11. Sakkasaṃyuttaṃ
11. Sakkasaṃyuttaṃ十一、萨咖相应
1. Paṭhamavaggo
1. 第一品
1. Suvīrasuttavaṇṇanā一、苏维拉经注释
§247
247.Abhiyaṃsūti yuddhasajjābhimukhā hutvā gacchiṃsu. Tatrāti tasmiṃ asurānaṃ abhiyāne ayaṃ dāni vuccamānā anupubbato kathā. Tettiṃsa purise gahetvāti tettiṃsa purise puññakiriyāya sahāyabhūte gahetvā. ‘‘Yāvajīvaṃ mātāpitubharo assa’’ntiādinā samādinnāni satta vatapadāni pūretvā. Adhigaṇhantaṃ abhibhavantaṃ. Puttahatāyāti hataputtāya. Sā surā na hoti, na suraṃ pivimhāti adhippāyo. Tato paṭṭhāyāti ‘‘na surā’’ti vuttakālato paṭṭhāya. ‘‘Na suranti na dibbantīti asurā’’ti keci. Heṭṭhimatale antobhūmiyaṃ āyāmato dasayojanasahassaṃ.
247. 他们身披战甲，准备战斗，朝着战场前进。此处所说即为此魔众的进军，现称为连续的叙述。携带三十三人，即以三十三人为善业助缘，因承担父母生养之重，满七个七（即四十九）条法语，获得了掌握与统治。他们被称为杀子者，因其杀害幼子。此魔非酒，也非饮酒之统治者。后说“非酒”时，是在所说“非酒”为据点的上下文中。有人说“非酒”，又说“非天”，以此称为魔众。他们居于低地地下，长达一万由旬。
Uragādisahacaritāni ṭhānāni uragādīnīti āha ‘‘uragādīsu pañcasu ṭhānesū’’ti. Paṭhamālindeti paṭhame paribhaṇḍe. Pañcayojanasahassavitthāraputhubahalāhi sinerussa catūsupi passesu cattāro paribhaṇḍā. Sinerussa hi tasmiṃ tasmiṃ passe yugandharādīsu pañcasataparittadīpaparivāre mahādīpe ca labhitabbassa mahato atthassa vasena mahatthā. Kupitāvilacittāti kupitena kopena ākulacittā. Yuddhesīti yuddhesino. Sesesūti sesesu paribhaṇḍesu. Sesāti supaṇṇādayo.
记载与蛇类等共处之地曰“蛇等处”，称在蛇等五处之地。第一的栖身地称为“初聚宝”；五千由旬广阔之地，布满了树木众多的密林及池沼。那里林中有四堆遗迹。在这些遗迹中及诸如玉轮天这等界内的五百个保护之灯围绕大灯塔所在的大灯塔中，得以获得重大的利益。‘愤怒心乱’谓以愤怒及恼怒扰乱心意。‘战争中的’谓处于战事中的。‘遗迹的’谓存在于遗迹之中。‘遗迹’者即天鸟等。
Vammikamakkhikāti sapakkhikaupacikā. Osakkitvāti piṭṭhibhāgena nivattitvā.
『蚁垤蚊虫』者，有翼白蚁也。『退后』者，转身以背部退回也。
Pamādaṃ āpādesīti sakkassa āṇāya pamādaṃ āpajji. Saṭṭhiyojanaṃ vitthārena. Suvaṇṇamahāvīthinti suvaṇṇamayabhūmijagativīthiṃ.
『引生放逸』者，依萨咖之命令而陷入放逸也。宽广六十由旬。『金大街道』者，以黄金所造地面铺就之大街道也。
Anuṭṭhahantoti uṭṭhānaṃ kāyikavīriyaṃ akaronto. Avāyamantoti vāyāmaṃ cetasikavīriyaṃ akaronto. Kiñci kiccanti kasivāṇijjādibhedaṃ aññataraṃ kiccaṃ kattabbakammaṃ. Varanti pavaraṃ. Tenāha ‘‘uttama’’nti. Tañca kho kasitabbaṭṭhānaṃ adhippetanti āha ‘‘okāsa’’nti. Kammaṃ akatvāti kiñcipi jīvitahetubhūtaṃ kammaṃ akatvā. Jīvitaṭṭhānaṃ nāmāti tassa jīvitassa hetu nāma. Nibbānassa maggoti nibbānassa adhigamupāyabhūto maggo.
‘Anuṭṭhahanti’指不起来作身之努力。‘Avāyamanti’谓不作心志之努力。‘Kiñci kiccanti’意为从诸如铁商贩等的差别中，尚有其他任务务必完成。‘Varanti’意为最上乘，故称‘最佳’。又说此处为执行其任务的适当时机，称为‘机会’。‘Kammaṃ akatvā’指未作对生命之因缘影响的行为。所谓‘生命的基础’即生命的因缘。‘涅槃之道’指得涅槃之途径。
Suvīrasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 苏维拉经注释完毕。
2. Susīmasuttavaṇṇanā二、苏西马经注释
§248
248.Antareti abbhantare. Evaṃnāmakanti ‘‘susīmo’’ti evaṃnāmakaṃ. Ekaṃ puttameva aññataraṃ attano puttameva.
248.“Antareti”者，内外之间。此类名称称为「穗刈夫」即“Susīmo”，意指名为“穗刈夫”的物。此处指某父亲唯一的儿子，即他自己唯一的儿子。
Susīmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 苏西马经注释完毕。
3. Dhajaggasuttavaṇṇanā三、旗顶经注释
§249
249.Samupabyūḷhoti ubhinnaṃ saha eva samāgamo, bhusaṃ vā byūḷhoti attho. Bhusā panassa byūḷhatā dvinnaṃ senānaṃ samāgantvā sampiṇḍitabhāvenāti āha ‘‘sampiṇḍito rāsibhūto’’ti. Pacchimantoti rathapañjarassa paranto pacchimanto pacchimakoṭṭhāso. Rathasandhitoti rathapañjarassa kubbarena saddhiṃ sambandhanaṭṭhānato. Tadeva pamāṇanti tadeva ‘‘diyaḍḍhayojanasatāyāmo’’ti vuttappamāṇameva. Diguṇaṃ katvāti ‘‘pacchimanto satayojano’’tiādinā diguṇaṃ katvā. Candamaṇḍalasūriyamaṇḍalakiṅkiṇikajālādibhedassa sesālaṅkārassa. Passantānaṃ devānaṃ. Rājā noti amhākaṃ rājā devaseṭṭho. Dutiyaṃ āsanaṃ labhatīti sakke nisinne tassa anantaraṃ dutiyaṃ āsanaṃ labhati. Tasmā devaseṭṭhatāya sakko viya gāravaṭṭhāniyo, yato sakko ‘‘tassa dhajaggaṃ ullokeyyāthā’’ti āha. Esa nayo sesesupi. Asurehi parājitoti asurehi parājayaṃ āpādito. Rajadhajaṃ disvāti parasenāya upagacchantiyā uṭṭhitarajamattampi disvā ṭhitopi taṃ rajadhajaṃ disvā bhīrubhāvena palāyanadhammo.
