(19) 4. Brāhmaṇavaggo · (19) 4. 婆罗门品复注
(19) 4. Brāhmaṇavaggo（19）四、婆罗门品
1-3. Yodhājīvasuttādivaṇṇanā一至三、《战士经》等注释
§181-183
181-183. Catutthassa paṭhamādīni uttānatthāneva.
181-183。于第四品开首之处，所举皆为赞扬。
4. Abhayasuttavaṇṇanā四、《阿巴亚经》注释
§184
184. Catutthe socatīti citte uppannabalavasokena socati, cittasantāpena anto nijjhāyatīti attho. Kilamatīti tasseva sokassa vasena kāye ca uppannadukkhena kilamati. Paridevatīti sokuddehakavasena taṃ taṃ vippalapanto vācāya paridevati. Urattāḷinti urattāḷaṃ, uraṃ tāḷetvāti attho. Tenāha ‘‘uraṃ tāḷetvā’’ti. Kaṅkhāvicikicchāti ettha ‘‘ekamevidaṃ pañcamaṃ nīvaraṇaṃ. Kiṃ nu kho ida’’nti ārammaṇaṃ kaṅkhanato kaṅkhā, ‘‘idameva vara’’nti nicchetuṃ asamatthabhāvato ‘‘vicikicchā’’ti vuccati – ‘‘dhammasabhāvaṃ vicinanto kicchati, vigatā cikicchā’’ti vā katvā.
184。第四品中『伤心』，指的是心起因强烈的悲痛而悲伤，此处所谓心之悲痛，乃指内心之苦恼最终归于平息的意思。『伤恼』者，即借由悲痛之势使身因生苦而感到忧伤。『忧悒』指以忧伤之质，借由语言的种种抒发表达痛苦。『胸击痛』乃胸部疼痛、折痛之意，因此有说“胸受击痛”。此因故说“胸受击痛”。『怀疑疑难』，此处指“五种第五盖”之一。因对所观法有所疑难，因而生起怀疑。这是一个起点，即对“这是否真如？”心存根本的怀疑。欲断此疑难，奈何不能，故称“疑难”——意谓“考察法性，遇见困难，虽自谓已断除怀疑亦然”。
Abhayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《阿巴亚经》注释完。
5. Brāhmaṇasaccasuttavaṇṇanā五、《婆罗门谛经》注释
§185
185. Pañcame etthāti etasmiṃ suññatānupassanādhikāre. Kvacīti katthaci ṭhāne, kāle, dhamme vā. Atha vā kvacīti ajjhattaṃ bahiddhā vā. Attano attānanti sakattānaṃ ‘‘ayaṃ kho, bho brahmā, mahābrahmā…pe… vasī pitā bhūtabhabyāna’’ntiādinā (dī. ni. 1.42) parehi parikappitaṃ attānañca kassaci kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘kassacī’’tiādimāha. Tattha parassāti parajāti paro purisoti vā evaṃ gahitassa. Na ca mama kvacanīti ettha mama-saddo aṭṭhānappayuttoti āha ‘‘mama-saddaṃ tāva ṭhapetvā’’ti. Parassa cāti attano aññassa. Paro puriso nāma atthi mamatthāya ṭhito. Tassa vasena mayhaṃ sabbaṃ ijjhatīti ekaccadiṭṭhigatikaparikappitavasena paraṃ attānaṃ tañca attano kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘na ca kvacanī’’tiādimāha. Ettha ca nāhaṃ kvacanīti sakaattano sabbhāvaṃ na passati. Na kassaci kiñcanatasminti sakaattano eva kassaci attaniyataṃ na passati. Na ca mamāti etaṃ dvayaṃ yathārahaṃ sambandhitabbaṃ, atthi-padaṃ paccekaṃ. Na ca kvacani parassa attā atthīti parassa attano abhāvaṃ passati. Tassa parassa attano mama kiñcanatā natthīti parassa attano anattaniyataṃ passati. Evaṃ ajjhattaṃ bahiddhā khandhānaṃ attattaniyasuññatā-suddhasaṅkhārapuñjatā-catukoṭikasuññatāpariggaṇhanena niṭṭhā hoti. Sesamettha suviññeyyameva.
