(14) 4. Rājavaggo · (14) 4. 王品义注
(14) 4. Rājavaggo（十四）第四 王品
1. Paṭhamacakkānuvattanasuttavaṇṇanā第一《续转轮经》注释
§131
131. Catutthassa paṭhame dhammenāti dasakusaladhammena. Cakkanti āṇācakkaṃ. Atthaññūti rajjatthaṃ jānāti. Dhammaññūti paveṇidhammaṃ jānāti. Mattaññūti daṇḍe vā balamhi vā pamāṇaṃ jānāti. Kālaññūti rajjasukhānubhavanakālaṃ, vinicchayakaraṇakālaṃ, janapadacārikākālañca jānāti. Parisaññūti ayaṃ parisā khattiyaparisā, ayaṃ brāhmaṇavessasuddasamaṇaparisāti jānāti.
第四品第一节论述十种善法。所谓眼识，即触及眼所见之轮廓。所谓『义智』者，知其界限；所谓『法智』者，知其遍及之法；所谓『量智』者，知其长短宽窄之度量。所谓『时智』者，知其轮廓生乐之时，毁灭之时，以及世间流转之时。所谓『党智』者，是知此党为士族党，此党为婆罗门、耆婆、沙门之类也。
Tathāgatavāre atthaññūti pañca atthe jānāti. Dhammaññūti cattāro dhamme jānāti. Mattaññūti catūsu paccayesu paṭiggahaṇaparibhogamattaṃ jānāti. Kālaññūti ayaṃ kālo paṭisallīnassa, ayaṃ samāpattiyā, ayaṃ dhammadesanāya, ayaṃ janapadacārikāyāti evaṃ kālaṃ jānāti. Parisaññūti ayaṃ parisā khattiyaparisā…pe… ayaṃ samaṇaparisāti jānāti. Anuttaranti navahi lokuttaradhammehi anuttaraṃ. Dhammacakkanti seṭṭhacakkaṃ.
在如来的教诲中，『义智』者指知五种义；『法智』者知四种法；『量智』者在四种条件中知受持与使用之度；『时智』者知此时间，即止静之时、正入禅定之时、法说之时及世间流转之时。『党智』者者知此党为士族党……同前所述之党类。所谓无上者，即在九种超世法中无可匹敌者。所谓法轮，即最胜之轮也。
2. Dutiyacakkānuvattanasuttavaṇṇanā第二《续转轮经》注释
§132
132. Dutiye pitarā pavattitaṃ cakkanti cakkavattimhi pabbajite vā kālakate vā cakkaratanaṃ sattāhamattaṃ ṭhatvā antaradhāyati, kathamesa taṃ anuppavatteti nāma? Pitu paveṇiyaṃ ṭhatvā cakkavattivattaṃ pūretvā cakkavattirajjaṃ kārentopi pitarā pavattitameva anuppavatteti nāma.
第二节论述父王所发动之轮，即时代王权。父王于统治者或出家人握持世间宝物约七年后，忽然失去其管辖，何以故？乃因父王虽持宝，满昼夜恒处于轮王之地位，但轮王政权终为父王之政权所不复发动矣。
3. Dhammarājāsuttavaṇṇanā《法王经》注释
§133
133. Tatiyaṃ tikanipāte vuttanayameva. Sevitabbāsevitabbe panettha pacchimapadadvayameva viseso. Tattha sammāājīvo sevitabbo, micchāājīvo na sevitabbo. Sappāyo gāmanigamo sevitabbo, asappāyo na sevitabbo.
第三节所称为《三品集》之开篇说法。应行与应断之事，此处特论后二端分明。所谓正生活者应行，邪生活者应断。善法乡村集会应行，不善法则不可行也。
4. Yassaṃdisaṃsuttavaṇṇanā《所向方经》注释
§134
134. Catutthe ubhatoti dvīhipi pakkhehi. Mātito ca pitito cāti yassa hi mātā khattiyā, mātumātā khattiyā, tassāpi mātā khattiyā. Pitā khattiyo, pitupitā khattiyo, tassapi pitā khattiyo. So ubhato sujāto mātito ca pitito ca. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhāya mātukucchiyā samannāgato. ‘‘Samavepākiniyā gahaṇiyā’’ti ettha pana kammajatejodhātu gahaṇīti vuccati. Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitupitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpamattameva cetaṃ, atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso, tāva saṃsuddhagahaṇiko, atha vā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādenāti dasseti. Akkhittoti ‘‘apanetha etaṃ, kiṃ iminā’’ti evaṃ akkhitto anavakkhitto. Anupakkuṭṭhoti na upakkuṭṭho na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo. Kena kāraṇenāti? Jātivādena, ‘‘itipi hīnajātiko eso’’ti evarūpena vacanenāti attho.
