13. Tevijjasuttavaṇṇanā · 13. Tevijjasutta解释
13. Tevijjasuttavaṇṇanā十三、《三明经》注释。
§518
518. Evaṃ lohiccasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni tevijjasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ, lohiccasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa tevijjasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘evaṃ me sutaṃ…pe… kosalesūti tevijjasutta’’nti āha. Nāmanti nāmamattaṃ. Disāvācīsaddato payujjamāno enasaddo aduratthe icchito, tappayogena ca pañcamiyatthe sāmivacanaṃ, tasmā ‘‘uttarenā’’ti padena adūratthajotanaṃ, pañcamiyatthe ca sāmivacanaṃ dassetuṃ ‘‘manasākaṭato avidūre uttarapasse’’ti vuttaṃ. ‘‘Disāvācīsaddato pañcamīvacanassa adūratthajotanato adūratthaṃ dassetuṃ enasaddena evaṃ vutta’’nti keci, sattamiyatthe cetaṃ tatiyāvacanaṃ ‘‘pubbena gāmaṃ ramaṇīya’’ntiādīsu viya. ‘‘Akkharacintakā pana ena-saddayoge avadhivācini pade upayogavacanaṃ icchanti, attho pana sāmivaseneva icchito, tasmā idha sāmivacanavaseneva vutta’’nti (dī. ni. ṭī. 1.518) ayaṃ ācariyamati. Taruṇaambarukkhasaṇḍeti taruṇambarukkhasamūhe. Rukkhasamudāyassa hi vanasamaññā.
518. 宣说《赤铜经》已毕，现在宣说《三明经》，依序逐渐讲述，为了分析逐句宣说的实质，继《赤铜经》之后，或揭露《三明经》的本质，开示道“如是我闻……于拘萨拉国宣说三明经”。名称不过是名称的称谓。方言的声韵往往因地理而异，此声韵如欲表达微妙义理，以五种语气调和为句尾助词，故以「远向」一词，表明词义的间接照应。因五种语气调和的存在，故称「心不远离地面所见之声调」，即意指语气词助以彰显其合宜。又有人论及第七语气，以第三人称句子，如“从前村庄美丽”等，试图说明。在构字者观念中，借助这些语调之词汇构成能直达词义之句式，故此处正是以语气助词完成句意的表达（藏传律注释第1卷518节）。“taruṇaambarukkhasaṇḍe”者，谓“年轻树木丛林”，因树木集聚犹如森林也。
§519
519.Kulacārittādisampattiyāti ettha ādisaddena mantajjhenābhirūpatādisampattiṃ saṅgaṇhāti. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ dese, kule vā. Te nivāsaṭṭhānena visesento ‘‘tatthā’’tiādimāha. Mantasajjhāyakaraṇatthanti āthabbaṇamantānaṃ sajjhāyakaraṇatthaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘aññesaṃ bahūnaṃ pavesanaṃ nivāretvā’’ti. Nadītīreti aciravatiyā nadiyā tīre.
519.「部族风俗等功德」者，于此指以首词“mantajjhena”表示思虑引领、塑造美好风俗等诸功德。此处“tattha tattha”即在各处或各族群中。又以居所场所特指之，故说“那里”等。谓为指举特定场所的言辞。口传讨议者所作之引导义，欲断绝外人进入，故云“阻止他人大量进入”。「河」者，指迅速流淌之水体，河岸则为河流两侧之岸地。
Maggāmaggakathāvaṇṇanā道与非道之论的注释。
§520
520.Jaṅghacāranti caṅkamena, ito cito ca vicaraṇaṃ. So hi jaṅghāsu kilamathavinodanatthaṃ caraṇato ‘‘jaṅghavihāro, jaṅghacāro’’ti ca vutto. Tenāha pāḷiyaṃ ‘‘anucaṅkamantānaṃ anuvicarantāna’’nti. Cuṇṇamattikādi nhānīyasambhāro. Tena vuttanti ubhosupi anucaṅkamanānuvicaraṇānaṃ labbhanato evaṃ vuttaṃ. Maggo cettha brahmalokagamanūpāyapaṭipadābhūto ujumaggo. Icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti hi maggo, tadañño amaggo, a-saddo vā vuddhiattho daṭṭhabbo. Tathā hi ‘‘katamaṃ nu kho’’tiādinā maggameva dasseti. Paṭipadanti brahmalokagāmimaggassa pubbabhāgapaṭipadaṃ.
520.“腿行”谓以步行方式游历，即从此处至彼处的行走。此谓行于腿部以去除疲劳之行为。是故称为“腿步旅行”或“腿行”。又巴利语称为“anucaṅkamantānaṃ anuvicarantānaṃ”，此即步行与游历之合译。浴盐土等洗涤物合称沐浴用品。由此得出：两者皆为步行遍游及行走散步之行为。此路为通向梵天界之修行方法，是正直的道。欲至所愿之地，道即能直达。此即路途，别则非道，虚言者不宜采纳。故以“何者？”等词询问时，展示路之特性。此“行法”即梵天界入世之前缘道理。
Añjasāyanoti ujumaggassa vevacanaṃ pariyāyadvayassa atirekatthadīpanato yathā ‘‘padaṭṭhāna’’nti. Dutiyavikappe añjasasaddo ujukapariyāyo. Niyyātīti niyyāniyo, so eva niyyānikoti dasseti ‘‘niyyāyanto’’ti iminā. Niyyāniko niyyātīti ca ekantaniyyānaṃ vuttaṃ, gacchanto hutvā gacchatīti attho. Kasmā maggo ‘‘niyyātī’’ti vutto, nanvesa gamane abyāpāroti? Saccaṃ. Yasmā panassa niyyātu-puggalavasena niyyānabhāvo labbhati, tasmā niyyāyantapuggalassa yoniso paṭipajjanavasena niyyāyanto maggo ‘‘niyyātī’’ti vutto. Karotīti attano santāne uppādeti. Tathā uppādentoyeva hi taṃ paṭipajjati nāma. Saha byeti vattatīti sahabyo, sahavattanako, tassa bhāvo sahabyatāti vuttaṃ ‘‘sahabhāvāyā’’ti. Sahabhāvoti ca salokatā, samīpatā vā veditabbā. Tathā cāha ‘‘ekaṭṭhāne pātubhāvāyā’’ti. Sakamevāti attano ācariyena pokkharasātinā kathitameva. Thometvāti ‘‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano’’tiādinā pasaṃsitvā. Tathā paggaṇhitvā. Bhāradvājopi sakameva attano ācariyena tārukkhena kathitameva ācariyavādaṃ thometvā paggaṇhitvā vicaratīti yojanā. Tena vuttanti yathā tathā vā abhiniviṭṭhabhāvena pāḷiyaṃ vuttaṃ.