185。第五处所指者即此处的空性观察法境界。“何处”者，指某地、某时、某法。又或指内或外。所谓我我者，即比喻如“此者，婆罗门，大婆罗门……长老父也”之类（引自《长部尼苏萨》《尼经释》1.42），以他者构假自身，显明“某者”实无任何实体存在，谓某者根本不可见。此处“他者”即他人、异人、他人之人。非“我”的意思，于此指“我”字发音只是配合地位，如言“我语之声募集于此”。“他者”则指他人。异人意谓存在非己所依止。由此视野，我所依自我及他者皆不可见。此故“不我”即彼者本无，称为“不定”、“非确定”。这里谓诸蕴内部空性、纯洁心行四分众生空性，结论显现已达极致，乃至此皆应彻悟，余则难识。
Brāhmaṇasaccasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《婆罗门谛经》注释完。
6. Ummaggasuttavaṇṇanā六、《隧道经》注释
§186
186. Chaṭṭhe ākaḍḍhīyatīti cittavasiko loko tattha tattha upakaḍḍhīyati. Tesaṃyevettha gahaṇaṃ veditabbanti ye apariññātavatthukā cittassa vasaṃ gacchanti, tesaṃyeva gahaṇaṃ. Na hi pariññātakkhandhā pahīnakilesā cittassa vasaṃ gacchanti, cittaṃ pana attano vase vattenti. Saha sīlenāti cārittavārittasīlena saddhiṃ. Pubbabhāgapaṭipadanti dhutaṅgamādiṃ katvā yāva gotrabhuñāṇaṃ, tāva pavattetabbaṃ samathavipassanāsaṅkhātaṃ sammāpaṭipadaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
186。第六处曰“受制”，意指心所主导俗世凡夫于此处被束缚。须辨明对未明本质心之束缚。唯一束缚。对于已达明悟五蕴已经断除烦恼者，心不受其役而自在转。修行及律戒合一。以先修法为基，渐至理慧及断尽家产后，修持正定与正观为正法修行。结论理应清楚明确。
Ummaggasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《隧道经》注释终。
7. Vassakārasuttavaṇṇanā七、《瓦萨咖拉经》注释
§187
187. Sattame vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmattoti ettha vassakāroti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ. Mahatiyā issariyamattāya samannāgato mahāmatto. Issariyamattāyāti ca issariyappamāṇenāti attho, issariyena ceva vittūpakaraṇena cāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo, upabhogūpakaraṇānipi hi loke ‘‘mattā’’ti vuccanti. Magadharañño, magadharaṭṭhe vā mahāmattoti magadhamahāmatto. Tudisaññito gāmo nivāso etassāti todeyyo. Tenevāha ‘‘tudigāmavāsikassā’’ti. Tudigāmavāsitā cassa tattha adhipatibhāvenāti daṭṭhabbā. So hi taṃ gāmaṃ soṇadaṇḍo viya, campaṃ kūṭadanto viya, khāṇumataṃ adhipatibhāvena ajjhāvasati. Mahaddhano hoti pañcacattālīsakoṭivibhavo. Parisatīti parisāyaṃ, janasamūheti attho. Tenāha ‘‘sannipatitāya parisāyā’’ti. Abhippasannoti ettha abhikkamanattho abhi-saddoti āha ‘‘atikkamma pasanno’’ti, pasādanīyaṃ ṭhānaṃ atikkamitvā appasādanīyaṭṭhāne pasannoti adhippāyo. Taṃ taṃ kiccaṃ atthaṃ passatīti atthadasā, alaṃ samatthā paṭibalā atthadasā alamatthadasā, alamatthadase atisayantīti alamatthadasatarā. Tenāha ‘‘atthe passituṃ samatthā’’tiādi. Neva sappurisaṃ na asappurisaṃ jānāti sappurisadhammānaṃ asappurisadhammānañca yāthāvato ajānanato. Sesamettha uttānameva.
187。第七处“长老者”为婆罗门贵族之称，此处指出婆罗门名为"长老"者，具足极高的王权威严。所谓王权，即权威及财富也。此处意指权力与财富俱足。此处附带乡村乡镇也。示彼处为乡镇领主治理，日常统御若如萨迦天帝般。其财富极大，拥有四十五亿财富。此处“会议”意为群众聚集。谓集众会中聚集。所谓“乐意”者，意指超越且心悦诚服，而非不悦。此处说必须能辨明其理，即理对与不对，真理或虚假，不能混淆。断然非愚人不愚慧者皆可知圣贤法与非圣贤法。
Vassakārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《瓦萨咖拉经》注释终。
8. Upakasuttavaṇṇanā八、《伍巴咖经》注释
§188
188. Aṭṭhame nibbattivasena nirayaṃ arahati, nirayasaṃvattaniyena vā kammunā niraye niyuttoti nerayiko. Avīcimhi uppajjitvā tattha āyukappasaññitaṃ antarakappaṃ tiṭṭhatīti kappaṭṭho. Nirayūpapattiṃ pariharaṇavasena tikicchituṃ asakkuṇeyyoti atekiccho. Apariyādinnāvāti aparikkhīṇāyeva. Sace hi eko bhikkhu kāyānupassanaṃ pucchati, añño vedanānupassanaṃ…pe… cittānupassanaṃ. ‘‘Iminā puṭṭhe ahaṃ pucchāmī’’ti eko ekaṃ na oloketi, evaṃ santepi tesaṃ vāro paññāyati eva, buddhānaṃ pana vāro na paññāyati. Vidatthicaturaṅgulaṃ chāyaṃ atikkamanato puretaraṃyeva bhagavā cuddasavidhena kāyānupassanaṃ, navavidhena vedanānupassanaṃ, soḷasavidhena cittānupassanaṃ, pañcavidhena dhammānupassanaṃ katheti. Tiṭṭhantu vā evaṃ cattāro. Sace hi aññe cattāro sammappadhānesu, aññe iddhipādesu, aññe pañcindriyesu , aññe pañcabalesu, aññe sattabojjhaṅgesu, aññe aṭṭhamaggaṅgesu pañhe puccheyyuṃ, tampi bhagavā katheyya. Tiṭṭhantu vā ete aṭṭha. Sace aññe sattatiṃsa janā bodhipakkhiyesu pañhe puccheyyuṃ, tampi bhagavā tāvadeva katheyya. Kasmā? Yāvatā hi lokiyamahājane ekaṃ padaṃ kathente tāva ānandatthero aṭṭha padāni katheti. Ānandatthere pana ekaṃ padaṃ kathenteyeva bhagavā soḷasa padāni katheti. Kasmā? Bhagavato hi jivhā mudu, dantāvaraṇaṃ suphusitaṃ, vacanaṃ agaḷitaṃ, bhavaṅgaparivāso lahuko. Tena vuttaṃ – ‘‘apariyādinnāvassa tathāgatassa dhammadesanā, apariyādinnaṃ dhammapadabyañjana’’nti.
