5. Rohitassavaggo · 5. 罗希德萨品复注
5. Rohitassavaggo5. 罗希达萨品
1. Samādhibhāvanāsuttavaṇṇanā1. 《定修习经》注释
§41
41. Pañcamassa paṭhame diṭṭhadhammasukhavihārāyāti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihāratthāya, nikkilesatāya nirāmisena sukhena viharaṇatthāyāti attho. Iminā cattāri phalasamāpattijjhānāni khīṇāsavassa āsavakkhayādhigamato aparabhāge adhigatarūpārūpajjhānāni ca kathitāni. Dibbacakkhuñāṇadassanappaṭilābhāyāti dibbacakkhuñāṇappaṭilābhatthāya. Dibbacakkhuñāṇañhi rūpagatassa dibbassa itarassa ca dassanaṭṭhena idha ‘‘ñāṇadassana’’nti adhippetaṃ. Ālokasaññaṃ manasi karotīti divā vā rattiṃ vā sūriyadīpacandamaṇiukkāvijjulatādīnaṃ āloko divā rattiñca upaladdho, yathāladdhavaseneva ālokaṃ manasi karoti citte ṭhapeti, tathā ca naṃ manasi karoti, yathāssa subhāvitālokakasiṇassa viya kasiṇāloko yathicchakaṃ yāvadicchakañca so āloko rattiyaṃ upatiṭṭhati , yena tattha divāsaññaṃ ṭhapeti, divā viya vigatathinamiddho hoti. Tenāha ‘‘yathā divā tathā ratti’’nti.
第五十一节 说「在此第五中，第一为见法安乐的住处」者，意即在此自身存在中，为了安乐的住处、不夹杂、不嗜欲地以安乐欢住之义。由此分别述说四果得成时生起的禅定，谓断除烦恼后修得的无烦恼定，以及已成就后所得的色及无色禅定。所谓「天眼知识与见证的获得」者，是指得天眼知识的获得。天眼知识乃观察色法与非色法之他物，以此故名为“知识见证”。所谓「心起光明分别见」者，是指白昼或黑夜，能观察日光、灯光、月光、星光等之光明，心中如观光明般安立此光，或不观此光，如修光明遍法之时，光明随心所欲地在夜间藏伏，故心中生起昼间见识，白昼如常无烦恼眠迷，故说「如昼复如夜」
Yathā divā ālokasaññā manasi katā, tatheva naṃ rattimpi manasi karotīti yathā divā diṭṭho āloko, tatheva taṃ rattiṃ manasi karoti. Dutiyapadeti ‘‘yathā rattiṃ tathā divā’’ti imasmiṃ vākye. Esa nayoti iminā yathā rattiyaṃ candālokādi āloko diṭṭho, evameva rattiṃ diṭṭhākāreneva divā taṃ ālokaṃ manasi karoti citte ṭhapetīti imamatthaṃ atidisati. Iti vivaṭena cetasāti evaṃ apihitena cittena, thinamiddhāpidhānena apihitacittenāti vuttaṃ hoti. Apariyonaddhenāti samantato anaddhena asañchāditena. Kiñcāpītiādinā attanā vuttamevatthaṃ samattheti. Ālokasadisaṃ kataṃ ‘‘yathā divā tathā ratti’’ntiādinā.
