4. Sumanavaggo · 4. 苏玛那品复注
4. Sumanavaggo四、苏摩那品
1. Sumanasuttavaṇṇanā一、苏摩那经注释
§31
31. Catutthassa paṭhame satakkakūti satasikharo, anekakūṭoti attho. Idaṃ tassa mahāmeghabhāvadassanaṃ. So hi mahāvassaṃ vassati. Tenevāha – ‘‘ito cito ca uṭṭhitena valāhakakūṭasatena samannāgatoti attho’’ti. Dassanasampannoti ettha dassanaṃ nāma sotāpattimaggo. So hi paṭhamaṃ nibbānadassanato ‘‘dassana’’nti vuccati. Yadipi taṃ gotrabhu paṭhamataraṃ passati, disvā pana kattabbakiccassa kilesappahānassa akaraṇato na taṃ ‘‘dassana’’nti vuccati. Āvajjanaṭṭhāniyañhi taṃ ñāṇaṃ. Maggassa nibbānārammaṇatāsāmaññena cetaṃ vuttaṃ, na nibbānappaṭivijjhanena, tasmā dhammacakkhuṃ punappunaṃ nibbattanena bhāvanaṃ appattaṃ dassanaṃ, dhammacakkhuñca pariññādikiccakaraṇena catusaccadhammadassanaṃ tadabhisamayoti natthettha gotrabhussa dassanabhāvāpatti. Sesamettha suviññeyyameva.
第四品第一中，‘百垛百尖，众多垛’之义。此是大云相显现，因为正逢大雨季节。正如释者所言：‘从此立即升起百重雨云，此义也。’此处所说显现（dassana）即入流圣道。入流圣道是初证涅槃之显现，所以称为‘显现’。虽然家族中有人先一步见道，但若见道者未行必要之断烦恼功夫，则不能称为‘显现’。此为该知识之本义。佛教法眼乃因道涅槃境界同一，而非因断灭涅槃而起。故反复修习法眼，是为不可失者，唯凭了知四圣谛之道理所显现。家族未必皆能得此显现，唯此处当善了知。
Sumanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 苏摩那经注释完毕。
2. Cundīsuttavaṇṇanā二、准蒂经注释
§32
32. Dutiye ‘‘ariyakantehi sīlehi samannāgato’’tiādīsu (a. ni. 5.179) ariyakantānīti pañcasīlāni āgatāni. Ariyakantāni hi pañcasīlāni ariyānaṃ kantāni piyāni, bhavantaragatāpi ariyā tāni na vijahanti. Idha pana ‘‘yāvatā, cunda, sīlāni ariyakantāni sīlāni, tesaṃ aggamakkhāyati…pe… agge te paripūrakārino’’ti vuttattā maggaphalāni sīlāni adhippetānīti āha ‘‘ariyakantāni sīlānīti maggaphalasampayuttāni sīlānī’’ti.
第二品中说：“诸圣者具足戒行......”，这是《相应部·经典五一七九》中所载。所谓“诸圣者具足戒行”者，是指五戒已受持具足。圣者所具五戒为可亲悦之戒，虽在世间中，诸圣者亦不舍此戒。此处“所有，尊者，诸圣所具戒。”言语所出基于《长部》，“诸圣者具足戒行”为与道果紧密相连的戒律。
Cundīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 准蒂经注释完毕。
3. Uggahasuttavaṇṇanā三、乌嘎哈经注释
§33
33. Tatiye sabbapaṭhamaṃ uṭṭhānasīlāti rattiyā vibhāyanavelāya sāmike parijane seyyāya avuṭṭhite sabbapaṭhamaṃ uṭṭhānasīlā. Sāmikaṃ disvā nisinnāsanato aggidaḍḍhā viya paṭhamameva vuṭṭhahantīti vā pubbuṭṭhāyiniyo. Kiṃkāranti kiṃkaraṇīyaṃ, kiṃkaraṇabhāvena pucchitvā kātabbaveyyāvaccanti attho. Taṃ paṭissuṇantā vicarantīti kiṃkārappaṭissāviniyo. Manāpaṃyeva kiriyaṃ karonti sīlenāti manāpacāriniyo. Piyameva vadanti sīlenāti piyavādiniyo.
