8. Gāmaṇisaṃyuttaṃ · 8. 村长相应复注
8. Gāmaṇisaṃyuttaṃ8. 村长相应
1. Caṇḍasuttavaṇṇanā1. 凶暴经注释
§353
353. ‘‘Yena midhekacco caṇḍo caṇḍotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti evaṃ pañhapucchanena dhammasaṅgāhakattherehi caṇḍoti gahitanāmo. Pākaṭaṃ karotīti dasseti attano caṇḍabhāvaṃ.
353.“由此某些人所具有的凶猛，即凶猛如同锋利器械不断前进”，因此以此疑问向教法集大德们请教，故以凶猛为称谓。此处显现其凶猛的本性，予以明示。
Caṇḍasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 凶暴经注释完毕。
2. Tālapuṭasuttavaṇṇanā2. 多罗布德经注释
§354
354. Vāloti vuccati tālo, tassa tālapuṭaṃ nāma. Yathā āmalakīphalasamānakaṃ, so pana tālasadisamukhavaṇṇattā tālapuṭoti evaṃnāmako. Tenāha ‘‘tassa kirā’’tiādi. Abhinīhārasampanno anekesu kappesu sambhatasāvakabodhisambhāro. Tathā hesa asītiyā mahāsāvakesu abbhantaro jāto. Sahassaṃ denti naccaṃ passitukāmā. Samajjavesanti nepaccavesaṃ. Kīḷaṃ katvāti naccakīḷitaṃ kīḷitvā, naccitvāti attho.
354.“瓦洛”谓棕榈树，其果实皮名为棕榈果壳。如同阿摩罗果类似，但因其外表似棕榈果，故名为棕榈果壳。于是说“他当作……等”乃因其具备外形特征。此复杂多时日，修行成熟，得多位弟子的觉悟盛集。犹如此，有大弟子三十余人于其中诞生。他们群聚有时达数千人，共同观看舞乐，欣然不避，不相让。此“戏弄”含义即为“跳舞戏耍”之意。
Pubbe tathāpavattavuttantadassane saccena, tabbipariyāye alikena. Rāgapaccayāti rāguppattiyā kāraṇabhūtā. Mukhato…pe… dassanādayoti ādi-saddena mukhato aggijālanikkhamadassanādike saṅgaṇhāti. Aññe ca…pe… abhinayāti kāmassādasaṃyuttānaṃ siṅgārahassaabbhutarasānañceva ‘‘aññe cā’’ti vuttasantabībhaccharasānañca dassanakā abhinayā. Dosapaccayāti dosuppattiyā kāraṇabhūtā. Hatthapādacchedādīti ādi-saddena saṅgahitānaṃ ruddavīrabhayānakarasānaṃ dassanakā abhinayā. Mohapaccayāti mohuppattiyā kāraṇabhūtā. Evamādayoti ādi-saddena saṅgahitānaṃ karuṇāsantabhayānakarasānaṃ dassanakā abhinayā. Te hi rase sandhāya pāḷiyaṃ ‘‘ye dhammā rajanīyā, ye dhammā dosanīyā, ye dhammā mohanīyā’’ti ca vuttaṃ.
从前亦如现象所说，其前事当为谬误。烦恼因缘即因烦恼生起之因。口头等所述，诸语音如火苗初露之见证，及其显现说法等召集诸种。又有他者示现演出，为贪欲连接之各种妙态，还有别人所示之恐怖心悸之表象。嗔恨因缘为嗔恨生起之因。以手足被斩头痛苦凶猛之音为象征，再有愚痴因缘，愚昧生起之因。以悲悯安慰及恐怖之声为征象。诸相皆由此诸味而确定古巴利文云“诸法中有色、嗔、痴之苦”如是宣说。
Naṭavesaṃgahetvāva paccanti kammasarikkhavipākavasena. Taṃ sandhāyāti taṃ yathāvuttaṃ niraye paccanaṃ sandhāya. Etaṃ ‘‘pahāso nāma nirayo, tattha upapajjatī’’ti vuttaṃ. Yathā loke atthavisesavasena sakammakānipi padāni akammakāni bhavanti ‘‘vimuccati puriso’’ti, evaṃ idha atthavisesavasena akammakaṃ sakammakaṃ katvā vuttaṃ – ‘‘nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmī’’ti. Ko pana so atthaviseso? Asahanaṃ akkhamanaṃ, tasmā na rodāmi na sahāmi, na akkhamāmīti attho. Rodanakāraṇañhi asahanto tena abhibhūto rodati. Tamevassa sakammakabhāvassa kāraṇabhūtaṃ atthavisesaṃ ‘‘na assuvimocanamattenā’’ti vuttaṃ. Mataṃ vā, amma, rodantīti etthāpi mataṃ rodanti, tassa maraṇaṃ na sahanti, nakkhamantīti pākaṭoyamatthoti.