所谓「如昼当起光明分别，夜间亦如是心中欢喜不忘」，是指白昼观光明如实起心分别，夜间亦如是心中忆念光明。第二步谓「如夜亦如昼」，意即此语中含义是如夜间见到月光等光明，白昼亦如是于心中观想该光，置于内心。由此说明心灵的光明心经历昼夜的互相对称。此审慧乃内心正念的清晰安住，非昏沉迷乱之心。称此为「如白昼如黑夜」。所谓「不间断」即指从头至尾无间断，心不分散，不混乱，无遮碍。谓以自身智慧所说，光明分明安立于心，如说此处「如白昼复如夜」发生见证。
Sattaṭṭhānikassāti ‘‘abhikkante paṭikkante sampajānakārī hotī’’tiādinā (dī. ni. 1.214; 2.376; ma. ni. 1.109) vuttassa sattaṭṭhānikassa satisampajaññassa atthāya. Pariggahitavatthārammaṇatāyāti vatthuno ārammaṇassa ca yāthāvato viditabhāvena. Yathā hi sappaṃ pariyesantena tassa āsaye vidite sopi vidito gahito eva ca hoti mantāgadabalena tassa gahaṇassa sukarattā, evaṃ vedanāya āsayabhūte vatthumhi ārammaṇe ca vidite ādikammikassapi vedanā viditā gahitā eva hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca tassā gahaṇassa sukarattā. Pageva pariññātavatthukassa khīṇāsavassa. Tassa hi uppādakkhaṇepi ṭhitikkhaṇepi bhaṅgakkhaṇepi vedanā viditā pākaṭā honti ‘‘tā vedanā evaṃ uppajjitvā’’tiādinā. Na kevalañca vedanā eva, idha vuttā saññādayopi avuttā cetanādayopi viditāva uppajjanti ceva tiṭṭhanti ca nirujjhanti ca. Nidassanamattañhetaṃ, yadidaṃ pāḷiyaṃ vedanāsaññāvitakkaggahaṇaṃ. Tena anavasesato sabbadhammānampi uppādādito viditabhāvaṃ dasseti.
所谓“七七时刻”是指经文中「当正生、当正灭，正念恒作」的教诲（《律藏·尼陀经》1.214、2.376；《大毗尼》1.109）。此处说「七七时刻正念及正知」是指此教化时刻的正念觉知。所谓“周密察察”即对缘起法和诸缘随缘的周全明了。譬如有遍寻的房舍，已知位置且已掌握，虽拙于实地取物斥力，但凭记忆中知悉物件所在，察知缘起心法的趣向法门，这是以成就不生烦恼者之阅历为基础。故在此能明了诸处所感受及心受，见诸感受实相，知其生住坏灭，且非仅只有心，如经中说，感受、念等俱皆觉知知晓。此为示例，巴利文感受、念、想、取、作均包含。此代表诸法生起不断灭除的明了觉识。
Apica vedanāya uppādo vidito hoti, upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti, atthaṅgamo vidito hoti. Kathaṃ vedanāya uppādo vidito hoti ? Avijjāsamudayā vedanāsamudayo, taṇhāsamudayā kammasamudayo, phassasamudayā vedanāsamudayoti nibbattilakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa samudayaṃ passati. Evaṃ vedanāya uppādo vidito hoti. Kathaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti? Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti, dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti, anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Evaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Iti khayato bhayato suññato jānāti. Kathaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti? Avijjānirodhā vedanānirodho…pe… evaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Imināpi nayenettha attho veditabbo.
又谓「感受的生起皆了知，持续不变皆了知，消逝无常亦了知」。何以故感受的生起能被了知？无明的生起招引感受的生起，渴爱的生起招引作业的生起，触觉的生起招引感受的生起，观此涅槃相迹，其觉受蕴生起显现。感受生起即该生起。何以故感受的持续了知？由于对无常事实的正思惟，观其消逝，故持续之感受亦了知。何以故感受的消逝了知？由无明的灭除产生感受的灭除，如彼般。由此能知此义，应当如此体认。
Iti rūpanti ettha itisaddo anavasesato rūpassa sarūpanidassanatthoti tassa idaṃ rūpanti etena sādhāraṇato sarūpanidassanamāha, ettakaṃ rūpanti etena anavasesato, na ito paraṃ rūpaṃ atthīti tabbinimuttassa aññassa abhāvaṃ. Iti vedanātiādīsupi ayaṃ vedanā, ettakā vedanā, ito paraṃ vedanā natthi. Ayaṃ saññā…pe… ime saṅkhārā…pe… idaṃ viññāṇaṃ, ettakaṃ viññāṇaṃ, ito paraṃ viññāṇaṃ natthīti evamattho daṭṭhabboti āha ‘‘vedanādīsupi eseva nayo’’ti.
