(6) 1. Gotamīvaggo · (6) 1. 果德弥品义注
(6) 1. Gotamīvaggo（六）1. 果德弥品
1. Gotamīsuttavaṇṇanā1. 果德弥经注释
§51
51. Chaṭṭhassa paṭhame sakkesu viharatīti paṭhamagamanena gantvā viharati. Mahāpajāpatīti puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantattā evaṃladdhanāmā. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti bhagavā kapilapuraṃ gantvā paṭhamameva nandaṃ pabbājesi, sattame divase rāhulakumāraṃ. Cumbaṭakakalahe (dī. ni. aṭṭha. 2.331; saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.37) pana ubhayanagaravāsikesu yuddhatthāya nikkhantesu satthā gantvā te rājāno saññāpetvā attadaṇḍasuttaṃ (su. ni. 941 ādayo; mahāni. 170 ādayo) kathesi. Rājāno pasīditvā aḍḍhatiyasate aḍḍhatiyasate kumāre adaṃsu, tāni pañca kumārasatāni satthu santike pabbajiṃsu, atha nesaṃ pajāpatiyo sāsanaṃ pesetvā anabhiratiṃ uppādayiṃsu. Satthā tesaṃ anabhiratiyā uppannabhāvaṃ ñatvā te pañcasate daharabhikkhū kuṇāladahaṃ netvā attano kuṇālakāle nisinnapubbe pāsāṇatale nisīditvā kuṇālajātakakathāya (jā. 2.21.kuṇālajātaka) tesaṃ anabhiratiṃ vinodetvā sabbepi te sotāpattiphale patiṭṭhāpesi, puna mahāvanaṃ ānetvā arahattaphaleti. Tesaṃ cittajānanatthaṃ punapi pajāpatiyo sāsanaṃ pahiṇiṃsu. Te ‘‘abhabbā mayaṃ gharāvāsassā’’ti paṭisāsanaṃ pahiṇiṃsu. Tā ‘‘na dāni amhākaṃ gharaṃ gantuṃ yuttaṃ, mahāpajāpatiyā santikaṃ gantvā pabbajjaṃ anujānāpetvā pabbajissāmā’’ti pañcasatāpi mahāpajāpatiṃ upasaṅkamitvā ‘‘ayye, amhākaṃ pabbajjaṃ anujānāpethā’’ti āhaṃsu. Mahāpajāpatī tā itthiyo gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Setacchattassa heṭṭhā rañño parinibbutakāle upasaṅkamītipi vadantiyeva.
五十一、于第六时段初，与诸天共住时，谓之初入，谓之『初入而住』。大婆迦罗巴诃者，是指为世尊之父及母之尊号，如是称其尊伟。彼时世尊往至迦毗罗卫城，初度出家者为难陀，七日后为拉胡跋摩子。俱缽陀迦之战（见中部、增支部典籍）乃居于两城中，为战事而出，世尊诣其处，诸王奏上威仪之法约（见相应部、长部典籍）而说法。诸王大悦，杀百二十子，出家者亦百二十五。其母等知其出世间之不悦，乃自身烧钵火，引五百童比库焚烧钵火，及己于火钵前坐石上，讲述钵火本生故事，用此消释其不悦，并令诸人皆住于须陀洹果。复引大林，以涅槃果报为喻。为唤起心念，婆迦罗母又不欲众人久居家中，若不可以久居家，愿诣婆迦罗母前得其准许后出家。一百二十五人中，有五百人前往大婆迦罗，恳请曰：『尊敬的大婆迦罗，请许可我等出家。』大婆迦罗见妇女携子前往世尊处，传闻说：当王眠灭之时，于舍特遮塔下亦近前侍立。
Alaṃ gotami, mā te ruccīti kasmā paṭikkhipi, nanu sabbesampi buddhānaṃ catasso parisā hontīti? Kāmaṃ honti, kilametvā pana anekavāraṃ yācite anuññātaṃ pabbajjaṃ ‘‘dukkhena laddhā’’ti sammā paripālessantīti garuṃ katvā anuññātukāmo paṭikkhipi. Pakkāmīti puna kapilapurameva pāvisi. Yathābhirantaṃviharitvāti bodhaneyyasattānaṃ upanissayaṃ olokento yathājjhāsayane viharitvā. Cārikaṃ pakkāmīti mahājanasaṅgahaṃ karonto uttamāya buddhasiriyā anopamena buddhavilāsena aturitacārikaṃ pakkāmi.
