4. Dānavaggo · 4. 布施品复注
4. Dānavaggo4. 布施品
1-4. Paṭhamadānasuttādivaṇṇanā1-4. 第一布施经等之义注
§31-34
31-34. Catutthassa paṭhame āsajjāti yassa deti, tassa āgamanahetu tena samāgamanimittaṃ. Bhayāti bhayahetu. Nanu bhayaṃ nāma laddhakāmatārāgādayo viya cetanāya avisuddhikaraṃ, taṃ kasmā idha gahitanti? Nayidaṃ tādisaṃ vohārabhayādiṃ sandhāya vuttanti dassetuṃ ‘‘ayaṃ adāyako akārako’’tiādi vuttaṃ. Adāsi meti yaṃ pubbe kataṃ upakāraṃ cintetvā dīyati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Dassati meti paccupakārāsīsāya yaṃ dīyati, taṃ sandhāya vadati. Sāhu dānanti dānaṃ nāmetaṃ paṇḍitapaññattanti sādhusamācāre ṭhatvā deti. Alaṅkāratthanti upasobhanatthaṃ. Dānañhi datvā taṃ paccavekkhantassa pāmojjapītisomanassādayo uppajjanti, lobhadosaissāmaccherādayopi vidūrī bhavanti. Idāni dānaṃ anukūladhammaparibrūhanena paccanīkadhammavidūrīkaraṇena ca bhāvanācittassa upasobhanāya ca parikkhārāya ca hotīti ‘‘alaṅkāratthañceva parikkhāratthañca detī’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘dānañhi cittaṃ muduṃ karotī’’tiādi. Muducitto hoti laddhā dāyake ‘‘iminā mayhaṃ saṅgaho kato’’ti, dātāpi laddhari. Tena vuttaṃ ‘‘ubhinnampi cittaṃ muduṃ karotī’’ti.
31-34. 关于第四的第一条，即给予者所作所行的因缘，称为赐予的起因。恐惧则为恐惧的缘故。难道恐惧本身是一种如贪欲与嗔恚等未经净化的意志吗？缘何于此拘缚？并非如此。此处所说的例如奉行布施等善行的恐惧，是为了显现‘此人是给予者而非无为者’的意义而说。‘给予’者，思念先前所作之利益，故而施与，是此义的缘故。‘示现’者，依赖感恩之心，展现所受施与之恩，借此而说。‘说明’者，是因为所给予而表示报答，故称为说明。真正施舍者以布施利益为名，依智者的教诫，行正当善法而施。所谓的装饰，乃为增益庄严。施予之后，回望此事者，心生欣喜、欢喜及愉悦之情，同时亦明了贪嗔愚痴等恶念。今说布施，是因赞同正法的普及、明了及育成之心情，作为庄严与供养的资具，因此说‘既为装饰之用，亦为供养之资’。于是说‘布施使心柔和’等语。心柔和者乃对给予者生起「我已成就此殊胜事」。给予者亦受益。由此说‘双方心皆柔和’。
Adantadamananti adantā anassavāpissa dānena dantā assavā honti, vase vattanti. Adānaṃ dantadūsakanti adānaṃ pubbe dantānaṃ assavānampi vighātuppādanena cittaṃ dūseti. Unnamanti dāyakā piyaṃvadā ca paresaṃ garucittīkāraṭṭhānatāya. Namantipaṭiggāhakā dānena piyavācāya ca laddhasaṅgahāsaṅgāhakānaṃ.
所谓不驯服的驾驭，是指不受驾驭者。以未调伏的心所施与，可令本已调伏者堕落，故有此说。施与乃损害未驯之心。施与破坏先前已调伏者及其调伏之心。给予者言语亲切，因怨恨他人形同沉重负担而寻求便利。接受者以施与与柔和语相应，故构成心念的契合和结合。
Cittālaṅkāradānameva uttamaṃ anupakkiliṭṭhatāya suparisuddhatāya guṇavisesapaccayatāya ca. Dutiyādīni uttānatthāneva.
