6. Brahmasaṃyuttaṃ · 6. 梵天相应复注
5. Bhikkhunīsaṃyuttaṃ5. 比库尼相应
1. Āḷavikāsuttavaṇṇanā1. 阿拉维咖经注释
§162
162.Āḷaviyaṃjātāti āḷaviyaṃ vijāyitvā saṃvaḍḍhamānā. Tenāha ‘‘āḷavinagaratoyeva ca nikkhamma pabbajitā’’ti. Dhanaṃ samādapetvāti cetiyassa rājā ekaṃ mukhaṃ, rājaputto ekaṃ, amaccānaṃ jeṭṭhako hutvā senāpati ekaṃ, janapadānaṃ jeṭṭhako hutvā seṭṭhi ekanti evaṃ catūsu mukhesu navakamme kayiramāne seṭṭhinā gahitamukhe kamme olīyamāne eko upāsako ariyasāvako pañca sakaṭasatāni yojāpetvā janapadaṃ gantvā ‘‘yo yaṃ dātuṃ ussahati hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā sattavidharatanaṃ vā haritālaṃ vā manosilaṃ vā, so dhanaṃ detū’’ti samādapetvā yathāladdhaṃ paṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ pesetvā ‘‘navakammaṃ niṭṭhita’’nti sutvā ekakaṃ āgacchantaṃ antarāmagge corā palibundhitvā tato kiñcipi dhanaṃ alabhantā ‘‘sace naṃ muñcissāma, anatthaṃ no kareyyā’’ti jīvitā voropesuṃ. Anaparādhe ariyasāvake aparādhakā te corā andhā jātā, tasmā taṃ ṭhānaṃ ‘‘andhavana’’nti paññāyitthāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Khīṇāsavānaṃ yasmā yattha katthaci cittaviveko hotiyeva upadhivivekassa siddhattā. Tasmā ‘‘kāyavivekatthinī’’ti vuttaṃ.
162. 阿罗维人（Āḷaviyaṃ）族中，阿罗维人族长去世后，其子继承扩张地土。于是有人说：“他们正是出自阿罗维邑城的居民，出家修道者。”因身为财富的积聚者，有一国王、一个王子、长老中的长者一位作为军队统帅，一位为邦国最尊贵者，四人中依序执掌九项新事。由商贾中一位虔诚的弟子，聚集五千车百余里地前往诸邦，发愿说：“无论谁愿意供养金、银、诸种宝石、孔雀石、铜矿等，皆应给予财物。”集资完毕后，将第一修行所授予，宣布“新业已完成”。后来有人单独来此，在城郊被盗贼绑缚，未得财物，盗贼遂威胁说：“若不放你，必作不利。”遂以命相搏。那些非犯戒者、圣弟子之一人，因盗贼黑暗无明，如盲童一般，被称为“暗林”地，此乃注疏中所言。因为圣者已断诸烦恼，心得自在清净，能分别一切，故此地被称为“身心断处”。
Nissaraṇanti nibbānaṃ sabbasaṅkhatassa nissaṭattā. Paccavekkhaṇañāṇenāti paccavekkhaṇañāṇena, pageva maggaphalañāṇehīti adhippāyo. Nibbānapadanti nibbānasaṅkhātaṃ dhammakoṭṭhāsaṃ. Vinivijjhanaṭṭhenāti hadayaṃ vinividdhena hadayamhi vijjhitvā dukkhuppādanena khandhānaṃ ete pañca kāmā sattisūlasadisā. Adhikuṭṭanabhaṇḍikāti āghātanaghaṭikā.