“安卧”语是“正道”之同义反复用语，表明涵义之反映，如“脚立处”的比喻。二次变化时，“安卧”语代替“正道”之意。归依律义者，所依者之现象。“归依”意即去往，即行至之义。为何称道为“归依”？此表征无误。因借“归依”之人得见此“归依”之存在，故称持归依者理智修习此道为“归依者”。“造作”即自生子孙。如是生生造作叠加，构成所谓之修习。共同行走，即为同伴，彼此之存在为共体。共体则表示亲密或相近关系，如“同处一地”所示。论者以自己的老师“莲华士”亲口说法称赞此“正道极端安卧”。又巴拉德瓦者亦言同样，使其毗连、总结、行走，即皆相合故。故此有文献云，视同已收回或停滞未变的状态，皆以巴利文呈现。
§521-522
521-522.Aniyyānikāvāti appāṭihārikāva, aññamaññassa vāde dosaṃ dassetvā aviparītatthadassanatthaṃ uttararahitā evāti attho. Tulanti mānapatthatulaṃ. Aññamaññavādassa āditova viruddhaggahaṇaṃ viggaho, sveva vivadanavasena aparāparaṃ uppanno vivādoti āha ‘‘pubbuppattiko’’tiādi. Duvidhopi esoti viggaho, vivādoti dvidhā vuttopi eso virodho. Nānāācariyānaṃ vādatoti nānārucikānaṃ ācariyānaṃ vādabhāvato. Nānāvādo nānāvidho vādoti katvā, adhunā pana ‘‘nānāācariyānaṃ vādo nānāvādo’’ti pāṭho.
521-522.“不自暴力者”乃指平和而不挑起争执者，或见他人争斗，即示之以不敌对、不反驳的正理。“平衡”即强弱的对比。互相争执者，其缘由即是观点对立，亦称“始端之争”。“分为二”者，即是指反驳与争论两者。多种教师亦在此论点，因教师层次不同、见解各异，故众说纷纭。如今则文本呈现“众多教师之说纷繁各异”的篇章。
§523
523.Ekassāpīti tumhesu dvīsu ekassāpi. Ekasminti sakavādaparavādesu ekasmimpi. Saṃsayo natthīti ‘‘maggo nu kho, na maggo’’ti vicikicchā natthi, añjasānañjasābhāve pana saṃsayo. Tena vuttaṃ ‘‘esa kirā’’tiādi evaṃ satīti yadi sabbattha maggasaññino, evaṃ sati ‘‘kismiṃ vo viggaho’’ti bhagavā pucchati. Itisaddena cettha ādyatthena vivādo, nānāvādo ca saṅgahito.
523.“仅一则”谓于二例中仅有一例而已。“一则”，谓指责他人言行时，仅指出一处。无疑惑，即“道或无道”之疑惑无有，然对是否清净存在有疑虑。故以“此者究竟为何”之语，仍有探问之意。世尊以“此即是…”开头而提问，属于最初论题。即此言为“争议”与“众多意见”的综合。
§524
524. ‘‘Icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti maggo, ujumaggo. Tadañño amaggo, a-saddo vā vuddhiattho daṭṭhabbo’’ti heṭṭhā vuttovāyamattho. Anujumaggeti etthāpi a-saddo vuddhiattho ca yujjati. Tameva vatthunti sabbesampi brāhmaṇānaṃ maggassa maggabhāvasaṅkhātaṃ, sakamaggassa ujumaggabhāvasaṅkhātañca vatthuṃ. Sabbe teti sabbe te nānāācariyehi vuttamaggā, ye pāḷiyaṃ ‘‘addhariyā brāhmaṇā’’tiādinā vuttā. Ayamettha pāḷiattho – addharo nāma yaññaviseso, tadupayogibhāvato addhariyāni vuccanti yajūni, tāni sajjhāyantīti addhariyā, yajuvedino. Tittirinā nāma isinā katā mantāti tittirā, te sajjhāyantīti tittiriyā, yajuvedino eva. Yajuvedasākhā hesā, yadidaṃ tittiranti. Chando vuccati visesato sāmavedo, taṃ sarena kāyantīti chandokā, sāmavedino. ‘‘Chandogā’’tipi tatiyakkharena paṭhanti, so evattho. Bahavo iriyo thomanā etthāti bavhāri, iruvedo, taṃ adhīyantīti bavhārijjhā.
524. 「欲求止息处，意思是正直的通达道路。他因此成为该道路，此谓『路』，也称为正路。余路则非正路，或谓之非正音声，需观察其增长之义。」以下是对句意的下文说明。此处所谓正路，亦包含非正音声的增长义。此同为婆罗门中所说『路』与『路之本质』的涵义，以及与路伴随的正路本质之涵义。『皆是』者，指各家各派所传诸路，即所谓巴利文中称为『教义婆罗门』等。此外，此处巴利词义——『addharo』意指祭祀的特指，因此称为『addhariyā』者即祭祀用的咒语，即祭典所诵之祭文。『tittiri』乃隐士所作咒语，为祭祀用咒文，称为『tittiriyā』，为祭司。『yajuveda』称为祭祀学派简称，即此『tittiranti』也。『chando』所指者特指萨摩吠陀之韵律，因此又称『chandokā』，即萨摩吠陀经文。『chandogā』亦读如此，是此处用语。诸「iriyo thomanā」为志向、努力之意，此处即为教授之意，指研究祭祀之法。
Bahūnīti etthāyaṃ upamāsaṃsandanā – yathā te nānāmaggā ekaṃsato tassa gāmassa vā nigamassa vā pavesāya honti, evaṃ brāhmaṇehi paññāpiyamānāpi nānāmaggā ekaṃsato brahmalokūpagamanāya brahmunā sahabyatāya hontīti.
此处『倍数』意为多个例证的引证——如众多不同的路往往汇聚至一个村庄或城市一样，亦如婆罗门众多学派最终归一，密切伴随通往梵天界，成为梵天的同道之路。
§525
525.Paṭijānitvā pacchā niggayhamānā avajānantīti pubbe niddosataṃ sallakkhamānā paṭijānitvā pacchā sadosabhāvena niggayhamānā ‘‘netaṃ mama vacana’’nti avajānanti, na paṭijānantīti attho.