249.“Samupabyūḷho”意为双方一同会合，茅草的簇聚。茅草的簇聚比喻两军会合拥挤为一团，故称为“堆积如山”。“Pacchimanto”指战车篷盖的西侧部分；“pacchimakoṭṭhāso”即西侧片区。“Rathasandhito”意为车篷的棱角相连，彼此连接处。此即其标准，称作“十八由旬的规模”。“Diguṇaṃ katvā”是“二倍之数”，“pacchimanto satayojano”即“西侧是一百由旬”等。同理，这是描写战车装饰，包括月亮、太阳、宝珠、铃铛等。观看的诸天。这非指“我们的王”，特指萨咖为诸天之王。“第二位置得到”，即当萨咖就座，其后接着获得第二次座位。鉴于萨咖的王者身份，他有崇敬的义务，因此说道“应当观见其旗帜”。“Ese nayo”即此义亦包含在内。被魔家击败者，意指曾为被魔族击败者。因近旁兵卫出现，远见旌旗亦惊怖，遂逃逸。
Yassa dhajaggaparittassa. Ānubhāvo vattati asammukhībhūtāhipi devatāhi sirasā sampaṭicchitabbato. Corabhayādīhīti ādi-saddena rogabhayādīnañceva vaṭṭadukkhassa ca saṅgaho daṭṭhabbo vidhinā bhāvite parittassa atthe upacārajjhānādīnampi ijjhanato.
谓“承袭旗帜者”，即其守护作用。即使身为逆境者，人们当以头顶敬礼于守护神。因畏惧盗贼等及疾病痛苦，且缘于生活艰难困苦的一般聚集体，在法律上应于保护之所而实行适当的守护，修习防护等。
Dīghavāpīnāmake gāme cetiyaṃ dīghavāpicetiyaṃ. Muddhavedikā nāma hammiyaṃ parikkhipitvā katavedikā. Buddhagataṃ satiṃ upaṭṭhapetvā parittarakkhaguttiṃ āha. Parittassa ānubhāvena dve iṭṭhakā…pe… aṭṭhaṃsu. Tathā hi tasmiṃ nisseṇiyaṃ ṭhite…pe… aṭṭhaṃsūti.
指名为“长池”的村庄之圣塔，即“长池圣塔”。所谓“顶端舞台”系指以水泥筑建的基座。依佛陀的教导设立护持防护斗队，阐述守护的益处。因守护而起的两种喜悦……共有八种。确实是在此驻足之地……共八种。
Dhajaggasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《幢顶经》注释终了。
4. Vepacittisuttavaṇṇanā四、《韦巴吉帝经》注释
§250
250. ‘‘Mahānubhāvatāya asurānaṃ cittavepanena vepacittī’’ti vadanti. Isīhi pana abhayaṃ yācite ‘‘bhayameva dadāmī’’ti vatvā tehi ‘‘akkhayaṃ hotu te bhaya’’nti abhisapavasena vuttakālato paṭṭhāya vepanacittatāya ‘‘vepacittī’’ti vuccati, yaṃ lokiyā ‘‘pulomo’’ti ca vadanti. Nipātapadānipi kānici atthavisesajotakāni hontīti āha ‘‘nipātamatta’’nti hetuatthādīnamettha asambhavato. Tanti sakkaṃ devānamindaṃ. Kaṇṭhe pañcamehīti kaṇṭhabandhanapañcamehi, vibhattialopena niddeso. Cittenevāti ‘‘imaṃ bandhāmi, ayaṃ bajjhatū’’ti uppannacitteneva. Bajjhati baddho hoti, ayaṃ devānubhāvo. Muccatīti etthāpi eseva nayo. Dasahīti ‘‘corosī’’tiādinā idha vuttehi dasahi. Tenāha ‘‘imehī’’ti. Nibbattitvā cirakālataṃ upādāya khuṃsanavasena vadati ‘‘jarasakkā’’ti. Na taṃ akkosaṃ manasi karoti dīgharattaṃ khantisoraccesu niruḷhaajjhāsayattā. Mahāpaṭiggahaṇanti mahantaṃ upasamabyañjanaṃ. Assāti vepacittassa.
250.“诸魔之心战栗惶恐大者”为论。诸尊圣祈求安全时，言‘唯恐惧而已’，随即对他们说‘愿无尽之恐惧’，即魔咒已定时刻，被称为‘惶恐’者，世俗名为“Pulomo”。连词等亦含有特定义，故说“单纯词语”。五根颈锁，此乃断裂状语。由心生執念谓“我绑缚此者，愿断除”，此即生起妄念；断除即束缚疲惫，视为天眼之感应。解脱亦同理，此亦含此义。十义即言“盗贼”等，依据此说“此者”。起因演说长期以来因视为破坏者，名为“老灾”。非生怒於心，而持久以忍耐、柔和心摄持。有大担当者，此谓广大安稳的涵义。此意即“惶恐”。
Paṭisaṃyujeti paṭisattu hutvā saṃyuddhaṃ kareyya. Tenāha ‘‘paṭipphareyyā’’ti. Upasamaṃ…pe… maññe upasameneva paccatthikassa nāyakabhūtassa kodhassa paṭisedhanato. Tādise hi kodho paṭikiriyaṃ alabhanto anupādāno viya jātavedo vūpasammati. Yadā-saddo hetuattho, na kālatthoti āha ‘‘yasmā taṃ maññatī’’ti. Tāvadeva dve gāvo yujjhanteti tasmiṃyeva khaṇe dvīsu goṇesu yujjhantesu.
“Paṭisaṃyujeti”是指敌对后，若成为敌人，则同仇敌忾，发动战斗。故言“应当施行反应”。平息……我以为这是平息的因缘，特殊领导者的怒火遭排斥。因这种愤怒获不到回应，无所依止地犹如灼火者平静下来。以“何时言因缘”问答，谓“因你认为此所以如此”。正当两牛爭斗，瞬间双方各有两头牛相斗。
Khantito uttaritaro añño attho na vijjati anantareva assa virodhaṃ anatthaṃ paṭibāhitvā diṭṭhadhammikassa ceva samparāyikassa ca saṃvidhānato. Taṃ khantiṃ paramaṃ āhu seṭṭhabalaṃ virodhapaccayaṃ abhibhuyya pavattanato. Bālayogato bālo, tassa balaṃ bālabalaṃ, aññāṇanti āha ‘‘bālabalaṃ nāma aññāṇabala’’nti. Taṃ yassa balanti taṃ aññāṇabalaṃ yassa puggalassa balaṃ, abalameva taṃ paññābalena viddhaṃsetabbato. Paṭivattā na vijjatīti dhammaṭṭhaṃ paṭippharitvā abhibhavitvā pavattā natthi. Paṭivacanamattaṃ pana koci vadeyyāpi, taṃ akāraṇanti dassento ‘‘paṭippharitvā vā’’tiādimāha. Bālabalanti ‘‘paṭippharitvā’’ti vacanassa kāraṇavacanaṃ. Tasseva puggalassa paṭikujjhanakassa. Nānattāvitakkanato ubhinnaṃ atthaṃ. Tikicchantanti anatthapaṭibāhanamukhena paṇḍitakiccakaraṇena paṭisedhentaṃ. ‘‘Bālo aya’’nti evaṃ paññapetuṃ hetuphalānaṃ anavabodhato catusaccadhamme achekāti.
