(14) 4. Puggalavaggo
(14) 4. Puggalavaggo（十四）第四 人品
1. Saṃyojanasuttavaṇṇanā一、《结经》注释
§131
131. Catutthassa paṭhame upapattippaṭilābhaṃ saṃvattanikānīti upapattipaṭilābhiyāni. Bhavapaṭilābhiyānīti etthāpi eseva nayo. Yehīti yehi saṃyojanehi hetubhūtehi, karaṇabhūtehi vā. Nanu ca sotāpannassapi orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni, kasmā pana sakadāgāmīyeva idha gahitoti āha ‘‘sakadāgāmissāti idaṃ appahīnasaṃyojanesu ariyesu uttamakoṭiyā gahita’’nti. Tattha appahīnasaṃyojanesūti appahīnaorambhāgiyasaṃyojanesu. Uttamakoṭiyā gahitanti ukkaṭṭhaparicchedena gahitaṃ. Sakadāgāmito parañhi appahīnaorambhāgiyasaṃyojano ariyo nāma natthi. Nanu ca sakadāgāmissa pahīnānipi orambhāgiyāni saṃyojanāni atthi diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsasaṃyojanānaṃ pahīnattā, tasmā ‘‘orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnānī’’ti kasmā vuttanti āha ‘‘orambhāgiyesu ca appahīnaṃ upādāyā’’tiādi. Yasmā kāmarāgabyāpādasaṃyojanāni sakadāgāmissa appahīnāni, tasmā tāni appahīnāni upādāya ‘‘orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnānī’’ti vuttaṃ, na sabbesaṃ appahīnattāti adhippāyo.
第131。第四法门中所谓的生起与消失之分别者，即谓生起与消失诸事。在此亦依此理。所谓生起是指由诸结缔所成因缘起者或为缘故成因者。然须知即使初果入流者，其初部分之结缔尚未尽除，何故唯独于斯须果乃称为把握？谓言「仅此斯须果乃于此诸已除结缔之圣者为上等把握」。此中所谓已除结缔者，即指已除初部分结缔。所谓上等把握，谓以极为分明之辨别所成把握。斯须果者，彼之外无已除初部分结缔之圣者。然于斯须果之已除者中，亦存有初部分结缔之束缚，若是见疑戒禁之戒戒斥责之结缔已除，故谓「初部分结缔为已除」，又谓「于初部分结缔中亦非执着」，因斯须果于欲爱嗔恚之结缔即为已除，故谓「初部分结缔为已除」。但非一切俱除之已除，故此仅为片面之断除。
Saṃyojanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《结经》注释完毕。
2. Paṭibhānasuttavaṇṇanā二、《辩才经》注释
§132
132. Dutiye paṭibhānaṃ vuccati ñāṇampi ñāṇassa upaṭṭhitavacanampi, taṃ idha adhippetaṃ, atthayuttaṃ kāraṇayuttañca paṭibhānamassāti yuttappaṭibhāno. Pucchānantarameva sīghaṃ byākātuṃ asamatthatāya nomuttappaṭibhānamassāti nomuttappaṭibhāno. Iminā nayena sesā veditabbā. Ettha pana paṭhamo kañci kālaṃ vīmaṃsitvā yuttameva pekkhati tipiṭakacūḷanāgatthero viya. So pana pañhaṃ puṭṭho pariggahetvā yuttappattakāraṇameva katheti. Dutiyo pucchānantarameva yena vā tena vā vacanena paṭibāhati, vīmaṃsitvāpi ca yuttaṃ na pakkheti catunikāyikapiṇḍatissatthero viya. So pana pañhaṃ puṭṭho pañhapariyosānampi nāgameti, yaṃ vā taṃ vā kathetiyeva, vacanatthaṃ panassa vīmaṃsiyamānaṃ katthaci na lagati. Tatiyo pucchāsamakālameva yuttaṃ pekkhati, taṃkhaṇaṃyeva ca naṃ byākaroti tipiṭakacūḷābhayatthero viya. So pana pañhaṃ puṭṭho sīghameva katheti, yuttappattakāraṇo ca hoti. Catuttho puṭṭho samāno neva yuttaṃ pekkhati, na yena vā tena vā paṭibāhituṃ sakkoti, tibbandhakāranimuggo viya hoti lāḷudāyitthero viya.