表演跳舞之时，必定承受业报之反响。由此正如所说，受生地狱。此为“嘲笑名之地狱，此中生起”。如同世间因利益差别，即使业相同亦有作不作之别，故曰“人得解脱”，此处亦如是，由于利益差别有人作有人不作而作出“我不哭，尊者”之说。何以谓利益差别？即由于忍受不得之痛，故不哭不忍不受痛苦之意。令其哭泣之因是被其难忍而压制之痛所推动。业力本身为该利益差别之因，有经宣说“不因他人之解除而获得解脱”。或者说母亲令子哭泣，此亦母亲之决断，故死亡不可忍受，即不可承受之特显意义。
Tālapuṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 多罗布德经注释完毕。
3-5. Yodhājīvasuttādivaṇṇanā3-5. 战士经等注释
§355-357
355-357. Yujjhanaṃ yodho, so ājīvo etassāti yodhājīvo. Tenāha – ‘‘yuddhena jīvikaṃ kappanako’’ti, ussāhaṃ vāyāmaṃ karotīti yujjhanavasena ussāhaṃ vāyāmaṃ karoti. Pariyāpādentīti maraṇapariyantikaṃ āpadaṃ pāpenti. Tenāha ‘‘maraṇaṃ paṭipajjāpentī’’ti. Duṭṭhu ṭhapitanti duṭṭhākārena attano paresañca atthāvahabhāvaṃ na gataṃ paṭipannaṃ. Parehi saṅgāme jitā hatā ettha jāyantīti parajito nāma nirayo. Asidhanugadāyasaṅkucakkāni pañcāvudhāni. Taṃ sandhāyāti taṃ yodhājīvaṃ puggalaṃ sandhāya. Etaṃ ‘‘yo so’’tiādi vuttaṃ. Catutthapañcamesūti hatthārohaassārohasuttesu. Eseva nayoti eso tatiye vutto eva atthato visesābhāvato.
355-357.“战士”为称谓，指以战争为生之人。故曰“以战争维持生命”，意谓以英勇奋发之力努力奋斗。所谓“将死之威胁”即临死危险。言“弃恶”即除恶行为为己及他之利益。被人打败、被杀者即为此处所言“失败者，地狱生者”。手持五种武器者，集中讲话，将“战士之人”以此名号呼唤。此言“此人也”等所说，为《手起升降等经》之经中术语。此乃指引者，与第三义等无特别区别。
Yodhājīvasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 《武士经》等的注释完毕。
6. Asibandhakaputtasuttavaṇṇanā六、《阿西班达咖之子经》注释
§358
358.Pacchābhūmivāsinoti aparadesavāsino. Udakasuddhikabhāvajānanatthāyāti attano udakasuddhikabhāvaṃ jānanatthañceva lokassa ca udakena suddhi hotīti imassa atthassa jānanatthañca. Upari yāpentīti upari brahmalokaṃ yāpenti. Sammā ñāpentīti sammā ujukaṃyeva saggaṃ lokaṃ gamenti. Tenāha – ‘‘saggaṃ nāma okkāmentī’’ti, avakkāmenti ogāhāpentīti attho. Anuparigaccheyyāti anuparito gaccheyya.
358.“后地居民”即异地居住者。为表明其水清净之性而得其知，此亦意味着让世间以水获得清净。该行将上升至梵天界。正智明了，如实而无妄达彼天界。因而说“天界名入口”，“入口”为浸入之意。不可逆地而行者，谓应随流而行。
Asibandhakaputtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《阿西班达咖之子经》注释完毕。
7. Khettūpamasuttavaṇṇanā七、《田地譬喻经》注释
§359
359.Thaddhanti kathinaṃ lūkhaṃ. Ūsaranti ūsajātaṃ. Catūhipi oghehi anabhibhavanīyatāya ahaṃ dīpo. Sabbaparissayehi anabhibhavanīyatāya ahaṃ leṇo. Sabbadukkhaparittāsanato tāyanaṭṭhena ahaṃ tāṇaṃ. Sabbabhayahiṃsanato ahaṃ saraṇanti yojetabbaṃ.