525. 先承认，后即停止，轻慢不敬之意，谓先因烦恼发作而言辞粗暴，后虽承认，继而因不合意而发生言语冲突，对方即以『非我所言』之语予以否定，实际上意味着拒绝承认。
§527-529
527-529.Tetevijjāti tevijjakā te brāhmaṇā. Evasaddena ñāpito attho idha natthīti va-kāro gahito, so ca anatthakovāti dasseti ‘‘āgamasandhimatta’’nti iminā, vaṇṇāgamena padantarasandhimattaṃ katanti attho. Andhapaveṇīti andhapanti. ‘‘Paṇṇāsasaṭṭhi andhā’’ti idaṃ tassā andhapaveṇiyā mahato gacchagumbassa anuparigamanayogyatādassanaṃ. Evañhi te ‘‘suciraṃ velaṃ mayaṃ maggaṃ gacchāmā’’ti saññino honti. Andhānaṃ paramparasaṃsattavacanena yaṭṭhigāhakavirahatā dassitāti vuttaṃ ‘‘yaṭṭhigāhakenā’’tiādi. Tadudāharaṇaṃ dassentena ‘‘eko kirā’’tiādi āraddhaṃ. Anuparigantvāti kañci kālaṃ anukkamena samantato gantvā. Kacchanti kacchabandhadussakaṇṇaṃ. ‘‘Kacchaṃ bandhantī’’tiādīsu (cūḷava. aṭṭha. 280; vi. saṅga. aṭṭha. 34.42) viya hi kacchasaddo nibbasanavisesapariyāyo. Apica kacchanti upakacchakaṭṭhānaṃ. ‘‘Sambādho nāma ubho upakacchakā muttakaraṇa’’ntiādīsu (pāci. 800) viya hi kāyekadesavācako kacchasaddo. Cakkhumāti yaṭṭhigāhakaṃ vadati. ‘‘Purimo’’tiādi yathāvuttakkamena veditabbo. Nāmakaññevāti atthābhāvato nāmamattameva, taṃ pana bhāsitaṃ tehi sārasaññitampi nāmamattatāya asārabhāvato nihīnamevāti atthamattaṃ dasseti ‘‘lāmakaṃyevā’’ti iminā.
527-529. 『三种知识』指即三位婆罗门学者的典籍教义。此语用以表显教义精要义理，『va-kāro』谓无意义之语气，表明此处是粗略提示，称为『经文结韵』或『音节贴合』之义。『andhapaveṇi』意为盲之大桶，比喻一大聚会场地。如此，他们自认已久以来踏上正路。盲之代际传承意谓驳斥强暴之象征，『yaṭṭhigāhakenā』称为护眼者之引喻。『anuparigantvā』意指随时间流逝逐步前进。『kacchaṃ bandhantī』属发音消失之象征义。『cakkhumā』谓护眼者，依上下文明白此义。『purimo』依文意指先前者。『nāmakaññevāti』意谓无实义，仅为名称而无内涵，此处用以否定空名之重要性。『lāmakaṃyā』表示名称为空虚无效。
§530
530.Yoti brahmaloko. Yatoti bhummatthe nissakkavacanaṃ. Sāmaññajotanāya visese avatiṭṭhanato visesaparāmasanaṃ dassetuṃ ‘‘yasmiṃ kāle’’ti vuttaṃ. ‘‘Uggamanakāle’’tiādinā pakaraṇādhigatamāha. Āyācantīti uggamanaṃ patthenti. Kasmā? Lokassa bahukārabhāvato. Tathā thomanādīsu. Sommoti sītalo. Ayaṃ kira brāhmaṇānaṃ laddhi ‘‘pubbebrāhmaṇānamāyācanāya candimasūriyā’gantvā loke obhāsaṃ karontī’’ti.
530. «炬火»即梵天界。『yatoti』为动词主格，涉及对土地之特指言辞。为普遍炬火联结之表述，指明『何时』之义。『起燃之时』等相关概念刚成立。『乞求』指请求离去。为何？因世间杂多，类似努力与目标。『sommoti』含有凉意。此乃婆罗门的说法，谓『昔日婆罗门于黎明与黄昏诵祈时，日月辉映世间』。
§532
532.Idha pana kiṃ vattabbanti imasmiṃ pana appaccakkhabhūtassa brahmuno sahabyatāya maggadesane tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ kiṃ vattabbaṃ atthi, ye paccakkhabhūtānampi candimasūriyānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetuṃ na sakkontīti adhippāyo. ‘‘Yatthā’’ti iminā ‘‘idhā’’ti vuttamevatthaṃ paccāmasati.
532. 此处所当行者是，针对未曾彻悟之婆罗门同道，传达对应道理，因他们无法彻悟，亦不能同诵月日星辰之路，故需针对性地传法。『yatthā』故用以对应，此处等同『idhā』之意义，意为前方。
Aciravatīnadīupamākathāvaṇṇanā阿致罗筏底河譬喻之论的注释。
§542
542.Samabharitāti sampuṇṇā. Tato eva kākapeyyā. Pārāti pārimatīra, ālapanametanti dassetuṃ ‘‘ambho’’ti vuttaṃ. Apāranti orimatīraṃ. Ehīti āgacchāhi. Vatāti ekaṃsena. Atha gamissasi, evaṃ sati ehīti yojanā. ‘‘Atthime’’tiādi avhānakāraṇaṃ.
542.『充满』者，圆满具足也。正因如此，乃至乌鸦可饮。『彼岸』者，对岸也；为显其为呼唤之语，故说『喂』字。『此岸』者，近岸也。『来』者，请前来也。『诚然』者，决定无疑也。『那么你就来吧』，如此连结句义。『此等有……』以下，乃呼唤之因由。
§544
544.Pañcasīla…pe… veditabbā yamaniyamādibrāhmaṇadhammānaṃ tadantogadhabhāvato. Tabbiparītāti pañcasīlādiviparītā pañcaverādayo. Indanti indanāmakaṃ devaputtaṃ, sakkaṃ vā. ‘‘Aciravatiyā tīre nisinno’’ti iminā yassā tīre nisinno, tadeva upamaṃ katvā āharati dhammarājā dhammadhātuyā suppaṭividdhattāti dasseti. ‘‘Punapī’’ti vatvā ‘‘aparampī’’ti vacanaṃ itarāyapi nadīupamāya saṅgaṇhanatthaṃ.