涅槃即断尽一切假有之真相，无所着依之境界。复习知见乃指依观照而成的知见，此处特指道果知见。涅槃名即指由“涅槃”所称的法集，总称涅槃境界。心解脱处即指心因无厌倦而解脱，于此心中认知苦之生起，五蘊视为诸欲乐之地、众刺之处。多重苦痛比喻为痛苦之容器。
Āḷavikāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 阿拉维咖经注释完毕。
2. Somāsuttavaṇṇanā2. 索玛经注释
§163
163.Ṭhānanti issariyaṭṭhānaṃ visayajjhattaṃ. Duppasahaṃ akampiyabhāvattā. Dvaṅgulapaññāyāti ettha itthiyo hi daharakumārikākālato paṭṭhāya odanapacanavidhiṃ anutiṭṭhantiyo ukkhaliyaṃ udakaṃ tāpetvā taṇḍule pakkhipitvā attano buddhiyā tesaṃ pākakālappamāṇaṃ paricchindituṃ tāni dabbiyā uddharitvāpi vaṇṇasaṇṭhānaggahaṇamattena pakkāpakkabhāvaṃ jānituṃ na sakkonti, kevalaṃ pana dvīhi aṅgulīhi uppīḷitakāle eva jānanti, tasmā dvīhaṅgulikehi dubbalapaññattā ‘‘dvaṅgulapaññā’’ti vuccanti. Phalasamāpattiñāṇappavattikittanena catūsu saccesu asammohavihāro dīpito hotīti āha ‘‘ñāṇamhi vattamānamhīti phalasamāpattiñāṇe pavattamāne’’ti. Vipassantassāti asammohapaṭivedhato visesena passantassa khandhapañcakameva saccābhisamayato pubbabhāge vipassantassa. Aññaṃ vāti itthipurisato aññaṃ vā kiñci vatthuṃ. ‘‘Ahaṃ asmī’’ti mānadiṭṭhigāhataṇhāgāhavasena gahitavatthusmiṃ yevāti āha ‘‘ahaṃ asmīti taṇhāmānadiṭṭhivasenā’’ti.
163. “处”是指统辖的领域、统治所在。此处指因不容易忍受、不动摇的状态。二指智慧意谓：妇女从孩提时期开始，即在遵守煮饭规则时，历经浸泡淘洗，将水浇洒，拈捏稻米，自身心智未达理解粮食成熟度时，尚不能觉知其成熟度，唯在两指紧捻时方能知晓，故称为“二指智慧”不足。因识果知达成，四真谛中住无迷著，即为智慧实现。观照者为无迷断观，尤其对五蕴明察，唯于前分可得胜解。妇女或男子亦或他物，因有“我”执及“我有欲”，深陷烦恼欲望所取，故称“我执见欲我慢执”。
Somāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 索玛经注释完毕。
3. Kisāgotamīsuttavaṇṇanā3. 基萨果德弥经注释
§164
164. ‘‘Kisāgotamī’’ti ettha kā panāyaṃ kisāgotamī, kissa ayaṃ bhikkhunī hutvā samaṇadhammaṃ matthakaṃ pāpesīti tamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘pubbe kirā’’tiādimāraddhaṃ. Aṅgārāvāti addāriṭṭhakavaṇṇaaṅgārā eva jātā. Dārusākanti addhamāsakena dāruṃ sākañca āharissāmīti antarāpaṇe antaravīthiṃ gatā.
164. 此处提及“葛萨戇弥”（Kisāgotamī）者，因何缘故被称为葛萨戇弥，为何此比库尼持有同沙门法不善之念，应作详细说明，始以“昔时如何”等开头叙述。所谓“火种”色者，含义为劣质火种。所谓木柴芽，即在两个月之内筹集木料和柴枝，途径小街巷，将水洒浇、投入稻谷中，虽亲自用心提取粮食成熟度，但由于不成系统且无顺序，不能明了熟度。仅在用两根手指压之时方知，故所谓“两指之智”。以果德知转述，第十四条真谛破迷状态运作于四法真理中，光明显现故言“知在运行，果知达成时”。“观者”即指断迷知见，特指对五蕴诸法以真理体证先展。妇女或男子，或任何凡有我见者，因执着“我是”“我有”之心所拘缚，是谓“我执、我慢、我欲执”。
Siddhatthakanti sāsapaṃ. Sālāyanti anāthasālāyaṃ. Khuraggeyevāti khurasikhe eva, kesorohanakkhaṇe evāti attho.