他们比喻为坚硬的泥块。它们从未生起水流。对四种洪水也不为所破坏，我譬如灯torch在火焰不侵之处。诸种围绕我不为所破，我譬如窟穴leṇo在四方围困之中。对一切苦难与磨难，我譬如毒箭tāṇa而堪抵挡。对一切恐惧与伤害，我是依止，应当依赖者。
Udakamaṇikoti mahantaṃ udakabhājanaṃ. Bahi vissandanavasena udakaṃ na haratīti ahārī, parito na paggharatīti aparihārī. Sakkaccameva desenti saddhammagāravassa sabbasattesu mahākaruṇāya ca buddhānaṃ samānarasattā. Catasso pana parisā satthugāravena attano ca saddhāsampannatāya saddahitvā okappetvā suṇanti, tasmā tā desanāphalena yujjanti. Kiccasiddhiyā satthu desanā tattha sakkaccadesanā nāma jātā.
称为水珠的，是广大水之部分。出外如同泄水，不能去除水；服食之物既未带走也不遗弃，故称为食者ahārī，不离不弃。偶尔他们宣说佛法尊重之事，令众生生慈悲，佛亦为诸众生之同仁。四众弟子持尊师心，凭信心诚敬听闻，因此于宣说法果中而努力修习。由成就事业而宣说师觉法，偶尔宣说法名由此产生。
Khettūpamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《田地譬喻经》注释完毕。
8. Saṅkhadhamasuttavaṇṇanā八、《吹螺经》注释
§360
360. ‘‘Yo koci puriso pāṇātipātī musāvādī, sabbo so āpāyiko’’ti vatvā puna ‘‘yaṃbahulaṃ yaṃbahulaṃ karoti, tena duggatiṃ gacchatī’’ti vadanto attanāva attano vādaṃ bhindati. Evaṃ santeti yadi bahuso katena pāpakammena āpāyiko, ‘‘yo koci pāṇamatipātetī’’tiādivacanaṃ micchāti. Cattāri padānīti ‘‘yo koci pāṇamatipātetī’’tiādinā nayena vuttā cattāro atthakoṭṭhāsā. Diṭṭhiyā paccayā honti ‘‘atthi kho pana mayā’’tiādinā ayoniso ummujjantassa. Balasampannoti samattho. Saṅkhadhamakoti saṅkhassa dhamanakicce cheko. Adukkhenāti sukhena. Upacāropi appanāpi vaṭṭati ubhinnaṃ sāmaññavacanabhāvato. Appamāṇakatabhāvo labbhateva. Tathā hi taṃ kilesānaṃ vikkhambhanasamatthatāya dīghasantānatāya vipulaphalatāya ca ‘‘mahaggata’’nti vuccati.
『若有人行杀生、妄语等罪，皆为恶行』，他若言『做多做少者，皆受恶趣』，便自破其说。若多数人以某恶业堕恶趣，『若有人犯杀生等』言论即不正。所谓四根本，即由『若有人犯杀生等』语道理引出四根本教义。依视所缘，非理智者作是念『我果有罪』。称有力者为能者。检核根本意谓查真伪。无苦谓安乐。受补充与入静皆由相同辞语表现。得无限量善根。因其烦恼断灭力强，延长世际，获大果故谓『大成』。
Na ohīyatīti yasmiṃ santāne kāmāvacarakammaṃ, mahaggatakammañca katūpacitaṃ vipākadāne laddhāvasaraṃ hutvā ṭhitaṃ, tesu kāmāvacarakammaṃ itaraṃ nīharitvā sayaṃ tattha ohīyitvā attano vipākaṃ dātuṃ na sakkoti, mahaggatakammameva pana itaraṃ paṭibāhitvā attano vipākaṃ dātuṃ sakkoti garubhāvato. Tenāha ‘‘taṃ kāmāvacarakamma’’ntiādi. Kilesavasenāti pāpakammassa mūlabhūtakilesavasena. Pāṇātipātādayo hi dosamohalobhādimūlakilesasamuṭṭhānā. Kilesavasenāti vā kammakilesavasena. Vuttañhetaṃ – ‘‘pāṇātipāto kho, gahapatiputta, kammakileso’’tiādi (dī. ni. 3.245). Yathānusandhināva gatanti yathānusandhisaṅkhātaanusandhinā osānaṃ gataṃ saṃkilesasammukhena uṭṭhitāya vodānadhammavasena niṭṭhāpitattā.
