3. Bālavaggo · 3. 愚者品复注
1. Bālavaggo1. 愚品
1. Bhayasuttavaṇṇanā1.《怖畏经》注释
§1
1. Tikanipātassa paṭhame bhayanti bhīti cetaso byadhoti āha ‘‘cittutrāso’’ti. Upaddavoti antarāyo. Tassa pana vikkhepakāraṇattā vuttaṃ ‘‘anekaggatākāro’’ti. Upasaggoti upasajjanaṃ, devatopapīḷādinā appaṭikāravighātāpatti. Sā pana yasmā paṭikārābhāvena vihaññamānassa kiñci kātuṃ asamatthassa osīdanakāraṇaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘tattha tattha lagganākāro’’ti. Yathāvutte divase anāgacchantesūti vañcetvā āgantuṃ niyamitadivase anāgacchantesu. Dvāre aggiṃ datvāti bahi anikkhamanatthāya dvāre aggiṃ datvā.
第一，三卷部的开头中说到心生恐怖畏惧，即称为“心怖”。“扰乱”为障碍。因其能散乱心意，故谓之“多散乱形”。“亲近”为亲近依近，如天神的骚扰等，虽有扰乱，却难以真正阻碍。因无法做善行，内心生疲惫，故说“如粘着形态”。如同约定日不来者，欺骗缺席。譬如给门火，是为出门所需。
Naḷehichannapaṭicchannāti naḷehi tiṇacchadanasaṅkhepena upari chādetvā tehiyeva dārukuṭikaniyāmena paritopi chāditā. Eseva nayoti iminā tiṇehi channataṃ sesasambhārānaṃ rukkhamayatañca atidisati.
伪蔽覆藏者，是指用芦苇草覆盖，使之堆积成草屋，再用树枝把屋顶覆盖。这里所说的“引导”，即指这种芦苇草覆盖的积累和树木状的覆盖过度。
Vidhavaputteti antabhāvopalakkhaṇaṃ. Te hi nippitikā avinītā asaṃyatā yaṃ kiñci kārino. Sesamettha uttānameva.
寡妇子者，表面已经死亡的象征。其皆不洁、不纯净、未合应，指的是造作何种事业剩余。上下文此处亦不过是高级寓意而已。
Bhayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《怖畏经》注释终了。
2. Lakkhaṇasuttavaṇṇanā2.《相经》注释
§2
2. Dutiye lakkhīyati bālo ayanti ñāyati etenāti lakkhaṇaṃ, kammaṃ lakkhaṇametassāti kammalakkhaṇoti āha ‘‘kāyadvārādipavattaṃ kamma’’ntiādi. Apadīyanti dosā etena rakkhīyanti, lūyanti chijjanti vāti apadānaṃ, sattānaṃ sammā, micchā vā pavattappayogo. Tena sobhatīti apadānasobhanī. Tenāha ‘‘paññā nāmā’’tiādi. Attano caritenevāti attano cariyāya eva. Sesamettha uttānameva.
第二说的是愚者，其特征为不知晓自己的行为，这称作业的标记。所谓“从身体入口等处开始的行为”等等。愚痴为其习气，因愚昧及错误做事、作恶以致堕落，故称其行为丑恶。因而说“智慧之名”等等。此处上下文亦是高级讲解。
Lakkhaṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《相经》注释终了。
3-4. Cintīsuttādivaṇṇanā3-4.《思惟经》等注释
§3-4
3-4. Tatiye etehīti duccintitacintitādīhi. Etena lakkhaṇasaddassa saraṇatthatamāha. Tānevāti lakkhaṇāni eva. Assāti bālassa. Bālo ayanti nimīyati sañjānīyati etehīti bālanimittāni. Apadānaṃ vuccati, vikhyātaṃ kammaṃ, duccintitacintitādīni ca bāle vikhyātāni asādhāraṇabhāvena. Tasmā ‘‘bālassa apadānānī’’ti. Abhijjhādīhi duṭṭhaṃ dūsitaṃ cintitaṃ duccintitaṃ, taṃ cintetīti duccintitacintī. Lobhādīhi duṭṭhaṃ bhāsitaṃ musāvādādiṃ bhāsatīti dubbhāsitabhāsī. Tesaṃyeva vasena kattabbato dukkaṭakammaṃ pāṇātipātādiṃ karotīti dukkaṭakammakārī. Tenāha ‘‘cintayanto’’tiādi. Vuttānusārenāti ‘‘bālo aya’’ntiādinā vuttassa atthavacanassa ‘‘paṇḍito ayanti etehi lakkhīyatī’’tiādinā anussaraṇena. Manosucaritādīnaṃ vasenāti ‘‘cintayanto anabhijjhābyāpādasammādassanavasena sucintitameva cintetī’’tiādinā manosucaritādīnaṃ tiṇṇaṃ sucaritānaṃ vasena yojetabbāni. Catutthaṃ vuttanayattā uttānatthameva.
