo. Dāṭhāvudhādīnaṃ dāṭhākoṭanādimiva māraṇatthaṃ kammavipākajiddhivikārakaraṇaṃ iddhimayo payogoti. Adinnādānassa tu theyyapasayhapaṭicchannaparikappakusāvahāravasappavattā sāhatthikāṇattikādayo payogā, tesampi vuttānusāreneva pabhedo veditabbo. Abrahmacariyādīnaṃ tiṇṇampi sāhatthiko eva payogo labbhatīti. Evamettha payogatopi viññātabbo vinicchayo.
杀害的目的还包括发明贯彻杀害的知识和手段。诸如用兵器制造、铸剑锻刀等造杀害业果报的能力方法。对于非法占有、偷盗隐藏获取利益等，也有致业果报的手段。对于持戒清修者，则仅得正当行为。由此亦应辨别各种行为的究竟性质与业力结果。
Aṅgatoti ettha ca pāṇātipātassa pañca aṅgāni bhavanti – pāṇo ca hoti, pāṇasaññī ca, vadhakacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, vāyamati, tena ca maratīti. Adinnādānassāpi pañceva – parapariggahitañca hoti, parapariggahitasaññī ca, theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, vāyamati, tena ca ādātabbaṃ ādānaṃ gacchatīti. Abrahmacariyassa pana cattāri aṅgāni bhavanti – ajjhācariyavatthu ca hoti, tattha ca sevanacittaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti, sevanapaccayā payogañca samāpajjati, sādiyati cāti, tathā paresaṃ dvinnampi. Tattha musāvādassa tāva musā ca hoti taṃ vatthu, visaṃvādanacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, tajjo ca vāyāmo, paravisaṃvādanañca viññāpayamānā viññatti pavattatīti cattāri aṅgāni veditabbāni. Surāmerayamajjapamādaṭṭhānassa pana surādīnañca aññataraṃ hoti madanīyapātukamyatācittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, tajjañca vāyāmaṃ āpajjati, pīte ca pavisatīti imāni cattāri aṅgānīti. Evamettha aṅgatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓肢体，于此杀生者有五肢：身为肢体，具身识，且具杀意，起用杀业之心，若有尽力杀害则称之为杀。于盗取亦有五肢：盗取心相，具盗取识，且具奉献之意，发起盗取之心，若以此努力，则谓取所应取之物而得之。于不邪行者则四肢显现：正行故地，具亲近心，依亲近因缘发生亲近行为，遂达亲近。四者中假语四肢为谎言为假，具离间心，努力于离间，离间行为传扬显现。于酗酒、胡闹及散心则有一部分肢体显现：酒等一切导致迷乱之事，具欲饮酒之心，起此努力且入饮酒。此四肢当察知。如此，肢体亦当明知而断别。
Samuṭṭhānatoti pāṇātipātaadinnādānamusāvādā cettha kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato cāti tisamuṭṭhānā honti. Abrahmacariyaṃ kāyacittavasena ekasamuṭṭhānameva. Surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ kāyato ca, kāyacittato cāti dvisamuṭṭhānanti. Evamettha samuṭṭhānatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓行起者，杀生、盗取、不邪行、谎语，从身体之意、语言之意、身语共意三方面起者共有三种起动。禁欲生活者仅一身体之意起动。酒乱胡闹散心者为身体之意及身语共意二起动。如此，行起亦当知而断别。
Vedanātoti ettha ca pāṇātipāto dukkhavedanāsampayuttova. Adinnādānaṃ tīsu vedanāsu aññataravedanāsampayuttaṃ, tathā musāvādo. Itarāni dve sukhāya vā adukkhamasukhāya vā vedanāya sampayuttānīti. Evamettha vedanātopi viññātabbo vinicchayo.