忍辱为最高义，别无他义，断无间断；这是由于破除妨碍，断除无益之事，从正知相和外道的修行上成熟而生。此忍辱被称为极大勇力，超越反对而兴起。愚痴所聚，愚者，这种力称为愚力。所谓无智力者即愚力。凡此所称为力者，为无智力者的力；若有人之力为无能者，则须以智慧力来穿破之。逆反不成者，以法为旨所作，摄受成熟兴起，无复敌手。但若仅口出反语，虽可说道，但这是无因之语，有言“或说已转法住”等。所谓愚力，是“已转法住”言辞的因缘。此为对彼之人施以反驳。因见解不同，涵义相异。愈能治诸无益之过，行贤士之事，则应以否定之。曰“此人愚矣”，此乃无明不解四圣谛缘故而称也。
Vepacittisuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《韦巴吉帝经》注释终了。
5. Subhāsitajayasuttavaṇṇanā五、《善说胜利经》注释
§251
251.‘‘Chekatāyā’’ti vatvā tassa vattuṃ chekabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘evaṃ kirassā’’tiādimāha. Gāhanti laddhiṃ. Mocetvāti yassa puna ‘‘coro’’ti uttari vattuṃ na sakkoti, evaṃ vimocetvāti paṭhamaṃ vattuṃ na sakkā. Garūti bhāriyaṃ, dukkaranti attho. Pacchāti ‘‘parassā’’ti vutto so kiñci paṭhamaṃ vadanto attano adhippāyaṃ pavedeti nāma, taṃ yathāsatti viditamano tassa uttari vattuṃ sakkoti. Tenāha ‘‘parassa vacanaṃ anugantvā pana pacchā sukhaṃ vattu’’nti. Api ca asurindena ‘‘hotu, devānaminda, subhāsitena jayo’’ti paṭhamaṃ vuttaṃ, viseso ca pubbaṃ upanentaṃ anuvattati. Vacasi kusalo sakko devarājā taṃ visesaṃ teneva pubbaṃ upanayāpento upalāpanavasena ‘‘tumhe khvetthā’’tiādimāha. Pubbadevāti sakkapamukhāya devaparisāya loke pubbeva uppannattā ‘‘pubbadevā’’ti pasaṃsavacanaṃ. Vepacittiṃ sandhāya ‘‘tumhe’’ti ‘‘pubbadevā’’ti ca vuttattā ‘‘tumhākaṃ tāva paveṇiāgataṃ bhaṇathā’’ti vuttaṃ. Gāravaṭṭhāniyattā vepacittino bahuvacanapayogo. Daṇḍena avacāro avacaraṇaṃ daṇḍāvacaro, natthi ettha vutto daṇḍāvacaroti adaṇḍāvacarā, sakkena vuttā gāthāyo.
251.说作“他的贤愚”，以示讲论，曰“此如其所言”等。迅速取得，释为放还。所谓“放还”，但若复称“盗贼”，则不能给以反论，如此“解除”初论不可。夫“家重”意指配偶，是艰难之意。后言“他者”则所言表明，述及自身支配，依其实际掌握，后论可成。故曰“依他言而从，其后善说”也。且如魔主所说：“愿胜，天帝，善言者胜”，此为初所说，后相承述。智慧者萨咖天帝以其差别，执事引领，施以激励，谓曰“尔等诸位”，此“先神”谓之，因其在天人集会中本就存在，故称“先神”。因显露恐惧，称“尔等”“先神”二语并用，谓曰“尔之至今言已传，汝等而言。”敬重位面促显敬敬，因恐惧，故多用复数。以棒以剑，恶行与恶行为恶道，然此处无谓恶行，非曰恶道，所传为萨咖颂歌。
Subhāsitajayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《善说胜利经》注释终了。
6. Kulāvakasuttavaṇṇanā六、《鸟巢经》注释
§252
252.Rathasaddoti rathālaṅkārabhūtānaṃ kiṅkiṇikajālādīnaṃ saddo. Tathā dhajasaddo. Ājānīyasaddoti ājānīyānaṃ hasitasaddo ca. Karuṇāsamāvajjitahadayoti pāṇānaṃ anuparodhena paṇāmitacitto. Īsāmukhenāti rathakapparamukhena. Puññapaccayanibbattoti uḷāraṃ suvipulaṃ puññaṃ paccayaṃ katvā nibbatto. Na sajjati katthaci appaṭighaṭṭanena gacchanto. Simbalivanenāti simbalivanamajjhena . Vibhaggaṃ nimmathitanti ito cito vibhaggañceva niravasesato mathitañca hoti.
252.车声，指车及其器具中铃铛铁网等响声。又如旗声。未知声，指未知之人的笑声。慈悲心怀者谓以手遮挡，心怀谦恭。所谓鹰嘴，指马夫之首端。功德因缘现起，谓种种大功德为因而现起者。并非因微小障碍而止。似林中兽群之群集。分散迁移者，此处彼此相离，分散不剩，因彼此安住故众多群栖。
Kulāvakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《鸟巢经注释》完毕。
7. Nadubbhiyasuttavaṇṇanā七、《不可伤害经注释》
§253
253.Supaccatthikoti suṭṭhu ativiya paccatthiko paṭisattu. Gahitosīti devapāsena bandhitvā gahito asi. Baddhova ahosi sakkassa puññānubhāvena. Cetiyarājā kira imasmiṃ kappe tato pubbe kenaci avuttapubbaṃ kharamusāvādaṃ abhāsi, tāvadeva virajjhitvā mahāpathaviyā vivare dine nipatitvā avīciaggijālānamindanamahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘cetiyarañño pāpaṃ sandhāyā’’ti. Mahāpāpānīti mahantāni garutarāni pāpāni. Tathā hi vepacittino sapathakaraṇe nidassanabhāvena etāni aṭṭhakathāyaṃ āgatānīti.
253.善着者者谓合适、极其合适之物。所谓捉获者，即以天衣束缚为束缚。犹如被束缚者，因萨咖功德感应而受束缚。传说，禅林王谓此时代，曾有前世讲说猖狂恶语者，今乃解脱，在深山林立处之下，犹如地狱猛火焦狱。为此说“禅林王寂灭恶报”。所谓大恶者者，乃指诸大而严重之恶。若言恐惧者，因作邪誓，依书中示例，诸说皆来此注疏中。
Nadubbhiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《不可伤害经注释》完毕。
8. Verocanaasurindasuttavaṇṇanā八、《维罗遮那阿修罗王经注释》
§254
254.Dvārapālarūpakāniviyāti dvārapālākārena katapaṭimāyo viya. Vāyametheva, na antarā saṃkocaṃ āpajjeyyāti adhippāyo. Nipphannasobhanesūti nipphannabhāvena sundaresu. Sabbe hi anipphannā atthā na sobhanti. Kiccajātāti vippakatabhāvena sañjātakiccā. Akiccajātoti asañjātakicco kiccarahito nāma natthi gamanaṭṭhitasayananisajjādivasena uppajjanakadukkhavinodanabhāvato. Saṃyogaparamātveva sambhogāti imesaṃ sattānaṃ saṃbhuñjitabbavatthūni nāma pakatiyā virodhasīlānipi asaṃyogena vā asundarānipi, tāni abhisaṅkharaṇapacanasaṃyojanaparamāni veditabbāni tathā sati sambhogārahabhāvūpagamanato. Tenāha ‘‘pārivāsikaodanādīnī’’tiādi. Uṇhāpetvā paribhuñjitabbayutte paribhajjitvāti adhippāyo.