第三品中，说全面依法首重清净起立仪轨。夜间仪礼节时，应在同伴和众僧前端坐立正不躺卧。正如在同道场坐下听闻，似利火燎原般当初欢喜起立。这里“乐役”指为听闻所应行的准备，分为听闻、行住坐卧等诸多服务。由此听闻及深入思维，自然起心作善，故为当知。
Tatrupāyāyāti tatra kamme sādhetabbaupāyabhūtāya vīmaṃsāya. Tenāha ‘‘tasmiṃ uṇṇākappāsasaṃvidhāne’’tiādi. Alaṃ kātunti kātuṃ samatthā. Alaṃ saṃvidhātunti vicāretuṃ samatthā. Tenāha ‘‘alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātunti attanā kātumpi parehi kārāpetumpī’’tiādi. Sesamettha suviññeyyameva.
这里言“对作善便利则应检讨之谓也”。言说自己“如能做则做”或“不做”的问题，且审察。因故说“如能做，能组织；不可做，不组织”及“自己做也可，托他人也可”等。此处结句应思善解。
Uggahasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《乌嘎哈经》注释结束。
4-5. Sīhasenāpatisuttādivaṇṇanā四至五、《狮子将军经》等注释
§34-35
34-35. Catutthe sandiṭṭhikanti asamparāyikatāya sāmaṃ daṭṭhabbaṃ. Sayaṃ anubhavitabbaṃ attapaccakkhaṃ diṭṭhadhammikanti attho. Na saddhāmattakeneva tiṭṭhatīti ‘‘dānaṃ nāma sādhu sundaraṃ, buddhādīhi paṇḍitehi pasattha’’nti evaṃ saddhāmattakeneva na tiṭṭhati. Yaṃ dānaṃ detīti yaṃ deyyadhammaṃ parassa deti. Tassa pati hutvāti tabbisayaṃ lobhaṃ suṭṭhu abhibhavanto tassa adhipati hutvā deti. Tena anadhibhavanīyattā na dāso na sahāyoti. Tattha tadubhayaṃ anvayato byatirekato ca dassetuṃ ‘‘yo hī’’tiādi vuttaṃ. Dāso hutvā deti taṇhādāsabyassa upagatattā. Sahāyo hutvā deti tassa piyabhāvāvissajjanato. Sāmī hutvā deti tattha taṇhādāsabyato attānaṃ mocetvā abhibhuyya pavattanato. Atha vā yo dānasīlatāya dāyako puggalo, so dāne pavattibhedena dānadāso, dānasahāyo, dānapatīti tippakāro hoti. Tadassa tippakārataṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘yo hī’’tiādi vuttaṃ. Dātabbaṭṭhena dānaṃ, annapānādi.
第三、四品中“现迹”谓需非续生或未带家业之现行，亲自体验，亲自证知。非由信仰所坚立。正如“布施为善美之事，受持佛等智者所赞”；非唯凭信而立。所谓布施，是自愿给予他人所应与物。因贪心所累者，虽能给予，彼亦为主导。故此非真正赠施，不是丐奴、佣人矣。此二者依因缘有别体现。若言“我乃......”诸语，是为阐明各类别之因果。布施者若因贪婪而施，为奴役者施；若因爱欲而施，为助者施；若出于主人德行而施，自解脱而出世，则为主人施。若因布施律所限行者，称彼施者为布施丐奴、布施助手、布施主人。对此区别逐一说明以明其义。
Tattha yaṃ attanā paribhuñjati, taṇhādhipannatāya tassa vasena vattanato dāso viya hoti. Yaṃ paresaṃ dīyati, tatthāpi annapānasāmaññena idaṃ vuttaṃ ‘‘dānasaṅkhātassa deyyadhammassa dāso hutvā’’ti. Sahāyo hutvā deti attanā paribhuñjitabbassa paresaṃ dātabbassa ca samasamaṃ ṭhapanato. Pati hutvā deti sayaṃ deyyadhammassa vase avattitvā tassa attano vase vattāpanato. Aparo nayo – yo attanā paṇītaṃ paribhuñjitvā paresaṃ nihīnaṃ deti, so dānadāso nāma tannimittanihīnabhāvāpattito. Yo yādisaṃ attanā paribhuñjati, tādisameva paresaṃ deti, so dānasahāyo nāma tannimittahīnādhikabhāvavivajjanena sadisabhāvāpattito. Yo attanā nihīnaṃ paribhuñjitvā paresaṃ paṇītaṃ deti, so dānapati nāma tannimittaseṭṭhabhāvāpattito.