所谓感受者，杀生感为苦感受相应。盗取则在三种感受中，有某一不共苦感受相应，谎语亦然。别者二种为舒适感或非舒适感相应感受。如此，感受亦应知而断别。
Mūlatoti pāṇātipāto cettha dosamohamūlo. Adinnādānamusāvādā lobhamohamūlā vā dosamohamūlā vā. Itarāni dve lobhamohamūlānīti. Evamettha mūlatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓根本者，杀生以瞋痴为本。盗取谎语则以贪痴根本，或瞋痴根本。别者二为贪痴根本。如此，根本亦应知而断别。
Kammatoti pāṇātipātaadinnādānaabrahmacariyāni cettha kāyakammameva kammapathappattāneva ca, musāvādo vacīkammameva. Yo pana atthabhañjako, so kammapathappatto. Itaro kammameva. Surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ kāyakammamevāti. Evamettha kammatopi viññātabbo vinicchayo.
所谓业者，杀生盗取不邪行者，以身体业为业之行径，谎语者为语言业。若为破坏法者则为业之行径。别者为普通业。酒乱胡闹散心者为身体业。如此，业者亦应知而断别。
Viramatoti ettha āha ‘‘pāṇātipātādīhi viramanto kuto viramatī’’ti? Vuccate – samādānavasena tāva viramanto attano vā paresaṃ vā pāṇātipātādiakusalato viramati. Kimārabhitvā? Yato viramati, tadeva. Sampattavasenāpi viramanto vuttappakārākusalatova. Kimārabhitvā? Pāṇātipātādīnaṃ vuttārammaṇāneva. Keci pana bhaṇanti ‘‘surāmerayamajjasaṅkhāte saṅkhāre ārabhitvā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā viramati, sattasaṅkhāresu yaṃ pana avaharitabbaṃ bhañjitabbañca, taṃ ārabhitvā adinnādānā musāvādā ca, satteyevārabhitvā pāṇātipātā abrahmacariyā cā’’ti. Tadaññe ‘‘evaṃ sante ‘aññaṃ cintento aññaṃ kareyya, yañca pajahati, taṃ na jāneyyā’ti evaṃdiṭṭhikā hutvā anicchamānā yadeva pajahati, taṃ attano pāṇātipātādiakusalamevārabhitvā viramatī’’ti vadanti. Tadayuttaṃ. Kasmā? Tassa paccuppannābhāvato bahiddhābhāvato ca. Sikkhāpadānañhi vibhaṅgapāṭhe ‘‘pañcannaṃ sikkhāpadānaṃ kati kusalā…pe… kati araṇā’’ti pucchitvā ‘‘kusalāyeva, siyā sukhāya vedanāya sampayuttā’’ti (vibha. 716) evaṃ pavattamāne vissajjane ‘‘paccuppannārammaṇā’’ti ca ‘‘bahiddhārammaṇā’’ti ca evaṃ paccuppannabahiddhārammaṇattaṃ vuttaṃ, taṃ attano pāṇātipātādiakusalaṃ ārabhitvā viramantassa na yujjati. Yaṃ pana vuttaṃ – ‘‘aññaṃ cintento aññaṃ kareyya, yañca pajahati, taṃ na jāneyyā’’ti. Tattha vuccate – na kiccasādhanavasena pavattento aññaṃ cintento aññaṃ karotīti vā, yañca pajahati, taṃ na jānātīti vā vuccati.
所谓断者，云何断杀等？答曰，以定为缘，或自身或他人，由断杀等恶业而断。由何而断？由断所断。又说断亦因具足之善。由何断？即由杀等业恶之缘起。有说：“从酒乱胡闹杂染之行起，断此酒乱胡闹散心；于七行起，断于盗取谎语，并从七行起身杀盗不邪”者。又有说：“如此时，若思他事、行他事，舍弃者不知”，此为错误见，实无喜欲而断，即以自身恶业起断。此说亦有理。何以故？由于斋戒节分开中问，询五戒中善恶数，答曰“只有善，若能生安乐感受”，由此现行断除有现内境与外境，断时以现内外境为缘，若断恶业起，不相应。又所说“思他事行他事，舍弃者不知”，含意不是指无事行思，或舍弃者不知断。
‘‘Ārabhitvāna amataṃ, jahanto sabbapāpake;
『开始修行于不死者，断除一切恶业；』
Nidassanañcettha bhave, maggaṭṭhoriyapuggalo’’ti.