254.守门者形象之雕像。如门卫者般。意谓守护者，不使内外妨碍入侵，此为寓意。被压制美好者，指美丽处于折伏之态。诸义生起各异而成就。所谓无义者即异于本职的未生之事。非职者，即非从事职事，无需劳作，无处行走、卧具坐具等所产生之困苦感受。连接至尊者则谓结合相续，而结合者为享受之对象。由此知晓诸生命之结合缘起，不合律、非美之事，亦由结合结果显现，故曰“庶民贪欲等诸犯。”由此意谓应被热供奉且享用之者；而被排斥削除者则是被藐视、摈弃者。
Verocanaasurindasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《维罗遮那阿修罗王经注释》完毕。
9. Araññāyatanaisisuttavaṇṇanā九、《林野住处仙人经注释》
§255
255. Jāmātikā vuccati dhītupati, sasuro bhariyāya pitā, tasmā ime antaravattino dve janā sakkavepacittino sujāya vasena jāmātikasasurā. ‘‘Ciradikkhitāna’’nti dikkhitvā pabbajitvā cirakālānaṃ vatasamādānavasena ito bāhirakānaṃ pabbajitānanti āha ‘‘cirasamādinnavatāna’’nti. Ito paṭikkamāti ito yathāṭhitaṭṭhānato apehi apakkama. Na paṭikkūlasaññino guṇe gāravayogato. Devā hi yebhuyyena ‘‘mayaṃ pubbe guṇavante payirupāsitvā tesaṃ ovāde ṭhatvā puññāni upacinitvā idhūpapannā’’ti guṇavantesu ādarabhāvaṃ upaṭṭhapenti.
255.称女婿为暮妇之夫，即妻之父亲，故此二人为彼此间留有禅愤意欲，故称母婿女婿 二者。所谓“长久看望”，谓观看、出家，因长久欲求养育故曰“长久所养者”。离开此地，谓从现所处合法处所离去，不生反感心。天人亦因曾受其善行庄重而尊敬，依指导立威由彼提供福德成果，今此现世而生。
Araññāyatanaisisuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《林野住处经》注释完毕。
10. Samuddakasuttavaṇṇanā十、《海经》注释
§256
256.Cakkavāḷamahāsamuddapiṭṭhiyanti cakkavāḷapabbatapādasamantā mahāsamuddatīrapiṭṭhiyaṃ. Yatheva sinerusamīpe mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, evaṃ yebhuyyena cakkavāḷapādasamīpepi. Tenāha ‘‘rajatapaṭṭavaṇṇe vālukapuline’’ti. Vuttappakārāsūti anantarasutte vuttappakārāsu. Assamapadenāti assamapadavemajjhena. Evaṃ cintayiṃsūti ‘‘yaṃ nūna maya’’ntiādinā yathā pāḷiyaṃ āgataṃ, evaṃ mantayiṃsu.
曰“大沙界”犹如大海之岸，即指围绕大沙界山脚周围，亦如大海之岸。正如大海近波浪起伏、波浪连绵且层层叠起，彼亦如大沙界山脚近处亦是如此。由此故说「银色布满沙粒」。所谓经中言，是指《无间经》中所说。阿萨玛帕德纳意为阿萨玛帕德威中间。因如此思惟，即谓“那必定是我”云云，皆依巴利文而作，是其所思。
Icchitakaroti yadicchitakaraṇaṃ. Duṭṭhānanti durāsayānaṃ. Te pana duṭṭhajjhāsayā viruddhā hontīti āha ‘‘duṭṭhānaṃ viruddhāna’’nti. Pavuttanti bījaṃ sandhāya vapitaṃ. Tenāha ‘‘khette patiṭṭhāpita’’nti.
欲作即是欲行。‘恶心’指意向不良者。彼恶念与恶意相违，故说‘恶心相违’。‘播撒’意指种子播撒置土中。故说‘立于田间’。
Sāyamāsabhattanti sāyaṃ asitabbabhojanaṃ. Yathāvāraṃ bhakkhitametaṃ devānaṃ viya sukhumaṃ guruvāsañca na hotīti ‘‘bhatta’’nti vuttaṃ. Gelaññajātanti sañjātagelaññaṃ. Vepatīti kampati pavedhati.
夕食谓当晚所当食之饭。依此所食，如天众所食之精细甘美且无重衣服之苦，谓为“饭”。‘粘湿’意指所生之湿气。‘颤抖’即为摇动震动。
Samuddakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《海经》注释完毕。
Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一品注释完毕。
2. Dutiyavaggo
2. 第二品
1. Vatapadasuttavaṇṇanā一、《誓言句经》注释
§257
257. Samādātabbato vatāni, aññamaññaṃ asaṅkarasabhāvena pabbajitabbato padāni, tato eva asaṃkiṇṇabhāgāti katvā ‘‘vatakoṭṭhāsānī’’ti vuttaṃ. Samattānīti puññavisesatāya pujjabhavaphalanibbattanena kittisaññānena ca samaṃ attāni samattāni. Paripuṇṇānīti akhaṇḍādibhāvena sabbaso puṇṇāni. Samādinnānīti tattha sakkaccakāritāya sammā ādinnāni. Mātulānīti pitubhaginī, na yā kāci mātulassa bhariyā kulajeṭṭhakānaṃ adhippetattā, bhariyāpi vā mātulasambandhato gahetabbā, tathā sati mahāpitubhariyādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo.
257.所谓可遮挡者之风，谓勿彼此混淆以致弃失。因而称为‘风座所安’。称彼具足者乃由功德殊胜、出家修行及果报而得名。所谓圆满者，即因整体完整故名。所谓被摄者，指必当正确承受。‘母兄’指父亲之兄弟姊妹，非指其妻或本族长者之妻，但若妻与母兄有关，则亦当涵摄，遂应广摄包括大祖母及妻妾诸者。
Ādi-saddena jeṭṭhabhaginīnaṃ saṅgaho. Apacitikārakoti tesaṃ paccuṭṭhānakaro. Yo koci dadantopi sāpekkho deti, so muttacāgo na hoti, ayaṃ pana na evanti ‘‘muttacāgo hotī’’ti vuttaṃ. Vissaṭṭhacāgoti nirapekkhapariccāgoti attho. Yathā pāṇātipātabahulo ‘‘lohitapāṇī’’ti vuccati, tathā dānabahulo ‘‘payatapāṇī’’ti vuttoti āha ‘‘deyyadhammadānatthāya sadā dhotahattho’’ti. Vossaggaratoti deyyadhammassa pariccajane abhirato. Parehi yācitabbārahoti parehi yācituṃ yutto icchitassa atthassa tāvadeva vissajjanato. Dāneneva yuttoti sabbakālaṃ dāneneva yutto abhiṇhaṃ pavattamahādānattā. Dāne ca saṃvibhāge cāti parassa sampuṇṇaṃ katvā pariccajanasaṅkhāte dāne ca attanā paribhuñjitabbato saṃvibhajanasaṅkhāte saṃvibhāge ca rato abhirato.