Pañcasīla……等句，应当认知为婆罗门教诸戒律的相反之处。此处采用了「五戒相反者」即五种恶行之说。Indanti 是名为因陀纳的天子或称萨咖天帝。『Aciravatiyā tīre nisinno』是指其坐于阿伽娑河畔。描写世尊如同天帝祗护佛法，犹如天帝持法轮且广传教义。『Punapī』的反复说法，『aparampī』指其他河流譬喻以助于勉励。
§546
546.Kāmayitabbaṭṭhenāti kāmanīyabhāvena. Bandhanaṭṭhenāti kāmayitabbato sattānaṃ cittassa ābandhanabhāvena. Kāmañcāyaṃ guṇasaddo atthantaresupi diṭṭhapayogo, tesaṃ panettha asambhavato pārisesañāyena bandhanaṭṭhoyeva yuttoti dassetuṃ ayamatthuddhāro āraddho. Ahatānanti adhotānaṃ abhinavānaṃ. Etthāti khandhakapāḷipade paṭalaṭṭhoti paṭalasaddassa, paṭalasaṅkhāto vā attho. Guṇaṭṭhoti guṇasaddassa attho nāma. Esa nayo sesesupi. Accentīti atikkamma pavattanti. Etthāti somanassajātakapāḷipade. Dakkhiṇāti tiracchānagate dānacetanā. Etthāti dakkhiṇavibhaṅgasuttapade (ma. ni. 3.379) mālāguṇeti mālādāme. Etthāti satipaṭṭhāna- (dī. ni. 2.378; ma. ni. 1.109) dhammapadapāḷipadesu, (dha. pa. 53) nidassanamattañcetaṃ koṭṭhāsāpadhānasīlādisukkādisampadājiyāsupi pavattanato. Hoti cettha –
546.『以可欲之义』者，以其可爱慕之性质也。『以系缚之义』者，以诸众生之心对可欲之物产生执着束缚之性质也。此『固然』字在其他义项中亦见有使用，然以此处彼等义项皆不适用，故依排除余义之推断法，唯『系缚之义』方为契合，为显此理，乃展开此义之抉择。『未洗涤者』者，未经洗涤之新衣也。『此处』者，于篇集巴利原文中，乃指『层叠』之义，即『层叠』一词之所诠义。『功德之义』者，即功德一词之义也。余处准此类推。『超越』者，超过而转起也。『此处』者，于善见本生故事之巴利文中。『随喜功德』者，施予旁生界者之布施意愿也。『此处』者，于《随喜功德分别经》（《中部》第三册第三七九节）之『花鬘串』者，花鬘之绳串也。『此处』者，于《念处》（《长部》第二册第三七八节；《中部》第一册第一○九节）及《法句经》（第五十三节）之巴利文中，此不过举例示范，因此义于份量、殊胜、戒等净善诸功德之语中亦同样通行。此处又有——
‘‘Guṇo paṭalarāsānisaṃse koṭṭhāsabandhane;
『性质乃比喻为帷幕或网状之合拢，』
Sīlasukkādyapadhāne, sampadāya jiyāya cā’’ti.
『戒律及清净等修持之基础，能够培植福德与生命之成长。』
Esevāti bandhanaṭṭho eva. Na hi rūpādīnaṃ kāmetabbabhāve vuccamāne paṭalaṭṭho yujjati tathā kāmetabbatāya anadhippetattā. Rāsaṭṭhādīsupi eseva nayo. Pārisesato pana bandhanaṭṭhova yujjati. Yadaggena hi nesaṃ kāmetabbatā, tadaggena bandhanabhāvoti.
『正是此』者，唯系缚之义也。盖若论色等诸法之可欲性，则层叠之义不得成立，因彼等并非以可欲性为所意趣故。于积聚之义等处，亦准此推断。然依排除余义之推断，则唯系缚之义方为契合。盖诸法可欲性愈强，其系缚之性质亦愈深故。
Koṭṭhāsaṭṭhopi cettha yujjateva cakkhuviññeyyādikoṭṭhāsabhāvena nesaṃ kāmetabbato. Koṭṭhāse ca guṇasaddo dissati ‘‘diguṇaṃ vaḍḍhetabba’’ntiādīsu viya.
即使是六处中的眼识等也仅以对所转识处整体的集结为对象，非为分别其间部分。于此识处中，出现的性质之声，好似说“应当增长为双倍”等类似语句。
‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino;
“数量无算的名称，具备品质的尊贵者；
Guṇena nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti. (dha. sa. aṭṭha. 1313; udā. aṭṭha. 53; paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.76) –
应以品质彰显其名称，即使名称数量有千千万万。”（出自《法句经注释》第1313节；《小部经注释》第53节；《杂藏经注释》第1卷第76节）——
Ādīsu pana sampadāṭṭho guṇasaddo, sopi idha na yujjatīti anuddhaṭo.
但在诸起点处，品质之声盛行，故此处也不适用于简单合并说法，因故此处不作合并。
Dassanameva idha vijānananti āha ‘‘passitabbā’’ti. ‘‘Sotaviññāṇena sotabbā’’tiādiatthaṃ ‘‘etenupāyenā’’ti atidisati. Gavesitāpi ‘‘iṭṭhā’’ti vuccanti, te idha nādhippetāti dassetuṃ ‘‘pariyiṭṭhā vā hontu mā vā’’ti vuttaṃ. Icchitā eva hi idha iṭṭhā, tenāha ‘‘iṭṭhārammaṇabhūtā’’ti, sukhārammaṇabhūtāti attho. Kāmanīyāti kāmetabbā. Iṭṭhabhāvena manaṃ appayanti vaḍḍhentīti manāpā. Piyajātikāti piyasabhāvā. Ārammaṇaṃ katvāti attānamārammaṇaṃ katvā. Kammabhūte ārammaṇe sati rāgo uppajjatīti taṃ kāraṇabhāvena nidassento ‘‘rāguppattikāraṇabhūtā’’ti āha.
在此知识仅显现为现见，故称“应当观看”，从耳识知应听，乃至“以此手段”等言语皆表明极力劝导。虽有人说“随愿”，但此处并非指定，而是说“可以随愿”或“不可以随愿”。因其确实随愿，故称“随愿根生”，意为由乐根所生，也即乐欲根的生起。所说“妙法所摄”是舒适（喜悦）的所摄。所摄欲根即“应欲”，随愿而心放松乃“乐生”，所爱亲近之意即“亲亲”，成为乐之所缘。作此所缘即自造所缘。因业造所缘，起贪欲为因，故称“贪欲起因”而言。
Gedhenāti lobhena. Abhibhūtā hutvā pañca kāmaguṇe paribhuñjantīti yojanā. Mucchākāranti mohanākāraṃ. Adhiosannāti adhigayha ajjhosāya avasannā. Tena vuttaṃ ‘‘ogāḷhā’’ti. Sānanti avasānaṃ. Pariniṭṭhānappattāti gilitvā pariniṭṭhāpanavasena pariniṭṭhānaṃ uyyātā. Ādīnavanti kāmaparibhoge sampati, āyatiñca dosaṃ apassantā. Ghāsacchādanādisambhoganimittasaṃkilesato nissaranti apagacchanti etenāti nissaraṇaṃ, yoniso paccavekkhitvā tesaṃ paribhogapaññā. Tadabhāvato anissaraṇapaññāti atthaṃ dassento ‘‘idametthā’’tiādimāha. Paccavekkhaṇaparibhogavirahitāti yathāvuttapaccavekkhaṇañāṇena paribhogato virahitā.
所谓“地”者，因贪欲所覆，五欲之质得以享受谓之约束。所谓“愚行者”，谓为愚痴所造形。所谓“登达”，谓已取而近入。因言“拘束”，谓说被缚。言“虚妄”谓其终极。所谓成就终点，谓摧折消灭支作终极，乃谓终结。所谓烦恼者，谓欲之浪费及其敌恨。远去愚痴，不见诸恶。因为妨碍生死，因缘杂质，故离。谓此为离，乃指明理智清楚地复观彼等所作乐知。由此其理谓无离之智，故言“此处......”。谓远离观察以离欲乐，即以真实观察智慧断欲乐也。
§548-9
548-9.Āvarantīti kusaladhammuppattiṃ ādito vārenti. Nivārentīti niravasesato vārayanti. Onandhantīti ogāhantā viya chādenti. Pariyonandhantīti sabbaso chādenti. Āvaraṇādīnaṃ vasenāti yathāvuttānaṃ āvaraṇādiatthānaṃ vasena. Te hi āsevanabalavatāya purimapurimehi pacchimapacchimā daḷhataratamādibhāvappattā.