『于此显现的是，行道坚定之人。』
Evamettha viramatopi viññātabbo vinicchayo.
『于此止息中，理应知晓其断除之理。』
Phalatoti sabbe eva cete pāṇātipātādayo duggatiphalanibbattakā honti, sugatiyañca aniṭṭhākantāmanāpavipākanibbattakā honti, samparāye diṭṭhadhamme eva ca avesārajjādiphalanibbattakā. Apica ‘‘yo sabbalahuso pāṇātipātassa vipāko manussabhūtassa appāyukasaṃvattaniko hotī’’ti (a. ni. 8.40) evamādinā nayenettha phalatopi viññātabbo vinicchayo.
『所谓果报者，即一切杀生等烦恼法皆为苦道果报所生，往生美善者则生善趣及非善趣果报，于后世及显现法亦受无耻等果报。如经云：“一切杀生之果报，生为人形，寿命短促。”（增支部 8.40）应由此等推知果报理应明了其断除。』
Api cettha pāṇātipātādiveramaṇīnampi samuṭṭhānavedanāmūlakammaphalato viññātabbo vinicchayo. Tatthāyaṃ viññāpanā – sabbā eva cetā veramaṇiyo catūhi samuṭṭhahanti kāyato, kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato cāti. Sabbā eva ca sukhavedanāsampayuttā vā, adukkhamasukhavedanāsampayuttā vā, alobhādosamūlā vā alobhādosāmohamūlā vā. Catassopi cettha kāyakammaṃ, musāvādāveramaṇī vacīkammaṃ, maggakkhaṇe ca cittatova samuṭṭhahanti, sabbāpi manokammaṃ.
『若论杀生等戒者的止息者，亦应知其乃由生起忧苦等根本业果所成断除。此中观其境，诸心止息皆生于四缘——身缘、身心缘、语心缘、身语心缘。诸境或俱生苦乐受，或苦乐受俱，或以无贪无嗔为根，或无贪无痴为根。依此，四缘中身业、止诳言戒之语业及道念时心业皆生，俱属心业。』
Pāṇātipātā veramaṇiyā cettha aṅgapaccaṅgasampannatā ārohapariṇāhasampattitā javasampattitā suppatiṭṭhitapādatā cārutā mudutā sucitā sūratā mahabbalatā vissatthavacanatā lokapiyatā nelatā abhejjaparisatā acchambhitā duppadhaṃsitā parūpakkamena amaraṇatā anantaparivāratā surūpatā susaṇṭhānatā appābādhatā asokitā piyehi manāpehi saddhiṃ avippayogatā dīghāyukatāti evamādīni phalāni.
『杀生戒止者具有诸方面功德：（一）具备身段肢节，（二）具备身体变化，（三）拥有速度，（四）具稳固步伐，（五）温良恭敬，（六）柔顺善良，（七）洁净清净，（八）精神勇猛，（九）话语真实，（十）为人所喜，（十一）平和谦逊，（十二）无有恶行，（十三）无怖畏，（十四）难以撼动，（十五）不违逆群众，（十六）不死不灭，（十七）无量随伴，（十八）容貌端正，（十九）安稳持守，（二十）无所害怕，（二十一）无忧无伤，（二十二）与所爱众和悦相处，（二十三）心志未散乱，（二十四）长寿持久，诸如此类功德果报。』
Adinnādānā veramaṇiyā mahaddhanatā pahūtadhanadhaññatā anantabhogatā anuppannabhoguppattitā uppannabhogathāvaratā icchitānaṃ bhogānaṃ khippappaṭilābhitā rājacorudakaggiappiyadāyādehi asādhāraṇabhogatā asādhāraṇadhanappaṭilābhitā lokuttamatā natthikabhāvassa ajānanatā sukhavihāritāti evamādīni.