起首一词涵摄年长姐妹。‘毁犯者’为破坏者。若有人将赠与物给予相关他人，则非真正无碍之布施，此非所谓“无碍布施”。‘详细布施’即无偏袒之布施。犹如屠杀多者谓之“血手”，布施多者谓之“洒水手”，故曰“为利益应当布施恒常液洗之手”。所谓喜舍者，指乐于放弃可施予之物。所谓应向他人乞求者，指甘愿向人乞求者。以施用为主者，则唯给予者则乐舍弃。乐于施分者，即将自己所有充满充盈，生之施分以供养众生，故乐奉行此分舍之法。
Vatapadasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《誓言句经》注释完毕。
2. Sakkanāmasuttavaṇṇanā2. 萨咖名经注释
§258
258.Manussabhūtoti manussesu bhūto, manussattaṃ vā patto. Āvasathanti nivāsaṭṭhānaṃ kāretvā adāsi, tasmā vāsaṃ adāsīti vāsavo. Attha-saddo idha kāraṇapariyāyoti āha ‘‘sahassampi kāraṇāna’’nti. Svāyamattho heṭṭhā vibhāvitova. Vinicchinati, tasmā sahassaṃ paññāakkhīni etassāti sahassakkho. Maghaṃ vuccati dhanaṃ, taṃ pana saddhāsaṅkhātaṃ maghaṃ assa atthīti maghavā. Pure dānaṃ dadātīti purindado anunāsikalopaṃ akatvā. Puññāni kātuṃ sakkotīti sakko.
258.「人所生者」谓在人中所生，或谓已得人身。居住者谓住处、住所，令其具备而付与，因此称为住所。此处『意义与词义』作因缘对待分述，曰『即便千计因缘』。本义自下而分，详尽说明，因此有千种表明智慧的称谓。『护法』谓财富，且此词为信心、多益的财富，故称为护法。早前施舍时，谓其人以鼓唱乐器发声，使众人和唱，此谓其善功德能作善事，故称护法。
Sakkanāmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 萨咖名经注释完毕。
3. Mahālisuttavaṇṇanā3. 玛哈离经注释
§259
259.Soti sakko devarājā. Bahuvacane vattabbe ekavacanaṃ vuttaṃ. Vuccatīti vacanaṃ, attho. Tasmā bahuvacaneti bahumhi attheti attho . Yathā paṭipajjanto anukkamena te dhamme samādiyitvā sakko sakkattaṃ ajjhagā, taṃ paṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘sakko kirā’’tiādi vuttaṃ. Anantareti sakkabhāvassa atītānantare attabhāve. Taṃ sabbanti sakkassa maghamāṇavakāle sammāpaṭipattiṃ, tāya sakkabhāvūpagamanañcāti taṃ sabbaṃ. Vutto, tasmā tattha vuttanayeneva veditabboti adhippāyo.
259.『萨咖』即天帝，因多用于复数，此处采单数来说明。『谓』为词义，『多复数』因在多意境中。譬如修行者依次序入止，显示对天帝职责的了知，故有『天帝之称』。『无尽』指天帝果德的无量无边。此总述即是天帝于世时，能正行事、进入真实，故称为天帝。故此处以语焉不详作结论，表示对此处经句应直接了知，此为总结。
Mahālisuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 玛哈离经注释完毕。
4. Daliddasuttavaṇṇanā4. 贫穷经注释
§260
260.Manussadaliddoti manussesu duggato. Manussakāruññatanti manussesu paramanihīnataṃ. Manussakapaṇoti manussesu vā paramanihīno. Tasmiṃ ṭhāneti tassa devaputtassa tasmiṃ uppajjanaṭṭhāne. Lāmakato cintentīti tassa purimavatthuṃ nissāya hīnato cintenti. Kathentīti tameva paresaṃ kathenti. Vitthārentīti vuttamatthaṃ vitthārikaṃ karonti. Sabbadā paricchijja parivārasampanno hutvā aḍḍhaṭṭharatane hatthikkhandhe mahaccarājānubhāvena nisinnattā janakāyena samullokiyamāno. Avalambantīti olambanti. Vandanamattaṃ vā nāhosi, aññadatthu paccekabuddhato attano samānādarakiriyaṃ paccāsīsati. Tena vuttaṃ ‘‘so’’tiādi. Kvāyanti ko ayanti byāpannavasena vadati. Kāḷarattehi suttehi sibbitattā vaṇṇavikāraṃ disvā ‘‘kuṭṭhicīvarāni pāruto’’ti āha. Mahāniraye nibbattitvā mahādukkhaṃ paccanubhoti. Tadanurūpapāpakammassa vipākāvasesena laddhokāsena rājagahe…pe… paṭisandhiṃ gaṇhi. Kāmañca ettha paṭisandhiggahaṇaṃ kusalakammeneva, tassa pana akusalakammassa vipākino balavabhāvato vuttaṃ ‘‘vipākāvasesenā’’ti. Tenāha ‘‘gahitakālato…pe… nikkhanto’’ti. Bhikkhāya carituṃ samatthakālato paṭṭhāya rogassa balavatāya maṃsāni…pe… patanti. Ñāṇaṃ pesetvāti vipassanāpaṭipāṭiyā bhāvanāñāṇaṃ nibbānaṃ paṭipesetvā pavattetvā. Indriyānaṃ paripakkattā satthu desanāvilāsena sotāpattiphale patiṭṭhito. Cumbaṭanti pādacumbaṭaṃ. Kuṭṭhino hi sakalapādatalaṃ mā rujīti cumbaṭaṃ katvā taṃ pādatale bandhitvā gacchanti, mattikapātiṃ bhinditvā viya tathā nihīnamanussattabhāvato cavitvā suvaṇṇapātiṃ paṭilabhanto viya devattabhāvaṃ gaṇhanto cuticittato dutiyacittavāre ādānacittakkhaṇe devaloke nibbatto.
260.『人间失落』意指于人中陷入颓丧堕落。『人与苦悲』意指人身极度堕落。『人与焚烬』谓人堕入极大失落。『于此处』指此天子之所生之地。『耽于忧虑』指依其先世所感而忧愁思想。『说法』意谓彼于他人宣说。『详述』谓详尽述此教义。『日日会议，聚集亲友，配备围绕』，并显示其身着象牙金饰，饰品盛大庄重，身躯雄壮，位居国王之上，容貌显赫，目光周视诸界。『依赖』意谓依止。若非仅为敬礼某处，彼于彼处独自以辟支佛等类似之尊敬，亦为修习。故有『是』的叙述。『谁在何处』疑问指闻者，此以疑问句驱逐传播恶意。因夜间多闻诽谤恶语，见衣着破旧丑恶，谓之『穿破烂衣』。堕入大苦地狱中，经历极大痛苦。因应恶业之业报，因得口容之报，在王舍城……续有述及续报感得。此中所得续报为善业所致，而因恶业果报之力强，故谓『果报终期』。又谓『于被缚时…』、『因治病时间』、肉体抱折垂落等。『传送智慧』指修持内观之法，修成内观智慧，得涅槃之智而修行。因六根成熟，顺从师教兴盛，故已得初果。『足吻』谓礼足。麻风病人因足部诸处疼痛，礼足后即于足部绑缚木板，似折断陶片。因堕入无贵人天性，逃离此间得黄金块，取天人身，于末世第二念头接取念头时，到彼天界而出生。
Maggenāgatāti maggādhigamanena āgatā uppannā. Ariyakantasīlanti ariyānaṃ kantaṃ manāpaṃ manoramaṃ sīladhammaṃ. Ariyānaṃ adhicittaadhipaññāsikkhā viya adhisīlasikkhāpi sabbā ativiya kantā evāti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Imasmiṃ panattheti imasmiṃ sotāpannassa bhavasaṅkhāte atthe niddhāretvā vuccamāne. Pañcasīlampi yasmā diṭṭhi viya bhavantarepi appahīnaṃ.