『不要了，瞿多米，何以你当舍弃？不是说，佛陀及其四众弟子皆应如此吗？』此处存在欲念，因屡次乞求获不许，碍于『因苦而得，必善保护』之正见，乃忍别离。复入迦毗罗卫城。谓之“循其所乐而住”，是指观察可资其觉悟者之依止处，亦如常安住般。谓之“出游行走”，指行走来自大众集会，致力宣扬超凡的佛陀庄严与殊胜教化，而不离行脚之游。
Sambahulāhi sākiyānīhi saddhinti antonivesanamhiyeva dasabalaṃ uddissa pabbajjāvesaṃ gahetvā pañcasatā sākiyāniyo pabbajjāvesaṃyeva gāhāpetvā sabbāhipi tāhi sambahulāhi sākiyānīhi saddhiṃ. Cārikaṃ pakkāmīti gamanaṃ abhinīhari. Gamanābhinīharaṇakāle pana tā sukhumālā rājitthiyo padasā gantuṃ na sakkhissantīti sākiyakoliyarājāno sovaṇṇasivikāyo upaṭṭhāpayiṃsu. Tā pana ‘‘yāne āruyha gacchantīti satthari agāravo kato hotī’’ti ekapaṇṇāsayojanikaṃ padasāva paṭipajjiṃsu. Rājānopi purato ca pacchato ca ārakkhaṃ saṃvidahāpetvā taṇḍulasappitelādīnaṃ sakaṭāni pūrāpetvā ‘‘gataṭṭhāne gataṭṭhāne āhāraṃ paṭiyādethā’’ti purise pesayiṃsu. Sūnehi pādehīti tāsañhi sukhumālattā pādesu eko phoṭo uṭṭheti, eko bhijjati. Ubho pādā katakaṭṭhisamparikiṇṇā viya hutvā uddhumātā jātā. Tena vuttaṃ – ‘‘sūnehi pādehī’’ti. Bahidvārakoṭṭhaketi dvārakoṭṭhakato bahi. Kasmā panevaṃ ṭhitāti? Evaṃ kirassā ahosi – ‘‘ahaṃ tathāgatena ananuññātā sayameva pabbajjāvesaṃ aggahesiṃ, evaṃ gahitabhāvo ca pana me sakalajambudīpe pākaṭo jāto. Sace satthā pabbajjaṃ anujānāti, iccetaṃ kusalaṃ. Sace pana nānujānissati, mahatī garahā bhavissatī’’ti vihāraṃ pavisituṃ asakkontī rodamānāva aṭṭhāsi.
与众多释迦族同信众，居于安居舍，希求十种力量，集齿轮具足出家行李，五百释迦族携众佛弟子出家行李结伴同行。谓之“出游行”，即执行前往之行程。而行路之时，微妙细软之黄金车马无法前行，释迦与迦毗罗利贤王因此护卫，并备齐黄金车马。谓之“坐于车上而行”，跨越五十由旬之地。王于前后设立护卫，满载粮食及炊具等车马，示令众人途中自行取食。子足处微妙细软，如同两足相贴沾湿，似由风吹起。故说“子足”，意指足上述细腻光润如雪。问何因其足乃至此状？当时因缘是我未经世尊准许，却自执受出家行李，故此形现普及于整个南瞻部洲。若佛准许出家，则为善法；若不许，则为大难。无法得入舍，悲伤而立八日。
Kiṃ nu tvaṃ gotamīti kiṃ nu rājakulānaṃ vipatti uppannā, kena tvaṃ kāraṇena evaṃ vivaṇṇabhāvaṃ pattā, sūnehi pādehi…pe… ṭhitāti. Aññenapi pariyāyenāti aññenapi kāraṇena. Bahukārā, bhantetiādinā tassā guṇaṃ kathetvā puna pabbajjaṃ yācanto evamāha. Satthāpi ‘‘itthiyo nāma parittapaññā, ekayācitamattena pabbajjāya anuññātāya na mama sāsanaṃ garuṃ katvā gaṇhissantī’’ti tikkhattuṃ paṭikkhipitvā idāni garuṃ katvā gāhāpetukāmatāya sace, ānanda, mahāpajāpatī gotamīaṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti, sāva’ssā hotuupasampadātiādimāha. Tattha sāvassāti sā eva assā pabbajjāpi upasampadāpi hotu.