此处所说色法，意谓依巴利文中无间断观察色法之总义称“色”。举例说明：「诸法如是色」，此处所指的色是就色法的普遍现象所说，许多色相，乃至于色法以上则无。欲明了其他色法的不存在。由此所谓的感受等法及心识，皆衡量为如此感受，如此想、诸行、如此识，无超出此界限，故此谓「感受等法」，并举此为领会指示，故说「感受等法依此为理路」。
Ñāṇena jānitvā paroparāni. Paroparānīti parāni ca oparāni ca. Uttamādhamānīti parattabhāvasakattabhāvādīni uttamādhamāni. Calitanti taṇhādiṭṭhivipphanditaṃ. Anīghoti rāgādiīgharahito. Atāri soti so evarūpo arahā jātijaraṃ atari.
谓由智慧得知他者。所谓“他者”即他法，有彼有此等。所谓“优劣上中”是指存在层次诸如超越与非超越等观念。谓「流动」是指以渴爱等观念所扰乱的。谓“不烦恼”即断除贪嗔痴。谓“不焦虑”是指断除烦恼的阿拉汉之生起死，并无忧虑之忧恼。
Samādhibhāvanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《定修习经》注释终。
2-4. Pañhabyākaraṇasuttādivaṇṇanā2-4. 《答问经》等注释
§42-44
42-44. Dutiye etesaṃ pañhānanti ekaṃsabyākaraṇādīnaṃ catunnaṃ pañhānaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne byākaraṇaṃ jānātīti ‘‘cakkhuṃ anicca’’nti puṭṭhe ‘‘anicca’’nti ekaṃseneva byākātabbaṃ. ‘‘Aniccā nāma cakkhu’’nti puṭṭhe pana ‘‘na kevalaṃ cakkhumeva, sotampi anicca’’nti evaṃ vibhajitvā byākātabbaṃ. ‘‘Yathā cakkhuṃ tathā sotaṃ, yathā sotaṃ tathā cakkhu’’nti puṭṭhe ‘‘kenaṭṭhena pucchasī’’ti paṭipucchitvā ‘‘dassanaṭṭhena pucchāmī’’ti vutte ‘‘na hī’’ti byākātabbaṃ. ‘‘Aniccaṭṭhena pucchāmī’’ti vutte ‘‘āmā’’ti byākātabbaṃ. ‘‘Taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’ntiādīni puṭṭhena pana ‘‘abyākatametaṃ bhagavatā’’ti ṭhapetabbo, esa pañho na byākātabboti evaṃ jānātīti attho. Atthasamāgamenāti atthassa paṭilābhena laddhabbena. Samiti saṅgati samodhānanti samayo, paṭilābho. Samayo eva abhisamayo, abhimukhabhāvena vā samayo abhisamayoti evamettha padattho veditabbo. Sesaṃ suviññeyyameva. Tatiyacatutthāni uttānatthāneva.
第42至44节。次为二，谓彼辈的四个疑问中，有一个为单独说明语法等的疑问。在各处当中知晓语法，谓为“眼为无常”，问及“无常”时应以简明唯一的语法来说明。问“眼乃无常”，又答“非唯眼为无常，耳亦无常”，如此分别讲解。问“如眼如耳，如耳如眼”，问曰“以何者问”，答曰“以见为缘故问”，这当解释为“不是的”。问“以无常为缘故问”，答曰“是的”。问及“生命、身体”等时，应标明“此为世尊所未说明”，此问题不可详述，如是知晓其义。所谓义理相应，即义理之获得、理解得着。念时、聚合、解决，谓之时、获得。此时即得靠近、相向，称为获得，在此应明白词义。末节内容自明。第三第四节仅于正义处。
Pañhabyākaraṇasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《答问经》等注释终。
5-6. Rohitassasuttādivaṇṇanā5-6. 《罗希达萨经》等注释
§45-46
45-46. Pañcame (saṃ. ni. ṭī. 1.1.107) ekokāseti cakkavāḷassa pariyantasaññite ekasmiṃ okāse. Bhummanti ‘‘yatthā’’ti idaṃ bhummavacanaṃ. Sāmaññato vuttampi ‘‘so lokassa anto’’ti vacanato visiṭṭhavisayameva hoti. ‘‘Na jāyati, na mīyatī’’ti vatvā puna ‘‘na cavati, na upapajjatī’’ti kasmā vuttanti āha ‘‘idaṃ aparāparaṃ…pe… gahita’’nti. Padagamanenāti padasā gamanena. Satthā saṅkhāralokassa antaṃ sandhāya vadati upari sabbāni pakāsetukāmo. Saṅkhāralokassa hi anto nibbānaṃ.