不与取为戒律，即禁止偷盗。此戒深重财富、巨大财粮、无量享乐、未生乐乐、生起乐乐减少、所欲之乐迅速失去、被贼抢夺、被火焚烧或被水坏、非常之乐、非常财物快速失去、不属于此世、无知无明、安乐而行等，由此等义。
Abrahmacariyā veramaṇiyā vigatapaccatthikatā sabbajanapiyatā annapānavatthasayanādīnaṃ lābhitā sukhasayanatā sukhappaṭibujjhanatā apāyabhayavinimuttatā itthibhāvappaṭilābhassa vā napuṃsakabhāvappaṭilābhassa vā abhabbatā akkodhanatā paccakkhakāritā apatitakkhandhatā anadhomukhatā itthipurisānaṃ aññamaññapiyatā paripuṇṇindriyatā paripuṇṇalakkhaṇatā nirāsaṅkatā appossukkatā sukhavihāritā akutobhayatā piyavippayogābhāvatāti evamādīni.
不邪淫为戒律，即无私与无质断，人人皆爱护，所依赖食饮床卧等皆得安乐安适，了解安乐道理，解脱生死危险，既无女子之得也无男子之得，无瞋恚，正直无欺，思虑周密，无倒退，向上不下滑，相互皆爱，感官圆满，具足标相，无疑无忧，清净安乐，无惧怖，无亲疏分别等，由此等义。
Musāvādā veramaṇiyā vippasannindriyatā vissaṭṭhamadhurabhāṇitā samasitasuddhadantatā nātithūlatā nātikisatā nātirassatā nātidīghatā sukhasamphassatā uppalagandhamukhatā sussūsakaparijanatā ādeyyavacanatā kamaluppalasadisamudulohitatanujivhatā anuddhatatā acapalatāti evamādīni.
不妄语为戒律，即感官清净，语言和悦甜美，口齿洁净，非肿非瘦非瘦削非粗壮，言语安适，口气芬芳，呼吸清凉，言辞和顺无妨害，口舌柔和，无欺诈由由，声音清晰，由此等义。
Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇiyā atītānāgatapaccuppannesu sabbakiccakaraṇīyesu khippaṃ paṭijānanatā sadā upaṭṭhitasatitā anummattakatā ñāṇavantatā analasatā ajaḷatā anelamūgatā amattatā appamattatā asammohatā acchambhitā asārambhitā anussaṅkitā saccavāditā apisuṇāpharusāsamphapalāpavāditā rattindivamatanditatā kataññutā kataveditā amaccharitā cāgavantatā sīlavantatā ujutā akkodhanatā hirimanatā ottappitā ujudiṭṭhikatā mahāpaññatā medhāvitā paṇḍitatā atthānatthakusalatāti evamādīni phalāni. Evamettha pāṇātipātādiveramaṇīnaṃ samuṭṭhānavedanāmūlakammaphalatopi viññātabbo vinicchayo.
不饮酒及奋惰等为戒律，即不自乱，不自毁，不作恶事，常勤不懈，智慧增长，没有愚钝，无迷惑，不恐怖，真实守信，弃邪言粗语谤言，无昼夜颠倒，有知恩知过，知所行处，布施，持戒正直，无瞋恚，自尊谨慎，善怕罪，正精进，大智慧，聪慧，有学识，善利益人等，由此等义。此为禁止杀生等戒律所生基础感受果报，亦当知悉判断。
Pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā后五条学处的解说
Idāni yaṃ vuttaṃ –
现今所说者是——
‘‘Yojetabbaṃ tato yuttaṃ, pacchimesvapi pañcasu;
『应当结合的，随后五者也；』
Āveṇikañca vattabbaṃ, ñeyyā hīnāditāpi cā’’ti.