心的装饰与布施乃是最高者，具无染污之洁净、优良且具特殊资质的条件。第二等及以后则于拔高之地位。
Paṭhamadānasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一布施经等之义注已毕。
5. Dānūpapattisuttavaṇṇanā5. 布施往生经之义注
§35
35. Pañcame dānapaccayāti dānakāraṇā, dānamayapuññassa katattā upacitattāti attho. Upapattiyoti manussesu devesu ca nibbattiyo. Ṭhapetīti ekavārameva anuppajjitvā yathā upari tenevākārena pavattati, evaṃ ṭhapeti. Tadeva cassa adhiṭṭhānanti āha ‘‘tasseva vevacana’’nti. Vaḍḍhetīti brūheti na hāpeti. Vimuttanti adhimuttaṃ, ninnaṃ poṇaṃ pabbhāranti attho. Vimuttanti vā vissaṭṭhaṃ. Nippariyāyato uttari nāma paṇītaṃ majjhepi hīnamajjhimavibhāgassa labbhanatoti vuttaṃ ‘‘uttari abhāvitanti tato uparimaggaphalatthāya abhāvita’’nti. Saṃvattati tathāpaṇihitaṃ dānamayaṃ cittaṃ. Yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘tañca kho’’tiādi vuttaṃ, taṃ tatrupapattiyā vibandhakaradussīlyābhāvadassanaparaṃ daṭṭhabbaṃ, na dānamayassa puññassa kevalassa taṃsaṃvattanatādassanaparanti daṭṭhabbaṃ. Samucchinnarāgassāti samucchinnakāmarāgassa. Tassa hi siyā brahmaloke upapatti, na samucchinnabhavarāgassa. Vītarāgaggahaṇena cettha kāmesu vītarāgatā adhippetā, yāya brahmalokūpapatti siyā. Tenāha ‘‘dānamattenevā’’tiādi. Yadi evaṃ dānaṃ tattha kimatthiyanti āha ‘‘dānaṃ panā’’tiādi. Dānena muducittoti baddhāghāte veripuggalepi attano dānasampaṭicchanena mudubhūtacitto.
35. 第五谓布施条件，即布施之缘故，佛说布施功德因果相续相当于是。所谓缘起，是人及天之发生。安置（ṭhapeti）是指，事物未发生而一旦发生就持续显现，如此安置之义。佛称此即『此为坚定』。增长（vaḍḍheti）意为说增长而非减少。解脱含自由、不受困扰之义。自由也有宽广及狭小之分。上升称为优胜，居中则次之，劣者乃中下。故曰“上升即不退转”，此指上道果报之无退失。依此成就乃盛行安置之布施相续。巴利语“tañca kho”等句所指，不是指仅布施的功德果，应该从认识布施发生之因缘、懂得布施本身性状等多方面看。所谓“断除欲爱”，这里是指断除贪欲之心。此断者曾生于梵天界，而非断除生存境界之欲望。无欲者持有欲念之克制，正因如此，得以降入梵天界。故云‘唯布施本身’。若问此布施果为何？佛答曰‘布施使心柔和’，即因执着布施的断除贪欲者，化为柔和心者。造作布施者及受者心皆柔和。
Dānūpapattisuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 布施往生经之义注已毕。
6. Puññakiriyavatthusuttavaṇṇanā6. 福业事经之义注
§36
36. Chaṭṭhe pujjabhavaphalaṃ nibbattenti, attano santānaṃ punantīti vā puññāni ca tāni hetupaccayehi kattabbato kiriyā cāti puññakiriyā, tāyeva ca tesaṃ tesaṃ piyamanāpatādiānisaṃsānaṃ vatthubhāvato puññakiriyavatthūni.
36. 第六为恭敬果报，意指爱护自己的子嗣。功德亦须依因缘而造作，此为功德事因。因众因缘成立而获功德。
Anucchinnabhavamūlassa anuggahavasena, pūjāvasena vā attano deyyadhammassa parassa pariccāgacetanā dīyati etenāti dānaṃ, dānameva dānamayaṃ. Padapūraṇamattaṃ maya-saddo. Cīvarādīsu catūsu paccayesu (dī. ni. aṭṭha. 3.305), annādīsu vā dasasu dānavatthūsu, rūpādīsu vā chasu ārammaṇesu taṃ taṃ dentassa tesaṃ uppādanato paṭṭhāya pubbabhāge pariccāgakāle pacchā somanassacittena anussaraṇe cāti tīsu kālesu pavattacetanā dānamayaṃ puññakiriyavatthu nāma.
