4. Indriyasaṃyuttaṃ4. 根相应
4. Indriyasaṃyuttaṃ4. 根相应
1. Suddhikavaggo
1. 纯净品
1. Suddhikasuttaṃ1. 纯净经
§471
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Paṭhamaṃ.
沙瓦提因缘。「诸比库,这五根。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根——诸比库,这是五根。」第一经。
2. Paṭhamasotāpannasuttaṃ2. 第一入流者经
§472
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. Dutiyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根。诸比库,当圣弟子如实了知这五根的味、患、离时——诸比库,这称为入流者的圣弟子,不退堕法,决定,以正觉为彼岸。」第二经。
3. Dutiyasotāpannasuttaṃ3. 第二入流者经
§473
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. Tatiyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根。诸比库,当圣弟子如实了知这五根的集、灭、味、患、离时——诸比库,这称为入流者的圣弟子,不退堕法,决定,以正觉为彼岸。」第三经。
4. Paṭhamaarahantasuttaṃ4. 第一阿拉汉经
§474
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’ti. Catutthaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根。诸比库,当圣弟子如实知这五根的味、患、离后,以不取而解脱时——诸比库,这称为阿拉汉比库,漏尽者,已住梵行,应作已作,已舍重担,已达自己的利益,有结已尽,以正智而解脱。」第四经。
5. Dutiyaarahantasuttaṃ5. 第二阿拉汉经
§475
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’ti. Pañcamaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根。诸比库,当比库如实知这五根的集、灭、味、患、离后,以不取而解脱时——诸比库,这称为阿拉汉比库,漏尽者,已住梵行,应作已作,已舍重担,已达自己的利益,有结已尽,以正智而解脱。」第五经。
6. Paṭhamasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ6. 第一沙门婆罗门经
§476
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti, na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……乃至……慧根。诸比库,凡任何沙门或婆罗门不如实了知这五根的味、患、离者,诸比库,我不认为他们是沙门中的真沙门,或婆罗门中的真婆罗门,而且那些具寿也不能于现法中以自己的证智作证、具足、住于沙门义或婆罗门义。
‘‘Ye ca kho keci , bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti, te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā; te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
「诸比库,凡任何沙门或婆罗门如实了知这五根的集、灭、味、患、离者,诸比库,我认为他们是沙门中的真沙门,婆罗门中的真婆罗门;而且那些具寿于现法中以自己的证智作证、具足、住于沙门义与婆罗门义。」第六经。
7. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ7. 第二沙门婆罗门经
§477
‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā saddhindriyaṃ nappajānanti, saddhindriyasamudayaṃ nappajānanti, saddhindriyanirodhaṃ nappajānanti, saddhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; vīriyindriyaṃ nappajānanti…pe… satindriyaṃ nappajānanti …pe… samādhindriyaṃ nappajānanti…pe… paññindriyaṃ nappajānanti, paññindriyasamudayaṃ nappajānanti, paññindriyanirodhaṃ nappajānanti, paññindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti, na me te, bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
「诸比库,任何沙门或婆罗门,不了知信根,不了知信根之集,不了知信根之灭,不了知导向信根灭之道;不了知精进根……不了知念根……不了知定根……不了知慧根,不了知慧根之集,不了知慧根之灭,不了知导向慧根灭之道,诸比库,对我而言,他们不是沙门中被认可为沙门者,也不是婆罗门中被认可为婆罗门者,而且那些具寿也不能在现法中以自己的证智实现、证得、具足而住于沙门义或婆罗门义。」
‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā saddhindriyaṃ pajānanti, saddhindriyasamudayaṃ pajānanti, saddhindriyanirodhaṃ pajānanti, saddhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti; vīriyindriyaṃ pajānanti, vīriyindriyasamudayaṃ pajānanti, vīriyindriyanirodhaṃ pajānanti, vīriyindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti; satindriyaṃ pajānanti…pe… samādhindriyaṃ pajānanti…pe… paññindriyaṃ pajānanti, paññindriyasamudayaṃ pajānanti, paññindriyanirodhaṃ pajānanti, paññindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti , te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Sattamaṃ.
「诸比库,任何沙门或婆罗门,了知信根,了知信根之集,了知信根之灭,了知导向信根灭之道;了知精进根,了知精进根之集,了知精进根之灭,了知导向精进根灭之道;了知念根……了知定根……了知慧根,了知慧根之集,了知慧根之灭,了知导向慧根灭之道,诸比库,对我而言,他们是沙门中被认可为沙门者,也是婆罗门中被认可为婆罗门者,而且那些具寿能在现法中以自己的证智实现、证得、具足而住于沙门义与婆罗门义。」第七经。
8. Daṭṭhabbasuttaṃ8. 应见经
§478
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. Kattha ca, bhikkhave, saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu sotāpattiyaṅgesu – ettha saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu sammappadhānesu – ettha vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu satipaṭṭhānesu – ettha satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu jhānesu – ettha samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu ariyasaccesu – ettha paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
「诸比库,有此五根。哪五种?信根……慧根。诸比库,信根应在何处见到?在四预流支中——信根应在此处见到。诸比库,精进根应在何处见到?在四正勤中——精进根应在此处见到。诸比库,念根应在何处见到?在须跋中——念根应在此处见到。诸比库,定根应在何处见到?在四禅那中——定根应在此处见到。诸比库,慧根应在何处见到?在四圣谛中——慧根应在此处见到。诸比库,这些是五根。」第八经。
9. Paṭhamavibhaṅgasuttaṃ9. 第一分别经
§479
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. Katamañca, bhikkhave, saddhindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti – idaṃ vuccati, bhikkhave, saddhindriyaṃ.
「诸比库,有此五根。哪五种?信根……慧根。诸比库,什么是信根?诸比库,于此,圣弟子有信,信如来之觉悟——『如是,彼世尊是阿拉汉、正等正觉者、明行具足者、善逝、世间解、无上士、调御丈夫者、天人师、佛陀、世尊』——诸比库,这称为信根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, vīriyindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu – idaṃ vuccati, bhikkhave, vīriyindriyaṃ.
「诸比库,什么是精进根?诸比库,于此,圣弟子发勤精进而住,为了断除不善法,为了具足善法,有力、坚固精勤,于诸善法不舍其轭——诸比库,这称为精进根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, satindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā – idaṃ vuccati, bhikkhave, satindriyaṃ.
「诸比库,什么是念根?诸比库,于此,圣弟子具念,具备最上的念与正知,能忆念、随念很久以前所作、很久以前所说之事——诸比库,这称为念根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, samādhindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako vossaggārammaṇaṃ karitvā labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, samādhindriyaṃ.
「诸比库,什么是定根?诸比库,于此,圣弟子以舍为所缘而获得定,获得心一境性——诸比库,这称为定根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, paññindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya, sammā dukkhakkhayagāminiyā – idaṃ vuccati, bhikkhave, paññindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Navamaṃ.
「诸比库,什么是慧根?诸比库,于此,圣弟子有慧,具备导向生灭之慧,具备圣者的、洞察的、正导至苦尽之慧——诸比库,这称为慧根。诸比库,这些是五根。」第九经。
10. Dutiyavibhaṅgasuttaṃ10. 第二分别经
§480
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. Katamañca, bhikkhave, saddhindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti – idaṃ vuccati, bhikkhave, saddhindriyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……乃至……慧根。诸比库,什么是信根?诸比库,在此,圣弟子有信,信如来的觉悟——『彼世尊亦即是阿拉汉、正等正觉者、明行具足者、善至者、世间解者、无上调御丈夫者、天人师、佛陀、世尊』——诸比库,这称为信根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, vīriyindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati – idaṃ vuccati, bhikkhave, vīriyindriyaṃ.
「诸比库,什么是精进根?诸比库,在此,圣弟子发起精进而住,为了断除不善法,为了具足善法,有力、坚固精勤,于诸善法不舍其轭。他为了未生起的恶不善法不生起,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤;为了断除已生起的恶不善法,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤;为了未生起的善法生起,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤;为了已生起的善法住立、不忘失、增长、广大、修习、圆满,生起欲,努力,发起精进,策励心,精勤——诸比库,这称为精进根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, satindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. So kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, satindriyaṃ.
「诸比库,什么是念根?诸比库,在此,圣弟子具念,具备最高的念与正知,能忆念、随念很久以前所作、很久以前所说之事。他于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……乃至……于心……乃至……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧——诸比库,这称为念根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, samādhindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako vossaggārammaṇaṃ karitvā labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ. So vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – idaṃ vuccati, bhikkhave, samādhindriyaṃ.
「诸比库,什么是定根?诸比库,在此,圣弟子以舍离为所缘而获得定,获得心一境性。他离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜乐,具足初禅那而住。寻伺寂止,内净,心专一性,无寻、无伺,定生喜乐,具足第二禅那而住。喜的离去与住于舍,具念、正知,以身受乐,正如圣者们所说的『舍、具念、乐住』,具足第三禅那而住。舍断乐与舍断苦,先前喜忧已灭没,不苦不乐,舍念清净,具足第四禅那而住——诸比库,这称为定根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, paññindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya, sammā dukkhakkhayagāminiyā. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti – idaṃ vuccati, bhikkhave, paññindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Dasamaṃ.
「诸比库,什么是慧根?诸比库,在此,圣弟子有慧,具备导向生灭的慧,圣者的、能洞察的、正导至苦尽的。他如实了知『这是苦』,如实了知『这是苦集』,如实了知『这是苦灭』,如实了知『这是导至苦灭之道』——诸比库,这称为慧根。诸比库,这些是五根。」第十经。
Suddhikavaggo paṭhamo. · 清净品第一
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Suddhikañceva dve sotā, arahantā apare duve;
清净与两种流,另有两种阿拉汉;
Samaṇabrāhmaṇā daṭṭhabbaṃ, vibhaṅgā apare duveti.
沙门婆罗门、应见,另有两种分别论。
2. Mudutaravaggo
2. 较弱品
1. Paṭilābhasuttaṃ1. 获得经
§481
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ…pe…. Katamañca, bhikkhave, saddhindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti – idaṃ vuccati, bhikkhave, saddhindriyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五个?信根……(中略)……慧根……(中略)……。诸比库,什么是信根?诸比库,在此,圣弟子有信,信如来的觉悟——『如是,彼世尊是阿拉汉、正等正觉者、明行具足者、善逝、世间解、无上士、调御丈夫者、天人师、佛、世尊』——诸比库,这称为信根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, vīriyindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cattāro sammappadhāne ārabbha vīriyaṃ paṭilabhati – idaṃ vuccati, bhikkhave, vīriyindriyaṃ.
「诸比库,什么是精进根?诸比库,凡依四正勤而获得精进——诸比库,这称为精进根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, satindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhāne ārabbha satiṃ paṭilabhati – idaṃ vuccati, bhikkhave, satindriyaṃ.
「诸比库,什么是念根?诸比库,凡依须跋而获得念——诸比库,这称为念根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, samādhindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako vossaggārammaṇaṃ karitvā labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, samādhindriyaṃ.
「诸比库,什么是定根?诸比库,在此,圣弟子以舍为所缘而获得定,获得心一境性——诸比库,这称为定根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, paññindriyaṃ? Idha, bhikkhave, ariyasāvako paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā – idaṃ vuccati, bhikkhave, paññindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Paṭhamaṃ.