第132。第二义谓为智慧及智慧所依之言说，是此中所应具备之合理、义理相应及因缘相应之解说，谓之合理之解说。若不能于问难之后迅速明了讲说，则谓为不合理之解说。由此法则应当明了于余者。此中第一人如同三藏长老，先观察一时，乃讲明合理且具因缘之理。彼问难后，亦能以或语或辞回答，不废亦不偏。第二人如经藏小愿长老，问难终了亦不回避，以或语或辞答对。讲解内容因深究时或稍乏，但无碍其义理。第三人如三藏长老，他于问难同时见合理之义理，且迅速讲说，其因有理，有所依托。第四人如怠惰答师，问难当下虽共处而不见合理，且不能答言，犹困惑之失脱者。
Paṭibhānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《辩才经》注释完毕。
3-4. Ugghaṭitaññūsuttādivaṇṇanā三至四、《略示即知者经》等注释
§133-4
133-4. Tatiye ugghaṭitaññūti ettha ugghaṭanaṃ nāma ñāṇugghaṭanaṃ, ñāṇena ugghaṭitamatteyeva jānātīti attho. Saha udāhaṭavelāyāti udāhāre udāhaṭamatteyeva. Dhammābhisamayo hotīti catusaccadhammassa ñāṇena saddhiṃ abhisamayo. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’tiādinā (vibha. 355) nayena saṃkhittena mātikāya ṭhapiyamānāya desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā arahattaṃ gaṇhituṃ samattho puggalo ‘‘ugghaṭitaññū’’ti vuccati. Vipañcitaṃ vitthāritameva atthaṃ jānātīti vipañcitaññū. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ saṃkhittena mātikaṃ ṭhapetvā vitthārena atthe bhājiyamāne arahattaṃ pāpuṇituṃ samattho puggalo ‘‘vipañcitaññū’’ti vuccati . Uddesādīhi netabboti neyyo. Anupubbena dhammābhisamayoti anukkamena arahattappatti. Byañjanapadameva paramaṃ assāti padaparamo. Na tāya jātiyā dhammābhisamayo hotīti tena attabhāvena jhānaṃ vā vipassanaṃ vā maggaṃ vā phalaṃ vā nibbattetuṃ na sakkotīti attho. Catutthaṃ uttānameva.
第133-134。第三称诣知者，此处所谓诣知，谓智慧之开启。开启，即谓以智慧而能彻知之义。与例之谓时刻，谓举例示相似之际。法之究境，乃四圣谛之智慧共达之究境。称之为「此谓」者，谓此以简略而依照法总目，以传法次第，令得智慧通达阿拉汉果之者，谓曰「开启智慧者」。通达展开者，谓以广泛说明含义，令能辨知阿拉汉果之者，谓曰「展开智慧者」。不应以其所示目的妄言他义，谓不可随分段解说作他义。初为逐次法则进发之法理，通过次第逐渐至阿拉汉果。用词上，「最高」指词义上之至高。并非谓因其生无明，故能涵盖禅定、观照、正道、果报、涅槃等之义。第四句仅为举名而已。
Ugghaṭitaññūsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《略说即知者经》等注释终了。
5-8. Sāvajjasuttādivaṇṇanā五至八、《有过失经》等注释
§135-8
135-8. Pañcame sāvajjoti sadoso. Sāvajjena kāyakammenāti sadosena pāṇātipātādinā kāyakammena. Itaresupi eseva nayo. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ puggalo tīhi dvārehi āyūhanakammassa sadosattā gūthakuṇapādibharito padeso viya ‘‘sāvajjo’’ti vuccati. Sāvajjena bahulanti yassa sāvajjameva kāyakammaṃ bahulaṃ hoti, appaṃ anavajjaṃ. So ‘‘sāvajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato appaṃ anavajjenā’’ti vuccati. Itaresupi eseva nayo. Ko pana evarūpo hotīti? Yo gāmadhammatāya vā nigamadhammatāya vā kadāci karahaci uposathaṃ samādiyati, sīlāni pūreti. