8. Kalyāṇamittādivaggo · 8. 善友等品复注
7. Vīriyārambhādivaggavaṇṇanā7. 精进发起等品之解释
§61
61. Sattamassa paṭhame vīrānaṃ kammanti vīriyaṃ, vidhinā vā īrayitabbaṃ pavattetabbanti vīriyaṃ, tadeva kusalakiriyāya padhānaṭṭhena ārambho vīriyārambho. Āraddhavīriyatā paggahitavīriyatā paripuṇṇavīriyatāti paccekaṃ vīriyatāsaddo yojetabbo.
在七种力量中，第一种是勇士的力量，即努力。同样力也应由规矩来遮蔽，应当推动之，所谓的力量便是指这种。此力量是善行的根本起点，是精进的开始。开启的力量、达到的力量、圆满的力量，分别要连接适合的力量名词。
§62
62. Dutiye mahatī icchā etassāti mahiccho, tassa bhāvo mahicchatā. Mahāvisayo lobho mahālobho mahantānaṃ vatthūnaṃ bahūnañca abhigijjhanato. Itarītarātiādinā pabbajitānaṃ uppajjanamahicchatā vuttā. Pañcahi kāmaguṇehītiādi gahaṭṭhānaṃ vasena vuttaṃ. Icchāti sabhāvaniddeso. Icchāgatāti icchāpavattā. Mahicchatāti mahāicchatā. Atthato panāyaṃ rāgo evāti vuttaṃ – ‘‘rāgo sārāgo’’tiādi.
第二种是强大的欲望，即大欲望。其状态为贪欲广大。所谓大欲指的是对广大境界的贪求，以及对多种对象的渴求。以各种附属的词如『等众』形容出家者所生起的大欲。经典以五种欲根为例说明。『欲』是通说的定义，『欲生』指欲望在流转。『大欲』即极大的欲望。从实际意义来说，即贪染之意，说为『贪欲即染欲』等。
§63
63. Tatiye appicchassāti ettha appa-saddo abhāvattho ‘‘appābādho hoti appātaṅko’’tiādīsu (ma. ni. 2.304) viyāti āha – ‘‘anicchassā’’ti. Loke pākaṭassa hi akkhirogakucchirogādibhedassa ābādhassa abhāvaṃ sandhāya ‘‘appābādho’’ti vuttaṃ. Idāni vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ettha hī’’tiādi vuttaṃ. Byañjanaṃ sāvasesaṃ viya parittakepi appasaddassa dissamānattā. Attho pana niravaseso sabbaso paccayicchāya abhāvassa adhippetattā. Tenāha – ‘‘na hī’’tiādi.
第三种为无欲，这里『无』字的否定词称谓为『无有障碍，无惊怖』等（《大毗尼》2.304条），释义为『无欲』。世间显见疾病、瘟疫等病痛的不存在，即称为『无有障碍』。本义在于显明比之显有障碍更明显之义，故云『于此不可为，无此故』等。其韵尾余音似有遮断，但本义是透彻反应条件缺失。故言『非此故』之意。
Icchāya abhāveneva appiccho nāma hotīti imamatthaṃ pakārantarena dīpetuṃ – ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Atricchatā nāma atra atra icchā. Asantaguṇasambhāvanatāya pāpā lāmikā nihīnā icchā pāpicchatā. Yāya paccayuppādanatthaṃ attani vijjamānaguṇe sambhāveti, paccayānaṃ paṭiggahaṇe ca na mattaṃ jānāti, ayaṃ mahicchatā. Asantaguṇasambhāvanatāti attani avijjamānānaṃ guṇānaṃ vijjamānānaṃ viya paresaṃ pakāsanā. Santaguṇasambhāvanatāti icchācāre ṭhatvā attani vijjamānasīladhutadhammādiguṇavibhāvanā. Tādisassapi paṭiggahaṇe amattaññutāpi hoti, sāpi abhidhamme āgatāyevāti sambandho. Dussantappayoti duttappayo.
因欲缺失故谓之无欲，欲仅分处处分别之义。无整齐品质者，恶女由此无欲而为恶。以条件为缘起，在自身不知有的性质中生起，且条件承接上也不自知适量，这即是大欲。无整齐品质者是指自身不知自有之善恶品性，宛如他人显现其品性。整齐品质者，是指把持欲行而立，内现其自身有的品行品德等。即便如此，承接条件也有不足，且此与阿毗达摩中的相关说法相符。所谓恶作微妙作用。
Atilūkhabhāvanti pattacīvaravasena ativiya lūkhabhāvaṃ. Tadassa disvā manussā ‘‘ayaṃ amaṅgaladivaso , sumbhakasiniddhapattacīvaro ayyo pubbaṅgamo kātabbo’’ti cintetvā, ‘‘bhante, thokaṃ bahi hothā’’ti āhaṃsu. Ummujjīti manussānaṃ ajānantānaṃyeva pathaviyaṃ nimujjitvā gaṇhantoyeva ummujji. Yadi thero ‘‘khīṇāsavabhāvaṃ jānantū’’ti iccheyya, na naṃ manussā ‘‘bahi hothā’’ti vadeyyuṃ, khīṇāsavānaṃ pana tathācittameva na uppajjeyya.