应当论及的法中，还有嗔恨等低劣者也。
Tassāyaṃ atthavaṇṇanā – etissā purimapañcasikkhāpadavaṇṇanāya yaṃ yujjati, taṃ tato gahetvā pacchimesvapi pañcasu sikkhāpadesu yojetabbaṃ. Tatthāyaṃ yojanā – yatheva hi purimasikkhāpadesu ārammaṇato ca surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ rūpāyatanādiaññatarasaṅkhārārammaṇaṃ, tathā idha vikālabhojanaṃ. Etena nayena sabbesaṃ ārammaṇabhedo veditabbo. Ādānato ca yathā purimāni sāmaṇerena vā upāsakena vā samādiyantena samādinnāni honti, tathā etānipi. Aṅgatopi yathā tattha pāṇātipātādīnaṃ aṅgabhedo vutto, evamidhāpi vikālabhojanassa cattāri aṅgāni – vikālo, yāvakālikaṃ, ajjhoharaṇaṃ, anummattakatāti. Etenānusārena sesānampi aṅgavibhāgo veditabbo. Yathā ca tattha samuṭṭhānato surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ kāyato ca kāyacittato cāti dvisamuṭṭhānaṃ, evamidha vikālabhojanaṃ. Etena nayena sabbesaṃ samuṭṭhānaṃ veditabbaṃ. Yathā ca tattha vedanāto adinnādānaṃ tīsu vedanāsu aññataravedanāsampayuttaṃ, tathā idha vikālabhojanaṃ. Etena nayena sabbesaṃ vedanāsampayogo veditabbo. Yathā ca tattha abrahmacariyaṃ lobhamohamūlaṃ, evamidha vikālabhojanaṃ. Aparāni ca dve etena nayena sabbesaṃ mūlabhedo veditabbo. Yathā ca tattha pāṇātipātādayo kāyakammaṃ, evamidhāpi vikālabhojanādīni. Jātarūparajatappaṭiggahaṇaṃ pana kāyakammaṃ vā siyā vacīkammaṃ vā kāyadvārādīhi pavattisabbhāvapariyāyena, na kammapathavasena. Viramatoti yathā ca tattha viramanto attano vā paresaṃ vā pāṇātipātādiakusalato viramati, evamidhāpi vikālabhojanādiakusalato, kusalatopi vā ekato. Yathā ca purimā pañca veramaṇiyo catusamuṭṭhānā kāyato, kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato cāti, sabbā sukhavedanāsampayuttā vā adukkhamasukhavedanāsampayuttā vā, alobhādosamūlā vā alobhādosāmohamūlā vā, sabbā ca nānappakāraiṭṭhaphalanibbattakā, tathā idhāpīti.
对此的义理说明是——取自前文有关五戒的注释中所合适的部分，再据此加以联系，应用于后文五戒之中。其加用法义是：正如前五戒中，由于起心动念或行为施行中存有酒、淫、杀、盗、妄语等放逸懈怠起见，五根所缘之诸相，如色界等某些心行所依止的根基，亦发生相应变化，此处则由饮食不节的观念为标的。借此理法，应当了知诸根依之异不同。又如取受所相，亦同于先前沙玛内或居士所受之物有其定的事相，依此应同辨识此等不良饮食。至于其组成部分，犹如先前已述杀生等不善行为的四部分：为残废、有时限、即时施行、不彻底等，饮食不节亦具四部分，曰：腐败的、过期的、煮熟的、不纯的。依此规则，其他各种分部亦应辨别。又如此前两种发生之因缘，是酒、淫、杀等放逸懈怠起见，而此处饮食不节亦有二种导致之因缘。因此，借由此理当洞察各种因缘起之事相。再如旃陀罗行不修正行，贪和痴为其根本，此亦饮食不节相同。其他两种根本亦应以此理通览。又如杀生等身业行为，此处饮食不节亦一样。虽说生死烦恼或不善身业，或口业，不必视作定业因缘而发生，仅随事务本性而展现。所谓断绝者，如修不善则自他断绝杀生之事，此不善饮食亦当释作断绝不善之义，且同理为善饮食时亦是善法一支。又如前五戒中四重断戒之因缘，身体、心识、言语等四重起支，或感一切苦乐之合，或由无贪无嗔无痴为根，诸恶因缘不生乃至善法感起，诸相无不殊异，此皆同于此理也。