不可抛弃者，谓于其世代作有欲行及大成行，因得恶果机缘且坚立者，于彼作欲行当弃而弃他行自持恶果获乐，惟重若大成业断其他业，得其业报，具重而固执。故言『此为欲行业』等。烦恼重者谓罪恶根本烦恼重著。杀生等由嗔恨痴贪等三根生起。或称为业烦恼重。释曰:『杀生为家子业烦恼』(译自巴利尼柯耶3.245)。如推想所得，犹如被暴风带去之凉风所起恶业难灭，由作恶烦恼所缘如水波涌出即消灭。
Saṅkhadhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《螺贝经》注释完毕。
9. Kulasuttavaṇṇanā九、《族经》注释
§361
361.Evaṃ pavattaīhitikāti evaṃ dvidhā pavattaīhitikā. Dvīhitikā dukkarajīvikapayogā. Salākamattaṃ vuttaṃ etthāti salākā vuttā, purimapade uttarapadalopo. Ubhatokoṭikanti yadi ‘‘kulānudayaṃ na vaṇṇemī’’ti vadati, ‘‘bhūtā nikkaruṇā samaṇa tumhe’’ti vādaṃ āropehi. Atha sabbadāpi ‘‘kulānudayaṃ vaṇṇemī’’ti vadati. Evaṃ sante ‘‘kasmā evaṃ dubbhikkhe kāle mahatiyā parisāya parivuto janapadacārikaṃ carantā kulūpacchedāya paṭipajjathā’’ti evaṃ ubhatokoṭikaṃ vādaṃ āropehīti gāmaṇiṃ uyyojesi.
如斯说的出世法，谓出世之法分两种。两种法为艰难生计之业。谓此处所说棒，棒为两端状，一端缺失，前面有所缺漏。若言『家门不美』则被谴责为『你们这些苦行僧真无情』。但众皆言『家门美』。如此时，便有两种意见，有抨击家门，又有赞叹家门者。故有人责问乡民。
Dve anteti ubho koṭiyo. Bahi nīharitunti na vaṇṇemi vaṇṇemīti dve ante mocento taṃ pucchitamatthaṃ bahi nīharati nāma. Tattha dosaṃ datvā codento taṃ apucchaṃ karonto gilitvā viya anto paveseti nāma.
二端意谓两种观点。称去除外者为不美，说美者为两端。去除者捋去污秽，嘲责者责难，不问者把污秽吞没，等同于进入下端也。
Ito so gāmaṇītiādi attano bhikkhūnaṃ aññesañca atthakāmānaṃ bhikkhappadānena aniṭṭhappattiabhāvadassanatthaṃ āraddhaṃ. Dānena sambhūtānīti dānamayena puññakiriyavatthunā sammadeva bhūtiṃ vaḍḍhiṃ pattāni. Saccena ariyavohārena sammadeva bhūtāni uppannāni saccasambhūtānīti āha ‘‘saccaṃ nāma saccavāditā’’ti. Sesasīlanti aṭṭhavidhaariyavohārato aññasīlaṃ. Nihitanti tasmiṃ kule pubbapurisehi nidhānabhāvena nihitaṃ. Duppayuttāti kasivāṇijjādivasena duṭṭhu payuttā kammantā. Vipajjantīti nassanti. Kulaṅgāroti kulassa aṅgārasadiso vināsakapuggalo. Aniccatāti maraṇaṃ. Tasmiṃ kule padhānapurisānaṃ bhogānaṃ vā sabbaso vināso. Tenāha ‘‘hutvā abhāvo’’tiādi.