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ puggalo tīhi dvārehi āyūhanakammesu sāvajjasseva bahulatāya anavajjassa appatāya ‘‘vajjabahulo’’ti vuccati. Yathā hi ekasmiṃ padese dubbaṇṇāni duggandhāni pupphāni rāsikatānassu, tesaṃ upari tahaṃ tahaṃ adhimuttakavassikapāṭalāni patitāni bhaveyyuṃ, evarūpo ayaṃ puggalo veditabbo. Yathā pana ekasmiṃ padese adhimuttakavassikapāṭalāni rāsikatānassu, tesaṃ upari tahaṃ tahaṃ duggandhāni badarapupphādīni patitāni bhaveyyuṃ. Evarūpo tatiyo puggalo veditabbo. Catuttho pana tīhi dvārehi āyūhanakammassa niddosattā ca catumadhurabharitasuvaṇṇavāti viya daṭṭhabbo. Chaṭṭhādīni uttānatthāneva.
第135-138。第五谓称恶，恶者乃恼辱。恼辱以身行作恶，如杀生等身业。余亦依此理。此谓此人如负累恶行之三途亡命之处，如负重俯身负载负担股膝之地，谓为「恶者」。以恶为多者，是指以恶之身业为多数，少不为过犯者，谓为「以恶身业为多充满过犯不足者」，呼为恶重多者。余亦依此。何以则如是？或于乡法、集市法中，时时守护斋戒、奉行清规。此谓此人于三途恶行之中，常守持守护，故称为恶重多者。简言之，若某处有污秽异味之花、臭恶之气聚合于爱好者之所，或此人亦当如是认识。若某处有异味花散布于爱好者之所，彼处亦应如是认知。若某处异味花聚合于爱好者之所且散布异味花，亦当如是认知。第四者，依三途恶行之不悦重锻煉金色光明，犹如视觉所见。第六者及余后义，内容详尽于以此。
Sāvajjasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《有过失经》等注释终了。
9-10. Dhammakathikasuttādivaṇṇanā九至十、《说法者经》等注释
§139-140
139-140. Navame appañca bhāsatīti sampattaparisāya thokameva katheti. Asahitañcāti kathento ca pana na atthayuttaṃ kālayuttaṃ katheti. Parisā cassa na kusalā hotīti sotuṃ nisinnaparisā cassa yuttāyuttaṃ kāraṇākāraṇaṃ siliṭṭhāsiliṭṭhaṃ na jānātīti attho. Evarūpoti ayaṃ evaṃjātiko bāladhammakathiko evaṃjātikāya bālaparisāya dhammakathikotveva nāmaṃ labhati. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo. Ettha ca dveyeva janā sabhāvadhammakathikā, na itare. Itare pana dhammakathikānaṃ anto paviṭṭhattā evaṃ vuttā. Dasamaṃ uttānameva.
第139-140。第九谓统合说法者，谓于贤众聚会中单独小谈。谓虽言而不善说，不能随义理恰当时间表达。谓其众会虽在而其众中不能称为善，因是业果生不善。因此谓此类同愚者，唯以愚癡业说法，故称为愚者众中的说法者。此外依此法则，于一切处当得理解其义。此处分二类说理人，非其他。其他言理者虽外表入内，但亦如是论述。第十句仅为举名而已。
Dhammakathikasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《说法者经》等注释终了。
Puggalavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《人品》注释终了。