所谓“悉达多”即指释迦牟尼佛。“萨拉亚”指孤儿之家。“犁口处”意指犁头尖端，即发为头发与指甲处。
Ekamāsīti ettha ma-kāro padasandhikaro. Saṃhitāvasena ca purimapade vā rassattaṃ. Parapade vā dīghattanti āha ‘‘ekā āsī’’ti. Bhāvanapuṃsakametaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Puttamaraṇaṃ antaṃ atītaṃ idāni puttamaraṇassa abhāvato. Tenevāha ‘‘puttamaraṇaṃ nāma natthī’’ti. Purisaṃ gavesitunti yathā mayhaṃ purisagavesanā nāma sabbaso natthi, tathā eva puttagavesanāpi natthi, tasmā me puttamaraṇaṃ etadantaṃ, sabbesu khandhādīsu bhavādīsu ca taṇhānandiyā abhāvakathanena sabbasattesu taṇhā sabbaso visositā, tassāyeva kārakaavijjākkhandho padālitoti attano nikkilesataṃ pavedentī therī sīhanādaṃ nadīti.
“Ekamāsi”即指一个月的时间，字首“ma”用于连接词素。依语法规则，前词与后词合成表明时长。故又称“独坐一旁”等句。子死意味着终结，过去时态，因当前已无子之生死。因此说“所谓子死之名不存在”。“寻人”意为找人之活动，称未曾存在，如同无人寻子。如此亦无寻子之事。故经中论述子死无有，及于五蕴等一切有为法中因渴爱和欢喜缺失产生之无有。此因而引发无明之蔓延，令自己发出雄狮般之吼声，疾声喊出。
Kisāgotamīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《吉萨果德弥经》注释结束。
4. Vijayāsuttavaṇṇanā四、《维迦雅经》注释
§165
165. Pañca aṅgāni etassāti pañcaṅgaṃ, pañcaṅgameva pañcaṅgikaṃ, tena pañcaṅgikena. Ātatantiādīsu ātataṃ nāma cammapariyonaddhesu bheriādīsu ekatalaṃ tūriyaṃ. Vitataṃ nāma ubhayatalaṃ. Ātatavitataṃ nāma tantibaddhavīṇādi. Susiraṃ vaṃsādi. Ghanaṃ sammādi. Tataādivisesopi ātatamevāti ‘‘cammapariyonaddhesū’’ti visesanaṃ. Ekatalaṃ kumbhathūṇadaddarādi. Ubhayatalaṃ bherimudiṅgādi. Cammapariyonaddhaṃ sesaṃ tantibaddhaṃ sabbaṃ ātatavitataṃ nāma, gomukhīādīnampi ettheva saṅgaho daṭṭhabbo. Vaṃsādīti ādisaddena saṅkhasiṅgānampi saṅgaho. Sammatāḷa-kaṃsatāḷa-silātāḷa-salākatāḷādi sammādi nāma. Tattha sammatāḷaṃ nāma daṇḍamayatāḷaṃ, kaṃsamayatāḷaṃ kaṃsatāḷaṃ, silāyaṃ ayopattena ca tāḷanatāḷaṃ. Sabbe kāmaguṇe. Uggharitapaggharitaṭṭhenāti upari gharaṇena ca vissandanena ca. Evanti ‘‘iminā pūtikāyenā’’ti. Arūpaṭṭhāyinoti sattādhiṭṭhānenāyaṃ dhammadesanāti āha ‘‘sabbatthāti sabbesu rūpārūpabhavesū’’ti. Tesaṃ dvinnaṃ rūpārūpabhavānaṃ gahitattā. Bhavabhāvasāmaññato, tadadhiṭṭhānato gahite kāmabhave. Avijjātamo vihato aggamaggena samugghātitattā.