极其卑劣之相，如穿着破衣，极端破相。人见之便思惟『此非吉祥之日，穿破衣者当先行』，于是就说『先生，露出外衣吧』。『埋没』是指愚人不知，土地陷落被埋藏。如长老若要说『已断染污者当知』，人则不会说『露出来吧』。但断染污者于心境似同，并不会产生相异。
Appicchatāpadhānaṃ puggalādhiṭṭhānaṃ catubbidhaicchāpabhedaṃ dassetvā punapi puggalādhiṭṭhānena catubbidhaṃ icchābhedaṃ dassento ‘‘aparopi catubbidho appiccho’’tiādimāha. Paccayaappicchoti paccayesu icchārahito. Dhutaṅgaappicchoti dhutaguṇasambhāvanāya icchārahito. Pariyattiappicchoti bahussutasambhāvanāya icchārahito. Adhigamaappicchoti ‘‘ariyo’’ti sambhāvanāya icchārahito. Dāyakassa vasanti appaṃ vā yaṃ dātukāmo bahuṃ vāti dāyakassa cittassa vasaṃ, ajjhāsayanti attho. Deyyadhammassa vasanti deyyadhammassa abahubhāvaṃ. Attano thāmanti attano pamāṇaṃ. Yattakena attā yāpeti, tattakasseva gahaṇaṃ. Yadi hītiādi saṅkhepato vuttassa atthassa vivaraṇaṃ. Pamāṇenevāti yāpanappamāṇeneva.
关于无欲坚定心态的四种无欲分类已展示完毕，又用坚定心态为基，展示四种无欲分类，称为『另外的四种无欲』。所谓条件无欲即在条件上无欲望。习行无欲即缘习气品行无欲。学习无欲即因多听闻而无欲。领悟无欲即缘圣者而起无欲。关于布施者心中若有贪欲多欲或少欲，因心所制。若因此物存在，亦即由其本性而生。自身由此立起自身量。因缘所养成即相应被摄持。此为摘要内涵。此处『量』即所养持的程度。
Ekabhikkhupi nāññāsīti sosānikavatte sammadeva vattitattā ekopi bhikkhu na aññāsi. Abbokiṇṇanti avicchedaṃ. Dutiyo maṃ jāneyyāti dutiyo sahāyabhūtopi yathā maṃ jānituṃ na sakkuṇeyya, tathā saṭṭhi vassāni nirantaraṃ susāne vasāmi, tasmā ahaṃ aho sosānikuttamo. Upakāro hutvāti uggahaparipucchādīhi pariyattidhammavasena upakāro hutvā. Dhammakathāya janapadaṃ khobhetvāti lomahaṃsanasādhukāradānacelukkhepādivasena sannipatitaṃ itarañca ‘‘kathaṃ nu kho appaṃ ayyassa santike dhammaṃ sossāmā’’ti kolāhalavasena mahājanaṃ khobhetvā? Yadi thero bahussutabhāvaṃ jānāpetuṃ iccheyya, pubbeva janapadaṃ khobhento dhammaṃ katheyya. Gatoti ‘‘ayaṃ so, yena rattiyaṃ dhammakathā katā’’ti jānanabhāvena pariyattiappicchatāya purāruṇāva gato.