‘‘Yojetabbaṃ tato yuttaṃ, pacchimesvapi pañcasu;
应当加用此义，且用于后文五戒中。
Āveṇikañca vattabbaṃ, ñeyyā hīnāditāpi cā’’ti. –
应当论及的法中，还有嗔恨等低劣者也。——
Ettha pana vikālabhojananti majjhanhikavītikkame bhojanaṃ. Etañhi anuññātakāle vītikkante bhojanaṃ, tasmā ‘‘vikālabhojana’’nti vuccati , tato vikālabhojanā. Naccagītavāditavisūkadassananti ettha naccaṃ nāma yaṃkiñci naccaṃ, gītanti yaṃkiñci gītaṃ, vāditanti yaṃkiñci vāditaṃ. Visūkadassananti kilesuppattipaccayato kusalapakkhabhindanena visūkānaṃ dassanaṃ, visūkabhūtaṃ vā dassanaṃ visūkadassanaṃ. Naccā ca gītā ca vāditā ca visūkadassanā ca naccagītavāditavisūkadassanā. Visūkadassanañcettha brahmajāle vuttanayeneva gahetabbaṃ. Vuttañhi tattha –
这里所谓“饮食不节”，指中间阶段的食物败坏。此名称由战败后食物遭消耗而得。故称“饮食不节”。所谓歌舞戏乐，是指一切歌舞类演出，唱歌、弹奏、演奏等种种。所谓烦恼显现，是由烦恼起使善法破坏憎恶所显现的现象，也可称为烦恼显现。歌舞和烦恼显现，在这里指唱歌、乐曲、演奏及烦恼破坏善法显现的各种景况。烦恼显现应依照经论所述，如同佛网所解。其记载说——
‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanamanuyuttā viharanti, seyyathidaṃ, naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetālaṃ kumbhathūṇaṃ sobhanakaṃ caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahiṃsayuddhaṃ usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ anīkadassanaṃ iti vā, iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato samaṇo gotamo’’ti (dī. ni. 1.12).
「譬如有些沙门婆罗门，在得信道后，虽受食物，却习于此类烦恼显现，即歌舞、乐曲、鼓声、哨声、琴箫、等一切；亦有骷髅、鬼怪、魔魅、鬼魂、毒虫、切齿、砍头、象战、狮战、牛战、水牛战、色鬼战、鹿战、鸡战、圈战、杖战、拳战、打斗、击败、屯兵、军阵、盾牌显现等等；此类烦恼显现中，成就清净者即为沙门果德玛。」（《长部·注》1.12）
Atha vā yathāvuttenatthena naccagītavāditāni eva visūkāni naccagītavāditavisūkāni, tesaṃ dassanaṃ naccagītavāditavisūkadassanaṃ, tasmā naccagītavāditavisūkadassanā. ‘‘Dassanasavanā’’ti vattabbe yathā ‘‘so ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano’’ti evamādīsu (a. ni. 1.308) acakkhudvārappavattampi visayaggahaṇaṃ ‘‘dassana’’nti vuccati, evaṃ savanampi ‘‘dassana’’ntveva vuttaṃ. Dassanakamyatāya upasaṅkamitvā passato eva cettha vītikkamo hoti. Ṭhitanisinnasayanokāse pana āgataṃ gacchantassa vā āpāthagataṃ passato siyā saṃkileso, na vītikkamo. Dhammūpasaṃhitampi cettha gītaṃ na vaṭṭati, gītūpasaṃhito pana dhammo vaṭṭatīti veditabbo.