261.『由道来』谓由道即得之人所至。『圣者慈戒』谓圣者所习受喜悦可爱的戒法义行。圣者禅定智慧如习善戒的修学。故『若有所是』即以上义。『于此义』谓此初果于娑婆界中经成后，此功德虽有限，但见解不失其真。
Daliddasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 贫穷经注释完毕。
5. Rāmaṇeyyakasuttavaṇṇanā5. 拉玛内亚咖经注释
§261
261. Āramanti ettha sattāti ārāmā, manoramā upavanādayo. Te eva cetenti ettha saddhāya attano pītisomanassaṃ sandhahantīti cetiyāti ca vuccanti. Manussaramaṇīyabhāvassāti manussānaṃ āramaṇīyabhāvassa. Tassa pana sīlādiguṇavasena acinteyyāparimeyyānubhāvatāpi hotīti bhagavā ‘‘nāgghanti soḷasi’’nti avoca. Acetanāya bhūmiyā ramaṇīyatā nāma guṇavisiṭṭhānaṃ ariyānaṃ sevanavasena veditabbāti vuttaṃ ‘‘idāni…pe… gāme vātiādimāhā’’ti.
261.『花园』谓花园、美丽园林等。『彼即是心』谓此处凭信心而得喜悦之心，名为舍提，即修精进之地。『令人生欢喜』谓人间美丽之所在。以具足戒法等品行，虽难以思议、无量无边之感受而常存，世尊说此不可逾越十六。以无心境地之美丽为圣者修行所依所行且受用。故有教诲曰『现时……乡村乡邑……』。
Rāmaṇeyyakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 拉玛内亚咖经注释完毕。
6. Yajamānasuttavaṇṇanā6. 亚迦玛那经注释
§262
262.Yajantānanti dakkhiṇeyyaṃ uddissa dentānaṃ. Aṭṭhuppattiko suttanikkhepoti dassetvā atthavaṇṇanaṃ kātuṃ ‘‘tadā kirā’’tiādi vuttaṃ. Agganti seṭṭhaṃ. Tehi tehi vā yathāladdhasappiādayo mā nassantu, aggabhāvena gahitāni sappiādīni kevalaṃ aggimhi jhāpanena, devā manussā micchāgāhena mā nassantu. Takkenāti takkamattena. ‘‘Kathemā’’ti amhe maññatha, idāni passatha, paccakkhato ayaṃ vo…pe… āgacchatīti āhaṃsūti yojanā.
262.『供奉者』谓在南方等地供施者。『起誓戒律者』指说出经文、详解意义时，作『当时乎』等誓言。『火』谓首领。彼等诸神、人与其所属各种伤害、争吵，勿令彼等受害或生祸祟。『以戒律正理』止恶防非，不令火燃烧；天人与人勿受伪施害。『适度』以适当、恰当为意。『如何』谓汝等意念。『今观之』叙述所见彼等距离莫测的道路为『阿吽』（距离计量单位）。
Upadhivipākanti upadhīsu vā vipaccati, upadhayo vā vipākā etassāti upadhivipākaṃ. Vipphāravantaṃ hoti vipulapakkhatāya. Bhikkhusaṅghassa adaṃsu ‘‘sammāsambuddhena mahābrahmunā ca evaṃ ovādo dinno’’ti.
业果者，业所依存之处或依存之物中起，自行扩展，因此称此为依止业果。此果显现时，性质广博且周遍。僧团对此说法有分歧，谓此乃由正自觉者及大梵天亦曾授以如此教诫。
Yajamānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 亚迦玛那经注释完毕。
7. Buddhavandanāsuttavaṇṇanā7. 礼敬佛经注释
§263
263.Uṭṭhahāti uṭṭhānaṃ kāyikavīriyaṃ karohi. Tenāha ‘‘vicara, loke’’ti. Cetasikavīriyaṃ pana bhagavatā matthakaṃ pāpitameva. Tenāha ‘‘vijitasaṅgāmā’’ti. Dvādasayojanikassa uccabhāvena. Vitthārato pana āyāmato ca anekayojanasatasahassaparimāṇacakkavāḷaṃ atibyāpetvā ṭhitassa. Pannabhārāti pātitabhāra. Nikkhepitabbato bhārāti āha ‘‘oropitakhandhā’’tiādi. Te hi taṃsamaṅgino puggalassa sampātanaṭṭhena bhārā nāma. Vuttañhetaṃ ‘‘bhārā have pañcakkhandhā’’ti (saṃ. ni. 3.22). Tadekadesā ca kilesābhisaṅkhārā. Pannarasāya puṇṇamāya rattinti yathā pannarasapuṇṇamāya rattiyaṃ paripuṇṇakāle upakkilesavimutto cando sobhati, evaṃ tava cittaṃ sabbaso upakkilesavimuttaṃ sobhatīti adhippāyo.
263. 「起身」者，是指生起身业之精进。故世尊曰：「行住于世间。」然心之精进被世尊视为根本恶行，故曰：「已胜诸魔战。」此出于十二因缘理论。此轮宝大大地扩展，足以超越万千由丈量单位计算的地球。此处所称「负重」即为堕落沉重。所谓应当丢弃之重，则言「降伏于五蕴」，诸蕴即身心之负累。已断的负累乃指此人陷入无明之时之重。经中云：「负累者，五蕴。」此中一处即烦恼所造之行业用作污染。月圆时，月亮光辉皎洁无瑕，如此汝心亦当完满涤净烦恼，光明照耀，谓此为信念。
Buddhavandanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 礼敬佛经注释完毕。
8. Gahaṭṭhavandanāsuttavaṇṇanā8. 在家众礼敬经注释
§264
264.Puthuddisāti bahudisā. Kā pana tāti āha ‘‘catasso disā catasso anudisā cā’’ti. Anudisāgahaṇena cettha uddhaṃ adhopi gayhatīti ca dasseti. Bhūmivāsinoti bhūmipaṭibaddhavuttino. Etena rukkhapabbatanivāsinopi gahitā honti. Cirarattasamāhitacitteti upacārappanājhānāni uppādetvā aparihīnajjhānatāya cirakālaṃ samāhitacitte. Āpāṇakoṭikanti jīvitapariyantaṃ yāvajīvaṃ. Evamādīti ādi-saddena avasesapuññakiriyavatthūni saṅgaṇhāti. Niccasīlavasena pañcahi, niyamasīlavasena dasahi. Pi-saddena tato katipayehi uposathasīlavasena aṭṭhahipīti dasseti. Dhammikehīti dhammato anapetehi. Pamukhoti pamokkho.