『喂，瞿多米，何故迦毗罗国王家遭不幸，令尔云云，你以何因缘得其色相变异，以子足之状……』或曰他因。多人赞叹其德，称颂说长老等于行装制备圆满之后乞求出家，尔时世尊曰：“妇女实缺智慧，且仅一人获准出家，故非我尊教应重而受其行装。”遂决断予以否决。然今若欲尊重而采纳，[阿难]你当接受大婆迦罗八难法，即愿受戒、愿成就上学等开示。此中‘愿受戒’，意指受具戒与沙弥戒。
Tadahūpasampannassāti taṃdivasaṃ upasampannassa. Abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kattabbanti omānātimāne akatvā pañcapatiṭṭhitena abhivādanaṃ, āsanā paccuṭṭhāya paccuggamanavasena paccuṭṭhānaṃ, dasanakhe samodhānetvā añjalikammaṃ, āsanapaññāpanabījanādikaṃ anucchavikakammasaṅkhātaṃ sāmīcikammañca katabbaṃ. Abhikkhuke āvāseti yattha vasantiyā anantarāyena ovādatthāya upasaṅkamanaṭṭhāne ovādadāyako ācariyo natthi, ayaṃ abhikkhuko āvāso nāma. Evarūpe āvāse vassaṃ na upagantabbaṃ. Anvaḍḍhamāsanti anuposathikaṃ. Ovādūpasaṅkamananti ovādatthāya upasaṅkamanaṃ. Diṭṭhenāti cakkhunā diṭṭhena. Sutenāti sotena sutena. Parisaṅkāyāti diṭṭhasutavasena parisaṅkitena. Garudhammanti garukaṃ saṅghādisesāpattiṃ. Pakkhamānattanti anūnāni pannarasa divasāni mānattaṃ. Chasu dhammesūti vikālabhojanacchaṭṭhesu sikkhāpadesu. Sikkhitasikkhāyāti ekasikkhampi akhaṇḍaṃ katvā pūritasikkhāya. Akkositabbo paribhāsitabboti dasannaṃ akkosavatthūnaṃ aññatarena akkosavatthunā na akkositabbo, bhayūpadaṃsanāya yāya kāyaci paribhāsāya na paribhāsitabbo.
所谓已受具戒者谓之当年。恭敬之礼仪，当遵循现前之礼节与合宜之礼敬，先合掌，接跏趺坐，次而上前行礼，再立时坐，数十颂经诵足矣。于结座时示意合掌，致敬，依序共行合掌举礼之法宜皆应周遍依止。比库居处若无导师在，名其为乞士居所，不可前往作伴，亦不可萦扰。是类居处一年中不可日常进入。所谓入导师处，谓为教化而进入。所谓目睹，是指用眼见之；闻闻，是指借耳闻之；集会，是指以目闻耳闻而集众之。所谓严律是指戒律严苛。所谓周期，是至少十五天须恪守。所列六十戒章指僧中戒律中的劝导规范。所谓学成，是指于一部戒律中至少精通一条，且严行已满规范。所谓不可责备，是言某些指责内容不能随意用某言辞责难，若言有害恐惧或淫秽身辞，不能轻易漫骂。
Ovaṭo bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu vacanapathoti ovādānusāsanadhammakathāsaṅkhāto vacanapatho bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu ovarito pihito, na bhikkhuniyā koci bhikkhu ovaditabbo anusāsitabbo vā ‘‘bhante, porāṇakattherā idaṃ cīvaravattaṃ pūrayiṃsū’’ti evaṃ pana paveṇivasena kathetuṃ vaṭṭati. Anovaṭobhikkhūnaṃ bhikkhunīsu vacanapathoti bhikkhūnaṃ pana bhikkhunīsu vacanapatho anivārito, yathāruci ovadituṃ anusāsituṃ dhammakathaṃ kathetunti ayamettha saṅkhepo, vitthārato panesā garudhammakathā samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya (pāci. aṭṭha. 148) vuttanayeneva veditabbā.
所谓小比库话语规矩，是讲述比库尼对比库戒律教化之言语，不系比库尼训斥比库，也非比库应请求比库尼教戒，如说：『尊长比库，先辈长老曾完成此衣法』。以此规矩行如限令。所谓非约束比库尼于比库，乃是比库训诫比库尼的语言规范，不为比库尼呼吁。小比库语规矩是意在让比库中之比库，遂亦能说戒律教导语。谓之简略者，略说多方严律教义，所举相应重罪戒律注疏清晰可知皆本此处。
Ime pana aṭṭha garudhamme satthu santike uggahetvā therena attano ārociyamāne sutvāva mahāpajāpatiyā tāva mahantaṃ domanassaṃ khaṇena paṭippassambhi, anotattadahato ābhatena sītudakassa ghaṭasatena matthake parisittā viya vigatapariḷāhā attamanā hutvā garudhammapaṭiggahaṇena uppannapītipāmojjaṃ āvikarontī seyyathāpi, bhantetiādikaṃ udānaṃ udānesi.