或者，依照先前所说的意义，舞蹈和歌唱者所使用的音乐，是称为舞蹈歌唱音乐；对其展现，即称为舞蹈歌唱音乐的展示。因此称之为舞蹈歌唱音乐的展示。所谓「展示听闻」者，如《增支部·一三〇八》云：“如果存在错误见与相反的展示”，及诸如此类，乃至开眼之门的开启，也属于使圣法对象观分别成就的「展示」，听闻亦同。「因求展示而亲近」者，指实地亲近观看，此时则没有混乱。但如在固定、坐、卧或去来之间看到，虽感污染但无混乱。法的合持于此，不适合歌唱，歌唱的合持法却适合，应如此辨别。
Mālādīni dhāraṇādīhi yathāsaṅkhyaṃ yojetabbāni. Tattha mālāti yaṃkiñci pupphajātaṃ. Vilepananti yaṃkiñci vilepanatthaṃ pisitvā paṭiyattaṃ. Avasesaṃ sabbampi vāsacuṇṇadhūpanādikaṃ gandhajātaṃ gandho. Taṃ sabbampi maṇḍanavibhūsanatthaṃ na vaṭṭati, bhesajjatthantu vaṭṭati, pūjanatthañca abhihaṭaṃ sādiyato na kenaci pariyāyena na vaṭṭati. Uccāsayananti pamāṇātikkantaṃ vuccati. Mahāsayananti akappiyasayanaṃ akappiyattharaṇañca. Tadubhayampi sādiyato na kenaci pariyāyena vaṭṭati. Jātarūpanti suvaṇṇaṃ. Rajatanti kahāpaṇo, lohamāsakadārumāsakajatumāsakādi yaṃ yaṃ tattha tattha vohāraṃ gacchati, tadubhayampi jātarūparajataṃ. Tassa yena kenaci pakārena sādiyanaṃ paṭiggaho nāma, so na yena kenaci pariyāyena vaṭṭatīti evaṃ āveṇikaṃ vattabbaṃ.
佩戴的花环等应根据数量配制。花环指任何用花制造的。涂抹为指为了涂抹而采集的物品。剩余的全部是衣物、染料、熏香等由香气生成的香味。此等物品均用于装饰，不适合于药疗，也不适合礼敬，故不可用任何变通方式使用。高级卧具指超过合理尺寸者。大型卧具指不适于使用的床和被褥。两者均不适合，也不可用任何方式变通。金红铜银等各种金属，及铁、木、竹、筏制品，各地都有流通，均属金红铜银类。为其能够被使用或接受的标准名为「适用性」，其标准非随意可变，故应谨慎处理。
Dasapi cetāni sikkhāpadāni hīnena chandena cittavīriyavīmaṃsāhi vā samādinnāni hīnāni, majjhimehi majjhimāni, paṇītehi paṇītāni. Taṇhādiṭṭhimānehi vā upakkiliṭṭhāni hīnāni, anupakkiliṭṭhāni majjhimāni, tattha tattha paññāya anuggahitāni paṇītāni. Ñāṇavippayuttena vā kusalacittena samādinnāni hīnāni, sasaṅkhārikañāṇasampayuttena majjhimāni, asaṅkhārikena paṇītānīti evaṃ ñeyyā hīnāditāpi cāti.
十种心法及戒律由学习者以低劣意乐、精进心的缺乏或缺少审察而成低劣；中等意乐、适中者属中等；良好者属优良。对渴爱及见解生起的染污低劣、未染污者属中等；由智慧护持者优良。由智慧、善心结合者低劣；由具造作之智慧相续者中等；由非造作智慧者属于最佳，如同此理可知低劣等分法亦应如是。
Ettāvatā ca yā pubbe ‘‘yena yattha yadā yasmā’’tiādīhi chahi gāthāhi sikkhāpadapāṭhassa vaṇṇanatthaṃ mātikā nikkhittā, sā atthato pakāsitā hotīti.
以前以“由谁、何处、何时、因何、由何故”等六偈为戒律诵读的说明表格已编成，此即事实上的明示。
Paramatthajotikāya khuddakapāṭha-aṭṭhakathāya · 于名为《胜义光明》的《小诵》注疏中
Sikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 学处解说结束。