「诸比库,什么是慧根?诸比库,在此,圣弟子有慧,具足导向生灭的慧,具足圣者的、洞察的、正导至苦尽的慧——诸比库,这称为慧根。诸比库,这些是五根。」第一经。
2. Paṭhamasaṃkhittasuttaṃ2. 第一略经
§482
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi anāgāmī hoti, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti, tato mudutarehi sotāpanno hoti, tato mudutarehi dhammānusārī hoti, tato mudutarehi saddhānusārī hotī’’ti. Dutiyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五个?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,这五根的平等与圆满,是阿拉汉;比那较弱者,是不来者;比那较弱者,是一来者;比那较弱者,是入流者;比那较弱者,是随法行者;比那较弱者,是随信行者。」第二经。
3. Dutiyasaṃkhittasuttaṃ3. 第二略经
§483
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi anāgāmī hoti, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti, tato mudutarehi sotāpanno hoti, tato mudutarehi dhammānusārī hoti, tato mudutarehi saddhānusārī hoti. Iti kho, bhikkhave, indriyavemattatā phalavemattatā hoti, phalavemattatā puggalavemattatā’’ti. Tatiyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五个?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,这五根的平等与圆满,是阿拉汉;比那较弱者,是不来者;比那较弱者,是一来者;比那较弱者,是入流者;比那较弱者,是随法行者;比那较弱者,是随信行者。诸比库,如是,根的差别即是果的差别,果的差别即是补特伽罗的差别。」第三经。
4. Tatiyasaṃkhittasuttaṃ4. 第三略经
§484
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi anāgāmī hoti, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti, tato mudutarehi sotāpanno hoti, tato mudutarehi dhammānusārī hoti, tato mudutarehi saddhānusārī hoti. Iti kho, bhikkhave, paripūraṃ paripūrakārī ārādheti, padesaṃ padesakārī ārādheti. ‘Avañjhāni tvevāhaṃ, bhikkhave, pañcindriyānī’ti vadāmī’’ti. Catutthaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,这五根的平等与圆满者是阿拉汉,比那更弱者是不来者,比那更弱者是一来者,比那更弱者是入流者,比那更弱者是随法行者,比那更弱者是随信行者。诸比库,如此,圆满者成就圆满,部分者成就部分。诸比库,我说:『这五根确实不是无果的。』」第四经。
5. Paṭhamavitthārasuttaṃ5. 第一广经
§485
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi antarāparinibbāyī hoti, tato mudutarehi upahaccaparinibbāyī hoti, tato mudutarehi asaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti, tato mudutarehi sotāpanno hoti, tato mudutarehi dhammānusārī hoti, tato mudutarehi saddhānusārī hotī’’ti. Pañcamaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,这五根的平等与圆满者是阿拉汉,比那更弱者是中般涅槃者,比那更弱者是生般涅槃者,比那更弱者是无行般涅槃者,比那更弱者是有行般涅槃者,比那更弱者是上流者、往色究竟天者,比那更弱者是一来者,比那更弱者是入流者,比那更弱者是随法行者,比那更弱者是随信行者。」第五经。
6. Dutiyavitthārasuttaṃ6. 第二广经
§486
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi antarāparinibbāyī hoti, tato mudutarehi upahaccaparinibbāyī hoti, tato mudutarehi asaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti , tato mudutarehi sotāpanno hoti, tato mudutarehi dhammānusārī hoti, tato mudutarehi saddhānusārī hoti. Iti kho, bhikkhave, indriyavemattatā phalavemattatā hoti, phalavemattatā puggalavemattatā hotī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,这五根的平等与圆满者是阿拉汉,比那更弱者是中般涅槃者,比那更弱者是生般涅槃者,比那更弱者是无行般涅槃者,比那更弱者是有行般涅槃者,比那更弱者是上流者、往色究竟天者,比那更弱者是一来者,比那更弱者是入流者,比那更弱者是随法行者,比那更弱者是随信行者。诸比库,如此,诸根的差别即是果的差别,果的差别即是补特伽罗的差别。」第六经。
7. Tatiyavitthārasuttaṃ7. 第三广经
§487
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi antarāparinibbāyī hoti, tato mudutarehi upahaccaparinibbāyī hoti, tato mudutarehi asaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti, tato mudutarehi sotāpanno hoti, tato mudutarehi dhammānusārī hoti, tato mudutarehi saddhānusārī hoti. Iti kho, bhikkhave, paripūraṃ paripūrakārī ārādheti, padesaṃ padesakārī ārādheti. ‘Avañjhāni tvevāhaṃ, bhikkhave, pañcindriyānī’ti vadāmī’’ti. Sattamaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,这五根的平等与圆满者是阿拉汉,比那更弱者是中般涅槃者,比那更弱者是生般涅槃者,比那更弱者是无行般涅槃者,比那更弱者是有行般涅槃者,比那更弱者是上流者、往色究竟天者,比那更弱者是一来者,比那更弱者是入流者,比那更弱者是随法行者,比那更弱者是随信行者。诸比库,如此,圆满者成就圆满,部分者成就部分。诸比库,我说:『这五根确实不是无果的。』」第七经。
8. Paṭipannasuttaṃ8. 已行道经
§488
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno hoti, tato mudutarehi anāgāmī hoti, tato mudutarehi anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno hoti, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti, tato mudutarehi sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno hoti, tato mudutarehi sotāpanno hoti, tato mudutarehi sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno hoti. Yassa kho, bhikkhave, imāni pañcindriyāni sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ natthi, tamahaṃ ‘bāhiro puthujjanapakkhe ṭhito’ti vadāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,这五根的平等与圆满者是阿拉汉,比那更弱者是为作证阿拉汉果而行道者,比那更弱者是不来者,比那更弱者是为作证不来果而行道者,比那更弱者是一来者,比那更弱者是为作证一来果而行道者,比那更弱者是入流者,比那更弱者是为作证入流果而行道者。诸比库,凡这五根完全地、一切地、全部地都没有者,我说他是『住于外、住于凡夫之类』。」第八经。
9. Sampannasuttaṃ9. 已具足经
§489
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
那时,某位比库去到世尊那里;到了之后,礼敬世尊,在一旁坐下。在一旁坐下的那位比库对世尊这样说——
‘‘‘Indriyasampanno, indriyasampanno’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, indriyasampanno hotī’’ti? ‘‘Idha , bhikkhu, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ, vīriyindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ, satindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ , samādhindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ, paññindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ. Ettāvatā kho, bhikkhu, bhikkhu indriyasampanno hotī’’ti. Navamaṃ.
「大德,被称为『诸根具足者、诸根具足者』。大德,到什么程度是诸根具足者呢?」「比库,在此,比库修习导向寂止、导向正觉的信根,修习导向寂止、导向正觉的精进根,修习导向寂止、导向正觉的念根,修习导向寂止、导向正觉的定根,修习导向寂止、导向正觉的慧根。比库,到这个程度,比库是诸根具足者。」第九经。
10. Āsavakkhayasuttaṃ10. 漏尽经
§490
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Dasamaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根——诸比库,这些是五根。诸比库,由于修习、多修习这五根,比库以诸漏尽,于现法自己以证智作证后,证入无漏的心解脱、慧解脱而住。」第十经。
Mudutaravaggo dutiyo. · 柔软品第二
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Paṭilābho tayo saṃkhittā, vitthārā apare tayo;
获得三总说,详说另外三;
Paṭipanno ca sampanno , dasamaṃ āsavakkhayanti.
行道者与具足者,第十为漏尽。
3. Chaḷindriyavaggo
3. 六根品
1. Punabbhavasuttaṃ1. 再有经
§491
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ . Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti , ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’’’ti. Paṭhamaṃ.
「诸比库,有这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根。诸比库,只要我对于这五根的集、灭、味、患、离如实不通达,诸比库,我就不在含天、魔、梵的世间,含沙门、婆罗门、天、人的众生界中宣称『已现证无上正等正觉』。诸比库,然而当我对于这五根的集、灭、味、患、离如实通达时,诸比库,我才在含天、魔、梵的世间,含沙门、婆罗门、天、人的众生界中宣称『已现证无上正等正觉』。而且我的智与见生起——『我的解脱不可动摇,这是最后生,现在不再有后有。』」第一经
2. Jīvitindriyasuttaṃ2. 命根经
§492
‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni tīṇi? Itthindriyaṃ, purisindriyaṃ, jīvitindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi indriyānī’’ti. Dutiyaṃ.
「诸比库,有这三根。哪三种?女根、男根、命根——诸比库,这是三根。」第二经
3. Aññindriyasuttaṃ3. 已知根经
§493
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni tīṇi? Anaññātaññassāmītindriyaṃ , aññindriyaṃ, aññātāvindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi indriyānī’’ti. Tatiyaṃ.
「诸比库,有这三根。哪三种?未知当知根、已知根、具知根——诸比库,这是三根。」第三经
4. Ekabījīsuttaṃ4. 一种子经
§494
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ samattā paripūrattā arahaṃ hoti, tato mudutarehi antarāparinibbāyī hoti, tato mudutarehi upahaccaparinibbāyī hoti, tato mudutarehi asaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, tato mudutarehi uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī, tato mudutarehi sakadāgāmī hoti, tato mudutarehi ekabījī hoti, tato mudutarehi kolaṃkolo hoti, tato mudutarehi sattakkhattuparamo hoti, tato mudutarehi dhammānusārī hoti, tato mudutarehi saddhānusārī hotī’’ti. Catutthaṃ.
「诸比库,有这五根。哪五种?信根……(中略)……慧根——诸比库,这是五根。诸比库,由于这五根的平等、圆满,成为阿拉汉;比那更弱者,成为中般涅槃者;比那更弱者,成为生般涅槃者;比那更弱者,成为无行般涅槃者;比那更弱者,成为有行般涅槃者;比那更弱者,成为上流者,往色究竟天;比那更弱者,成为一来者;比那更弱者,成为一种子者;比那更弱者,成为家家者;比那更弱者,成为七有者;比那更弱者,成为随法行者;比那更弱者,成为随信行者。」第四经
5. Suddhakasuttaṃ5. 纯净经
§495
‘‘Chayimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni cha? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ , jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, manindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, cha indriyānī’’ti. Pañcamaṃ.
「诸比库,这六根。哪六个?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根——诸比库,这就是六根。」第五经
6. Sotāpannasuttaṃ6. 入流者经
§496
‘‘Chayimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni cha? Cakkhundriyaṃ…pe… manindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
「诸比库,这六根。哪六个?眼根……乃至……意根。诸比库,当圣弟子如实了知这六根的集、灭、味、患、离时——诸比库,这称为入流者圣弟子,不退堕法,决定,以正觉为彼岸。」第六经
7. Arahantasuttaṃ7. 阿拉汉经
§497
‘‘Chayimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni cha? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, manindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’’ti. Sattamaṃ.
「诸比库,这六根。哪六个?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根。诸比库,当比库如实知这六根的集、灭、味、患、离后,以无取而解脱时——诸比库,这称为『比库是阿拉汉、漏尽者、已修习者、应作已作者、已放下重担者、已达自利者、已尽有结者、以正智而解脱者』。」第七经
8. Sambuddhasuttaṃ8. 正自觉者经
§498
‘‘Chayimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni cha? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, manindriyaṃ. Yāvakīvañcāhaṃ , bhikkhave, imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassa maṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’’’ti. Aṭṭhamaṃ.
「诸比库,这六根。哪六个?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根。诸比库,只要我对这六根的集、灭、味、患、离还未如实证知,诸比库,我就不在有天、魔、梵的世间,有沙门、婆罗门、天、人的世代中宣称『已证得无上正等正觉』。诸比库,然而当我对这六根的集、灭、味、患、离如实证知后,诸比库,我才在有天、魔、梵的世间,有沙门、婆罗门、天、人的世代中宣称『已证得无上正等正觉』。而且我的智与见生起——『我的解脱不动摇,这是最后生,现在不再有后有。』」第八经
9. Paṭhamasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ9. 第一沙门婆罗门经
§499
‘‘Chayimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni cha? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, manindriyaṃ. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti, na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti’’. ‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti, te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Navamaṃ.