所自用者，由贪所困踞，如同奴役。所予人者，虚学安稳者，斯言为“布施界中，作应当心奴”的教理。作为助手者，凡所持应自己及所予共均等安立。作为主者，则自守法界，令所施安稳。又有另一类，自己守藏善法，反施他贫者，称为布施丐奴之无归依象征。若如是自己所守，归依无所依者，称为布施助手，因无归依而分别生妍好相。若守藏贫者为主，成为布施主，因无归依故至为尊胜。
Nittejabhūto tejahānippattiyā. Saha byati gacchatīti sahabyo, sahapavattanako, tassa bhāvo sahabyatā, sahapavattīti āha ‘‘sahabhāvaṃ ekībhāvaṃ gatā’’ti. Asitassāti vā abandhassa, taṇhābandhanena abandhassāti attho. Pañcamaṃ uttānameva.
因光明现起而失光明。这是由于光明的消退而生起的。与之同时异相消失的现象称为“同伴”，称作“伴随转变”，此即“共同存在”的本质。所谓“阿班达萨”（断绝者）或“阿班达”意指借由渴爱之缚而断绝的存在。第五段正是此义。
Sīhasenāpatisuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《狮子将军经》等注释结束。
6-7. Kāladānasuttādivaṇṇanā六至七、《适时布施经》等注释
§36-37
36-37. Chaṭṭhe ārāmatoti phalārāmato. Paṭhamuppannānīti sabbapaṭhamaṃ sujātāni. Bhāsitaññūti bhikkhū gharadvāre ṭhitā kiñcāpi tuṇhī honti, atthato pana ‘‘bhikkhaṃ dethā’’ti vadanti nāma ariyāya yācanāya. Vuttañhetaṃ ‘‘uddhissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyānaṃ yācanā’’ti. Tatra ye ‘‘mayaṃ pacāma, ime na pacanti, pacamāne patvā alabhantā kuhiṃ labhissantī’’ti deyyadhammaṃ saṃvibhajanti, te bhāsitaññū nāma ñatvā kattabbassa karaṇato. Yuttappattakāleti dātuṃ yuttappattakāle. Appaṭivānacittoti anivattanacitto. Sattamaṃ uttānameva.
第36至37段。第六段中，“树林”即“果树林”。“最初生成者”指一切最初善苗。所谓“懂言”者，是指在比库舍房门口静立者，虽然处于寂静无声状态，但其言辞乃说“请施舍乞食”，是对圣人乞食的呼唤。经中言及“圣人站立乞食”即此意。在此，若有人云“我们虽煮食，却无人采食，若倒置将要得何处呢”，此辩说施舍事宜者不逾越“懂言”之名，是为必行之义。“适时施舍”即于施舍时机当及时供与。“无退心”指无转离之意志。此第七段正是此义。
Kāladānasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《适时布施经》等注释结束。
8. Saddhasuttavaṇṇanā八、《信经》注释
§38
38. Aṭṭhame anukampantīti ‘‘sabbe sattā sukhī hontu averā abyāpajjā’’ti evaṃ hitapharaṇena anuggaṇhanti. Apica upaṭṭhākānaṃ gehaṃ aññe sīlavante sabrahmacārino gahetvā pavisantāpi anuggaṇhanti nāma. Nīcavuttinti paṇipātasīlaṃ. Kodhamānathaddhatāya rahitanti kodhamānavasena uppanno yo thaddhabhāvo cittassa uddhumātalakkhaṇo, tena virahitanti attho. Soraccenāti ‘‘tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo, idaṃ vuccati soraccaṃ. Sabbopi sīlasaṃvaro soracca’’nti evamāgatena sīlasaṃvarasaṅkhātena soratabhāvena. Sakhilanti ‘‘tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā thaddhakā kakkasā pharusā kaṭukā abhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā, tathārūpiṃ vācaṃ pahāya yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā, idaṃ vuccati sākhalya’’nti (dha. sa. 1350) evaṃ vuttena sammodakamudubhāvena samannāgataṃ. Tenāha ‘‘sakhilanti sammodaka’’nti.