遮蔽者，谓有善法的产生者为因而遮蔽；防止者，是指通过去除而防止发生者。使默然无声者，如同覆盖一样遮掩；完全覆盖者，谓全面遮掩。遮蔽等众所掌控，乃指如前所说之遮蔽等义理的掌控。此等遮蔽等因由掌控的力量强盛，前后相承而产生越来越坚固的状态。
Saṃsandanakathāvaṇṇanā相合之论的注释。
§550
550. Itthipariggahe sati purisassa pañcakāmaguṇapariggaho paripuṇṇo eva hotīti vuttaṃ ‘‘itthipariggahena sapariggaho’’ti. ‘‘Itthipariggahena apariggaho’’ti ca idaṃ tevijjabrāhmaṇesu dissamānapariggahānaṃ duṭṭhullatamapariggahābhāvadassanaṃ. Evaṃ bhūtānaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ kā brahmunā saṃsandanā, brahmā pana sabbena sabbaṃ apariggahoti. Veracittena avero, kuto etassa verapayogoti adhippāyo. Cittagelaññasaṅkhātenāti cittuppādagelaññasaññitena, iminā tassa rūpakāyagelaññabhāvo vutto hoti. Byāpajjhenāti dukkhena. Uddhaccakukkuccādīhīti ettha ādisaddena tadekaṭṭhā saṃkilesadhammā saṅgayhanti. Atoyevettha ‘‘uddhaccakukkuccābhāvato’’ti tadubhayābhāvamattahetuvacanaṃ samatthitaṃ hoti. Appaṭipattihetubhūtāya vicikicchāya sati na kadāci cittaṃ purisassa vase vattati, pahīnāya pana tāya siyā cittassa purisavase vattananti āha ‘‘vicikicchāyā’’tiādi. Cittagatikāti cittavasikā. Tena vuttaṃ ‘‘cittassa vase vattantī’’ti. Na tādisoti brāhmaṇā viya na cittavasiko hoti, atha kho vasībhūtajhānābhiññatāya cittaṃ attano vase vattetīti vasavattī.
说有女子之聚集时，男子获得五欲具足称满，故言“女子聚集则伴随聚集”。又说“女子聚集时无伴随”，此乃对三明婆罗门中不善伴随者之无伴随状态的显现。如此成就之三明婆罗门，谓德行纯正的婆罗门，梵天则一切皆无伴随。意志清净时无嗔恨，何由说其有嗔恨之用？所谓心之污染集聚者，是指心的起源有污染，故称其由心的积垢所成。受困惑、惊扰等杂染法一同熏染。故此所谓“无烦恼”者，是指烦恼两者皆无之因理已成立。因无正业而生的怀疑时，心从不受控制，但怀疑已断时则心予以控制，故称“由怀疑”等。心的运动，谓心之核驻、住持。故言“心自处支配”。非如婆罗门之无心之证，不具此覆护心者，反者因由入定禅那之智慧，令心自处支配，谓此为心之自控制。
§552
552.Brahmalokamaggeti brahmalokagāmimagge paṭipajjitabbe, paññāpetabbe vā, taṃ paññapentāti adhippāyo. Upagantvāti micchāpaṭipattiyā upasaṅkamitvā, paṭijānitvā vā. Samatalanti saññāyāti matthake ekaṅgulaṃ vā upaḍḍhaṅgulaṃ vā sukkhatāya samatalanti saññāya. Paṅkaṃ otiṇṇā viyāti anekaporisaṃ mahāpaṅkaṃ otiṇṇā viya. Anuppavisantīti apāyamaggaṃ brahmalokamaggasaññāya ogāhanti. Tato eva saṃsīditvā visādaṃ pāpuṇanti. Evanti ‘‘samatala’’ntiādinā vuttanayena. Saṃsīditvāti nimujjitvā . Marīcikāyāti migataṇhikāya kattubhūtāya. Vañcetvāti nadīsadisaṃ pakāsanena vañcetvā. Vāyamānāti vāyamamānā, ayameva vā pāṭho. Sukkhataraṇaṃ maññe tarantīti sukkhanadītaraṇaṃ taranti maññe. Abhinnepi bhedavacanametaṃ. Tasmāti yasmā tevijjā amaggameva ‘‘maggo’’ti upagantvā saṃsīdanti, tasmā. Yathā teti te ‘‘samatala’’nti saññāya paṅkaṃ otiṇṇā sattā hatthapādādīnaṃ saṃbhañjanaṃ paribhañjanaṃ pāpuṇanti yathā. Idheva cāti imasmiñca attabhāve. Sukhaṃ vā sātaṃ vā na labhantīti jhānasukhaṃ vā vipassanāsātaṃ vā na labhanti, kuto maggasukhaṃ vā nibbānasātaṃ vāti adhippāyo. Maggadīpakanti ‘‘maggadīpaka’’ micceva tehi abhimataṃ. Tevijjakanti tevijjatthañāpakaṃ. Pāvacananti pakaṭṭhavacanasammataṃ pāṭhaṃ. Tevijjānaṃ brāhmaṇānanti sambandhe sāmivacanaṃ. Iriṇanti araññāniyā idaṃ adhivacananti āha ‘‘agāmakaṃ mahārañña’’nti. Anupabhogarukkhehīti migaruruādīnampi anupabhogārahehi kiṃ pakkādivisarukkhehi. Yatthāti yasmiṃ vane. Parivattitumpi na sakkā honti mahākaṇṭakagacchagahanatāya. Ñātīnaṃ byasanaṃ vināso ñātibyasanaṃ. Evaṃ bhogasīlabyasanesupi. Rogo eva byasati vibādhatīti rogabyasanaṃ. Evaṃ diṭṭhibyasanepi.