此处谓其为行人等所起之意，乃由自身比库及他众意乐于从施舍获得不善成就的现象而起。所谓由施舍所生者，乃指以施受为福德之因，福德由此得以增长真实产生。以真实圣语宣说，此等现象正确确立实有，故称为“真实者实以真实言”。所谓余业戒律者，乃由八种戒行规范而成的其他戒律。所谓安置者，意指先人遗藏如储藏般固定留存之物。所谓不良结缔，乃指如农贾等恶业结缔，招致不善之果。所谓消灭，即不复存在。所谓家祸，指家族如火灰一样毁灭灭亡。所谓无常，乃死亡。谓者，家中主要人物之所有财产悉数消亡，故谓“成而灭无”，等语。
Kulasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《族经》注释完毕。
10. Maṇicūḷakasuttavaṇṇanā十、《摩尼珠髻经》注释
§362
362.Taṃparisanti taṃ rājantepure nisinnaṃ rājaparisaṃ. Nayaggāheti kutocipi asutvā kevalaṃ attano eva matiyā nayaggahaṇe ṭhatvā.
三百六十二。彼因烦恼，在王宫内坐处王众中。所谓领受命令，出于某处耳闻，仅凭自身见解立意承担所受领命。
Kāretuṃ vaṭṭati sati sambhave paṭisaṅkhārassa, senāsanavināso na ajjhupekkhitabboti adhippāyo. Attano ettha kiccāvasāne yaṃ gihīnaṃyeva santakaṃ tāvakālikaṃ, taṃ gihivikatanti āha ‘‘gihivikataṃ katvā’’ti. Na vadāmi pabbajjitāsāruppato.
有念而行反思，应当避免官位毁灭，非可长期忽视之大理。谓自身处于责任末尾处，如同世俗人所定时限任务，故称为“已成俗务”。本人不语出家相貌之类。
Maṇicūḷakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《摩尼珠髻经》注释完毕。
11. Bhadrakasuttavaṇṇanā十一、《跋德拉咖经》注释
§363
363.Evaṃnāmaketi mallā nāma jānapadino rājakumārā, nesaṃ nivāsatāya ‘‘mallā’’icceva bahuvacanavasena laddhanāmattā evaṃnāmake janapade. Natthi etassa pattiyā kālantarasaññito kāloti akālo, so eva akāliko. Tenāha – ‘‘kālaṃ anatikkamitvā pattenā’’ti. So pana ‘‘yaṃkiñci dukkhaṃ uppajjamānaṃ uppajjati, sabbaṃ taṃ chandamūlaka’’nti evaṃ vutto dukkhassa chandamūlabhāvo, evaṃ chandamūlakassa dukkhassa kathitattā ‘‘imasmiṃ sutte vaṭṭadukkhaṃ kathita’’nti vuttaṃ.
三百六十三。如此称谓，马拉城名支部族若干王子，其所居所为“马拉”，用复数形态而称，其名字为此，充为此地人。谓时令无所察知，时非时，此谓“无时”，又谓“已超越时间而为城邦”。彼又言“诸苦若此生起皆因渴爱生，故苦以渴为本”。所述即谓苦由渴爱所生，亦谓由渴爱义理论苦本，“于本经中论流转苦义”有所称述。
Bhadrakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《跋陀罗咖经》注释结束。
12. Rāsiyasuttavaṇṇanā十二、《拉西耶经》注释
§364
364.Rāsiṃ katvā mārapāsavasena, tatrāpi antarabhedena vibhajitvā pucchitabbapañhe ekato rāsiṃ katvā. Tapanaṃ attaparitāpanaṃ tapo, so etassa atthīti tapassī, taṃ tapassiṃ. So pana taṃ tapaṃ nissāya ṭhito nāma hotīti vuttaṃ ‘‘tapanissitaka’’nti. So pana anekākārabhedena lūkhaṃ pharusaṃ jīvanasīlattā lūkhajīvī nāma. Tenāha ‘‘lūkhajīvika’’nti. Majjhimāya paṭipattiyā uppathabhāvena avaniyā gandhabbāti antā, tato eva lāmakattā antā. Lāmakampi ‘‘anto’’ti vuccati ‘‘antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ (itivu. 91; saṃ. ni. 3.80), eko anto’’ti evamādīsu (saṃ. ni. 2.15; 3.90). Aṭṭhakathāyaṃ pana aññamaññaādhārabhāvaṃ urīkatvā ‘‘koṭṭhāsā’’ti vuttaṃ. Hīno gāmoti pāḷi. Gāma-saddo hīnapariyāyoti adhippāyenāha ‘‘gāmmo’’ti. Gāme bhavoti gāmmo. Gāma-saddo cettha gāmavāsivisayo ‘‘gāmo āgato’’tiādīsu viya. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘gāmavāsīnaṃ dhammo’’ti vuttaṃ, tesaṃ cārittanti attho. Atta-saddo idha sarīrapariyāyo ‘‘attantapo’’tiādīsu viyāti āha ‘‘sarīradukkhakaraṇanti attho’’ti.