第四节谓『两边』者，即母方与父方。母方者，若母出士族，母之母亦为士族，故彼乃士族母方。父方者，父及其父乃士族列。同是士族双方，若生于纯正氏族，则名为尊贵母方父方。所谓世系纯正，指具淑德母系血统。所谓『调和传承之家』，是指家族中具教义修习忠实者。所谓繁衍九世祖宗者，即有九代祖先可考，称为祖系世代。所谓『世代』即年龄之量度。此意讲述某心念若依欲望计量，则依父祖世代数量为鹄的，由此对先人产生执着。向上追溯所有的先祖皆称为祖根传承之意。直至第七人，此为纯洁传承者，或称明朗无争讼者。谓不明朗者，即‘‘此不可可为，彼不可使用’’等无正见及无愧之意。所谓无争讼者，即不嗔怒、不责备、不诽谤先人。何以故？因其以种族谬诬言论，谓‘‘此乃下贱族类’’之类之意。
Aḍḍhotiādīsu yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hoti. Idha pana na kevalaṃ aḍḍhoyeva, mahaddhano mahatā aparimāṇasaṅkhena dhanena samannāgatoti attho. Pañcakāmaguṇavasena mahantā uḷārā bhogā assāti mahābhogo. Paripuṇṇakosakoṭṭhāgāroti koso vuccati bhaṇḍāgāraṃ, nidahitvā ṭhapitena dhanena paripuṇṇakoso, dhaññena ca paripuṇṇakoṭṭhāgāroti attho. Atha vā catubbidho koso hatthī assā rathā raṭṭhanti, tividhaṃ koṭṭhāgāraṃ dhanakoṭṭhāgāraṃ dhaññakoṭṭhāgāraṃ vatthakoṭṭhāgāranti. Taṃ sabbampi paripuṇṇamassāti paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Assavāyāti kassaci bahumpi dhanaṃ dentassa senā na suṇāti, sā anassavā nāma hoti. Kassaci adentassāpi suṇātiyeva, ayaṃ assavā nāma. Ovādapaṭikarāyāti ‘‘idaṃ vo kattabba, idaṃ na kattabba’’nti dinnaovādakarāya. Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti paññāveyyattiyena yutto. Medhāvīti ṭhānuppattikapaññāya samannāgato. Paṭibaloti samattho. Atthe cintetunti vaḍḍhiatthe cintetuṃ. So hi paccuppannaatthavaseneva ‘‘atītepi evaṃ ahesuṃ, anāgatepi evaṃ bhavissantī’’ti cinteti. Vijitāvīnanti vijitavijayānaṃ, mahantena vā vijayena samannāgatānaṃ. Vimuttacittānanti pañcahi vimuttīhi vimuttamānasānaṃ.
『财货』者，谓某人依其财富势力而富有。此处非唯称其少为财，乃称其巨富且以无量财富丰盈者为财拥有者。谓巨富者，多拥有众多宝物，乃称财富。『满溢仓库』者，仓库即储藏房舍，用以遮盖及安置财宝，故有满库财与粮食储藏之意。又谓有四种仓库，即象车马与国库、钱财粮食与衣物仓库。此一切皆称满溢仓库。谓财货能够多赋予他人，而不被拒绝者名为无拒绝财货；相反，受赠者虽不欲受，亦不得不受名为拒绝财货。所谓谏诫者，谓‘‘此事宜为，此事不宜为’’以教诲他者。谓贤者者，具有智慧之人。谓广学者者，具丰富知识。谓聪慧者者，能生于高度理智之人。谓善于思维者，能够思考和分析现时意义，乃至‘‘往昔即是如此，未来亦当如是’’故虑之。谓胜利者者，指克服众多竞争对手之人。谓解脱者者，具五种解脱境界及解脱心念者。
5-6. Patthanāsuttadvayavaṇṇanā第五至第六 两部《愿求经》注释
§135-136
135-136. Pañcame negamajānapadassāti nigamavāsino ca raṭṭhavāsino ca janassa. Hatthismintiādīhi hatthiassarathatharudhanulekhamuddāgaṇanādīni soḷasa mahāsippāni dassitāni. Anavayoti samattho paripuṇṇo. Sesamettha heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Chaṭṭhe oparajjanti uparājabhāvaṃ.
第五条中所称的『Negamajānapada』者，即邑落城邦，『Nigamavāsino』者，即市场居民，『Rāṭṭhavāsino』者，即国家居民。关于大象，有所谓『Hatthisminiti』等词，即以象马车辆跟随及书写记录等状的类别，诸多共计十六种大型职责已被说明。称其为『Anava』者，谓其无缺无漏、完满无缺。余下者应依前文所说的方式理解。至于第六条云：『Oparajjanti』，即晋升上位之义，指代担任副王职位。
7. Appaṃsupatisuttavaṇṇanā7. 少睡经注释
§137
137. Sattame purisādhippāyāti assaddhammavasena purise uppannādhippāyā purisajjhāsayā. Ādānādhippāyoti idāni gahetuṃ sakkhissāmi, idāni sakkhissāmīti evaṃ gahaṇādhippāyo. Visaṃyogādhippāyoti idāni nibbānaṃ pāpuṇissāmi, idāni pāpuṇissāmīti evaṃ nibbānajjhāsayo.