「诸比库,这六根。哪六个?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根。诸比库,凡任何沙门或婆罗门不如实了知这六根的集、灭、味、患、离者,诸比库,我不认为他们是沙门中的真沙门或婆罗门中的真婆罗门,而且那些具寿也不能在现法中以自己的证智实现、证得、具足而住于沙门义或婆罗门义。」「诸比库,然而凡任何沙门或婆罗门如实了知这六根的集、灭、味、患、离者,诸比库,我认为他们是沙门中的真沙门和婆罗门中的真婆罗门,而且那些具寿在现法中以自己的证智实现、证得、具足而住于沙门义和婆罗门义。」第九经
10. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ10. 第二沙门婆罗门经
§500
‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā cakkhundriyaṃ nappajānanti, cakkhundriyasamudayaṃ nappajānanti, cakkhundriyanirodhaṃ nappajānanti, cakkhundriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; sotindriyaṃ…pe… ghānindriyaṃ…pe… jivhindriyaṃ…pe… kāyindriyaṃ…pe… manindriyaṃ nappajānanti, manindriyasamudayaṃ nappajānanti , manindriyanirodhaṃ nappajānanti, manindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti. Na me te, bhikkhave…pe… sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
「诸比库,凡任何沙门或婆罗门不了知眼根,不了知眼根集,不了知眼根灭,不了知导向眼根灭的道;不了知耳根……乃至……不了知鼻根……乃至……不了知舌根……乃至……不了知身根……乃至……不了知意根,不了知意根集,不了知意根灭,不了知导向意根灭的道。诸比库,我不认为他们……乃至……以自己的证智实现、证得、具足而住。
‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā cakkhundriyaṃ pajānanti, cakkhundriyasamudayaṃ pajānanti, cakkhundriyanirodhaṃ pajānanti, cakkhundriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti, sotindriyaṃ…pe… ghānindriyaṃ…pe… jivhindriyaṃ…pe… kāyindriyaṃ…pe… manindriyaṃ pajānanti, manindriyasamudayaṃ pajānanti, manindriyanirodhaṃ pajānanti, manindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti, te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Dasamaṃ.
「诸比库,然而凡任何沙门或婆罗门了知眼根,了知眼根集,了知眼根灭,了知导向眼根灭的道,了知耳根……乃至……了知鼻根……乃至……了知舌根……乃至……了知身根……乃至……了知意根,了知意根集,了知意根灭,了知导向意根灭的道,诸比库,我认为他们是沙门中的真沙门和婆罗门中的真婆罗门,而且那些具寿在现法中以自己的证智实现、证得、具足而住于沙门义和婆罗门义。」第十经
Chaḷindriyavaggo tatiyo. · 六根品第三
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Punabbhavo jīvitaññāya, ekabījī ca suddhakaṃ;
再生是另一生,一种子与清净者;
Soto arahasambuddho, dve ca samaṇabrāhmaṇāti.
入流与阿拉汉正自觉者,以及两种沙门婆罗门。
4. Sukhindriyavaggo
4. 乐根品
1. Suddhikasuttaṃ1. 纯净经
§501
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Paṭhamaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根——诸比库,这是五根。」第一经。
2. Sotāpannasuttaṃ2. 入流者经
§502
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. Dutiyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比库,当圣弟子如实了知这五根的集、灭、味、患、离时——诸比库,这称为入流圣弟子,不退堕法,决定,以正觉为彼岸。」第二经。
3. Arahantasuttaṃ3. 阿拉汉经
§503
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’ti. Tatiyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比库,当比库如实知这五根的集、灭、味、患、离后,以不执取而解脱时——诸比库,这称为阿拉汉比库,漏尽者,已修习者,应作已作者,已放下重担者,已达自己目的者,已尽有结者,以正智解脱者。」第三经。
4. Paṭhamasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ4. 第一沙门婆罗门经
§504
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti, na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比库,凡任何沙门或婆罗门不如实了知这五根的集、灭、味、患、离者,诸比库,我不认为他们是沙门中的真沙门,或婆罗门中的真婆罗门,而且那些具寿也不能于现法中以自己的证智作证、具足后而住于沙门义或婆罗门义。
‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti, te kho me , bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Catutthaṃ.
「诸比库,凡任何沙门或婆罗门如实了知这五根的集、灭、味、患、离者,诸比库,我认为他们是沙门中的真沙门,以及婆罗门中的真婆罗门,而且那些具寿也于现法中以自己的证智作证、具足后而住于沙门义与婆罗门义。」第四经。
5. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ5. 第二沙门婆罗门经
§505
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā sukhindriyaṃ nappajānanti, sukhindriyasamudayaṃ nappajānanti, sukhindriyanirodhaṃ nappajānanti, sukhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; dukkhindriyaṃ nappajānanti…pe… somanassindriyaṃ nappajānanti…pe… domanassindriyaṃ nappajānanti …pe… upekkhindriyaṃ nappajānanti, upekkhindriyasamudayaṃ nappajānanti, upekkhindriyanirodhaṃ nappajānanti, upekkhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比库,凡任何沙门或婆罗门不了知乐根,不了知乐根之集,不了知乐根之灭,不了知导向乐根灭之道;不了知苦根……不了知喜根……不了知忧根……不了知舍根,不了知舍根之集,不了知舍根之灭,不了知导向舍根灭之道;诸比库,对我来说,那些沙门或婆罗门,在沙门中不被认可为沙门,在婆罗门中不被认可为婆罗门,而且那些具寿也不能于现法中以自己的证智实证、证得、具足而住于沙门义或婆罗门义。」
‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā sukhindriyaṃ pajānanti, sukhindriyasamudayaṃ pajānanti, sukhindriyanirodhaṃ pajānanti, sukhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti; dukkhindriyaṃ pajānanti…pe… somanassindriyaṃ pajānanti… domanassindriyaṃ pajānanti… upekkhindriyaṃ pajānanti, upekkhindriyasamudayaṃ pajānanti, upekkhindriyanirodhaṃ pajānanti, upekkhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti, te ca kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Pañcamaṃ.
「诸比库,凡任何沙门或婆罗门了知乐根,了知乐根之集,了知乐根之灭,了知导向乐根灭之道;了知苦根……了知喜根……了知忧根……了知舍根,了知舍根之集,了知舍根之灭,了知导向舍根灭之道,诸比库,对我来说,那些沙门或婆罗门,在沙门中被认可为沙门,在婆罗门中被认可为婆罗门,而且那些具寿也能于现法中以自己的证智实证、证得、具足而住于沙门义和婆罗门义。」第五经。
6. Paṭhamavibhaṅgasuttaṃ6. 第一分别经
§506
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。」
‘‘Katamañca , bhikkhave, sukhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ , kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ.
「诸比库,什么是乐根?诸比库,凡身的乐、身的适悦、身触所生的乐与适悦的所感受——诸比库,这称为乐根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ, kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ.
「诸比库,什么是苦根?诸比库,凡身的苦、身的不适悦、身触所生的苦与不适悦的所感受——诸比库,这称为苦根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, somanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ sukhaṃ, cetasikaṃ sātaṃ, manosamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, somanassindriyaṃ.
「诸比库,什么是喜根?诸比库,凡心的乐、心的适悦、意触所生的乐与适悦的所感受——诸比库,这称为喜根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, domanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetasikaṃ asātaṃ, manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, domanassindriyaṃ.
「诸比库,什么是忧根?诸比库,凡心的苦、心的不适悦、意触所生的苦与不适悦的所感受——诸比库,这称为忧根。」
‘‘Katamañca, bhikkhave, upekkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā nevasātaṃ nāsātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, upekkhindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
「诸比库,什么是舍根?诸比库,凡身的或心的非适悦非不适悦的所感受——诸比库,这称为舍根。诸比库,这些是五根。」第六经。
7. Dutiyavibhaṅgasuttaṃ7. 第二分别经
§507
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, sukhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ, kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ.
「诸比库,什么是乐根?诸比库,凡身的乐、身的愉悦、身触所生的乐与愉悦的所感受——诸比库,这称为乐根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ , kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ.
「诸比库,什么是苦根?诸比库,凡身的苦、身的不愉悦、身触所生的苦与不愉悦的所感受——诸比库,这称为苦根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, somanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ sukhaṃ, cetasikaṃ sātaṃ, manosamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, somanassindriyaṃ.
「诸比库,什么是喜根?诸比库,凡心的乐、心的愉悦、意触所生的乐与愉悦的所感受——诸比库,这称为喜根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, domanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetasikaṃ asātaṃ, manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, domanassindriyaṃ.
「诸比库,什么是忧根?诸比库,凡心的苦、心的不愉悦、意触所生的苦与不愉悦的所感受——诸比库,这称为忧根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, upekkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā nevasātaṃ nāsātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, upekkhindriyaṃ.
「诸比库,什么是舍根?诸比库,凡身的或心的非愉悦非不愉悦的所感受——诸比库,这称为舍根。
‘‘Tatra, bhikkhave, yañca sukhindriyaṃ yañca somanassindriyaṃ, sukhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yañca dukkhindriyaṃ yañca domanassindriyaṃ, dukkhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yadidaṃ upekkhindriyaṃ, adukkhamasukhā sā vedanā daṭṭhabbā. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Sattamaṃ.
「诸比库,于此,凡乐根与喜根,那受应被视为乐受。诸比库,于此,凡苦根与忧根,那受应被视为苦受。诸比库,于此,凡这舍根,那受应被视为不苦不乐受。诸比库,这些是五根。」第七经。
8. Tatiyavibhaṅgasuttaṃ8. 第三分别经
§508
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.
「诸比库,这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, sukhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ , kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ.
「诸比库,什么是乐根?诸比库,凡身的乐、身的适意,身触所生的乐、适意的所感受——诸比库,这称为乐根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ, kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ.
「诸比库,什么是苦根?诸比库,凡身的苦、身的不适意,身触所生的苦、不适意的所感受——诸比库,这称为苦根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, somanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ sukhaṃ, cetasikaṃ sātaṃ, manosamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, somanassindriyaṃ.
「诸比库,什么是喜根?诸比库,凡心的乐、心的适意,意触所生的乐、适意的所感受——诸比库,这称为喜根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, domanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetasikaṃ asātaṃ, manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, domanassindriyaṃ.
「诸比库,什么是忧根?诸比库,凡心的苦、心的不适意,意触所生的苦、不适意的所感受——诸比库,这称为忧根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, upekkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā neva sātaṃ nāsātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, upekkhindriyaṃ.
「诸比库,什么是舍根?诸比库,凡身的或心的非适意非不适意的所感受——诸比库,这称为舍根。
‘‘Tatra, bhikkhave, yañca sukhindriyaṃ yañca somanassindriyaṃ, sukhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yañca dukkhindriyaṃ yañca domanassindriyaṃ, dukkhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yadidaṃ upekkhindriyaṃ, adukkhamasukhā sā vedanā daṭṭhabbā . Iti kho, bhikkhave, imāni pañcindriyāni pañca hutvā tīṇi honti, tīṇi hutvā pañca honti pariyāyenā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
「诸比库,于此,凡乐根与喜根,应见那是乐受。诸比库,于此,凡苦根与忧根,应见那是苦受。诸比库,于此,凡此舍根,应见那是不苦不乐受。诸比库,如此,这五根成为五而成为三,成为三而成为五,以此方式。」第八经。
9. Kaṭṭhopamasuttaṃ9. 木喻经
§509
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Sukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati sukhindriyaṃ. So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ sukhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
「诸比库,有这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比库,缘于乐受触而生起乐根。他正乐时了知『我是乐的』。由于那乐受触的灭,『凡那缘于乐受触而生起的乐根之所感受,那灭、那止息』,他了知。」
‘‘Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhindriyaṃ. So dukkhitova samāno ‘dukkhitosmī’ti pajānāti. Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ dukkhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
「诸比库,缘于苦受触而生起苦根。他正苦时了知『我是苦的』。由于那苦受触的灭,『凡那缘于苦受触而生起的苦根之所感受,那灭、那止息』,他了知。」
‘‘Somanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati somanassindriyaṃ. So sumanova samāno ‘sumanosmī’ti pajānāti. Tasseva somanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ somanassavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ somanassindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
「诸比库,缘喜受触而生起喜根。他喜悦时了知『我喜悦』。由于那喜受触的灭,『缘那喜受触而生起的、由彼而生的所受的喜根,那灭、那止息』,他了知。」
‘‘Domanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati domanassindriyaṃ. So dummanova samāno ‘dummanosmī’ti pajānāti. Tasseva domanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ domanassavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ domanassindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
「诸比库,缘忧受触而生起忧根。他忧愁时了知『我忧愁』。由于那忧受触的灭,『缘那忧受触而生起的、由彼而生的所受的忧根,那灭、那止息』,他了知。」
‘‘Upekkhāvedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṃ. So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti. Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ upekkhāvedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ upekkhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
「诸比库,缘舍受触而生起舍根。他舍时了知『我舍』。由于那舍受触的灭,『缘那舍受触而生起的、由彼而生的所受的舍根,那灭、那止息』,他了知。」
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati, tejo abhinibbattati; tesaṃyeva kaṭṭhānaṃ nānābhāvāvinikkhepā yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasammati; evameva kho, bhikkhave, sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhindriyaṃ. So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhindriyaṃ taṃ nirujjhati , taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
「诸比库,譬如由于两根木的摩擦结合而生热,生火;由于那些木的分离与分开,那由彼而生的热灭、止息。诸比库,同样地,缘乐受触而生起乐根。他乐时了知『我乐』。由于那乐受触的灭,『缘那乐受触而生起的、由彼而生的所受的乐根,那灭、那止息』,他了知。」
‘‘Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca…pe… somanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca…pe… domanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca…pe… upekkhāvedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṃ. So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti. Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ upekkhāvedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’. Navamaṃ.