一比库独自不知，正如在抚育幼婴时正确发生的那样，一比库也不独自无知。他们宣称没有终断。第二个人应该知道，第二个助手即便想知道我，也不能了解，尽管我连续六十年常住修道院。因此，我是最善护法者。作为帮助，借助援引抬举与详问等彙集的训诂学说作为帮助。因为在法话时激怒众生，如以鸡皮疙瘩、剑术授受技艺、迅速夺取等聚集，以及其他人在议论“我们怎能在尊者面前略听法语？”的喧哗声音，激怒众多大众。若长老想要展现多闻的状态，必先激怒众人后，方说法。已去者，即以“此人乃夜间说法者”的觉知，向以训诂学说深究者远去。
Tayokulaputtā viyāti pācīnavaṃsadāye sāmaggivāsaṃvuṭṭhā anuruddho, nandiyo, kimiloti ime tayo kulaputtā viya. Etesupi hi anuruddhattherena bhagavatā ‘‘atthi pana vo anuruddhā evaṃ appamattānaṃ ātāpīnaṃ pahitattānaṃ viharantānaṃ uttarimanussadhammo alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti (ma. ni. 1.328) puṭṭhena ‘‘idha pana mayaṃ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmā’’tiādinā (ma. ni. 1.328) anupubbavihārasamāpattīsu ārocitāsu itare therā na icchiṃsu. Tathā hi te pakkante bhagavati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavocuṃ – ‘‘kinnu mayaṃ āyasmato anuruddhassa evamārocimha ‘imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṃ mayaṃ lābhino’ti? Yaṃ no āyasmā anuruddho bhagavato sammukhāpi āsavānaṃ khayaṃ pakāsetī’’ti? Ghaṭīkāropi attano ariyabhāve kikissa rañño bhagavatā ārocite na attamano ahosi? Tenāha – ‘‘ghaṭīkārakumbhakāro viyā’’ti. Imasmiṃ panattheti ‘‘yathayidaṃ, bhikkhave, appicchatā’’ti vutte appicchatāsaṅkhāte atthe. Balavaalobhenāti daḷhatarappavattikena alobhena.
三族之子，即南部王朝出身的三人——阿努儒达、难提与基米利——就像三族之子一样。这里同样是经由长老阿努儒达被世尊教诲：“阿努儒达啊，乃有你们这些如是持戒精进、身心清净、自利利他者所应住持的人生天道，是具有无上之知识见解清净之正行”；配合“此刻我等，尊者，应当如愿，离俗欲、离不善法，专一念头、正思惟、由慧生出舍心，修习第一禅定而生活”等等逐渐修行的描述。其他长老因未获此殊胜境界，便不愿同受。于是众皆离开，世尊告诫长老阿努儒达说：“我们为何这样称呼‘我们是此及彼禅定成就者'？”阿努儒达将于世尊面前揭示烦恼的断除，可知此自觉菩萨不愿自满、谦逊如制陶匠自谦为陶匠。此处的“如是”专指经文中提及之“专一正念”的意味。“苦强贪欲”意谓因烦恼猛烈起而贪爱更甚。
§64
64. Catutthe natthi etassa santuṭṭhīti asantuṭṭhi, tassa bhāvo asantuṭṭhitā. Taṃ pana sarūpato dassento ‘‘asantuṭṭhe puggale…pe… lobho’’ti āha. Sevantassātiādīni aññamaññavevacanāni.
第六十四。第四种是无满足，谓为不满足，此时即为不满足的状态。正如论述中以形象生动的方式指示：“不满足的人……贪欲”，其意即贪欲为不满足者之显相。又诸如“侍奉”等用语表达彼此之间的互动。
§65-67
65-67. Pañcame tussanaṃ tuṭṭhi, samaṃ, sakena, santena vā tuṭṭhi etassāti santuṭṭhi, tassa bhāvo santuṭṭhitā. Yassa santosassa atthitāya bhikkhu ‘‘santuṭṭho’’ti vuccati, taṃ dassento ‘‘itarītarapaccayasantosena samannāgatassā’’ti āha – cīvarādike yattha katthaci kappiye paccaye santussanena samaṅgībhūtassāti attho. Atha vā itaraṃ vuccati hīnaṃ paṇītato aññattā, tathā paṇītampi itaraṃ hīnato aññattā. Apekkhāsiddhā hi itaratā. Iti yena dhammena hīnena vā paṇītena vā cīvarādipaccayena santussati, so tathā pavatto alobho itarītarapaccayasantoso, tena samannāgatassa . Yathālābhaṃ attano lābhānurūpaṃ santoso yathālābhasantoso. Sesapadadvayepi eseva nayo. Labbhatīti vā lābho, yo yo lābho yathālābho, tena santoso yathālābhasantoso. Balanti kāyabalaṃ. Sāruppanti bhikkhuno anucchavikatā.