第七条所称『Purisādhippāyo』者，以男性为主，『Assaddhamma』的状态，意指男子生发的主导愿望或志向。『Ādānādhippāyo』即现今我能受持，现时可成之愿望，此为把握之主导。『Visaṃyogādhippāyo』则为断绝之主导，意指现时可达涅槃之志向。此愿望称为把持涅槃的心志。
8. Bhattādakasuttavaṇṇanā8. 食后经注释
§138
138. Aṭṭhame bhattādakoti bhattakkhādako, bahubhattabhuñjoti attho. Okāsapharaṇoti okāsaṃ pharitvā aññesaṃ sambādhaṃ katvā ṭhānena okāsapharaṇo. Tattha tattha laṇḍaṃ sāreti pātetīti laṇḍasāraṇo. Ettakā hatthīti gaṇanakāle salākaṃ gaṇhātīti salākaggāhī. Nisīdanasayanavasena mañcapīṭhaṃ maddatīti mañcapīṭhamaddano. Bhikkhugaṇanakāle salākaṃ gaṇhātīti salākaggāhī.
第138条：「饱食者」与「食物匮乏者」指的是那些经常多食或少食之人。所谓「空隙分散」，是指占据空隙、散布他处、造成彼此间隔之意，即空隙的扩大。此中「创伤，伤口」则指伤口的产生与流出。至于「这就是计算指示」，计数时取木棒，即以木棒为计算之用。用『坐卧姿势』，借助于床榻、坐垫来协助，这即是以床榻为辅的含义。比库计数时亦以木棒计数，即以木棒作为计数的工具。
9. Akkhamasuttavaṇṇanā9. 不倦经注释
§139
139. Navame hatthikāyanti hatthighaṭaṃ. Sesesupi eseva nayo. Saṅgāme avacarantīti saṅgāmāvacarā. Ekissāvā tiṇodakadattiyā vimānitoti ekadivasaṃ ekena tiṇodakadānena vimānito, ekadivasamattaṃ aladdhatiṇodakoti attho. Ito parampi eseva nayo. Na sakkoti cittaṃ samādahitunti ārammaṇe cittaṃ sammā ṭhapetuṃ na sakkoti. Sesamettha uttānameva. Imasmiṃ pana sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti veditabbaṃ.
第九条所称『Hatthikāya』者，即大象器皿或大筐。余下的意义亦同此类。『Saṅgāmāvacarā』指战事开始的行为。『Ekissāvā tiṇodakadattiyā vimānito』者，意指一天以一束禾草和一提水来施舍，只有一天不多作施舍者。前文与此意义相同。『Na sakko cittaṃ samādahitunti』意谓心不能集中的不具足，亦即在所取的对象上心无所专。余者下文同义。此法句本经中有详述其应如何来回起伏的情形。
10. Sotasuttavaṇṇanā10. 流经注释
§140
140. Dasame duruttānanti na suṭṭhu vuttānaṃ dosavasena pavattitānaṃ pharusavacanānaṃ. Durāgatānanti dukkhuppādanākārena sotadvāraṃ āgatānaṃ. Vacanapathānanti vacanānaṃ. Dukkhānanti dukkhamānaṃ. Tibbānanti bahalānaṃ tāpanasabhāvānaṃ vā. Kharānanti pharusānaṃ. Kaṭukānanti tikhiṇānaṃ. Asātānanti amadhurānaṃ. Amanāpānanti manaṃ appāyituṃ vaḍḍhetuṃ asamatthānaṃ. Pāṇaharānanti jīvitaharānaṃ. Yā sā disāti sabbasaṅkhārasamathādivasena dissati apadissatīti nibbānaṃ disāti veditabbaṃ. Yasmā pana taṃ āgamma sabbe saṅkhārā samathaṃ gacchanti, tasmā sabbasaṅkhārasamathoti vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Imasmiṃ pana sutte sīlasamādhipaññā missikā kathitāti.
第十条中『Duruttāna』即不正言辞，出于恶意而生的粗恶语言。『Durāgatāna』则是因引起痛苦而入耳之言。『Vacanapathā』为言辞的途径，『Dukkha』即痛苦之义。『Tibba』指火热激烈之痛苦或施加痛苦本性者。『Khara』为粗糙苛刻之意。『Kaṭuka』为尖锐、刺人。『Asāta』即不甜蜜，不和顺。『Amanāpa』意即心绪不令安宁，增益困扰，难以调适。『Pāṇahara』者指损害生命。此处所呈示者，名为『一切行都安稳』之义，即不现恶境境界，谓涅槃现显。因诸行皆安稳，故谓『诸行安稳』。余下俱如下述斥恶及修持戒、定、慧之要点。
Rājavaggo catuttho. · 王品第四。