264. 「四方」者，意指多方。复谓：「四正方与四维方。」由四维方意涵，此地可上下贯通，亦即天与地之意。所谓住于土地者，即拘留于土地上。由此，树与山中居民亦受涵盖。久住入定之心，即指由修习入定而无退失定性者，沉然安住较长时日。所言一百万手臂，指极长寿命，即活之极久。由「本如此」诸开头之词，集聚成终极善业之生活原则。由恒持之戒律五条、严格维护之戒律十条、部分人守持之伍波萨他戒八条、涵摄真法之徒亦包含其中。意谓远离迷惑纷扰。解脱者即获大自在。
Gahaṭṭhavandanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 在家众礼敬经注释已毕。
9. Satthāravandanāsuttavaṇṇanā9. 导师礼敬经注释
§265
265.Brahmajāṇukoti dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ ṭhapetvā vandamāno brahmajāṇuko nāma tathābhūto hutvā. Yajitabbato yakkho, pūjanīyo. Evaṃ pūjāvisesayogato sakkoti āha ‘‘so yakkhoti so sakko’’ti. Sakkassa namakkārabhājanabhūtañhi pucchanto mātali ‘‘ko nāma so yakkho’’ti āha. Guṇanemittakehīti guṇahetukehi anantāni hi buddhānaṃ nāmāni, tāni ca kho sabbānipi guṇanemittakāneva. Anantaguṇattā. Vuttañhetaṃ –
265.所谓梵界灯塔者，即在南区地面设立供奉的灯火塔，于彼成为梵界灯塔，具真实如来所示殊胜。此种造塔是为了供养夜叉，得夜叉崇拜。由此，具特殊供养的殊胜因缘，夜叉称为萨咖。萨咖谓曰：“此为夜叉，即彼萨咖。”萨咖受敬礼时，问其名者为魔头摩多里，问道：“那夜叉是谁？”答曰「以品德与因缘所成」，盖因众佛名号无数，且皆由品德与因缘所具足。由无量品德所成。经典中有言——
‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino;
「无量佛名，具大神力；
Guṇena nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti. –
凭品德名，纵千千万万。」——
Tasmā anomanāmanti paripuṇṇaguṇanāmanti attho. Samatikkamenāti sammā samucchindanavasena atikkamanena. Kilesārīnaṃ apetacayoti apacayo, so āramitabbaṭṭhena ārāmo etesanti apacayārāmā. Tenāha ‘‘vaṭṭaviddhaṃsane ratā’’ti.
因此，“无漏”与“具足功德”是同义词。所谓超越，指的是正断除、不生起的超越。污染缠累的消除称为减少，这通过除去烦恼的根本住处而实现，故称为“除去之处”。因此说“乐于操行轮回”。
Satthāravandanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 导师礼敬经注释已毕。
10. Saṅghavandanāsuttavaṇṇanā10. 僧团礼敬经注释
§266
266.Pūtimhi dehe mātu sarīre sayanato, attano eva vā pūtidehaṃ sarīraṃ tasmiṃ ṭhitatāya avattharitvā sayanato pūtidehasayāti yojanā. Kuṇapamheteti ete manussā asuciduggandhajegucchapaṭikkūle mātukucchisaṅkhāte kuṇapasmiṃ dasa māse nimuggā. Tesaṃ kinnāma tvaṃ pihayasīti yojanā. Etesaṃ etaṃ vihayāmīti etesaṃ isīnaṃ etaṃ sammāpaṭipattiṃ vihayāmi. Idāni taṃ paṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘na te saṃ koṭṭhe opentī’’ti vuttaṃ. Dhaññaṃ koṭṭhe na pakkhipanti pakkhipitabbassa ca abhāvato. Tenāha ‘‘na hi etesaṃ dhañña’’nti. Paresaṃ niṭṭhitanti paresaṃ gahitaṃ santakaṃ tesaṃ pākāya niṭṭhitaṃ. Bhikkhācāravattenāti piṇḍācariyāya. Esamānā pariyesantā. Evaṃ pariyiṭṭhena. Yāpenti, na esanti anesanaṃ. Susamādinnasundaravatāti suṭṭhu samādinnasobhanavatā.
266.于清净的身中，在母身上卧卧，或承身于是清净身而站立。这里“卧”与“身”合用为连语。称为“结合度”。“臭秽趋恶”计者谓之“污秽”。人于污秽、不净、臭恶之母身中所聚集之污垢浸染达十月而沉没，谓之“污垢”。汝应舍离此等。吾虽舍离此等者，乃依正行舍离。如今当示此修习：“尔比库不得放入室内”，谓粮食不被投置于室中，因无被放物。谓“不有此粮食”。余人乃究竟之人，藏物置其仓库。谓比库托钵食依传统托钵。众行托钵，亦依此法。若游行舍身于此，非非舍弃。谓“正净受持美好”。
Evaṃ subhāsitabhāsinoti ganthadhuravipassanādhurānaṃ vasena guṇaparimāṇasubhāsitasseva bhāsanasīlā . Ariyena tuṇhībhūtena tuṇhībhūtā. Tato eva manassa sātisayaṃ samañcarā. Gahitadaṇḍesu parāmāsādipayuttesu daṇḍādānādihetu uppajjanakakilesapariḷāhābhāvato nibbutā. Tenāha ‘‘vissaṭṭhadaṇḍā’’ti. Sādānesūti sabhavādānesu. Anādānāti tabbirahitā. Tenāha ‘‘bhavayonī’’tiādi.
故称其语善妙。语善者，是入手于文法难解、宿慧难及之法，言语高妙秀美。圣人所住为寂静者，亦以其寂静为寂静。由此以心专注周流，不染于被拘禁之杖责及谤言所缚，故断除烦恼疾患，得涅槃。故称“杖除”。于生死之处常断除，谓无生取。故称为“生处母”等。
Saṅghavandanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 僧团礼敬经注释已毕。
Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二品释毕。
3. Tatiyavaggo
三、第三分卷
1. Chetvāsuttavaṇṇanā一、断经释
§267
267.Vuttatthameva heṭṭhā devaputtasaṃyuttavaṇṇanāyaṃ.
267.此即已说义，为帝释子部会注释。
Chetvāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 断经释毕。
3. Dubbaṇṇiyasuttavaṇṇanā三、丑陋经释
§268
268.Dubbaṇṇo duddasiko virūpavaṇṇo. Okoṭimakoti rassabhāvena avarakoṭimako. Sakkena gahitanāmamevetaṃ, na pana so tathārūpo koci yakkho. Tenāha ‘‘eko rūpāvacarabrahmā’’ti. Yadi evaṃ kasmā so tathārūpo hutvā āgatoti āha ‘‘sakko kirā’’ti. Kathaṃ panettha ñāyati ‘‘so eko rūpāvacarabrahmā, na paneso avaruddhakayakkho’’ti yuttiṃ dassento ‘‘avaruddhakayakkhā panā’’tiādimāha. Devānaṃ vacanaṃ sutvā. Pharusenāti pharusasamācārena. ‘‘Ko nāma mayhaṃ āsane sannisinno’’ti akkhantiṃ anuppādento khantiyaṃ ṭhatvā. Balavacittīkāranti garutaraṃ sakkārabahumānaṃ. Nīcavuttiyāti paramanipaccakāre suvūpasamane ca dassiyamāne. Sakkassa tāya eva ācārasampattiyā sakkāsane ṭhātuṃ, attano ca āvikātuṃ asakkonto antaradhāyi. Upahatacittomhīti khantimettānuddayāsabbhāvato parasmiṃ upahatacittomhīti sakko attano sabhāvaṃ vadati. Kodhavase vattetunti kodhena attano vase nibbattetuṃ na sukaromhi, atha kho kodhaṃ mayhaṃ vase na vattemīti adhippāyo. Ciraṃ na kujjhāmīti yadi me kadāci kodho uppajjeyya, taṃ kodhaṃ anuvattento cirakālaṃ na kujjhāmi . Na upanayhāmīti anto sace me kodho uppajjeyya, khippameva ca naṃ paṭivineyyanti taṃ me pubbeva vataṃ paripūritaṃ.