三百六十四。集结成群，足以断除魔欲，其间亦有所分辨，须一一回答提问者。同一集结成群观，谓苦热为自苦，故称为苦行者。谓苦行即依此而立，故称“苦行靠止者”。此以多种形态表现之污秽粗俗生活，故称污秽之生。又谓依中道修行而生之低界天及鬼神，其终者谓为终结。终结者为生活者之终极，谓诸终极即生之终端。苦行者名言为“污秽生活者”。所谓终者，谓僧团为身体之界，故体名“自苦行者”亦言身体痛苦之因。
Etthāti etasmiṃ tapanissitagarahitabbapade kasmā antadvayamajjhimapaṭipadāgahaṇaṃ? Attakilamathānuyogo tāva gayhatu idamatthitāyāti adhippāyo. Kāmabhogītapanissitakanijjaravatthūnaṃ dassane yathādhippetassa atthassa vibhajitvā kathanaṃ sambhavatīti te dassetvā adhippetattho kathito.
此处谓尚应摒弃苦行之见解，于何由中道行证之？谓身毒热之思由此理应迟早断除而行。谓贪欲享乐及苦行凶器之显现，若分解其理，方得明朗，遂论述所分明理义。
Tamatthanti yo ‘‘kāmabhogītapanissitakesu garahitabbeyeva garahati, pasaṃsitabbeyeva ca pasaṃsatī’’ti vutto attho, tamatthaṃ pakāsento. Sāhasikakammenāti ayuttena kammena. Dhammena ca adhammena cāti dhammikena adhammikena ca. Ayoniso pavattaṃ bāhirakaṃ sandhāya codako ‘‘katha’’ntiādimāha. Itaro nayidaṃ tādisaṃ attaparitāpanaṃ adhippetaṃ, atha kho yoniso pavattaṃ sāsanikamevāti dassento ‘‘caturaṅgavīriyavasena cā’’ti āha. Tattha ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatū’’tiādinā (ma. ni. 2.184; saṃ. ni. 2.22.237; a. ni. 2.5) nayena vuttā sarīrenirapekkhavipassanāya ussukkāpanavasena pavattā vīriyabhāvanā ‘‘caturaṅgavīriyavasenā’’ti vuttā. Tathā abbhokāsikanesajjikatapādinissitāva kilesanimmathanayogyā vīriyabhāvanā ‘‘dhutaṅgavasena cā’’ti vuttāti. Ariyamaggena nissesakilesānaṃ pajahanā nijjarā. Sā ca attapaccakkhatāya sandiṭṭhikā tiṇṇaṃ mūlakilesānaṃ pajahanena ‘‘tisso’’ti ca vuttā. Tenāha ‘‘ekopī’’tiādi.