所谓通往梵天之路，乃谓应当入行、告知之途，谓告知者为意志。误入者以邪行接近、招致之。所说“平坦”者，是指边缘宽度为一指节或两指节之程度的宽平。谓如行于多行人所过之大泥地。无法安坐者，谓以通往地狱及梵天之门之观念而沉没。由此心沉沦而心生忧郁。于此以“平坦”诸语来说明。谓沉沦者即是下陷。指由于森林碍树而生荆棘之义。诱骗者，谓以水流之状诱惑之。正在努力，谓“正在努力”，即此段经文。谓“宽平”即认为能轻松渡过水流。此为相似语意。由此因三明智慧在无门时见“道”即平坦，故而靠近而沉沦。此正如所谓“平坦”之器，即指沼泽。生灵因四足与两足等之压陷而遭压迫、破坏。此处即指自身本性。谓无获得安乐或安宁，即无禅那之安乐或观之安宁，焉得道之安乐与涅槃之安乐，此为意志。所谓道灯，谓为照亮道之火炬，此为三明误解。所谓三明者，是三明义的启示者。所谓净化，是指配合已修成的朗朗明朗文句。以三明婆罗门为谈论对象是以同类名义而说。谓“醍醐”，此指大森林。所谓不可享用树，指诸如猛兽之树以及不可享用之其它干木。谓“处”，是指所在的森林。因地形狭窄，荆棘丛作拘碍转动。谓亲族之祸乱，乃指亲族祸患之灭亡。亦复指聚落因财物恶习之灭亡。疾病必为所扰，谓为疾病之祸害。如此，正见之恶习亦复然。
§554
554. Nanu jātasaddeneva ayamattho siddhoti codanamapaneti ‘‘yo hī’’tiādinā. Jāto hutvā saṃvaḍḍhito jātasaṃvaḍḍhoti ācariyena (dī. ni. ṭī. 1.554) vuttaṃ, jāto ca so saṃvaḍḍho cāti jātasaṃvaḍḍhoti pana yujjati visesanaparanipātattā. Na sabbaso paccakkhā honti paricayābhāvato. Ciranikkhantoti nikkhanto hutvā cirakālo. Ciraṃ nikkhantassa assāti hi ciranikkhanto. ‘‘Jātasaṃvaḍḍho’’ti padadvayena atthassa paripuṇṇābhāvato ‘‘tamena’’nti kammapadaṃ ‘‘tāvadeva avasaṭa’’nti puna visesetīti vuttaṃ hoti. Dandhāyitattanti vissajjane mandattaṃ saṇikavutti, taṃ pana saṃsayavasena cirāyanaṃ nāma hotīti āha ‘‘kaṅkhāvasena cirāyitatta’’nti. Vitthāyitattanti sārajjitattaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana vitthāyitattaṃ nāma thambhitattanti adhippāyena ‘‘thaddhabhāvaggahaṇa’’nti vuttaṃ. Appaṭihatabhāvaṃ dasseti tasseva anāvaraṇañāṇabhāvato. Nanvetampi antarāyapaṭihataṃ siyāti āsaṅkaṃ pariharati ‘‘tassa hī’’tiādinā. Mārāvaṭṭanādivasenāti ettha cakkhumohamucchākālādi saṅgayhati. Na sakkātassa kenaci antarāyo kātuṃ catūsu anantarāyikadhammesu pariyāpannabhāvato.
难道听闻出生之声即为结果圆满吗？此为激励言辞。师长曾说“已出生且增长谓之增长”，虽说“已出生且增长”，但因语义特殊、前后连缀，非尽皆为缘起无疑。因缺少相互认识而非完全契合。谓长久消逝乃出离没入故称长久消逝。所谓“已出生且增长”二字未具完整之义，故用“由此”“尚存”具体指明。因恶习之关系，称放逸为平缓而缓慢之流行。怀疑感由此滋生，谓怀疑之潜伏故名长久。称展开而生气勃勃为畅洒。于注疏中称展开指凝结停止，谓揽持倔强之意。无堕落表现，为因通达明了之知识中无掩蔽故显。虽有猜疑，然担心其障碍可除，故以“实则存在”言之。因魔障以及色迷眼迷等缠绕不放。非尝试表面上的四种无障碍之理而成已满。
§555
555. Uiccupasaggayoge lumpasaddo, lupisaddo vā uddharaṇattho hotīti vuttaṃ ‘‘uddharatū’’ti. Upasaggavisesena hi dhātusaddā atthavisesavuttino honti yathā ‘‘ādāna’’nti. Pajāsaddo pakaraṇādhigatattā dārakavisayoti āha ‘‘brāhmaṇadāraka’’nti.
由于结合前缀，流音或浊音出现，为诵读易于发音，故有“拔出”的必要。谓有前缀之动词声根必有特殊有义之声音，如“取”“领受”等。所言噪声，是指由听觉所在而产生，故称为“婆罗门之子”。
Brahmalokamaggadesanāvaṇṇanā通往梵天界之道的开示之注释。
§556-7
556-7.‘‘Apubbanti iminā saṃvaṇṇetabbatākāraṇaṃ dīpeti. Yassa atisayena balaṃ atthi, so balavāti vuttaṃ ‘‘balasampanno’’ti. Saṅkhaṃ dhametīti saṅkhadhamako, saṅkhaṃ dhamayitvā tato saddapavattako. ‘‘Balavā’’tiādivisesanaṃ kimatthiyanti āha ‘‘dubbalo hī’’tiādi. Balavato pana saṅkhasaddoti sambandho. Appanāva vaṭṭati paṭipakkhato sammadeva cetaso vimuttibhāvato, tasmā evaṃ vuttanti adhippāyo.