268.丑陋、难解、形貌丑恶。彼以牛马之力，俱为弱者。虽以萨咖名相而故，无人能与之形貌相同。故称“一形貌无籍梵天”。若真如此，为何其入世则曰‘萨咖乎’？如是可知：“彼为一形貌无籍梵天，非他障碍亚卡”，此理理显明曰“非他障碍者”等。闻此天语，粗恶之意。顾问曰：“谁居吾座？”虽不生怨却坚忍，谓“坚忍者”，为极尊敬之意。谓低俗行为者，即极轻慢、不敬，于此安静严肃显现。萨咖虽具此行为，可于座中端坐，却不能揭示其本相，是其隐没之故。谓“心受伤害”，即由慈他而生之忍辱，而非对他人怀妒忌之忍辱。萨咖自开示其真性。谓“怒来时”，不易以怒令自己作威，而说“不令怒在我内”。又言“不久生恼”，如若怒起，我追于此怒，久不怨恨。谓“不消障”，意指若怒生起，迅速消除，且前已填足无量忍恼之缘故。
Dubbaṇṇiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 丑陋经释毕。
3. Sambarimāyāsuttavaṇṇanā三、桑跋梨幻经释
§269
269.Ābādhikoti ābādho assa atthīti ābādhiko. Vācesīti sikkhāpesi. Sambaro nāma asuramāyāya ādipuriso purātano asurindo. Taṃ sandhāyāha ‘‘yathā sambaro’’tiādi. Evaṃ paccati aññopi māyāvī māyaṃ payojetvā. Upavādantarāyo nāma khamāpane sati vigacchati, pākatikameva hotīti āha ‘‘evamassa phāsubhaveyyā’’ti. Tenāti vepacittinā sambaravijjāya adānena vañcitattā. Tathā akatvāti isīnaṃ santikaṃ netvā khamāpanavasena kātabbaṃ akatvā.
269.『Ābādhiko』者，意为有障碍者，即『障碍』。『Vācesīti』意为教诲。『Sambaro』者，指古老的魔王，名为『积聚者』。对此称曰『如同积聚者』等。如此有人施展魔法骗他人造作假象。所谓『谤毁与阻碍』，于包容时便消散，犹如清晨之雾。因此云『这时此处应当宽恕』。此由害怕及贪嗔等内心动摇所引致，却被积聚之智慧因不受诱惑而战胜。『不作为』者，即不亲近诸比库，未曾用包容拥护之法行事，乃谓不作为。
Sambarimāyāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《桑巴利玛亚经》注释完毕。
4. Accayasuttavaṇṇanā4. 《阿吒亚经》注释
§270
270.Sampayojesunti aññamaññaṃ vācasikaṃ pharusaṃ payojesuṃ. Tenāha ‘‘kalahaṃ akaṃsū’’ti, vivādaṃ akaṃsūti attho. Atikkammavacananti vacīsaṃvaraṃ atikkamitvā vacanaṃ. Yasmā accaye desiyamāne taṃ khīṇayati aññamaññassa khamamānassa khamanaṃ paṭiggaṇhato, tasmā vuttaṃ ‘‘nappaṭigaṇhātīti na khamatī’’ti. Tumhākaṃ vase vattatu, visevitaṃ akatvā yathākāmakaraṇīyo hotu. Mittadhammo idha uttarapadalopena ‘‘mitto’’ti vuttoti āha ‘‘mittadhamme’’ti. Karaṇavacananti ‘‘mittehī’’ti karaṇavacanaṃ bhummatthe. Tenāha ‘‘mittesū’’ti. Yathā nibbattasabhāvassa bhāvato aññathattaṃ jarā, evaṃ mittabhāvato vuttavipariyāyo amittadhammo jarāpariyāyena vutto. Agārayhaṃ anavajjaṃ sabbaso pahīnakilesaṃ. Tenāha ‘‘khīṇāsavapuggala’’nti.
270.『Sampayojesu』意谓互相间言语粗恶相互牵连。故云『我不想争吵』，意即不愿起纷争。『Atikkammavacana』者，违犯言语戒律。因于布施时此言破坏宽容，故曰『不接受即不宽容』。愿你们各自随心而行，不要构成敌对。此处『友法』一词以上贴近足之缺失为依据称『友』，故言『友法』。『Karaṇavacana』谓对事物的作用格局，故说『在朋友中』。如同诸法生灭之自然性对应不同，『友法』则相反，如『无友法』则称为『老朽逆转』。其应舍弃贫乏且无杂染的家宅，故称『断尽烦恼者』。
Accayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《阿吒亚经》注释完毕。
5. Akkodhasuttavaṇṇanā5. 《阿扣达经》注释
§271
271.Kodho tumhe mā abhibhavīti ettha kodhena anabhibhavanīyattaṃ khantimettākaruṇāditappaṭipakkhadhammaparibrūhanena . Tathā hi taṃsamaṅgino kodho abhibhuyyatīti āha ‘‘tumheva kodhaṃ abhibhavatha. Kujjhantānaṃ mā paṭikujjhitthā’’ti. Paṭipadāti esā paṭipatti. Mettāti appanāppattā mettā. Tadupacāro mettāpubbabhāgo. Na vihiṃsati kiñci etāyāti avihiṃsā. Karuṇāti appanāppattakaruṇā veditabbā. Tadupacāro karuṇāpubbabhāgo. Lāmakajananti khantiādīsu yonisomanasikārābhāvena gārayhasamācārasamāyogena ca nihīnaṃ janaṃ. Paccayaparisuddhiyā kodho abhimaddamāno puggalaṃ abhimaddati, tassa so paṭisaṅkhānabhāvanābalehi sammadeva pahātabboti.
271.『Kodho tumhe mā abhibhavī』言汝毋使怒气胜过汝。其意为，须以忍耐、慈悲等善法对治不可胜服之怒气。故云『尔当胜服汝怒，勿以怒报怒』。『Paṭipadā』指正行。『Mettā』谓慈心。其辅助为慈之先行。『Avihiṃsā』谓无害。慈心能令无害。『Karuṇā』谓悲心。其辅助为悲之先行。所谓憨厚之人，因善巧正念及与净戒相合，令贫贱之人不堕恶道。缘净化故怒气萌生亦渐退，于人口中发作之怒亦当断除，终于其断除能力而净除。
Akkodhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《阿扣达经》注释完毕。
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第三品注释完毕。
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya · 《显明精义》的《相应部注疏》之中。
Sakkasaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā. · 萨咖（天帝）相应注释中的隐义阐明已完成。
Niṭṭhitā ca sāratthappakāsiniyā · 并且，《显明精义》之……已完成。
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya sagāthāvaggavaṇṇanā. · 《相应部注疏》的有偈品注释。
Paṭhamo bhāgo niṭṭhito. · 第一分已完成。