第45至46节。第五节（相关注疏卷一第一〇七页）谓一时转轮圣王国境的边缘某处。“地”者，谓此地之言。通行说法亦谓“此为世界之边际”，是针对特定领域的说法。谓“不生不灭”，复谓“不失不生”，为何说此？谓“此者是相续变化”等。谓“词之往来”，即词汇的流动变迁。师者，为探求行为之终点而说，诸法皆欲揭示于上面。因诸行法世界之终点，谓涅槃。
Daḷhaṃ thiraṃ dhanu etassāti daḷhadhanvā, so eva ‘‘daḷhadhammā’’ti vutto. Tenāha ‘‘daḷhadhanū’’ti. Uttamappamāṇaṃ nāma sahassathāmadhanu. Dhanuggaṇhanasippacittakatāya dhanuggaho, na dhanuggahaṇamattenāti āha ‘‘dhanuggahoti dhanuācariyo’’ti. ‘‘Dhanuggaho’’ti vatvā ‘‘sikkhito’’ti vutte dhanusikkhāya sikkhitoti viññāyati. Sikkhā ca ettakena kālena sikkhantassa ukkaṃsagatā hotīti āha ‘‘dvādasa vassāni dhanusippaṃ sikkhito’’ti. Usabhappamāṇeti vīsati yaṭṭhiyo usabhaṃ, tasmiṃ usabhappamāṇe padese. Vālagganti vālakoṭiṃ. Katahatthoti paricitahattho. Katasarakkhepoti thiralakkhe ca calalakkhe ca paresaṃ dassanavasena sarakkhepassa katāpī. Tenāha ‘‘dassitasippo’’ti, ‘‘katayoggo’’ti keci. Asanti etenāti asanaṃ, kaṇḍo. Tālacchādinti tālacchāyaṃ. Sā pana ratanamattā vidatthicaturaṅgulā.
“坚固、稳固、弓”是坚弓之意，故谓“坚弓”。于是谓“坚弓”。“上等大小”为千中之弓。谓因持弓紧握之故，非仅持弓故而名之，故谓“持弓者为持弓之行者”。谓“持弓”故说“习得”，意即经矢熟习为习得矢。习得即经过一段时间的习习而到达，故说“习矢十二年”。“牛大小”谓二十头牛之大小，处于牛大小之地。谓“阉割”者为鸱胁之意。“撬杖”谓熟悉之杖。谓“剔杖”“削杖”者，谓剔杖与削杖是同异的分别。故说“显者”“应做者”若干。谓“不在座”即无座、破处。“椰叶被盖”谓由椰叶构成的被盖。此宝物仅有四指宽。
Puratthimā samuddāti ekasmiṃ cakkavāḷe puratthimā samuddā. Samuddasīsena puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ vadati. Pacchimasamuddoti etthāpi eseva nayo. Nippapañcatanti adantakāritaṃ. Sampatteti tādisena javena gacchantena sampatte. Anotatteti etthāpi ‘‘sampatte’’ti padaṃ ānetvā sambandho, tathā ‘‘nāgalatādantakaṭṭha’’nti etthāpi. Tadāti yadā so lokantagavesako ahosi, tadā. Dīghāyukakāloti anekavassasahassāyukakālo. Cakkavāḷalokassāti sāmaññavasena ekavacanaṃ, cakkavāḷalokānanti attho. Imasmiṃyeva cakkavāḷe nibbattipubbaparicayasiddhāya nikantiyā.