以护持不间断的存在为根基，或以恭敬为缘，吾人将此施献给自他共有之所尊的理法。此即为布施，布施即为布施之质。佛以满脚填地比喻音声之满盈。在僧衣四种条件（依《长部·后记》第三卷305页）与十种饮食所依缘、六种色身缘等处，依次分配安住，于布施开始时，及施与后来，以欣喜心追忆此善行，三种时期之中均有布施资粮，名为功德之缘。
Niccasīlauposathasīlādivasena pañca aṭṭha dasa vā sīlāni samādiyantassa ‘‘sīlapūraṇatthaṃ pabbajissāmī’’ti vihāraṃ gacchantassa pabbajantassa, manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā ‘‘pabbajito vatamhi sādhu suṭṭhū’’ti āvajjentassa, saddhāya pātimokkhaṃ paripūrentassa, paññāya cīvarādike paccaye paccavekkhantassa, satiyā āpāthagatesu rūpādīsu cakkhudvārādīni saṃvarantassa, vīriyena ājīvaṃ sodhentassa ca pavattacetanā sīlati, sīletīti vā sīlamayaṃ puññakiriyavatthu nāma.
戒律清净者、守斋戒者以及依止斋戒戒律等，每持有五、八、十戒者，于「为持戒圆满之故将出家」的愿望心，实行修行而往止宿者。出家修行者于心愿断灭后，得受称誉为「果已出家者善住坚固」；此时以信心充满，完整守持戒律戒典；以智慧审察衣服等物之因缘；以正念守护诸入处境，如色等诸触门；又以精进净治生活；正起行动意愿，此即为戒行，也称为具戒业福德之所生起事因。
Paṭisambhidāyaṃ (paṭi. ma. 1.48) vuttena vipassanāmaggena cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassantassa, sotaṃ…pe… ghānaṃ…pe… jivhaṃ…pe… kāyaṃ…pe… rūpe…pe… dhamme…pe… cakkhuviññāṇaṃ…pe… manoviññāṇaṃ…pe… cakkhusamphassaṃ …pe… manosamphassaṃ…pe… cakkhusamphassajaṃ vedanaṃ…pe… manosamphassajaṃ vedanaṃ…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato dukkhato anattato vipassantassa yā cetanā, yā ca pathavīkasiṇādīsu sabbāsu aṭṭhattiṃsāya ārammaṇesu pavattā jhānacetanā, yā ca anavajjesu kammāyatanasippāyatanavijjāṭṭhānesu paricayamanasikārādivasena pavattā cetanā, sabbā sā bhāveti etāyāti bhāvanāmayaṃ vuttanayena puññakiriyavatthu cāti bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu.
如释义篇（paṭiḷomā）第一章四十八节所述：于内观行道上，眼识观察见无常、苦、无我；耳识……鼻识……舌识……身识……色法……法……眼识……心识；由眼触起……由心触起之感受；由眼触起之感受，心中观受；老死皆无常、苦、无我；又于地水火风等三十八处根境中起禅定觉意；以不退失业根之习学以及相应的心念意向顺转而起之心志，此即为一切皆滋养之意趣，故称为修习所有之福德资粮。
Ekamekañcettha yathārahaṃ pubbabhāgato paṭṭhāya karontassa kāyakammaṃ hoti. Tadatthaṃ vācaṃ nicchārentassa vacīkammaṃ. Kāyaṅgaṃ vācaṅgañca acopetvā manasā cintayantassa manokammaṃ. Annādīni dentassa cāpi ‘‘annadānādīni demī’’ti vā, dānapāramiṃ āvajjetvā vā dānakāle dānamayaṃ puññakiriyavatthu hoti. Yathā hi kevalaṃ ‘‘annadānādīni demī’’ti dānakāle dānamayaṃ puññakiriyavatthu hoti, evaṃ ‘‘idaṃ dānamayaṃ sammāsambodhiyā paccayo hotū’’ti dānapāramiṃ āvajjetvā dānakālepi dānasīseneva pavattitattā. Vattasīse ṭhatvā dadanto ‘‘etaṃ dānaṃ nāma mayhaṃ kulavaṃsahetu paveṇicāritta’’nti cārittasīsena vā dento cārittasīlattā sīlamayaṃ. Khayato vayato sammasanaṃ paṭṭhapetvā dadato bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu hoti. Yathā hi deyyadhammapariccāgavasena vattamānāpi dānacetanā vattasīse ṭhatvā dadato sīlamayaṃ puññakiriyavatthu hoti pubbābhisaṅkhārassa aparabhāge cetanāya ca tathāpavattattā.