第三至第四说，有所忧患难思等情况。此词意义最涵盖特征意涵。愚者观察不明了或随所缘起事物都来判断，所谓愚者迹象。恶行即不洁不正的贪等为忧患想。其言语为邪语谎言等不善言说者，即恶言者。因执迷、妒嫉等而行恶事如杀业等，是恶行造作者。故说“思惟”等等。据说义是“愚者所知”诸迹象，依次可记。如同净心修行等三纯净行为，必须依此铭记结合。文中还有更深讲解。
Cintīsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《思惟经》等的注释完毕。
5-10. Ayonisosuttādivaṇṇanā五至十：《非如理经》等的注释。
§5-10
5-10. Pañcame kati nu kho anussatiṭṭhānānītiādi chakke āvi bhavissatīti. Evaṃ cintitanti ayoniso cintitaṃ. Apañhameva pañhanti kathesīti apañhameva pañho ayanti maññamāno vissajjesi. Dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ aparihāpetvāti –
第五至第十问，询问关于记忆所在之处，如四大法相依存。此等乃非智慧所思，所谓不善思维。盲问独自思考而又未解脱。因未护持十种烦恼智慧，故称述如下：
‘‘Sithilaṃ dhanitañca dīgharassaṃ, garukaṃ lahukañca niggahītaṃ;
「松弛、音节伸长；沉重、轻快均被涵摄；
Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ, dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.190; ma. ni. aṭṭha. 2.291; pari. aṭṭha. 485; vi. saṅga. aṭṭha. 252) –
关联清楚、断绝自在；以十种音韵的慧眼分别。」（《长部尼柯耶注释》1.190；《中部尼柯耶注释》2.291；《律藏注释》485；《毗婆沙论》音韵252）——
Evaṃ vuttaṃ dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ aparihāpetvā.
如此说已，莫舍离这十法音韵的智慧分别。
Tattha ṭhānakaraṇāni sithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ sithilaṃ, tāniyeva dhanitāni asithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ dhanitaṃ. Dvimattakālaṃ dīghaṃ, ekamattakālaṃ rassaṃ. Garukanti dīghameva, yaṃ vā ‘‘āyasmato buddharakkhitattherassā’’ti saṃyogaparaṃ katvā vuccati, lahukanti rassameva, yaṃ vā ‘‘āyasmato buddharakkhitatherassā’’ti evaṃ visaṃyogaparaṃ katvā vuccati. Niggahītanti yaṃ karaṇāni niggahetvā avissajjetvā avivaṭena mukhena sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ. Sambandhanti yaṃ parapadena sambandhitvā ‘‘tuṇhassā’’ti vuccati. Vavatthitanti yaṃ parapadena asambandhaṃ katvā vicchinditvā ‘‘tuṇhī assā’’ti vuccati. Vimuttanti yaṃ karaṇāni aniggahetvā vissajjetvā vivaṭena mukhena sānunāsikaṃ akatvā vuccati. Dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedoti evaṃ sithilādivasena byañjanabuddhiyā akkharuppādakacittassa dasappakārena pabhedo. Sabbāni hi akkharāni cittasamuṭṭhānāni yathādhippetatthabyañjanato byañjanāni ca.
其中所造音调，谓须使松弛的字母发出时明显松弛，须使沉重的字母发出时明显沉重。双音节为长，单音节为短。谓沉重者即是长音，如“尊者佛护比库长老”中连词部分成为沉重；谓轻快者即是短音，如“尊者佛护比库长老”中的断开部分成为轻快。谓涵摄者为不放开口而合唇，鼻音自然流出而发音。谓关联者把词相互连接称为“通顺”。谓清楚者把词相互断开称为“通断”。谓自在者不涵摄结合，将口开得自由，且不发鼻音而发音。所谓十种音韵的慧眼分别，乃由松弛等类音韵之开显造字心识之十重区分。诸音皆由心蕴合起，循理而显其音义而分别音韵。
‘‘Aṭṭhānaṃkho etaṃ, āvuso sāriputtā’’tiādi pañcake āvi bhavissati. ‘‘Kati nu kho, ānanda, anussatiṭṭhānānī’’tiādi pana chakke āvi bhavissati. Chaṭṭhādīsu natthi vattabbaṃ.
「八音节此为立点，沙利子啊」始说五音节成现；「云何，阿难，诵习立点」始说六音节成现。但六以后无更可说者。
Ayonisosuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《非如理经》等的注释完毕。
Bālavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《愚人品》的注释完毕。