先前以此为说明原因而有初显露。谓具极大力量者称为“拥有力量”也。咚咚声音谓铜响，启动铜声由铜乐器发出。谓“强有力”等修饰词意义，为何有“薄弱啊”等贬义？谓强壮者对应铜声的结合。无对立现象，反生合乎正当专心放逸而心意自由。故有如此语意说明为意志而说。
Pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ vuccati pamāṇakarānaṃ saṃkilesadhammānaṃ avikkhambhanato. Tathā hi taṃ brahmavihārapubbabhāgabhūtaṃ pamāṇaṃ atikkamitvā odissakānodissakadisāpharaṇavasena vaḍḍhetuṃ na sakkā. Vuttavipariyāyato pana rūpārūpāvacaraṃ appamāṇakataṃ kammaṃ nāma. Tenāha ‘‘tañhī’’tiādi. Tattha arūpāvacare odissakānodissakavasena pharaṇaṃ na labbhati, tathā disāpharaṇañca. Keci pana ‘‘taṃ āgamanavasena labbhatī’’ti vadanti, tadayuttaṃ. Na hi brahmavihāranissando āruppaṃ, atha kho kasiṇanissando, tasmā yaṃ subhāvitaṃ vasībhāvaṃ pāpitaṃ āruppaṃ, taṃ appamāṇakatanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Yaṃ vā sātisayaṃ brahmavihārabhāvanāya abhisaṅkhatena santānena nibbattitaṃ, yañca brahmavihārasamāpattito vuṭṭhāya samāpannaṃ arūpāvacarajjhānaṃ, taṃ iminā pariyāyena pharaṇapamāṇavasena appamāṇakata’’nti apare. Vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
所谓有限业者，即因业的对象止于欲界而称为有限业者，此业是由有限的纷杂境界所生，却无法转生到超越欲界的无色界。盖以该业虽属梵行之先行因，但无法超越梵天所居之境界，犹如东西南北的界限无法逾越，因此无法增殖无色界的生命。相反，由于业果反向转动，则色界与无色界境界出生的有限业称为无限业，故云“渴爱”等。此中无色界业果不生无色界之外诸方，亦无诸方的相配增殖。有说法认为其可由来者相获果，此理可通。无依梵行而起的无色业果不成，其因非依诸舍入定相故。由于梵行业果依存无色，若以梵行定入而生之无色无边定，称为由此相对之增殖业即无限业。此义须审慎体悟。
Rūpāvacarārūpāvacarakammeti rūpāvacarakamme ca arūpāvacarakamme ca sati. Na ohīyati na tiṭṭhatīti katūpacitampi kāmāvacarakammaṃ yathādhigate mahaggatajjhāne aparihīne taṃ abhibhavitvā paṭibāhitvā sayaṃ ohīyakaṃ hutvā paṭisandhiṃ dātuṃ samatthabhāve na tiṭṭhati. ‘‘Na avasissatī’’ti etassa hi atthavacanaṃ ‘‘na ohīyatī’’ti, tadetaṃ ‘‘na avatiṭṭhatī’’ti etassa visesavacanaṃ, pariyāyavacanaṃ vā. Tenāha ‘‘kiṃ vuttaṃ hotī’’tiādi. Laggitunti āvarituṃ nisedhetuṃ. Ṭhātunti paṭibalaṃ hutvā patiṭṭhātuṃ. Pharitvāti paṭipharitvā. Pariyādiyitvāti tassa sāmatthiyaṃ khepetvā. Okāsaṃ gahetvāti vipākadānokāsaṃ gahetvā, iminā ‘‘laggituṃ vā ṭhātuṃ vā’’ti vacanameva vitthāretīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Atha kho’’tiādi atthāpattidassanaṃ. Kammassa pariyādiyanaṃ nāma tassa vipākuppādanaṃ nisedhetvā attano vipākuppādanamevāti āha ‘‘tassā’’tiādi. Tassāti kāmāvacarakammassa vipākaṃ paṭibāhitvā. Sayamevāti rūpārūpāvacarakammameva. Brahmasahabyataṃ upaneti asati tādisānaṃ cetopaṇidhiviseseti adhippāyo. Tissabrahmādīnaṃ viya hi mahāpuññānaṃ cetopaṇidhivisesena mahaggatakammaṃ parittakammassa vipākaṃ na paṭibāhatīti daṭṭhabbaṃ.
所谓色界与无色界业，是持有色界与无色界于心者之作用。业不灭、不留存，乃因意欲的对象在宿世积累中已转变，故虽有强大定力而失去，但业果仍能胁制后续，成为生灭本源而不留存。彼处“无存”之义实指“不消失”，对应“无灭”之义，有时表述可互换。故问“何谓？”等语，意在揭示此理。欲界业因果生起不留存，即因别依存生死界。色界与无色界业果自己的缘起，是通过梵伴等诸缘，其中心愿乃大功德及高贵行为，故虽有强善业，反生恶果，于此不表。
Atha mahaggatassa garukakammassa vipākaṃ paṭibāhitvā parittaṃ lahukakammaṃ kathamattano vipākassa okāsaṃ karotīti? Tīsupi kira vinayagaṇṭhipadesu evaṃ vuttaṃ ‘‘nikantibaleneva jhānaṃ parihāyati, tato parihīnajhānattā parittakammaṃ laddhokāsa’’nti. Keci pana vadanti ‘‘anīvaraṇāvatthāya nikantiyā jhānassa parihāni vīmaṃsitvā gahetabbā’’ti. Idamettha yuttatarakāraṇaṃ – asatipi mahaggatakammuno vipākapaṭibāhanasamatthe parittakamme ‘‘ijjhati bhikkhave sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā sīlassā’’ti (dī. ni. 1.504; saṃ. ni. 4.352; a. ni. 8.35) vacanato kāmabhave cetopaṇidhi mahaggatakammassa vipākaṃ paṭibāhitvā parittakammuno vipākokāsaṃ karotīti. Evaṃ mettādivihārīti vuttanayena appanāpattānaṃ mettādīnaṃ brahmavihārānaṃ vasena vihārī.
若已现生色界大功德重业果，为何轻功德业果却能乘此果机生起？佛律三法门云：“唯以强力，定力破坏禅，禅坏后轻业则得生果。”有人说：“应考察无碍面无碍禅之禅将受破坏之理。”此处正确因缘是：于无生业定果中，轻业若有强火，因修行者清净戒行心愿，恶果反受掩盖而轻业可借宿善业果机而生。由此可知，谓以慈悲等梵行禅修者，能暂借轻劣业与善业共存，故称如是。
§559
559. Paṭhamamupanidhāya dutiyaṃ, kimetaṃ, yamupanidhīyatīti vuttaṃ ‘‘paṭhamamevā’’tiādi. Majjhimapaṇṇāsake saṅgītanti ajjhāharitvā sambandho. Punappunaṃ saraṇagamanaṃ daḷhataraṃ, mahapphalatarañca, tasmā dutiyampi saraṇagamanaṃ katanti veditabbaṃ. Katipāhaccayenāti dvīhatīhaccayena . Pabbajitvāti sāmaṇerapabbajjaṃ gahetvā. Aggaññasuttampi (dī. ni. 3.112) amuṃyeva vāseṭṭhamārabbha kathesi, nāññanti ñāpetuṃ ‘‘aggaññasutte’’tiādi vuttaṃ. Tattha āgatanayena upasampadañceva arahattañca alatthuṃ paṭilabhiṃsūti attho. Yamettha atthato na vibhattaṃ, tadetaṃ suviññeyyameva.
五百五十九。论初次止观法之后、次次法为何？是谓“初次止观法”如经所说。中卷五十节所称“乐音”，乃与此相联系。众生屡次求三宝，求入更坚定且具大功德者之处，故谓之第二次依止。何谓“多次修习”，即二次求止观珍重依止。出家者即沙玛内拉出家。根本生经中亦记载有彼著称法门，人们所知名为“根本生经”者。此处意指现得依止上座果位与出家之义。若对此义不解者，须广为研究以明彻见解。
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya ajjavamaddavasoraccasaddhāsatidhitibuddhikhantivīriyādidhammasamaṅginā sāṭṭhakathe piṭakattaye asaṅgāsaṃhīravisāradañāṇacārinā anekappabhedasakasamayasamayantaragahanajjhogāhinā mahāgaṇinā mahāveyyākaraṇena ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatināmatherena mahādhammarājādhirājagarunā katāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā tevijjasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā.