这里说的八种猛禽法，在世尊面前被长老自觉内照时，一听闻后，犹如玛哈巴嘉巴娣以痛苦迅速平息，仿佛被去除烦恼的凉水满载水罐冲刷头顶，产生无欲无求的心志，以猛禽法的摄受带来生起的喜悦欢喜，现证如《敬礼颂》等经的发露。
Kumbhatthenakehīti kumbhe dīpaṃ jāletvā tena ālokena paraghare bhaṇḍaṃ vicinitvā thenakacorehi. Setaṭṭhikā nāma rogajātīti eko pāṇako nāḷamajjhagataṃ kaṇḍaṃ vijjhati, yena viddhā kaṇḍā nikkhantampi sālisīsaṃ khīraṃ gahetuṃ na sakkoti. Mañjiṭṭhikā nāma rogajātīti ucchūnaṃ antorattabhāvo.
罐盏和火炬，即用火点燃的罐盏，用其光照明参观邻舍家里的器具。称为赛塔铁轨的疾病者，即一枝穿入骨髓的竹签，因被这一签刺入伤口，令伤口未愈者无法吸食糯米乳。名为曼吉提卡的疾病，则是身内部隆起之状。
Mahato taḷākassa paṭikacceva āḷinti iminā pana etamatthaṃ dasseti – yathā mahato taḷākassa pāḷiyā abaddhāyapi kiñci udakaṃ tiṭṭhateva, paṭhamameva baddhāya pana yaṃ abaddhapaccayā na tiṭṭheyya, tampi tiṭṭheyya, evameva ye ime anuppanne vatthusmiṃ paṭikacceva anatikkamanatthāya garudhammā paññattā, tesu apaññattesu mātugāmassa pabbajitattā pañca vassasatāni saddhammo tiṭṭheyya. Paṭikacceva paññattattā pana aparānipi pañca vassasatāni ṭhassatīti evaṃ paṭhamaṃ vuttavassasahassameva ṭhassati. Vassasahassanti cetaṃ paṭisambhidāpabhedappattakhīṇāsavānaṃ vaseneva vuttaṃ, tato pana uttaripi sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassaṃ, anāgāmivasena vassasahassaṃ, sakadāgāmivasena vassasahassaṃ, sotāpannavasena vassasahassanti evaṃ pañcavassasahassāni paṭivedhasaddhammo ṭhassati. Pariyattidhammopi tāniyeva. Na hi pariyattiyā asati paṭivedho atthi, nāpi pariyattiyā sati paṭivedho na hoti. Liṅgaṃ pana pariyattiyā antarahitāyapi ciraṃ pavattissatīti.
有关于大池塘的比喻，指出即使池塘水域被中间区域围定，水仍会残留；反之若限制水域完全封闭，水却不会长期存留。同样，那些未成熟的猛禽法本质被限定，目的是不越过其所规则者；而那些不被限定的，修出家果位的如母乡出家者，正法能够持续五百年。限定的则能延续五百年左右，因此据初传五百年法相应：五百年指的是已证无漏的正见圣者时代，根据《正分解脱经》所说；再往后依次是短慧断漏圣者、无余灭尽圣者、有余灭尽圣者、初果圣者，历时均为五百年，合计二千五百年之法传。此法亦称为传世法，传世法若无则无法传承；反之有传则传世法不断，因此法相能长久流传。
2. Ovādasuttavaṇṇanā2. 教诫经注释
§52
52. Dutiye bahussutoti idha sakalassapi buddhavacanassa vasena bahussutabhāvo veditabbo. Garudhammanti kāyasaṃsaggaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Bhikkhunovādakavinicchayo pana samantapāsādikāya (pāci. aṭṭha. 144 ādayo) vuttanayeneva veditabbo.