“东方海”为转轮圣王国之东部海域。谓海毛以东部转轮圣王国的边际。谓西部海亦然，是该界的道路。谓“牙齿之五齿”谓断牙。谓“成就”谓以某种速率亨行之成就。谓“功德”谓以此速度至成就。谓“称为长寿者之时”谓许多年数以千为计。谓“转轮王地”用通论一称，复称转轮天下。谓此转轮天下之成立缘起方至。
Sasaññimhi samanaketi na rūpadhammamattake, atha kho pañcakkhandhasamudāyeti dasseti. Samitapāpoti samucchinnasaṃkilesadhammo. Chaṭṭhaṃ uttānameva.
“带多相”为不落于色法种类。今示五蕴之起。谓念恶即习气断灭之法。第六处仅于上义。
Rohitassasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《罗希德沙经》等的注释已结束。
7. Suvidūrasuttavaṇṇanā七、《极远经注释》
§47
47. Sattame suvidūravidūra-saddānaṃ samānatthānaṃyeva ekattha gahaṇaṃ idha niddeso dūrāsannabhāvassa apekkhāsiddhattā idhādhippetassa dūrabhāvassa kenaci pariyāyena anāsannabhāvadassanatthaṃ katanti āha ‘‘kenaci pariyāyena anāsannāni hutvā’’tiādi. Sesamettha uttānameva.
第47节。第七节为远方声音同义同时之集合，此处为指示声远近的已证实。谓为用别种说法以对远方声进行非近似显现而说，“用别种说法虽不在近境”及其余。末节自明。
Suvidūrasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《极远经注释》已结束。
8. Visākhasuttavaṇṇanā八、《维萨卡经注释》
§48
48. Aṭṭhame vākkaraṇacāturiyato vacanaguṇahetūnaṃ pūriyā porī, poriyaṃ bhavāti porī, tāya poriyā. Tenāha ‘‘paripuṇṇavācāyā’’ti, akkharapadaparipuṇṇāya vācāyāti attho. Apalibuddhāyāti pittādīhi na vibaddhāya ananubundhitāya. Anelagalāyāti anelāya agalāya niddosāya agaḷitapadabyañjanāya ca. Therassa hi kathayato padaṃ vā byañjanaṃ vā na parihāyati. Tenāha ‘‘anelagalāyāti niddosāya ceva agaḷitāya cā’’tiādi. Tattha niddosāyāti atthato ca byañjanato ca vigatadosāya. Apatitapadabyañjanāyāti avirahitapadabyañjanāya. Atha vā anelagalāyāti na elaṃ dosaṃ galatīti anelagalā. Avicchinnavācāya anelagalāya yathā dandhamanussā mukhena kheḷaṃ gaḷantena vācaṃ bhāsanti, na evarūpāya. Atha kho niddosāya visadavācāyāti attho. Vivaṭṭappakāsinī vācā na kadāci vivaṭṭamuttāti katvā āha ‘‘vivaṭṭapariyāpannāyā’’ti, vivaṭṭaṃ amuñcitvā pavattāyāti attho. Vivaṭṭappakāsinī hi vācā vivaṭṭaṃ paricchijja āpādentī pavattati. Navalokuttaradhammo sabbadhammehi samussitaṭṭhena abbhuggataṭṭhena ca dhajo nāmāti āha ‘‘abbhuggataṭṭhenā’’tiādi. Sesamettha suviññeyyameva.