188。第八处，因果之现象，如地狱当中苦报而生昔日之罪，由此轮回恶趣，谓地狱生者。于无间地狱生者，意味着寿命虽长，期间则极苦，所以称永劫。因地狱之入者多因业力成熟，此故难疗、不易治疗称顽疾。所谓无怠者，即无出现缺失。若某比库专注于身观，或他专注于受想心法观测，自言“此处我问此”，然不观察他处，虽如此尚可引导，佛所教者不得局限一观。佛以十四法说身观，九法说受观，十六法说心观，五法说法观。如此总共四处。若有人疑问有关四圣谛、四正勤、五根、五力、七觉支、八正道等，应当一一请教，佛亦逐一开示。何故？因世间群众仅懂一语时，阿难长老却能分说八义；唯佛诠释十六义。何以？因佛口柔软，齿密遮盖，语辞恰当，表面宁静，故有言“阿不疲乏之如来所说法，精辟而不失真”。
Tattha dhammadesanāti tantiṭṭhapanā. Dhammapadabyañjananti ettha dhammoti pāḷi. Pajjati attho etenāti padaṃ. Vākyañca padeneva saṅgahitaṃ. Atthaṃ byañjetīti byañjanaṃ, akkharaṃ. Tañhi padavākyaṃ paricchijjamānaṃ taṃ taṃ atthaṃ byañjeti pakāseti. Etena aparāparehi padabyañjanehi sucirampi kālaṃ kathentassa tathāgatassa na kadāci tesaṃ pariyādānaṃ atthīti dasseti. Guṇadhaṃsīti guṇadhaṃsanasīlo. Pagabboti vācāpāgabbiyena samannāgato.
于此，所谓法说者，即为教诲的表达。冠以“法”字者，此处的“法”是巴利文中 dhammoti 的意思。意指内容，故称为“字”。句子也正是由字组合而成。标示意义的是所谓标志，即文字。借此对句子中每一字的内容进行阐释并说明之。由此可见，历代如来常对诸字义层层详述，毫无遗漏，显示其究竟意义。所谓性相，即秉持于性相注释之风。所谓起始，乃指言语发端所在。
Upakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《伍巴咖经》注释终。
9. Sacchikaraṇīyasuttavaṇṇanā九、应作证经注释
§189
189. Navame nāmakāyenāti sahajātanāmakāyena. Sesamettha uttānameva.
第189节“第九者名为身体”，意指与共生起的身体相应。此处所余，唯有标题而已。
Sacchikaraṇīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 应作证经注释完毕。
10. Uposathasuttavaṇṇanā十、伍波萨他经注释
§190
190. Dasame tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtanti āmeḍitavacanaṃ byāpanicchāvasena vuttanti āha ‘‘yato yato anuviloketī’’ti. Anuviloketvāti ettha anu-saddopi byāpanicchāvacanamevāti anu anu viloketvāti attho, pañcapasādappaṭimaṇḍitāni akkhīni ummīletvā tato tato viloketvāti vuttaṃ hoti. Alanti yuttaṃ, opāyikanti attho ‘‘alameva nibbinditu’’ntiādīsu (dī. ni. 2.272; saṃ. ni. 2.124-126) viya. Puṭabandhanena pariharitvā asitabbaṃ puṭosaṃ sambalaṃ a-kārassa o-kāraṃ katvā. Tenāha ‘‘pātheyya’’nti. Sesamettha suviññeyyameva.
第190节谓“第十节之静灭”，即“静灭”一词为修行者所用，表示远离烦恼的状态。此处援引语云：“凡所观照处处皆然”，截取其中观照含义。所谓观照者，乃指依序仔细观察，宛如将五种美好宝石状眼逐一睁开，反复察看。此乃合宜之法；所谓法门，即指借由“寡淡恼厌远离”诸理达此境界（引自《大毗尼律》二·272、《相应部》二·124-126等）。弃绝障碍，以柔软语法支持的手段，将字母 o 改划成 a。故称“可受用者”。此余留部分理当深思熟习。
Uposathasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 伍波萨他经注释完毕。
Brāhmaṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 婆罗门品注释完毕。