52. 关于“多闻”经义，应在此全面了解佛语所蕴含的多闻之意。“猛禽法”即身心结合之意，此处简约表达。比库戒责集中的教诫，应以全面利益为先，依此义理来体认。
3. Saṃkhittasuttavaṇṇanā3. 略说经注释
§53
53. Tatiye sarāgāyāti sarāgatthāya. Virāgāyāti virajjanatthāya. Saṃyogāyāti vaṭṭe saṃyogatthāya. Visaṃyogāyāti vaṭṭe visaṃyogabhāvatthāya. Ācayāyāti vaṭṭassa vaḍḍhanatthāya. No apacayāyāti na vaṭṭaviddhaṃsanatthāya. Dubbharatāyāti dupposanatthāya. No subharatāyāti na sukhaposanatthāya. Imasmiṃ sutte paṭhamavārena vaṭṭaṃ kathitaṃ, dutiyavārena vivaṭṭaṃ kathitaṃ. Iminā ca pana ovādena gotamī arahattaṃ pattāti.
53. 第三项中“有缚”意指缚之意义；“离缚”指断除缚住的意义；“结合”即轮回流转的结合意；“断离结合”指流转的断绝意义； “增长”指轮回动力的增长意；非“减少”则非毁坏轮回的义；“难消”谓难以消灭；非“易消”指不是容易灭除。此经第一遍论述轮回，第二遍论述解脱。由此训诫世尊之母果德弥得阿拉汉果。
4. Dīghajāṇusuttavaṇṇanā4. 长膝经注释
§54
54. Catutthe byagghapajjāti idamassa paveṇi nāma vasena ālapanaṃ. Tassa hi pubbapurisā byagghapathe jātāti tasmiṃ kule manussā byagghapajjāti vuccanti. Issatthenāti issāsakammena. Tatrupāyāyāti ‘‘imasmiṃ kāle idaṃ nāma kātuṃ vaṭṭatī’’ti jānane upāyabhūtāya. Vuddhasīlinoti vaḍḍhitasīlā vuddhasamācārā. Āyanti āgamanaṃ. Nāccogāḷhanti nātimahantaṃ. Nātihīnanti nātikasiraṃ. Pariyādāyāti gahetvā khepetvā. Tattha yassa vayato diguṇo āyo, tassa vayo āyaṃ pariyādātuṃ na sakkoti.
54. 第四项中所云“虎爪”乃指名为“佩威尼”的项饰。因过去世中有人曾称佩威尼族为虎爪，族中人成为虎爪者。所谓“意图虎爪”，则指因意愿及行为业而形成的现象。所谓“长老戒行”，即增加的戒律和成熟的行为。并且有来往出入，但不过分严苛或极度严厉。所谓“不过短亦不过长”，指不短小不粗大。所谓“珍藏”，即采纳并修持。至于那人年纪是其两倍时，这年纪足以珍藏该物而未有不堪。
‘‘Catudhā vibhaje bhoge, paṇḍito gharamāvasaṃ;
“将享用之物分为四类，智者住于家中；
Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye;
以其中一类为食，借助两种业力为依止；
Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti. (dī. ni. 3.265) –
第四类则储藏起来，以备灾难之时使用。”（《中部·注释》3.265）——
Evaṃ paṭipajjato pana vayo āyaṃ pariyādātuṃ na sakkotiyeva.
然而如此修行者，其寿命不能长久；
Udumbarakhādīvāti yathā udumbarāni khāditukāmena pakke udumbararukkhe cālite ekappahāreneva bahūni phalāni patanti, so khāditabbayuttakāni khāditvā itarāni bahutarāni pahāya gacchati, evamevaṃ yo āyato vayaṃ bahutaraṃ katvā vippakiranto bhoge paribhuñjati, so ‘‘udumbarakhādikaṃvāyaṃ kulaputto bhoge khādatī’’ti vuccati. Ajeṭṭhamaraṇanti anāyakamaraṇaṃ . Samaṃ jīvikaṃ kappetīti sammā jīvikaṃ kappeti. Samajīvitāti samajīvitāya jīvitā. Apāyamukhānīti vināsassa ṭhānāni.