此处作于长部经注《善现华严论》之极细微深义的启示，是由清净广大智慧与于三藏的精通所达成，以勤奋柔和的信心、坚强的毅力等功德实行者，乃名可称善现华严论之著作。其点拨深入难解之处，众多细微差别之处，皆由智慧显现，藉由大集体大注释者撰写，故名大法王护法之作，是极为珍贵的指导文献。
Tevijjasuttasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā. · 《三明经》详释终了。
Tatridaṃ sādhuvilāsiniyā sādhuvilāsinittasmiṃ hoti –
此处说此《善现华严论》确具有善现华严论的内容风格与特质——
Byañjanañceva attho ca, vinicchayo ca sabbathā;
释义与意义，以及详尽判断，总是必不可少的；
Sādhakena vinā vutto, natthi cettha yato tato.
没有引导人明了者的说明，这里则无处可依托；
Sampassataṃ sudhīmataṃ, sādhūnaṃ cittatosanaṃ;
觉慧清明者、善良人们心中所体验者，
Karoti vividhaṃ sāyaṃ, tena sādhuvilāsinīti.
用此种种方法加以阐释，故称为善巧爱好者；
Nigamanakathā结论
Ettāvatā ca –
这些便是——
Saddhamme pāṭavatthāya, sāsanassa ca vuddhiyā;
为清晰明了正法、增进教法发展之故；
Vaṇṇanā yā samāraddhā, sīlakkhandhakathāya sā.
此种解说，为于戒蕴之论者所初发起。
Sādhuvilāsinī nāma, sabbaso pariniṭṭhitā;
名为清妙雅致者，乃彻底完备之解说，
Paṇṇāsāya sādhikāya, bhāṇavārappamāṇato.
达于五十，有成就，凭言论之流转广泛流传。
Anekasetibhindo yo, anantabalavāhano;
此能令闻者，破杂种种见，承载无尽之力，
Sirīpavarādināmo, rājā nānāraṭṭhissaro.
尊贵荣耀，誉为诸国无上之王，
Jambudīpatale ramme, marammavisaye akā;
于珍宝之洲，森林之地而安居焉。
Tambadīparaṭṭhe puraṃ, amarapuranāmakaṃ.
在铜板城之前，有一座名为阿摩罗城的古城。
Maṇḍalācalasāmantaṃ, erāvatīnadissitaṃ;
四周环绕着山脉，位于伊罗瓦底河可见之地；
Nānājanānamāvāsaṃ, hemapāsādalaṅkataṃ.
众多百姓居住其中，建筑有金饰的大宫殿。
Tatrābhisekapatto so, rajjaṃ kāresi dhammato;
在那里，统治者受膏立为君，依法治理国家；
Rājāgāramahāthūpaṃ, akāsi sampasādanaṃ.
他打造了宏伟的王宫庙宇，进行了完善的修缮；
Uddhammaṃ ubbinayañca, pahāya jinasāsanaṃ;
放弃了对圣者教法的袭用和维持。
Visodhesi yathābhūtaṃ, satataṃ daḷhamānaso.
如实清净心，恒久坚固意。
Teneva kārite ramme, chāyūdakasamappite;
如此成办时，恰似洒净水。
Dvipākāraparikkhitte, bhāvanābhiratārahe.
辨别善恶果，欢喜修习间。
Mahāmunisamaññā yā, sambuddhasammukhā katā;
与大圣同观，于正觉前成。
Paṭimā taṃpāsādamhā, ujuāsannadakkhiṇe.
此形端正处，正于眼前立。
Asokārāmaārāme , pañcabhūmimahālaye;
无忧林中境，五地宏广大。
Ratanabhūmikitti vhaye, dhammapāsādalaṅkate.
在宝地所在之处建立，此乃法殿之所在。
Tathā dakkhiṇadeviyā, nagarasamīpe kate;
又如南女神所建，位于城市近侧；
Pubbuttare jayabhūmi-kittābhidhānakepi ca.
以及北边之胜地，皆以开拓之名称呼。
Tathevuttaradeviyā , nagarabbhantare kate;
同样在北女神所建，位于城郊之外；
Soṇṇaguhathūpantike, parimāṇakanāmake.
在金窟山谷之中，得名为度量之处。
Tathā ca uparājena, kate nagarapacchime;
又在副王所建，城西地方也。
Mahāguhathūpantike, maṅgalāvāsanāmake.
「大隐秘窟」之处，名为吉祥住处。
Iti soṇṇavihāresu, vasaṃnekesu vārato;
如此，在众多的所依处中，为持法者所安住；
Sakkato sabbarājūnaṃ, tikkhattuṃ laddhalañchano.
此乃所有诸王所尊敬的萨咖，名为敏锐慧眼，
Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatīti suvikhyāto;
乃闻名遐迩的智慧弘扬法军之长；
Dvevibhaṅgādidhāraṇā, upajjhācariyataṃ patto.
具有两种律仪守护的师长，已通过师承与授戒；
Laṅkādīpāgatānampi, paradīpanivāsinaṃ;
即使是来自斯里兰卡诸岛及他方岛屿、他方国土的民众，
Bhikkhūnaṃ vācako dhammaṃ, paṭipattiṃ niyojako.
比库们的言语者，是表明法义、表现修行的事物。
Yaṃ nissāya visodhesi, sāsanaṃ esa bhūpati;
此教法，正是依靠其而得净化的主宰。
Atthabyañjanasampannaṃ, so’kāsi vaṇṇanaṃ imaṃ.
此处所说的释义，具备义理与标示的充分条件，因此作此称赞。
Sambuddhaparinibbānā, pañcatālīsake’ddhake;
（时间）在佛陀般涅槃后四十五年之内，
Tisate dvisahasse ca, sampatte sā suniṭṭhitā.
已有三百又两千之多，经法皆已圆满周备。
Peṭakālaṅkāravhayaṃ, nettisaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ;
论藏具有经藏之装饰，美妙的正文导引。
Imañca saṅkharontena, yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā.
由此造作的业力，是我曾经种下的善根。
Aññampi tena puññena, patvāna bodhimuttamaṃ;
又凭这善根，我得以成就无上觉悟，证悟究竟菩提。
Tārayitvā bahū satte, moceyyaṃ bhavabandhanā.
渡过无数众生，使诸生命获解脱，我断除轮回之缚。
Sadā rakkhantu rājāno, dhammeneva pajaṃ imaṃ;
愿国王们常护持这法，如同护持子民一般，恒行法道。
Niratā puññakammesu, jotentu jinasāsanaṃ.
愿其常乐于行善，令如来的教法普照光明。
Ime ca pāṇino sabbe, sabbadā nirupaddavā;
这些世间之人，皆无灾难及恶患，永远安乐无恙，
Niccaṃ kalyāṇasaṅkappā, pappontu amataṃ padanti.
恒常生起善念，其得无上涅槃之境。
Iti dīghanikāyaṭṭhakathāya sīlakkhandhavaggasaṃvaṇṇanāya · 如是长部注疏戒蕴品释义中
Sādhuvilāsinī nāma abhinavaṭīkā samattā. · 名为《善喜》的新疏完毕。
Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā niṭṭhitā. · 戒蕴品新疏终。