「诸比库,缘苦受触……诸比库,缘喜受触……诸比库,缘忧受触……诸比库,缘舍受触而生起舍根。他舍时了知『我舍』。由于那舍受触的灭,『缘那舍受触而生起的、由彼而生的所受的舍根,那灭、那止息』,他了知。」第九。
10. Uppaṭipāṭikasuttaṃ10. 次第经
§510
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Dukkhindriyaṃ , domanassindriyaṃ, sukhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Idha, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati dukkhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ dukkhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ dukkhindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So dukkhindriyañca pajānāti, dukkhindriyasamudayañca pajānāti, dukkhindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi dukkhindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
「诸比库,有此等五根。哪五种?苦根、忧根、乐根、喜根、舍根。诸比库,于此,比库不放逸、热诚、自励而住时,生起苦根。他如此了知:『我生起了此苦根,那是有相的、有因的、有行的、有缘的。无相、无因、无行、无缘的苦根将生起,此无处可得。』他了知苦根,了知苦根集,了知苦根灭,了知已生起的苦根无余灭之处。已生起的苦根在何处无余灭?诸比库,于此,比库离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜乐,具足初禅而住,已生起的苦根在此处无余灭。诸比库,此称为『比库了知苦根之灭,为此而引导心』。」
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati domanassindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ domanassindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ domanassindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’ . So domanassindriyañca pajānāti, domanassindriyasamudayañca pajānāti, domanassindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ domanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi domanassindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
「诸比库,于此,比库不放逸、热诚、自励而住时,生起忧根。他如此了知:『我生起了此忧根,那是有相的、有因的、有行的、有缘的。无相、无因、无行、无缘的忧根将生起,此无处可得。』他了知忧根,了知忧根集,了知忧根灭,了知已生起的忧根无余灭之处。已生起的忧根在何处无余灭?诸比库,于此,比库由于寻伺的止息,内净、心一境性,无寻、无伺,定生喜乐,具足第二禅而住,已生起的忧根在此处无余灭。诸比库,此称为『比库了知忧根之灭,为此而引导心』。」
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ sukhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ sukhindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So sukhindriyañca pajānāti, sukhindriyasamudayañca pajānāti, sukhindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi sukhindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
「诸比库,于此,比库不放逸、热诚、自励而住时,生起乐根。他如此了知:『我生起了此乐根,那是有相的、有因的、有行的、有缘的。无相、无因、无行、无缘的乐根将生起,此无处可得。』他了知乐根,了知乐根集,了知乐根灭,了知已生起的乐根无余灭之处。已生起的乐根在何处无余灭?诸比库,于此,比库由于喜的离去而住于舍,具念、正知,以身受乐,诸圣者宣说『舍、具念、乐住』,具足第三禅而住,已生起的乐根在此处无余灭。诸比库,此称为『比库了知乐根之灭,为此而引导心』。」
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati somanassindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ somanassindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ somanassindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So somanassindriyañca pajānāti, somanassindriyasamudayañca pajānāti, somanassindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi somanassindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
「诸比库,于此,当比库不放逸、热诚、专注而住时,生起喜根。他如此了知:『我这已生起的喜根,它是有相、有因、有行、有缘的。若无相、无因、无行、无缘的喜根将生起,这是须跋的。』他了知喜根,了知喜根之集,了知喜根之灭,了知已生起的喜根在何处无余灭尽。已生起的喜根在何处无余灭尽呢?诸比库,于此,比库以舍断乐与舍断苦,先前喜忧已灭没故,不苦不乐,舍念清净,具足第四禅而住,已生起的喜根在此无余灭尽。诸比库,这称为『比库了知喜根之灭,为此而引导其心。』」
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati upekkhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ upekkhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ upekkhindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So upekkhindriyañca pajānāti, upekkhindriyasamudayañca pajānāti, upekkhindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi upekkhindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharatī’’’ti. Dasamaṃ.
「诸比库,于此,当比库不放逸、热诚、专注而住时,生起舍根。他如此了知:『我这已生起的舍根,它是有相、有因、有行、有缘的。若无相、无因、无行、无缘的舍根将生起,这是须跋的。』他了知舍根,了知舍根之集,了知舍根之灭,了知已生起的舍根在何处无余灭尽。已生起的舍根在何处无余灭尽呢?诸比库,于此,比库完全超越非想非非想处,具足想受灭而住,已生起的舍根在此无余灭尽。诸比库,这称为『比库了知舍根之灭,为此而引导其心。』」第十经。
Sukhindriyavaggo catuttho. · 乐根品第四
Tassuddānaṃ –
其摄颂:
Suddhikañca soto arahā, duve samaṇabrāhmaṇā;
清净与预流、阿拉汉,二沙门婆罗门;
Vibhaṅgena tayo vuttā, kaṭṭho uppaṭipāṭikanti.
以分别论说三,木、逆次第。
5. Jarāvaggo
5. 老品
1. Jarādhammasuttaṃ1. 老法经
§511
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito pacchātape nisinno hoti piṭṭhiṃ otāpayamāno.
如是我闻:一时,世尊住在沙瓦提,东园鹿母讲堂。尔时,世尊于傍晚时从独坐中起,坐在后面的阳光下,晒着背部。
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavato gattāni pāṇinā anomajjanto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante , abbhutaṃ, bhante! Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ – cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti.
时,具寿阿难陀去到世尊处;到达后,礼敬世尊,以手抚摸世尊的肢体,对世尊如此说:「尊者,不可思议!尊者,未曾有!尊者,如今世尊的皮肤色泽不再那样清净明净,一切肢体都松弛、生起皱纹,身体向前倾,并且诸根显现变异——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。」
‘‘Evañhetaṃ , ānanda, hoti – jarādhammo yobbaññe, byādhidhammo ārogye, maraṇadhammo jīvite. Na ceva tāva parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca honti gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ – cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti.
「阿难,确实如此——对青春而言有老法,对健康而言有病法,对生命而言有死法。肤色不再清净明净,一切肢体松弛且生起皱纹,身体向前弯曲,诸根也显现变异——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。」
‘‘Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvā ca sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
世尊说此。说此已,善逝、导师又说:
‘‘Dhī taṃ jammi jare atthu, dubbaṇṇakaraṇī jare;
「呸!生与老,老使色变坏;
Tāva manoramaṃ bimbaṃ, jarāya abhimadditaṃ.
那可爱的形象,被老所摧毁。
‘‘Yopi vassasataṃ jīve, sopi maccuparāyaṇo ;
即使活百岁,也以死为归趣;
Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddatī’’ti. paṭhamaṃ;
无物能避免,一切皆被摧毁。」第一经
2. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttaṃ2. 伍那巴婆罗门经
§512
Sāvatthinidānaṃ. Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
沙瓦提因缘。时,温那波婆罗门前往世尊处。抵达后,与世尊互相问候。交换了友好、值得忆念的交谈后,在一旁坐下。在一旁坐下的温那波婆罗门对世尊如此说:
‘‘Pañcimāni, bho gotama, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti. Katamāni pañca? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ . Imesaṃ nu kho, bho gotama, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ kiṃ paṭisaraṇaṃ, ko ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti?
「果德玛尊者,这五根有不同的境、不同的行境,不互相体验彼此的行境与境。哪五种?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。果德玛尊者,对于这五根——有不同的境、不同的行境、不互相体验彼此的行境与境——什么是它们的归依处?谁体验它们的行境与境?」
‘‘Pañcimāni, brāhmaṇa, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti. Katamāni pañca? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ , ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, brāhmaṇa, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ mano paṭisaraṇaṃ, manova nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti.
「婆罗门,这五根有不同的对象、不同的行境,不各自体验彼此的行境与对象。哪五种?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。婆罗门,这五根有不同的对象、不同的行境,不各自体验彼此的行境与对象,意是它们的归依处,意体验它们的行境与对象。」
‘‘Manassa pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Manassa kho, brāhmaṇa, sati paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Satiyā pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Satiyā kho, brāhmaṇa, vimutti paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Vimuttiyā pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Vimuttiyā kho, brāhmaṇa, nibbānaṃ paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Nibbānassa pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Accayāsi , brāhmaṇa, pañhaṃ, nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetuṃ. Nibbānogadhañhi, brāhmaṇa, brahmacariyaṃ vussati nibbānaparāyaṇaṃ nibbānapariyosāna’’nti.
「但是,果德玛尊者,什么是意的归依处?」「婆罗门,念是意的归依处。」「但是,果德玛尊者,什么是念的归依处?」「婆罗门,解脱是念的归依处。」「但是,果德玛尊者,什么是解脱的归依处?」「婆罗门,涅槃是解脱的归依处。」「但是,果德玛尊者,什么是涅槃的归依处?」「婆罗门,你的问题超越了,你无法把握问题的边际。婆罗门,梵行的修习以涅槃为趣向、以涅槃为彼岸、以涅槃为终极。」
Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
那时,温那跋婆罗门欢喜、随喜世尊所说后,从座起立,礼敬世尊,作右绕后离去。
Atha kho bhagavā acirapakkante uṇṇābhe brāhmaṇe bhikkhū āmantesi – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, kūṭāgāre vā kūṭāgārasālāyaṃ vā pācīnavātapānā sūriye uggacchante vātapānena rasmi pavisitvā kvāssa patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Pacchimāyaṃ, bhante, bhittiya’’nti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, uṇṇābhassa brāhmaṇassa tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Imamhi ce, bhikkhave, samaye uṇṇābho brāhmaṇo kālaṅkareyya, natthi saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto uṇṇābho brāhmaṇo puna imaṃ lokaṃ āgaccheyyā’’ti. Dutiyaṃ.
那时,在温那跋婆罗门离去不久,世尊对比库们说:「比库们,譬如在尖顶屋或尖顶屋的厅堂,有东面的窗户,太阳升起时,光线从窗户进入,会停留在哪里?」「尊者,在西面的墙壁。」「同样地,比库们,温那跋婆罗门对如来的信已深植、已生根、已确立、坚固,不能被任何沙门、婆罗门、天、魔、梵天或世间的任何者所动摇。比库们,如果温那跋婆罗门在此时死去,没有任何结使,被那结使所系缚,温那跋婆罗门会再来这个世间。」第二经。
3. Sāketasuttaṃ3. 沙盖德经
§513
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati añjanavane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘atthi nu kho, bhikkhave , pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni hontī’’ti?
如是我闻:一时,世尊住在萨咖塔的安阇那林鹿野苑。在那里,世尊对比库们说:「比库们,是否有方法,依那方法,那五根就是五力,那五力就是五根?」
‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni honti’’.