165. 五个部分称为五具肢，五具肢称作五肢，正是因这五肢而称为五肢者。所谓弦乐器等上的弦、皮膜之类者名为笞，称为弦之上位、第三层面。展开的面称为两层位。弦与展开面合称为弦展开面，指弦系住的琵琶之类。声音清越的管乐器等称为鸣管等。实心的称为实音。特别如琵琶等即是弦展开面，因其“皮膜等系住”作此特殊称呼。第一层位有甬管、鼓槌等，第二层位有手鼓、兜锅等。皮膜系住余下的均属于弦展开面，应集纳包括牛角号等也于此下。管乐器以起始音称为管号分辨。正确的第一层面有钹铜器第二层面、铜器、石器和棒打面等。第一层面即木棒打击面，铜棒、石棒及未用金属均属棒击面。均含欲乐的性质。所谓『由上击打擂击』乃因上方敲击和撞击。故称“以此震之”。所谓无形住者，指该法以存在住持，谓说法曰“总而言之，指一切有色与无色之存在。”由此二者色与无色存在之所笼络，一般存在现前，且以无明为毒，随随向最剧烈之道毁灭而灭除。
Vijayāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《维迦雅经》注释结束。
5. Uppalavaṇṇāsuttavaṇṇanā五、《莲华色经》注释
§166
166.Aggatopaṭṭhāyāti sabbaaggato pabhuti yāva mūlā antarāyuttaṃ sammadeva pupphitaṃ sālarukkhaṃ. Vaṇṇadhātusīsena vaṇṇadhātusampannaṃ dutiyaṃ bhikkhuniṃ vadatīti āha ‘‘tayā sadisā aññā bhikkhunī natthī’’ti. Pakhumasīsena akkhibhaṇḍaṃ vuccatīti āha ‘‘pakhumantarikāyanti dvinnaṃ akkhīnaṃ majjhe’’ti. Nāsavaṃseti nāsavaṃsamūle. ‘‘Na passasī’’ti vatvā adassane kāraṇaṃ āha ‘‘vasībhūtamhī’’ti.
166. «以极具盛的根基托持»谓一切盛布之法，如花枝盛开之树。称此为“根基托持”。又称彼具色法因色法而具足，第二比库尼法由此而说，“同此类者他比库尼无。”以“翼色”称为眼盖，谓“在两眼之间的眼盖”。所谓破坏毒痂，谓贪欲与痂瘢根源。“不见者”语，是说明“已以力量禀摄”。
Uppalavaṇṇāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《莲华色经》注释结束。
6. Cālāsuttavaṇṇanā六、《遮拉经》注释
§167
167.Idanti idaṃ dassanaṃ. Gāhāpesīti samādāpesi ‘‘jātiṃ mā rocā’’ti. Aññanti bandhavadhato aññaṃ chedanādiṃ. Nivesesīti pavisāpesi.
167. 「此即此呈现」者，谓清楚的现相。尝谓“不要求生死之喜”，意即心不或为生死之物所悦。又谓“他者”从牵系而断舍他物。谓“进入住处”，即进入。
Cālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《遮罗经》注释已结束。
7. Upacālāsuttavaṇṇanā七、《伍波遮罗经》注释
§168
168.Punappunaṃ…pe… āgacchanti kāraṇassa asamūhatattā. Santāpito kilesasantāpehi. Agatīti avisayo.
168.「反复……」者因对缘起原因不专一而来。谓由烦恼忧痛袭扰。谓“未至”，意即未达所在。
Upacālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《伍波遮罗经》注释已结束。
8. Sīsupacālāsuttavaṇṇanā八、《西苏伍波遮罗经》注释
§169
169.Samaṇisadisāti samaṇaliṅgassa dhāraṇena samaṇisadisā, kassacipi pāsaṇḍassa aruccanato monamaggassa appaṭipajjanato tava samaṇibhāvaṃ nānupassāmīti adhippāyo. Pāsaṃ ḍentīti pāsaṃ sajjenti, yathā tattha diṭṭhipāse sattānaṃ cittaṃ paṭimukkaṃ hoti, evaṃ sajjentīti attho. Tathābhūtā ca te sattānaṃ citte khittā viya hontīti āha ‘‘cittesu diṭṭhipāsaṃ khipantīti attho’’ti. Pāse mocetīti diṭṭhipāse sattānaṃ cittasantānato nīharati dhammasudhammatāya. Tasmāti pāsamocanato pāsaṇḍoti na vuccati. ‘‘Ito bahiddhāyeva pāsaṇḍā hontī’’ti vuttassa atthassa nigamanaṃ. Evañca katvā sabbepi bāhirakasamaye sandhāya cūḷasīhanādasutte ‘‘channavuti pāsaṇḍā’’ti vuttaṃ. Pasīdantīti diṭṭhipaṅke saṃsārapaṅke ca pakārehi agādhā osīdanti.