第六十五至六十七。第五为厌弃、满足、平和、安适中的满足，谓此为满足，该状态是属于满足之法。能够至于满足之比库称为“满足者”，其彰显者称：“此人具备以各种条件之满意为依归。”此处言及衣钵等于虽或多或少各有满意，其意指由不同条件满足而成一体。或称为更差、更好，甚或更差也更好，这皆属依赖他者而成。因而通过依赖的平衡而得。以此理，因满足所生厌离厌恨与满足间，皆属条件所成。以利益比喻满意程度，与满足的满足相合。剩余诸义亦同理。"得"者即为利益，虽不同，取决于各自利益与满意之大小。此能够增强身体力量。表现为比库的细腻温和态度。
Yathāladdhato aññassa apatthanā nāma siyā appicchatāpi pavattiākāroti tato vinivecitameva santosassa sarūpaṃ dassento ‘‘labhantopi na gaṇhātī’’ti āha. Taṃ parivattetvā pakatidubbalādīnaṃ garucīvaraṃ aphāsubhāvāvahaṃ sarīrakhedāvahañca hotīti payojanavasena na atricchatādivasena taṃ parivattetvā lahukacīvaraparibhogo santosavirodhi na hotīti āha – ‘‘lahukena yāpentopi santuṭṭhova hotī’’ti. Mahagghacīvaraṃ bahūni vā cīvarāni labhitvā tāni vissajjetvā tadaññassa gahaṇaṃ yathāsāruppanaye ṭhitattā na santosavirodhīti āha – ‘‘tesaṃ…pe… dhārentopi santuṭṭhova hotī’’ti. Evaṃ sesapaccayesupi yathāsāruppaniddese api-saddaggahaṇe adhippāyo veditabbo. Muttaharītakanti gomuttaparibhāvitaṃ, pūtibhāvena vā chaḍḍitaṃ harītakaṃ. Buddhādīhi vaṇṇitanti appicchatāsantuṭṭhīsu bhikkhū niyojetuṃ ‘‘pūtimuttabhesajjaṃ nissāya pabbajjā’’tiādinā (mahāva. 73, 128) buddhādīhi pasatthaṃ. Paramasantuṭṭhova hoti paramena ukkaṃsagatena santosena samannāgatattā. Yathāsāruppasantosova aggoti tattha tattha bhikkhu sāruppaṃyeva nissāya santussanavasena pavattanato aggo. Chaṭṭhasattamesu natthi vattabbaṃ.
若从所获之物角度，满足称为无满足之实相，尽管有满足产生，转而向满足之完全表达，示现满足质之实相，而曰“即使得而不执著”。调整后，因失力等烦恼而脱离粗糙难耐之衣物造成身体损伤，乃为利益所在，故转用更轻便衣物，反而无违逆满足，故曰“以轻衣所居，必感满足”。有时比库获得厚重袈裟多件，弃之，仍依衣带之条理保持适度，亦无逆满足，故曰“以此为衣着者亦感满足”。诸如此类之附带条件，也必须以明智善解而做适当调整。蒙古哈黎陀即为以苦气、污秽弃之的生草药。与世尊等比库开示，称此乃无满足与满足之间的临时药物。极度满足者，是具极度喜悦的满足者。一如满足者的第一，依赖满足而存的满足法门，却又持续存在。第六、七章不宜讨论。
§68-69
68-69. Aṭṭhamanavamesu na sampajānātīti asampajāno, tassa bhāvo asampajaññaṃ. Vuttappaṭipakkhena sampajaññaṃ veditabbaṃ.
第六十八、六十九。第八、第九则为不明白者，即不具足明了的心态，故称为无明。此心态当以前后教判的不同相反见解予以明辨理解。
§70
70. Dasame pāpamittā devadattasadisā. Te hi hīnācāratāya, dukkhassa vā sampāpakatāya ‘‘pāpā’’ti vuccanti. Tenākārena pavattānanti yo pāpamittassa khanti ruci adhimutti tanninnatātaṃsampavaṅkatādiākāro, tenākārena pavattānaṃ. Catunnaṃ khandhānamevetaṃ nāmanti catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ ‘‘pāpamittatā’’ti etaṃ nāmaṃ. Yasmā assaddhiyādipāpadhammasamannāgatā puggalā visesato pāpā puññadhammavimokkhatāya, te yassa mittā sahāyā, so pāpamitto, tassa bhāvo pāpamittatā. Tenāha – ‘‘ye te puggalā assaddhā’’tiādi.
第七十条。第十类恶友，谓与迭瓦达德等同类者。因其行为低劣、造诸苦恶，故被称为『恶友』。由此因缘，所谓因忍耐恶友、喜好恶友、寻求恶友、相互亲昵等形态，皆因这缘故而生起。所谓恶友，即仅指色四蕴，非色无色四蕴。此名为『恶友』，乃因这些因不信邪见等恶法充满的众生，因善法解脱受限，彼此相互扶持者，即是恶友，此即恶友之体。由此说『彼等诸人是不信邪见者』等。
Vīriyārambhādivaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 精进发起等品之解释已完结。