各各于适当场所，先作身行为；在此基础上，从口中发出语行为；若未发身口二业而只于意念思惟，则为意行为。若予与粮食等，则应取「予给粮食等」之意愿，在施时即具施乐业福德。如仅有「予给粮食等」的施意愿，即于行施时即生起施业福德；若又发起「此施乃我家族令闻名者，当今所为之施」之行为，依此行为而具戒业福德。或因灭尽、老死而设立适当称号施出，以此行动心意发起，亦为修习业福德之因。若因梵天法舍而施舍，施意发起，即生戒业之福德，由此先行习气后随转移之心志依次发生。
Puññakiriyavatthusuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《福业事经》注释终了。
7-8. Sappurisadānasuttādivaṇṇanā七至八、《善士布施经》等注释。
§37-38
37-38. Sattame viceyya detīti ettha dve vicinanāni dakkhiṇeyyavicinanaṃ, dakkhiṇāvicinanañca. Tesu vipannasīle ito bahiddhā pañcanavuti pāsaṇḍabhede ca dakkhiṇeyye pahāya sīlādiguṇasampannānaṃ sāsane pabbajitānaṃ dānaṃ dakkhiṇeyyavicinanaṃ nāma. Lāmakalāmake paccaye apanetvā paṇītapaṇīte vicinitvā tesaṃ dānaṃ dakkhiṇāvicinanaṃ nāma. Tenāha ‘‘imassa dinnaṃ mahapphalaṃ bhavissatī’’tiādi. Aṭṭhame natthi vattabbaṃ.
第三十七至三十八节：关于“七者应受”处，此有两种审视，一为对南方审视，二为南方审视之外。於末学戒律以外，于五十派别邪见见解处，弃于南方处；而于持戒等优良境教受持出家之人，则其布施名为南方审视。于节庆时仪典时赐得，称为正南审视施舍。故言『凡此所施将得大果』等语。第八节无可说明内容。
Sappurisadānasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《善士布施经》等注释终了。
9-10. Abhisandasuttādivaṇṇanā九至十、《流溢经》等注释。
§39-40
39-40. Navame puññābhisandāti puññanadiyo. Kusalābhisandāti kusalānaṃ pavāhā. Sukhassāhārāti sukhapaccayā. Aggānīti ñātattā aggaññāni. Cirarattaṃ ñātattā rattaññāni. Ariyānaṃ sādhūnaṃ vaṃsānīti ñātattā vaṃsaññāni. Porāṇānaṃ ādipurisānaṃ etānīti porāṇāni. Sabbaso kenacipi pakārena sādhūhi na kiṇṇāni na khittāni chaḍḍitānīti asaṃkiṇṇāni. Ayañca nayo nesaṃ yathā atīte, evaṃ etarahi anāgate cāti āha ‘‘asaṃkiṇṇapubbāni na saṃkiyanti na saṃkiyissantī’’ti. Tato eva appaṭikuṭṭhāni. Na hi kadāci viññū samaṇabrāhmaṇā hiṃsādipāpadhammaṃ anujānanti. Aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ detīti sabbesu bhūtesu nihitadaṇḍattā sakalassapi sattakāyassa bhayābhāvaṃ deti. Averanti verābhāvaṃ. Abyābajjhanti niddukkhataṃ. Evamettha saṅkhepato pāḷivaṇṇanā veditabbā. Dasame natthi vattabbaṃ.
第三十九至四十节：称为福德之流，善流者之流；即为幸福之所依。所指之始皇者为诸龙王。于诸圣贤之尊名，乃指世系名称。古人始于远古之基始。皆非以任何外因所混杂、买卖、折弃放弃者，此为未杂之例。今用法类比过去及未来，言『先前未杂者尚未来日亦未杂』。由此乃为极少污点。智慧圆满之比库婆罗门绝不许可任何妨害善法之恶行。赋予无量众生安全，摒除所有痛苦，令一切众生身心无惧。令众生离恨恶，除诸烦恼苦恼。此即简要之巴利义项说明。第十节无可说者。
Abhisandasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《流溢经》等注释终了。
Dānavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 布施品注释终了。