169. 「沙门标记」谓持有沙门之特征。谓某叛教者不畏惧正道，逆行于寂灭道，如此不对治其沙门性故令心不观照。谓“系缚”即以绳索缚。若有系缚，心即受缚束不自由，如此意指心中系缚。谓“解除缚锁”即斩断心中牵系令解脱义。正因如此言“非缚者为叛教”。“叛教无非从内外有之”之意已明。如此断恶尽邪，彼经中称“小狮吼经”有“四十叛教”，谓比喻奉行邪见者。谓“称众邪见者在生死谤恨之池中深沉沉陷”。
Abhibhavitvāti sabbasaṃkilesappahānena abhibhuyya atikkamitvā. Ajitoti ajini avijayattā. Sabbāni akusalakammāni kusalakammāni ca khīṇāni etthāti sabbakammakkhayo, arahattaṃ. Upadhayo sammadeva khīyanti etthāti upadhisaṅkhayo, nibbānaṃ.
「制服」意为以断一切烦恼来胜过并超越之。谓“不战胜”即因无胜利谓不征服。谓“所有恶、不善及善行都被灭尽”谓一切业报已灭。谓“依止灭尽，消除一切依止”，意指寂灭的因缘已尽，谓涅槃。
Sīsupacālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《西苏伍波遮罗经》注释已结束。
9. Selāsuttavaṇṇanā九、《谢拉经》注释
§170
170.Kenidaṃpakataṃ bimbanti idaṃ attabhāvasaññitaṃ bimbaṃ brahmā-visaṇupurisa-pajāpatiādīsu kena kataṃ nimmitaṃ nibbattitanti kattabbamohaṃ nāma kātukāmo pucchati. Aghanti aghavatthu. Tenāha ‘‘dukkhapatiṭṭhānattā’’ti. Hetunirodhenāti taṇhāsaṅkhatassa hetuno anuppādanirodhena. Paccayavekallenāti tadavasiṭṭhakilesābhisaṅkhārādipaccayassa vekallabhāvena, apaccayabhāvūpagamanenāti attho.
170.「何者为所称影像者？此所谓影像，谓自体存在之观念。在梵天、毗湿奴、诸男性神及众生父母等中，何因何所生起？谓因应作所生起。此称作所行之惑。
Selāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 谢拉经注释完毕。
10. Vajirāsuttavaṇṇanā十、瓦吉拉经注释
§171
171.Suddhasaṅkhārapuñjeti rūpārūpavibhāge kilesasaṅkhārasamūhe. Paramatthatoti sabhāvena. Yathā na hi sattasaññitasaṅkhārapuñjo nāma paramatthato upalabbhati, evaṃ tabbinimutto nāma koci na upalabbhati avijjamānattā. Vijjamānesūti yathāpaccayasampattiyā labbhamānesu. Tenākārenāti itthipurisādiākārena. Vavatthitesūti paccekaṃ paccayavisesasamuṭṭhitaṃ saṇṭhānavisesaṃ upādāya ‘‘puriso hatthī asso’’tiādinā abhisaṅgato pavattesu. Sammutīti sattoti vohāro. Tenāha ‘‘samaññāmattamevā’’ti. Pañcakkhandhadukkhanti pañcakkhandhasaññitaṃ dukkhaṃ. Vuttaṃ hetaṃ bhagavatā ‘‘saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’’ti (dī. ni. 2.387; ma. ni. 1.120; 3.373; vibha. 202) añño neva sambhoti yathāvuttadukkhato aññassa saṅkhatadhammassa abhāvato. Na nirujjhatīti tato aññaṃ na nirujjhati, uppādato hoti nirodhoti.
171.清净造作汇聚于色与非色之分别中，谓烦恼造作之合集。所谓究竟义者，指整体而言。犹如不存在所谓存在我执之造作合集，亦如无生灭者之觉悟，未得见者不现也是如此。现得见者，谓凭缘得成。因他人之由，如男女等。已阐明者，谓单因特殊缘起之结合所成，依托『人、象、马』等而生起。约定用语，谓所谓「众生」。其说云『不过通常称谓』。五蕴苦，谓五蕴所现苦。如世尊所说『简说五取蕴为苦』（中部尼笈卷2.387；大师尼笈卷1.120；卷3.373；毗婆沙卷202）无有与此苦相应之他者，因其无他因法相。未断者，谓尚未断者，即尚有生起即有灭尽。
Vajirāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 瓦吉拉经注释完毕。
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya · 《显扬心要义》的《相应部》注释中，
Bhikkhunīsaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā. · 比库尼相应注释中的隐义阐明完成。