如同乌栖果树般，乌桕果树上成熟的乌桕果，行者有食欲时采食，一次摘去许多果子，吃了应当采食的果子，而弃置更多其他果子而去，正如此，若行者花费众多烦恼业缠身，过度享用斑斓的饮食，即称为“此家子像采食乌栖果一般”。所谓无苦死者，是无灾难的死。正生正命者，是正当持守正当生活；同生即指相合的生活。堕落地者，是指走向灭亡之处。
Uṭṭhātā kammadheyyesūti kammakaraṇaṭṭhānesu uṭṭhānavīriyasampanno. Vidhānavāti vidahanasampanno. Sotthānaṃ samparāyikanti sotthibhūtaṃ samparāyikaṃ. Saccanāmenāti buddhattāyeva buddhoti evaṃ avitathanāmena. Cāgo puññaṃ pavaḍḍhatīti cāgo ca sesapuññañca pavaḍḍhati. Imasmiṃ sutte saddhādayo missakā kathitā. Pañcamaṃ uttānameva.
“勤起于作业之处”即于施业之地，具足起勤精进。调度者，即具调班能力。长期事护者，是长期守护的。名真者，唯指佛陀本身，以不生变之名。布施能增长功德，布施亦增长余功德。本经中如信等五者曾被误解而说。第五者，乃正高举。
6. Bhayasuttavaṇṇanā6. 怖畏经注释
§56
56. Chaṭṭhe gabbhoti gabbhavāso. Diṭṭhadhammikāpīti sandiṭṭhikā gabbhavāsasadisā punapi manussagabbhā. Samparāyikāpīti ṭhapetvā manussagabbhe sesagabbhā. Ubhayaṃ ete kāmā pavuccantīti bhayañca dukkhañca, bhayañca rogo ca, bhayañca gaṇḍo ca, bhayañca sallañca, bhayañca saṅgo ca, bhayañca paṅko ca, bhayañca gabbho cāti evaṃ ubhayaṃ ete kāmā pavuccanti. Sātarūpenāti kāmasukhena. Palipathanti vaṭṭapalipathaṃ. Atikkammāti imasmiṃ ṭhāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā assa bhikkhuno arahattappattabhāvo gahito. Evarūpaṃ pajaṃ jātijarūpetaṃ tīsu bhavesu phandamānaṃ avekkhatīti sutte vaṭṭaṃ kathetvā gāthāsu vivaṭṭaṃ kathitanti. Sattamaṭṭhamāni uttānatthāneva.
第五十六条。第六论言：“在胎儿之中为胎居者。”所谓的“目见法”（diṭṭhadhammikā）是指如同亲眼所见之事，形如在胎居之处；又称“准胎居”（sandiṭṭhikā），即胎居之相。再者所谓“有世间性者”（samparāyikā）即指作为人胎者，去除其他胎中之余胎。此两者皆谓之“欲”，因包含恐惧与苦恼，既有恐怖又有疾病，亦有肿块、疮痂、沉积、污秽、更有胎壳（gabbho，即胎囊），俱是恐怖。所谓“为毒性质”（sātarūpa）者，谓这胎苦因欲乐故受染，其状如污泥污泥迹（palipatha）般堕落不洁。所谓“超越”（atikkamma），即在此处精进观察，令比库增长内观观慧力，以达阿拉汉果德之境界。此类胎儿乃为三界中历经生死轮转之众生，谓之“有生有死”的烦恼之胎。经典中以“轮”(vaṭṭa)比喻此胎，且以以颂歌详述其义理。此文意洁净，意义对此处第七、第八条纲目有显现明示。
9-10. Puggalasuttadvayavaṇṇanā九至十．两部《人经》的注释。
§59-60
59-60. Navame ujubhūtoti kāyavaṅkādīnaṃ abhāvena ujuko. Paññāsīlasamāhitoti paññāya ca sīlena ca samannāgato. Yajamānānanti dānaṃ dadantānaṃ. Puññapekkhānanti puññaṃ olokentānaṃ gavesantānaṃ . Opadhikanti upadhivipākaṃ, opadhibhūtaṃ ṭhānaṃ appamāṇaṃ. Dasame samukkaṭṭhoti ukkaṭṭho uttamo. Sattānanti sabbasattānaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第五十九至六十条。第九制谓“身偏正”（ujubhūta）者，乃因身根等错乱扭曲状态之故。所谓“五十善戒禅定”（paññāsīla-samāhita）者，即具足智慧与戒律。所谓“施主”（yajamāna）者，指布施者。所谓“善根者期待”（puññapekkha）乃指观察善业果报、寻找善报之人。所谓“业果所着者”（opadhi）意味因果之业果在高空无限处所现。第十论谓“顶盛”（samukkaṭṭha）即最上大之法。所谓“有情”（sattā）即一切众生。乃谓所余有情处处皆高上。
Gotamīvaggo chaṭṭho. · 第六品：果德弥品。