第38段。第八段“同情者”指发愿愿诸众生皆得安乐，远离仇恨，无有瞋恚，此即顺应利益之心所行。又护持者之家，即使他人持律清净修行者入舍，也承认之，谓之随顺。所谓“低下之言”是指谦卑求饶之行为。忿怒时生起的慌乱失态，乃心的激昂混乱征象，故以断然远离之曰“舍离”。“清净”者，谓身语意三业不越境；此谓“清净”之意。“谄媚”者何？是淫秽粗恶之语，令人憎恶难忍，散布纷争，散乱心意，此谓“谄媚”之义。于是，言语非淫秽恶劣，乃和悦悦耳，宜人亲近，众喜悦而无碍人者，谓之“通达言辞”。又所谓“三和悦语”，即无恶言、无谄媚、无粗恶语之言，此释出《律》注此义，谓之通顺和悦言。“谄媚”即是和悦语。
Saddhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《信经》注释终了。
9-10. Puttasuttādivaṇṇanā9—10.《子经》等注释。
§39-40
39-40. Navame bhatoti posito. Taṃ pana bharaṇaṃ jātakālato paṭṭhāya sukhapaccayūpaharaṇena dukkhapaccayāpaharaṇena ca pavattitanti dassetuṃ ‘‘amhehī’’tiādi vuttaṃ. Hatthapādavaḍḍhanādīhīti ādi-saddena mukhena siṅghānikāpanayananahāpanamaṇḍanādiñca saṅgaṇhāti. Mātāpitūnaṃ santakaṃ khettādiṃ avināsetvā rakkhitaṃ tesaṃ paramparāya ṭhitiyā kāraṇaṃ hotīti āha ‘‘amhākaṃ santakaṃ…pe… kulavaṃso ciraṃ ṭhassatī’’ti. Salākabhattādīni anupacchinditvāti salākabhattādīni avicchinditvā. Yasmā dāyajjappaṭilābhassa yogyabhāvena vattamānoyeva dāyassa paṭipajjissati, na itaroti āha ‘‘kulavaṃsānurūpāya paṭipattiyā’’tiādi . Attanā dāyajjārahaṃ karontoti attānaṃ dāyajjārahaṃ karonto. Mātāpitaro hi attano ovāde avattamāne micchāpaṭipanne dārake vinicchayaṃ gantvā aputte karonti, te dāyajjārahā na honti. Ovāde vattamāne pana kulasantakassa sāmike karonti. Tatiyadivasato paṭṭhāyāti matadivasato tatiyadivasato paṭṭhāya. Sesaṃ suviññeyyameva. Dasamaṃ uttānameva.
第39至40段。第九段“养育者”谓父母。此意答经中“吾等”之语，示生起于生时母父恩情的欢愉条件，及去除烦恼的条件。引首“护足如象”等形容，收摄一切首尾事物。又显现父母以令养育福田世代不灭之缘由，故言“吾家世世长存”。“不割断棒粮”等，谓不割断供养的粮食。因将承袭父母遗产如律取得，故不他求他取，故言“适于家承之事行”等。自为父母遗产之守护者即称为遗产守护者。父母逆教致子误入邪行，则陷毁灭家门之境，其子不称为遗产守护者。然受教适行时，则为家遗产守护者。言及第三日时之入内，正是本日或第三日之义。此余义当细辨。第十段正是此义。
Puttasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《子经》等注释终了。
Sumanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《苏摩那品》注释终了。