“因此他以克制于欲乐为所依止者，专心于应当断除的法而断除，专注于应当赞叹的法而赞叹”，这是所说的义理，阐明其意。所谓“勇猛勤修之业”者，是指多达数万的善业与恶业。善法与不善法分别稽察考察。以不合理行为作业，关注外境，以指使者问“如何？”等语。另有说法，是指这类自我苦恼之情所支配之法，然后清楚地说明这是基于正智精进之法；谓：“如四力坚固之精进”。其中以“欲、痒、秽、骨应当当机立断放下”等教义（依文本《长部杂注》等文）为喻，指断观无常离身之修行，以增强精进修习。又有如放逸散乱的懈怠身体惰怠的烦恼，应当磨净清除的精进，称为“断支精进”。慧道使内烦恼远离，随顺界限，断除自身的根本烦恼，以“三”根本烦恼的断除示现现量，此中谓之“三”，故称“一及其余”等。
Rāsiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《拉西耶经》注释结束。
13. Pāṭaliyasuttavaṇṇanā十三、《巴嗒利耶经》注释
§365
365. ‘‘Māyañcāhaṃ pajānāmī’’ti vacanaṃ kāmaṃ tesaṃ māyāvībhāvadassanaparaṃ, bhagavato pana māyāsāṭheyyādikassa sabbassa pāpadhammassa bodhimūle eva setughāto, tasmā sabbaso pahīnamāyo, sabbaññutāya māyaṃ aññe ca ñeyye sabbaso jānāti. Tena vuttaṃ ‘‘māyañcāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmī’’tiādi. Māyañca pajānāmīti na kevalamahaṃ māyaṃ eva jānāmi, atha kho aññampi idañcidañca jānāmīti.
“我亦了知幻术”此语，指于欲念中幻化之能显现；然世尊于《幻术诸恶法根本》中生起了桥梁破坏之智，故各处幻术皆尽被断除。由此，幻术完全被除尽，通达真相者彻知幻化性质。于是说“我亦了知幻术，居民”等语。此“了知幻术”非但我独知幻术，亦亦余诸知识。
Itthikāmehīti itthīhi ceva tadaññakāmehi ca. Ekasmiṃ ṭhāneti ekasmiṃ padese. Ekekasseva āgantukassa gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā. Sattianurūpenāti vibhavasattianurūpena. Balānurūpenāti parivārabalānurūpena. Sattianurūpenāti vā saddhāsattianurūpena. Balānurūpenāti vibhavabalānurūpena. Dhammesu samādhi dasakusaladhammesu samādhānaṃ. Aggahitacittatā pariyuṭṭhakāritā. Tena lokiyasīlavisuddhi diṭṭhivisuddhi ca vuttā. Tathā cāha – ‘‘ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ, sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā’’ti (saṃ. ni. 5.369). Tattha patiṭṭhitassa upari kattabbaṃ dassetuṃ ‘‘dhammasamādhismiṃ ṭhito’’tiādi vuttaṃ. Ayaṃ paṭipadāti tassa kammaphalavādino satthu vacanaṃ sabbesañca ayaṃ mayhaṃ sīlasaṃvarabrahmavihārabhāvanāsaṅkhātāpaṭipadā anaparādhakatāya eva saṃvattati. Jayaggāhoti ubhayathāpi mayhaṃ kāci jāni natthi.
“Itthikāme”谓女人、此时的情欲。谓“在一处”，即在某一分地。亦指“各人”的乡间主人家或出家人。谓“以其类众为准”，指信念之群体。又谓“依力量”，即依附势力或藉势力。于法修持中，指能成就正定的十善法，含心之专注调伏穷极之境界。由此，讲述世间的戒净、见净。又如言：“哪有善法及戒清净、见正直者”等（出《增支部杂注》），其意在说明已立定者更应责行，谓“立于法定之中”等。此即修行之道，与有为果报离苦法相符，乃悉佛语之所摄，标示为戒持清净、出世无过的修行法。其名曰“捷行者”，二者无异。
Pañca dhammā dhammasamādhi nāma, vipassanāmaggaphaladhammamattaṃ vā. Tatiyavikappe sīlādivisuddhiyā saddhiṃ brahmavihārā yathāvuttatividhadhammāvahattā eva dhammasamādhi nāma. Pūrentassa uppannā cittekaggatāti vuttakhaṇikacittekaggatā. Sāpi cittassa samādhānato ‘‘cittasamādhī’’ti vuttā, tassa paṭipakkhaṃ vikkhambhantī samucchindantī ca hutvā pavattā yathāvuttasamādhi eva visesena cittasamādhi nāma.
五法，统称为“法定”，也即观行道果之法。于三恶趣轮回中，因戒净等而合于梵行，正循经典所说，命名为法定。谓“现起时，心专一”，名为禅定一心。此亦谓心之专注，称作“心定者”。若有其反面，即心散乱、断裂，则为不定，故得“法定”之特名。
Pāṭaliyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《巴嗒利耶经》注释结束。
Gāmaṇisaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《村长相应》注释结束。