「尊者,我们的法以世尊为根本,以世尊为引导,以世尊为归依处。尊者,实在好!愿世尊阐明这所说的义理。比库们听闻世尊的教导后,将会受持。」「比库们,有方法,依那方法,那五根就是五力,那五力就是五根。」
‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni honti? Yaṃ, bhikkhave, saddhindriyaṃ taṃ saddhābalaṃ, yaṃ saddhābalaṃ taṃ saddhindriyaṃ; yaṃ vīriyindriyaṃ taṃ vīriyabalaṃ, yaṃ vīriyabalaṃ taṃ vīriyindriyaṃ; yaṃ satindriyaṃ taṃ satibalaṃ, yaṃ satibalaṃ taṃ satindriyaṃ; yaṃ samādhindriyaṃ taṃ samādhibalaṃ, yaṃ samādhibalaṃ taṃ samādhindriyaṃ; yaṃ paññindriyaṃ taṃ paññābalaṃ, yaṃ paññābalaṃ taṃ paññindriyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā, tassa majjhe dīpo. Atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati . Atthi pana, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti.
「比库们,什么是方法,依那方法,那五根就是五力,那五力就是五根?比库们,信根就是信力,信力就是信根;精进根就是精进力,精进力就是精进根;念根就是念力,念力就是念根;定根就是定力,定力就是定根;慧根就是慧力,慧力就是慧根。比库们,譬如有一条河流向东、倾向东、朝向东,在它中间有一个岛屿。比库们,有方法,依那方法,那条河只被计算为一股水流。但是,比库们,有方法,依那方法,那条河被计算为两股水流。」
‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati? Yañca, bhikkhave, tassa dīpassa purimante udakaṃ, yañca pacchimante udakaṃ – ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati.
「比库们,什么是方法,依那方法,那条河只被计算为一股水流?比库们,那岛屿东边的水和西边的水——比库们,这就是方法,依那方法,那条河只被计算为一股水流。」
‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti? Yañca, bhikkhave, tassa dīpassa uttarante udakaṃ, yañca dakkhiṇante udakaṃ – ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti. Evameva kho, bhikkhave, yaṃ saddhindriyaṃ taṃ saddhābalaṃ, yaṃ saddhābalaṃ taṃ saddhindriyaṃ; yaṃ vīriyindriyaṃ taṃ vīriyabalaṃ, yaṃ vīriyabalaṃ taṃ vīriyindriyaṃ; yaṃ satindriyaṃ taṃ satibalaṃ , yaṃ satibalaṃ taṃ satindriyaṃ; yaṃ samādhindriyaṃ taṃ samādhibalaṃ, yaṃ samādhibalaṃ taṃ samādhindriyaṃ; yaṃ paññindriyaṃ taṃ paññābalaṃ, yaṃ paññābalaṃ taṃ paññindriyaṃ. Pañcannaṃ, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Tatiyaṃ.
「诸比库!什么是方法,依照那个方法,那条河被算作恰好两条水流呢?诸比库!那个岛北边的水和南边的水——诸比库!这就是方法,依照那个方法,那条河被算作恰好两条水流。同样地,诸比库!信根即是信力,信力即是信根;精进根即是精进力,精进力即是精进根;念根即是念力,念力即是念根;定根即是定力,定力即是定根;慧根即是慧力,慧力即是慧根。诸比库!由于修习、多修习五根,比库以诸漏尽,于现法自己以证智作证后,证入无漏的心解脱、慧解脱而住。」第三经。
4. Pubbakoṭṭhakasuttaṃ4. 东厅经
§514
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbakoṭṭhake. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘saddahasi tvaṃ, sāriputta – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti?
如是我闻:一时,世尊住在沙瓦提的东园。在那里,世尊对具寿沙利子说:「沙利子!你相信吗——信根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极?」
‘‘Na khvāhaṃ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañhetaṃ, bhante, aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañca kho etaṃ, bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Mayhañca kho etaṃ, bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya. Nikkaṅkhavāhaṃ tattha nibbicikiccho saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti.
「尊者!在此我不以对世尊的信而行——信根……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。尊者!对那些这是未知的、未见的、未了知的、未作证的、未以慧触的人,他们在此应以对他人的信而行——信根……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。尊者!但对那些这是已知的、已见的、已了知的、已作证的、已以慧触的人,他们在此无疑、无犹豫——信根……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。尊者!对我来说,这是已知的、已见的、已了知的、已作证的、已以慧触的。我在此无疑、无犹豫:信根……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。」
‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Yesañhetaṃ, sāriputta, aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañca kho etaṃ, sāriputta, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti. Catutthaṃ.
「善哉!善哉!沙利子!沙利子!对那些这是未知的、未见的、未了知的、未作证的、未以慧触的人,他们在此应以对他人的信而行——信根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。沙利子!但对那些这是已知的、已见的、已了知的、已作证的、已以慧触的人,他们在此无疑、无犹豫——信根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。」第四经。
5. Paṭhamapubbārāmasuttaṃ5. 第一东园经
§515
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti?
如是我闻:一时,世尊住在沙瓦提东园鹿母讲堂。在那里,世尊对诸比库说:「诸比库!由于修习、多修习多少根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』?」
Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘ekassa kho, bhikkhave, indriyassa bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamassa ekassa paññindriyassa paññavato , bhikkhave, ariyasāvakassa tadanvayā saddhā saṇṭhāti, tadanvayaṃ vīriyaṃ saṇṭhāti, tadanvayā sati saṇṭhāti, tadanvayo samādhi saṇṭhāti. Imassa kho, bhikkhave, ekassa indriyassa bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Pañcamaṃ.
「尊者!我们的法以世尊为根本……「诸比库!由于修习、多修习一根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。哪一根?慧根。诸比库!对有慧的圣弟子,随顺于彼的信确立,随顺于彼的精进确立,随顺于彼的念确立,随顺于彼的定确立。诸比库!由于修习、多修习这一根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。」第五经。
6. Dutiyapubbārāmasuttaṃ6. 第二东园经
§516
Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘dvinnaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Ariyāya ca paññāya, ariyāya ca vimuttiyā. Yā hissa, bhikkhave, ariyā paññā tadassa paññindriyaṃ. Yā hissa, bhikkhave, ariyā vimutti tadassa samādhindriyaṃ. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
同样的因缘。「诸比库!由于修习、多修习多少根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』?」「尊者!我们的法以世尊为根本……「诸比库!由于修习、多修习二根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。哪二根?圣慧与圣解脱。诸比库!凡他的圣慧,那就是他的慧根。诸比库!凡他的圣解脱,那就是他的定根。诸比库!由于修习、多修习这二根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。」第六经。
7. Tatiyapubbārāmasuttaṃ7. 第三东园经
§517
Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘catunnaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ catunnaṃ? Vīriyindriyassa, satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Sattamaṃ.
同样的因缘。「诸比库!由于修习、多修习多少根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』?」「尊者!我们的法以世尊为根本……「诸比库!由于修习、多修习四根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。哪四根?精进根、念根、定根、慧根——诸比库!由于修习、多修习这四根,漏尽的比库记说智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。」第七经。
8. Catutthapubbārāmasuttaṃ8. 第四东园经
§518
Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘pañcannaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ pañcannaṃ? Saddhindriyassa , vīriyindriyassa, satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
同样的因缘。「诸比库,由于修习、多修习多少根,漏尽比库宣称智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』?」「世尊,我们的法以世尊为根本……(中略)……」「诸比库,由于修习、多修习五根,漏尽比库宣称智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。哪五个?信根、精进根、念根、定根、慧根——诸比库,由于修习、多修习这五根,漏尽比库宣称智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。」第八。
9. Piṇḍolabhāradvājasuttaṃ9. 宾多纳帕拉德瓦迦经
§519
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tena kho pana samayena āyasmatā piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā hoti – ‘‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’’ti. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
如是我闻——一时,世尊住在国桑比的瞿师多园。尔时,具寿宾度罗跋罗堕阇宣称了智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。那时,众多比库前往世尊处;抵达后,礼敬世尊,坐于一旁。坐于一旁的那些比库对世尊如此说:
‘‘Āyasmatā, bhante, piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Kiṃ nu kho, bhante, atthavasaṃ sampassamānena āyasmatā piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti?
「世尊,具寿宾度罗跋罗堕阇宣称了智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。世尊,具寿宾度罗跋罗堕阇见到什么义利而宣称智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』?」
‘‘Tiṇṇannaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ tiṇṇannaṃ? Satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, tiṇṇannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Imāni ca, bhikkhave, tīṇindriyāni kimantāni? Khayantāni. Kissa khayantāni? Jātijarāmaraṇassa. ‘Jātijarāmaraṇaṃ khaya’nti kho, bhikkhave, sampassamānena piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Navamaṃ.
「诸比库,由于修习、多修习三根,比库宾度罗跋罗堕阇宣称了智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。哪三个?念根、定根、慧根——诸比库,由于修习、多修习这三根,比库宾度罗跋罗堕阇宣称了智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。诸比库,这三根以什么为终极?以灭尽为终极。什么的灭尽?生老死的灭尽。诸比库,见到『生老死灭尽』,比库宾度罗跋罗堕阇宣称了智——『我了知:生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此存在』。」第九。
10. Āpaṇasuttaṃ10. 店铺经
§520
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅgesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅgānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘yo so, sāriputta, ariyasāvako tathāgate ekantagato abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā’’ti?
如是我闻——一时,世尊住在盎伽人中,名为阿巴那的盎伽人城镇。在那里,世尊称呼具寿沙利子:「沙利子,那位对如来一向趣入、净信的圣弟子,他不会对如来或如来的教法怀疑或犹豫吗?」
‘‘Yo so, bhante, ariyasāvako tathāgate ekantagato abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā. Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa evaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ āraddhavīriyo viharissati – akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃ hissa, bhante, vīriyaṃ tadassa vīriyindriyaṃ.
「世尊,那位对如来一向趣入、净信的圣弟子,他不会对如来或如来的教法怀疑或犹豫。世尊,对于有信的圣弟子,应当期待他将住于精进已发起——为了断除不善法,为了具足善法,有力、坚固精勤,于诸善法不舍弃负担。世尊,他的那个精进,那是他的精进根。
‘‘Saddhassa hi , bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ satimā bhavissati, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yā hissa, bhante, sati tadassa satindriyaṃ.
「世尊,对于有信、精进已发起的圣弟子,应当期待他将具念,具足最上的念与正知,能忆念、随念很久以前所作、很久以前所说的。世尊,他的那个念,那是他的念根。
‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ vossaggārammaṇaṃ karitvā labhissati samādhiṃ, labhissati cittassa ekaggataṃ. Yo hissa, bhante, samādhi tadassa samādhindriyaṃ.
「世尊,对于有信、精进已发起、念已现起的圣弟子,应当期待他以舍为所缘而获得定,获得心一境性。世尊,他的那个定,那是他的定根。
‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino samāhitacittassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ evaṃ pajānissati – anamataggo kho saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Avijjāya tveva tamokāyassa asesavirāganirodho santametaṃ padaṃ paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ – sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ . Yā hissa, bhante, paññā tadassa paññindriyaṃ.
「尊者!对于具信的圣弟子,已发精进的、已现起念的、心已得定的,这是应当期待的:他将如此了知——『轮回确实是无始的。被无明所盖、被渴爱所系缚的有情们流转轮回,其前际不可知。然而,就是这无明暗聚的无余离贪、灭尽,这是寂静之境,这是殊胜之境,即:一切行的止息、一切依的舍弃、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃。』尊者!凡是他的慧,那就是他的慧根。」
‘‘Saddho so , bhante, ariyasāvako evaṃ padahitvā padahitvā evaṃ saritvā saritvā evaṃ samādahitvā samādahitvā evaṃ pajānitvā pajānitvā evaṃ abhisaddahati – ‘ime kho te dhammā ye me pubbe sutavā ahesuṃ. Tenāhaṃ etarahi kāyena ca phusitvā viharāmi, paññāya ca ativijjha passāmī’ti. Yā hissa, bhante, saddhā tadassa saddhindriya’’nti.