第四十八条 关于第八种“拗口巧辩者”的话语美德原因。所谓“满溢”，即字句圆满之意。未被破坏者，指的是不受烦恼等污染、相互贯通不绝断。所谓“无缺无漏”，是指没有毛病、没有破损、没有错误的字词表达。因长老所说，无论字或声皆不废弃，因此说“无缺无漏”等。此中“没有毛病”，从意义和发音皆无差错。未被打断的字音，是不曾断裂的字音表现。或者说“无缺无漏”，即非误入岐途无损坏。对于完整无断的语言，如同牛羊用嘴玩弄而发声，不会如此不完全。又说无毛病，即清晰明了的话语之意。能穿透阻碍的语言，永不阻碍，如同旗帜被放开随风飘动。所谓“旗帜之意”，即完全舒展展开而行。新世界的诸法，超脱于烦恼集聚和消散的境地，称为“超越之境”之意。此处余论应当谨慎知晓。
Visākhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《维萨卡经注释》已结束。
9. Vipallāsasuttavaṇṇanā九、《颠倒经注释》
§49
49. Navame aniccādīni vatthūni niccantiādinā viparītato asantīti vipallāsā , saññāya vipallāso saññāvipallāso. Itaresupi tīsu eseva nayo. Evamete catunnaṃ vatthūnaṃ vasena cattāro, tesu vatthūsu saññādīnaṃ vasena dvādasa honti. Tesu aṭṭha sotāpattimaggena pahīyanti. Asubhe subhanti saññācittavipallāsā sakadāgāmimaggena tanukā honti, anāgāmimaggena pahīyanti. Dukkhe sukhanti saññācittavipallāsā arahattamaggena pahīyantīti veditabbā. Sesamettha uttānameva.
第四十九条 关于第九条内容。无常等诸法，相反状态为空，即“不常”等。感知之相反状态称为感知相反。其他事物亦同理。此四法中，所依之感知诸法共有十二种。在此十二中，有八种于初果聖道时断除；有善法相反状态的感知和心念，于有余果断除；欲界一次果断除，余者于阿羅漢果断除。此理应当了知。余义亦应当昇华明了。
Vipallāsasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《颠倒经》注释完毕。
10. Upakkilesasuttavaṇṇanā十、《随烦恼经》注释
§50
50. Dasame upakkiliṭṭhabhāvakaraṇenāti malīnabhāvakaraṇena. Pañcavidhāya surāya catubbidhassa ca merayassāti ettha pūvasurā, piṭṭhasurā, odanasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttāti pañca surā. Pupphāsavo, phalāsavo, madhvāsavo, guḷāsavoti cattāro āsavā, catubbidhaṃ merayaṃ nāma. Tattha pūve bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā pūvasurā. Evaṃ sesasurāpi. Kiṇṇāti pana tassā surāya bījaṃ vuccati. Ye surā ‘‘modakā’’tipi vuccanti, te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā. Dhātakiāsavādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā.Madhukatālanāḷikerādipuppharaso ciraparivāsito pupphāsavo. Panasādiphalaraso phalāsavo. Muddikāraso madhvāsavo. Ucchuraso guḷāsavo.
第五十条 关于污秽烦恼造作之义，即因污秽而生的烦恼。五种酒类与四种烦恼称为“五种酒”和“四种烦恼”。其中五种酒为：前酒（饮食后饮酒），后酒，中间酒，部分抛洒酒，混合酒。四种烦恼为：花味烦恼，果味烦恼，蜜味烦恼，糖味烦恼。前酒指将酒浸入食物中后，再加水调制蜜酿酒。其余酒亦然。所谓“部分”，是指此类酒之种子。酒若称为“酥蜜”，则属抛洒制成。若称“种子”，即抛洒而制成。乃使之与诸烦恼结合而成称为“混合烦恼”。花香味烦恼如蜜桃椰子花长时间包围；果味烦恼如菠萝等果实味；蜜味烦恼如贵重蜜糖味；糖味烦恼如高山甘蔗味。
Upakkilesasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《随烦恼经》注释完毕。
Rohitassavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《罗希德萨品》注释完毕。
Paṭhamapaṇṇāsakaṃ niṭṭhitaṃ. · 第一五十集完毕。
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ
第二十五篇