「尊者!那位具信的圣弟子如此精进又精进、如此忆念又忆念、如此得定又得定、如此了知又了知之后,他如此确信:『这些法确实是我以前所听闻的。现在我以身触而住,以慧通达而见。』尊者!凡是他的信,那就是他的信根。」
‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Yo so, sāriputta, ariyasāvako tathāgate ekantagato abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā. Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ āraddhavīriyo viharissati – akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃ hissa, sāriputta, vīriyaṃ tadassa vīriyindriyaṃ.
「善哉!善哉!沙利子!沙利子!凡是对如来一向归依、净信的圣弟子,他不会对如来或如来的教法怀疑或犹豫。沙利子!对于具信的圣弟子,这是应当期待的:他将住于已发精进——为了断除不善法、为了具足善法,有力、坚固精进、于诸善法不舍其轭。沙利子!凡是他的精进,那就是他的精进根。」
‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ satimā bhavissati, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yā hissa, sāriputta, sati tadassa satindriyaṃ.
「沙利子!对于具信的圣弟子、已发精进的,这是应当期待的:他将具念,具备最上的念与正知,能忆念、随念很久以前所作的、很久以前所说的。沙利子!凡是他的念,那就是他的念根。」
‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ vossaggārammaṇaṃ karitvā labhissati samādhiṃ, labhissati cittassa ekaggataṃ. Yo hissa, sāriputta, samādhi tadassa samādhindriyaṃ.
「沙利子!对于具信的圣弟子、已发精进的、已现起念的,这是应当期待的:以舍为所缘而作,他将获得定,将获得心一境性。沙利子!凡是他的定,那就是他的定根。」
‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino samāhitacittassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ evaṃ pajānissati – anamataggo kho saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Avijjāya tveva tamokāyassa asesavirāganirodho santametaṃ padaṃ paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ – sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Yā hissa, sāriputta, paññā tadassa paññindriyaṃ.
「沙利子!对于具信的圣弟子,已发精进的、已现起念的、心已得定的,这是应当期待的:他将如此了知——『轮回确实是无始的。被无明所盖、被渴爱所系缚的有情们流转轮回,其前际不可知。然而,就是这无明暗聚的无余离贪、灭尽,这是寂静之境,这是殊胜之境,即:一切行的止息、一切依的舍弃、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃。』沙利子!凡是他的慧,那就是他的慧根。」
‘‘Saddho so , sāriputta, ariyasāvako evaṃ padahitvā padahitvā evaṃ saritvā saritvā evaṃ samādahitvā samādahitvā evaṃ pajānitvā pajānitvā evaṃ abhisaddahati – ‘ime kho te dhammā ye me pubbe sutavā ahesuṃ. Tenāhaṃ etarahi kāyena ca phusitvā viharāmi, paññāya ca ativijjha passāmī’ti. Yā hissa, sāriputta, saddhā tadassa saddhindriya’’nti. Dasamaṃ.
「沙利子!那位具信的圣弟子如此精进又精进、如此忆念又忆念、如此得定又得定、如此了知又了知之后,他如此确信:『这些法确实是我以前所听闻的。现在我以身触而住,以慧通达而见。』沙利子!凡是他的信,那就是他的信根。」第十经。
Jarāvaggo pañcamo. · 老品第五
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Jarā uṇṇābho brāhmaṇo, sāketo pubbakoṭṭhako;
老年的乌那婆婆罗门、萨咖答、布巴果他咖;
Pubbārāme ca cattāri, piṇḍolo āpaṇena cāti .
在布巴拉马有四位,宾度喇与阿巴那。
6. Sūkarakhatavaggo
6. 苏咖拉卡他品
1. Sālasuttaṃ1. 沙喇经
§521
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sālāya brāhmaṇagāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, ye keci tiracchānagatā pāṇā, sīho migarājā tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – thāmena javena sūrena ; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāya’’.
如是我闻——一时,世尊住在国萨拉国沙喇婆罗门村。在那里,世尊对诸比库说:「诸比库,譬如一切畜生类众生中,狮子兽王被称为其中第一,即:以力量、速度、勇猛;同样地,诸比库,一切觉支分法中,慧根被称为其中第一,即:为了觉悟。」
‘‘Katame ca, bhikkhave, bodhipakkhiyā dhammā? Saddhindriyaṃ, bhikkhave, bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati; vīriyindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati; satindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati; samādhindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati; paññindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Seyyathāpi , bhikkhave, ye keci tiracchānagatā pāṇā, sīho migarājā tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – thāmena javena sūrena; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāyā’’ti. Paṭhamaṃ.
「诸比库,什么是觉支分法?诸比库,信根是觉支分法,它导向觉悟;精进根是觉支分法,它导向觉悟;念根是觉支分法,它导向觉悟;定根是觉支分法,它导向觉悟;慧根是觉支分法,它导向觉悟。诸比库,譬如一切畜生类众生中,狮子兽王被称为其中第一,即:以力量、速度、勇猛;同样地,诸比库,一切觉支分法中,慧根被称为其中第一,即:为了觉悟。」第一经。
2. Mallikasuttaṃ2. 玛丽嘉经
§522
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu viharati uruvelakappaṃ nāma mallānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘yāvakīvañca, bhikkhave, ariyasāvakassa ariyañāṇaṃ na uppannaṃ hoti neva tāva catunnaṃ indriyānaṃ saṇṭhiti hoti, neva tāva catunnaṃ indriyānaṃ avaṭṭhiti hoti. Yato ca kho, bhikkhave, ariyasāvakassa ariyañāṇaṃ uppannaṃ hoti, atha catunnaṃ indriyānaṃ saṇṭhiti hoti, atha catunnaṃ indriyānaṃ avaṭṭhiti hoti’’.
如是我闻——一时,世尊住在马拉人中,名为乌卢韦喇咖巴的马拉人村落。在那里,世尊对诸比库说:「诸比库,只要圣弟子的圣智尚未生起,那时四根既无确立,那时四根亦无确定。诸比库,当圣弟子的圣智已生起时,那时四根才有确立,那时四根才有确定。」
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yāvakīvañca kūṭāgārassa kūṭaṃ na ussitaṃ hoti, neva tāva gopānasīnaṃ saṇṭhiti hoti, neva tāva gopānasīnaṃ avaṭṭhiti hoti. Yato ca kho, bhikkhave, kūṭāgārassa kūṭaṃ ussitaṃ hoti, atha gopānasīnaṃ saṇṭhiti hoti, atha gopānasīnaṃ avaṭṭhiti hoti. Evameva kho, bhikkhave, yāvakīvañca ariyasāvakassa ariyañāṇaṃ na uppannaṃ hoti, neva tāva catunnaṃ indriyānaṃ saṇṭhiti hoti, neva tāva catunnaṃ indriyānaṃ avaṭṭhiti hoti. Yato ca kho, bhikkhave, ariyasāvakassa ariyañāṇaṃ uppannaṃ hoti, atha catunnaṃ indriyānaṃ…pe… avaṭṭhiti hoti.
「诸比库,譬如只要尖顶屋的屋顶尚未竖立,那时诸椽既无确立,那时诸椽亦无确定。诸比库,当尖顶屋的屋顶已竖立时,那时诸椽才有确立,那时诸椽才有确定。同样地,诸比库,只要圣弟子的圣智尚未生起,那时四根既无确立,那时四根亦无确定。诸比库,当圣弟子的圣智已生起时,那时四根……(中略)……才有确定。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Saddhindriyassa , vīriyindriyassa, satindriyassa, samādhindriyassa. Paññavato, bhikkhave, ariyasāvakassa tadanvayā saddhā saṇṭhāti, tadanvayaṃ vīriyaṃ saṇṭhāti, tadanvayā sati saṇṭhāti, tadanvayo samādhi saṇṭhātī’’ti. Dutiyaṃ.
「哪四根?信根、精进根、念根、定根。诸比库,具慧的圣弟子,随顺于彼的信确立,随顺于彼的精进确立,随顺于彼的念确立,随顺于彼的定确立。」第二经。
3. Sekhasuttaṃ3. 有学经
§523
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘atthi nu kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajāneyya, asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajāneyyā’’ti?
如是我闻——一时,世尊住在国桑比的瞿师多园。于此,世尊对诸比库说:「诸比库,是否有方法,依此方法,有学比库住于有学地能了知『我是有学』,无学比库住于无学地能了知『我是无学』?」
Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajāneyya, asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajāneyya’’.
「世尊,我们的法以世尊为根本……(中略)……」「诸比库,有方法,依此方法,有学比库住于有学地能了知『我是有学』,无学比库住于无学地能了知『我是无学』。」
‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti? Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti – ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti’’.
「诸比库,什么是方法,依此方法,有学比库住于有学地了知『我是有学』?诸比库,于此,有学比库如实了知『此是苦』,如实了知『此是苦集』,如实了知『此是苦灭』,如实了知『此是导至苦灭之道』——诸比库,这也是方法,依此方法,有学比库住于有学地了知『我是有学』。」
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sekho bhikkhu iti paṭisañcikkhati – ‘atthi nu kho ito bahiddhā añño samaṇo vā brāhmaṇo vā yo evaṃ bhūtaṃ tacchaṃ tathaṃ dhammaṃ deseti yathā bhagavā’ti? So evaṃ pajānāti – ‘natthi kho ito bahiddhā añño samaṇo vā brāhmaṇo vā yo evaṃ bhūtaṃ tacchaṃ tathaṃ dhammaṃ deseti yathā bhagavā’ti. Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti’’.
「再者,诸比库,有学比库如此省察:『在此之外,是否有其他沙门或婆罗门能如世尊那样教导如此真实、真正、如实之法?』他如此了知:『在此之外,没有其他沙门或婆罗门能如世尊那样教导如此真实、真正、如实之法。』诸比库,这也是方法,依此方法,有学比库住于有学地了知『我是有学』。」
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sekho bhikkhu pañcindriyāni pajānāti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ – yaṃgatikāni yaṃparamāni yaṃphalāni yaṃpariyosānāni. Na heva kho kāyena phusitvā viharati; paññāya ca ativijjha passati. Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti’’.
「再者,诸比库,有学比库了知五根——信根、精进根、念根、定根、慧根——其所趣、其最上、其果、其终极。他虽未以身触而住,但以慧通达而见。诸比库,这也是方法,依此方法,有学比库住于有学地了知『我是有学』。」
‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajānāti? Idha, bhikkhave, asekho bhikkhu pañcindriyāni pajānāti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ – yaṃgatikāni yaṃparamāni yaṃphalāni yaṃpariyosānāni. Kāyena ca phusitvā viharati; paññāya ca ativijjha passati. Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajānāti’’.
「诸比库,什么是方法,依此方法,无学比库住于无学地了知『我是无学』?诸比库,于此,无学比库了知五根——信根、精进根、念根、定根、慧根——其所趣、其最上、其果、其终极。他以身触而住,并以慧通达而见。诸比库,这也是方法,依此方法,无学比库住于无学地了知『我是无学』。」
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, asekho bhikkhu cha indriyāni pajānāti. ‘Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, manindriyaṃ – imāni kho cha indriyāni sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjhissanti, aññāni ca cha indriyāni na kuhiñci kismiñci uppajjissantī’ti pajānāti. Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṃ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajānātī’’ti. Tatiyaṃ.
「再者,诸比库,无学比库了知六根。『眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根——这六根将一切、一切种、一切方式、完全无余地灭尽,其他六根将不会在任何地方、任何情况下生起』,他如此了知。诸比库,这也是方法,依此方法,无学比库住于无学地了知『我是无学』。」第三经。
4. Padasuttaṃ4. 足迹经
§524
‘‘Seyyathāpi , bhikkhave, yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – mahantattena; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici padāni bodhāya saṃvattanti , paññindriyaṃ padaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāya. Katamāni ca, bhikkhave, padāni bodhāya saṃvattanti? Saddhindriyaṃ, bhikkhave, padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; vīriyindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; satindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; samādhindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati; paññindriyaṃ padaṃ, taṃ bodhāya saṃvattati. Seyyathāpi, bhikkhave, yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – mahantattena; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici padāni bodhāya saṃvattanti, paññindriyaṃ padaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāyā’’ti. Catutthaṃ.
「诸比库,譬如一切林野众生的足迹,皆汇入象足之中,象足以其巨大而被称为其中第一;诸比库,同样地,一切导向正觉之道,慧根之道被称为其中第一,即为了正觉。诸比库,什么是导向正觉之道?诸比库,信根之道,它导向正觉;精进根之道,它导向正觉;念根之道,它导向正觉;定根之道,它导向正觉;慧根之道,它导向正觉。诸比库,譬如一切林野众生的足迹,皆汇入象足之中,象足以其巨大而被称为其中第一;诸比库,同样地,一切导向正觉之道,慧根之道被称为其中第一,即为了正觉。」第四经。
5. Sārasuttaṃ5. 心材经
§525
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci sāragandhā, lohitacandanaṃ tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā , paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāya. Katame ca, bhikkhave, bodhipakkhiyā dhammā? Saddhindriyaṃ, bhikkhave, bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Vīriyindriyaṃ…pe… satindriyaṃ …pe… samādhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci sāragandhā, lohitacandanaṃ tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāyā’’ti. Pañcamaṃ.
「诸比库!譬如凡是诸心材之香,红栴檀被称为其中第一;同样地,诸比库!凡是诸觉支分法,慧根被称为其中第一,即是为了觉悟。诸比库!什么是觉支分法?诸比库!信根是觉支分法,它导向觉悟。精进根……念根……定根……慧根是觉支分法,它导向觉悟。诸比库!譬如凡是诸心材之香,红栴檀被称为其中第一;同样地,诸比库!凡是诸觉支分法,慧根被称为其中第一,即是为了觉悟。」第五经。
6. Patiṭṭhitasuttaṃ6. 已确立经
§526
‘‘Ekadhamme patiṭṭhitassa, bhikkhave, bhikkhuno pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Katamasmiṃ ekadhamme? Appamāde. Katamo ca bhikkhave, appamādo? Idha, bhikkhave, bhikkhu cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu. Tassa cittaṃ rakkhato āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu saddhindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Vīriyindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Satindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Samādhindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Paññindriyampi bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evampi kho, bhikkhave, ekadhamme patiṭṭhitassa bhikkhuno pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitānī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
「诸比库!确立于非法品的比库,五根已修习、已善修习。确立于哪非法品?不放逸。诸比库!什么是不放逸?诸比库!于此,比库守护心于诸漏及有漏法。当他守护心于诸漏及有漏法时,信根也达到修习的圆满。精进根也达到修习的圆满。念根也达到修习的圆满。定根也达到修习的圆满。慧根也达到修习的圆满。诸比库!如此,确立于非法品的比库,五根已修习、已善修习。」第六经。
7. Sahampatibrahmasuttaṃ7. 娑婆主梵天经
§527
Ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Vīriyindriyaṃ…pe… satindriyaṃ…pe… samādhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Imāni pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānānī’’ti.
一时,世尊住在伍卢韦喇,在内兰迦拉河边,阿迦巴喇尼拘律树下,初成正觉。那时,世尊独自远离、独坐时,心中生起这样的寻思:「五根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。哪五种?信根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。精进根……念根……定根……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。这五根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。」
Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. Atha kho brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ sugata! Pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Imāni pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānāni’’.
那时,梵天沙汉巴帝以心了知世尊心中的寻思——犹如有力之人伸曲的手臂或曲伸开的手臂;同样地,从梵天界消失,出现在世尊面前。那时,梵天沙汉巴帝整理上衣到一肩,向世尊合掌,对世尊这样说:「世尊!确实如此,善逝!确实如此!五根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。哪五种?信根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极……慧根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。这五根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。」
‘‘Bhūtapubbāhaṃ , bhante, kassape sammāsambuddhe brahmacariyaṃ acariṃ. Tatrapi maṃ evaṃ jānanti – ‘sahako bhikkhu, sahako bhikkhū’ti. So khvāhaṃ, bhante, imesaṃyeva pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ brahmalokaṃ upapanno. Tatrapi maṃ evaṃ jānanti – ‘brahmā sahampati, brahmā sahampatī’’’ti. ‘‘Evametaṃ, bhagavā, evametaṃ sugata! Ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi yathā imāni pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānānī’’ti. Sattamaṃ.
「尊者!过去世我在咖沙巴正等正觉者座下行梵行。在那里他们也这样知道我:『沙哈咖比库,沙哈咖比库。』尊者!我正是因为这五根的已修习性、已多修习性,对诸欲离染欲贪,身坏命终后,往生善趣梵天界。在那里他们也这样知道我:『梵天沙汉巴帝,梵天沙汉巴帝。』」「世尊!确实如此,善逝!确实如此!我知道这个,我见到这个:这五根已修习、已多修习,趣向不死、以不死为彼岸、以不死为终极。」第七经。
8. Sūkarakhatasuttaṃ8. 猪地经
§528
Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate sūkarakhatāyaṃ. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, sāriputta, atthavasaṃ sampassamāno khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti ? ‘‘Anuttarañhi , bhante, yogakkhemaṃ sampassamāno khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti. ‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Anuttarañhi, sāriputta, yogakkhemaṃ sampassamāno khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti.
一时,世尊住在王舍城,耆阇崛山,猪窟。在那里,世尊称呼具寿沙利子:「沙利子!见到什么义利,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行?」「尊者!见到无上的离轭安稳,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行。」「善哉!善哉!沙利子!沙利子!见到无上的离轭安稳,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行。」
‘‘Katamo ca, sāriputta, anuttaro yogakkhemo yaṃ sampassamāno khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti? ‘‘Idha, bhante, khīṇāsavo bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ, vīriyindriyaṃ bhāveti…pe… satindriyaṃ bhāveti…pe… samādhindriyaṃ bhāveti…pe… paññindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ. Ayaṃ kho, bhante, anuttaro yogakkhemo yaṃ sampassamāno khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti. ‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Eso hi, sāriputta, anuttaro yogakkhemo yaṃ sampassamāno khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti.
「沙利子!什么是无上的离轭安稳,见到它,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行?」「尊者!于此,漏尽比库修习信根,导向寂止、导向正觉,修习精进根……修习念根……修习定根……修习慧根,导向寂止、导向正觉。尊者!这是无上的离轭安稳,见到它,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行。」「善哉!善哉!沙利子!沙利子!这确实是无上的离轭安稳,见到它,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行。」
‘‘Katamo ca, sāriputta, paramanipaccakāro yaṃ khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti? ‘‘Idha, bhante, khīṇāsavo bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso , dhamme sagāravo viharati sappatisso, saṅghe sagāravo viharati sappatisso, sikkhāya sagāravo viharati sappatisso, samādhismiṃ sagāravo viharati sappatisso. Ayaṃ kho, bhante, paramanipaccakāro yaṃ khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti. ‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Eso hi , sāriputta, paramanipaccakāro yaṃ khīṇāsavo bhikkhu tathāgate vā tathāgatasāsane vā paramanipaccakāraṃ pavattamāno pavattatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
「沙利子!什么是最上的恭敬,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行?」「尊者!于此,漏尽比库对导师有恭敬、有尊重而住,对法有恭敬、有尊重而住,对僧团有恭敬、有尊重而住,对学有恭敬、有尊重而住,对定有恭敬、有尊重而住。尊者!这是最上的恭敬,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行。」「善哉!善哉!沙利子!沙利子!这确实是最上的恭敬,漏尽比库对如来或如来的教法行最上的恭敬而行。」第八经。
9. Paṭhamauppādasuttaṃ9. 第一生起经
§529
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni bhāvitāni bahulīkatāni anuppannāni uppajjanti, nāññatra tathāgatassa pātubhāvā arahato sammāsambuddhassa. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni anuppannāni uppajjanti, nāññatra tathāgatassa pātubhāvā arahato sammāsambuddhassā’’ti. Navamaṃ.
沙瓦提因缘。「诸比库,这五根已修习、已多修习,未生起者生起,除了如来、阿拉汉、正等正觉者出现之外,别无他处。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根——诸比库,这五根已修习、已多修习,未生起者生起,除了如来、阿拉汉、正等正觉者出现之外,别无他处。」第九。
10. Dutiyauppādasuttaṃ10. 第二生起经
§530
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni bhāvitāni bahulīkatāni anuppannāni uppajjanti, nāññatra sugatavinayā. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni anuppannāni uppajjanti, nāññatra sugatavinayā’’ti. Dasamaṃ.
「诸比库,这五根已修习、已多修习,未生起者生起,除了善逝之律之外,别无他处。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根——诸比库,这五根已修习、已多修习,未生起者生起,除了善逝之律之外,别无他处。」第十。
Sūkarakhatavaggo chaṭṭho. · 猪地品第六
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Sālaṃ mallikaṃ sekho ca, padaṃ sāraṃ patiṭṭhitaṃ;
沙喇、玛利咖、有学,足、心材、已确立;
Brahmasūkarakhatāyo, uppādā apare duveti.
梵天、野猪、挖掘者,生起与其余二。
7. Bodhipakkhiyavaggo
7. 觉支品
1. Saṃyojanasuttaṃ1. 结经
§531
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni bhāvitāni bahulīkatāni saṃyojanappahānāya saṃvattanti. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni saṃyojanappahānāya saṃvattantī’’ti. Paṭhamaṃ.
沙瓦提因缘。「诸比库,这五根已修习、已多修习,导向结的断除。哪五种?信根……乃至……慧根——诸比库,这五根已修习、已多修习,导向结的断除。」第一。
2. Anusayasuttaṃ2. 随眠经
§532
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni bhāvitāni bahulīkatāni anusayasamugghātāya saṃvattanti. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho , bhikkhave, pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni anusayasamugghātāya saṃvattantī’’ti. Dutiyaṃ.
「诸比库,这五根已修习、已多修习,导向随眠的根除。哪五种?信根……乃至……慧根——诸比库,这五根已修习、已多修习,导向随眠的根除。」第二。
3. Pariññāsuttaṃ3. 遍知经
§533
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni bhāvitāni bahulīkatāni addhānapariññāya saṃvattanti. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni addhānapariññāya saṃvattantī’’ti. Tatiyaṃ.
「诸比库!这五根,已修习、已多修习,导向旅程的遍知。哪五种?信根……乃至……慧根——诸比库!这五根,已修习、已多修习,导向旅程的遍知。」第三经。
4. Āsavakkhayasuttaṃ4. 漏尽经
§534
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni bhāvitāni bahulīkatāni āsavānaṃ khayāya saṃvattanti. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni āsavānaṃ khayāya saṃvattantī’’ti.
「诸比库!这五根,已修习、已多修习,导向诸漏的灭尽。哪五种?信根……乃至……慧根——诸比库!这五根,已修习、已多修习,导向诸漏的灭尽。」
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni bhāvitāni bahulīkatāni saṃyojanappahānāya saṃvattanti, anusayasamugghātāya saṃvattanti, addhānapariññāya saṃvattanti, āsavānaṃ khayāya saṃvattanti. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni saṃyojanappahānāya saṃvattanti, anusayasamugghātāya saṃvattanti, addhānapariññāya saṃvattanti, āsavānaṃ khayāya saṃvattantī’’ti. Catutthaṃ.
「诸比库!这五根,已修习、已多修习,导向结的舍断,导向随眠的根除,导向旅程的遍知,导向诸漏的灭尽。哪五种?信根……乃至……慧根——诸比库!这五根,已修习、已多修习,导向结的舍断,导向随眠的根除,导向旅程的遍知,导向诸漏的灭尽。」第四经。
5. Paṭhamaphalasuttaṃ5. 第一果经
§535
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Pañcamaṃ.
「诸比库!有这五根。哪五种?信根……乃至……慧根——诸比库!这是五根。诸比库!由于这五根的已修习、已多修习,应当期待两种果的任何一种果——于现法智,或者若有余依,则为不来。」第五经。
6. Dutiyaphalasuttaṃ6. 第二果经
§536
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame satta phalā sattānisaṃsā? Diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti, no ce diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti, atha maraṇakāle aññaṃ ārādheti. No ce diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheti, no ce maraṇakāle aññaṃ ārādheti, atha pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā antarāparinibbāyī hoti, upahaccaparinibbāyī hoti, asaṅkhāraparinibbāyī hoti, sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā ime satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
「诸比库!有这五根。哪五种?信根……乃至……慧根——诸比库!这是五根。诸比库!由于这五根的已修习、已多修习,应当期待七果七利益。哪七果七利益?于现法即时证得智,若不于现法即时证得智,则于死时证得智。若不于现法证得智,若不于死时证得智,则由于五下分结的灭尽,成为中般涅槃者、生般涅槃者、无行般涅槃者、有行般涅槃者、上流者、往色究竟天者。诸比库!由于这五根的已修习、已多修习,应当期待这七果七利益。」第六经。
7. Paṭhamarukkhasuttaṃ7. 第一树经
§537
‘‘Seyyathāpi bhikkhave, ye keci jambudīpakā rukkhā, jambū tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāya. Katame ca, bhikkhave, bodhipakkhiyā dhammā? Saddhindriyaṃ, bhikkhave, bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Vīriyindriyaṃ…pe… satindriyaṃ…pe… samādhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci jambudīpakā rukkhā, jambū tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāyā’’ti. Sattamaṃ.
「诸比库!譬如阎浮提的诸树中,阎浮树被称为其中第一;同样地,诸比库!诸觉支分法中,慧根被称为其中第一,即为了觉悟。诸比库!什么是觉支分法?诸比库!信根是觉支分法,它导向觉悟。精进根……乃至……念根……乃至……定根……乃至……慧根是觉支分法,它导向觉悟。诸比库!譬如阎浮提的诸树中,阎浮树被称为其中第一;同样地,诸比库!诸觉支分法中,慧根被称为其中第一,即为了觉悟。」第七经。
8. Dutiyarukkhasuttaṃ8. 第二树经
§538
‘‘Seyyathāpi , bhikkhave, ye keci devānaṃ tāvatiṃsānaṃ rukkhā, pārichattako tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāya. Katame ca, bhikkhave, bodhipakkhiyā dhammā? Saddhindriyaṃ , bhikkhave, bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Vīriyindriyaṃ…pe… satindriyaṃ…pe… samādhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Seyyathāpi, bhikkhave , ye keci devānaṃ tāvatiṃsānaṃ rukkhā, pārichattako tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāyā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
「诸比库!譬如三十三天的诸树中,巴利恰答咖树被称为其中第一;同样地,诸比库!诸觉支分法中,慧根被称为其中第一,即为了觉悟。诸比库!什么是觉支分法?诸比库!信根是觉支分法,它导向觉悟。精进根……乃至……念根……乃至……定根……乃至……慧根是觉支分法,它导向觉悟。诸比库!譬如三十三天的诸树中,巴利恰答咖树被称为其中第一;同样地,诸比库!诸觉支分法中,慧根被称为其中第一,即为了觉悟。」第八经。
9. Tatiyarukkhasuttaṃ9. 第三树经
§539
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci asurānaṃ rukkhā, cittapāṭali tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāya. Katame ca, bhikkhave, bodhipakkhiyā dhammā? Saddhindriyaṃ, bhikkhave, bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati…pe… paññindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Seyyathāpi bhikkhave, ye keci asurānaṃ rukkhā, cittapāṭali tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāyā’’ti. Navamaṃ.
「诸比库!譬如阿苏罗的诸树中,吉答巴答利树被称为其中第一;同样地,诸比库!诸觉支分法中,慧根被称为其中第一,即为了觉悟。诸比库!什么是觉支分法?诸比库!信根是觉支分法,它导向觉悟……乃至……慧根是觉支分法,它导向觉悟。诸比库!譬如阿苏罗的诸树中,吉答巴答利树被称为其中第一;同样地,诸比库!诸觉支分法中,慧根被称为其中第一,即为了觉悟。」第九经。
10. Catuttharukkhasuttaṃ10. 第四树经
§540
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci supaṇṇānaṃ rukkhā, kūṭasimbalī tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāya. Katame ca, bhikkhave, bodhipakkhiyā dhammā? Saddhindriyaṃ, bhikkhave, bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati…pe… paññindriyaṃ bodhipakkhiyo dhammo, taṃ bodhāya saṃvattati. Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci supaṇṇānaṃ rukkhā, kūṭasimbalī tesaṃ aggamakkhāyati; evameva kho, bhikkhave, ye keci bodhipakkhiyā dhammā, paññindriyaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – bodhāyā’’ti. Dasamaṃ.
「诸比库!譬如凡是金翅鸟的树,木棉树被称为它们当中的第一;同样地,诸比库!凡是觉支分法,慧根被称为它们当中的第一,即是为了觉悟。诸比库!什么是觉支分法?诸比库!信根是觉支分法,它导向觉悟……(中略)……慧根是觉支分法,它导向觉悟。诸比库!譬如凡是金翅鸟的树,木棉树被称为它们当中的第一;同样地,诸比库!凡是觉支分法,慧根被称为它们当中的第一,即是为了觉悟。」第十经。
Bodhipakkhiyavaggo sattamo. · 菩提分品第七
Tassuddānaṃ –
其摄颂:
Saṃyojanā anusayā, pariññā āsavakkhayā;
结、随眠、遍知、漏尽,
Dve phalā caturo rukkhā, vaggo tena pavuccatīti.
二果、四树,以此称为品。
8. Gaṅgāpeyyālavaggo
8. 恒河广说品
1-12. Pācīnādisuttadvādasakaṃ1-12. 东方等经十二则
§541-552
‘‘Seyyathāpi , bhikkhave, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, vīriyindriyaṃ…pe… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ… paññindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro’’ti. Dvādasamaṃ.
「诸比库!譬如恒河向东低斜、向东倾斜、向东趣向;同样地,诸比库!比库修习五根、多修习五根者,向涅槃低斜、向涅槃倾斜、向涅槃趣向。诸比库!比库如何修习五根、多修习五根而向涅槃低斜、向涅槃倾斜、向涅槃趣向?诸比库!于此,比库修习依于远离、依于离贪、依于灭、转向于舍的信根,修习精进根……(中略)……念根……定根……修习依于远离、依于离贪、依于灭、转向于舍的慧根。诸比库!比库如此修习五根、多修习五根者,向涅槃低斜、向涅槃倾斜、向涅槃趣向。」第十二经。
Gaṅgāpeyyālavaggo aṭṭhamo. · 恒河广说品第八
Tassuddānaṃ –
其摄颂:
Cha pācīnato ninnā, cha ninnā ca samuddato;
六向东低斜,六低斜向海;
Dvete cha dvādasa honti, vaggo tena pavuccatīti.
这二六成为十二,因此称为品。
Appamādavaggo vitthāretabbo. · 不放逸品应详说
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Tathāgataṃ padaṃ kūṭaṃ, mūlaṃ sārena vassikaṃ;
如来、足迹、屋顶、根,与心材、雨季花;
Rājā candimasūriyā, vatthena dasamaṃ padanti.
王、月、日,以布为第十足迹。
Balakaraṇīyavaggo vitthāretabbo. · 力所作品应详说
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Balaṃ bījañca nāgo ca, rukkho kumbhena sūkiyā;
力、种子、龙,树、瓶与针;
Ākāsena ca dve meghā, nāvā āgantukā nadīti.
以虚空、二云,船、客、河。
Esanāvaggo vitthāretabbo. · 寻求品应详说
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Esanā vidhā āsavo, bhavo ca dukkhatā tisso;
寻求、分别论、漏、有与苦性三种;
Khilaṃ malañca nīgho ca, vedanā taṇhā tasinā cāti.
荒地、垢、束缚、受、渴爱与渴。
12. Oghavaggo
12. 暴流品
1-10. Oghādisuttadasakaṃ1-10. 暴流等经十则
§587-596
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, uddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Katamāni pañca? Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni kho, bhikkhave, pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya pañcindriyāni bhāvetabbāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ…pe… paññindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya imāni pañcindriyāni bhāvetabbānī’’ti. Dasamaṃ. (Yathā maggasaṃyuttaṃ, tathā vitthāretabbaṃ.)
「诸比库,这五种上分结。哪五种?色贪、无色贪、慢、掉举、无明——诸比库,这些是五种上分结。诸比库,为了证知、遍知、遍尽、断除这五种上分结,应当修习五根。哪五种?诸比库,于此,比库修习依止远离、依止离贪、依止灭、导向舍遣的信根……修习依止远离、依止离贪、依止灭、导向舍遣的慧根。诸比库,为了证知、遍知、遍尽、断除这五种上分结,应当修习这五根。」第十经。(如道相应,应当详说。)
Oghavaggo dvādasamo. · 暴流品第十二
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Ogho yogo upādānaṃ, ganthā anusayena ca;
暴流、轭、取、结与随眠,
Kāmaguṇā nīvaraṇā, khandhā oruddhambhāgiyāti.
欲功德、盖、蕴与下上分。
13. Gaṅgāpeyyālavaggo
13. 恒河广说品
1-12. Pācīnādisuttadvādasakaṃ1-12. 东方等经十二则
§597-608
‘‘Seyyathāpi , bhikkhave, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti rāgavinayapariyosānaṃ dosavinayapariyosānaṃ mohavinayapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāveti rāgavinayapariyosānaṃ dosavinayapariyosānaṃ mohavinayapariyosānaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro’’ti. Dvādasamaṃ.
「诸比库,譬如恒河向东低斜、向东倾斜、向东趣向;同样地,诸比库,比库修习五根、多修习五根者,向涅槃低斜、向涅槃倾斜、向涅槃趣向。诸比库,比库如何修习五根、多修习五根而向涅槃低斜、向涅槃倾斜、向涅槃趣向?诸比库,于此,比库修习信根,以离贪为终极、以离嗔为终极、以离痴为终极……(中略)……修习慧根,以离贪为终极、以离嗔为终极、以离痴为终极。诸比库,比库如此修习五根、多修习五根者,向涅槃低斜、向涅槃倾斜、向涅槃趣向。」第十二。
Gaṅgāpeyyālavaggo terasamo. · 恒河广说品第十三
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Cha pācīnato ninnā, cha ninnā ca samuddato;
六向东低斜,六低斜向海;此二六为十二,以此称为品。
Dvete cha dvādasa honti, vaggo tena pavuccatīti.
这两个与十二个,因此被称为品。
Appamādavagga-balakaraṇīyavagga-esanāvaggā vitthāretabbā.
不放逸品、力所作品、寻求品应详说。
17. Oghavaggo
17. 暴流品
1-10. Oghādisuttadasakaṃ1-10. 暴流等经十则
§641-650
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, uddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Katamāni pañca? Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni kho, bhikkhave, pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya pañcindriyāni bhāvetabbāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti rāgavinayapariyosānaṃ dosavinayapariyosānaṃ mohavinayapariyosānaṃ. Vīriyindriyaṃ …pe… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ … paññindriyaṃ bhāveti rāgavinayapariyosānaṃ dosavinayapariyosānaṃ mohavinayapariyosānaṃ. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya imāni pañcindriyāni bhāvetabbānī’’ti.
「诸比库,有此等五上分结。哪五种?色贪、无色贪、慢、掉举、无明——诸比库,此等为五上分结。诸比库,为了对此等五上分结的证知、遍知、遍尽、断除,应修习五根。哪五种?诸比库,于此,比库修习信根,以离贪为终极、以离嗔为终极、以离痴为终极。修习精进根……(中略)……念根……定根……修习慧根,以离贪为终极、以离嗔为终极、以离痴为终极。诸比库,为了对此等五上分结的证知、遍知、遍尽、断除,应修习此等五根。」
Oghavaggo sattarasamo. · 暴流品第十七
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Ogho yogo upādānaṃ, ganthā anusayena ca;
暴流、轭、取、结与随眠,
Kāmaguṇā nīvaraṇā, khandhā oruddhambhāgiyāti.
欲的功德、盖、蕴、下分结与上分结。
Indriyasaṃyuttaṃ catutthaṃ. · 根相应第四