2. Udumbarikasuttaṃ · 2. 伍顿巴利咖经义注
2. Udumbarikasuttavaṇṇanā二、《优昙婆利经》注释
Nigrodhaparibbājakavatthuvaṇṇanā尼拘陀游方者事缘注释
§49
49.Evaṃme sutanti udumbarikasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – paribbājakoti channaparibbājako. Udumbarikāya paribbājakārāmeti udumbarikāya deviyā santake paribbājakārāme. Sandhānoti tassa nāmaṃ. Ayaṃ pana mahānubhāvo parivāretvā vicarantānaṃ pañcannaṃ upāsakasatānaṃ aggapuriso anāgāmī bhagavatā mahāparisamajjhe evaṃ saṃvaṇṇito –
以上所闻即是优陀摩比库经。在此三段先前词义说明——游方者称为『有盖游方者』。所谓优陀摩比库，是指优陀摩女神所在的游方者止宿处。『止宿处』即该地名。此位大德被尊称为在广大众多居士中，初果圣者阿那含，由世尊于大僧团中宣说教法时，如此记载：
‘‘Chahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato sandhāno gahapati tathāgate niṭṭhaṅgato saddhamme iriyati. Katamehi chahi? Buddhe aveccappasādena dhamme aveccappasādena saṅghe aveccappasādena ariyena sīlena ariyena ñāṇena ariyāya vimuttiyā. Imehi kho, bhikkhave, chahi aṅgehi samannāgato sandhāno gahapati tathāgate niṭṭhaṅgato saddhamme iriyatī’’ti (a. ni. 6.120-139).
『比库们，应知，止宿处的长老俱具六项条件，住持家业，安住如来，圆满法理，究竟正法。何为此六？即对佛陀深信尊敬，对法深信尊敬，对僧团深信尊敬；以及具有圣者之戒，圣者之慧，圣者所证圣果解脱。比库们，具备这六项条件住持家业，安住如来者，名为止宿处长老』（增支部6.120-139）。
So pātoyeva uposathaṅgāni adhiṭṭhāya pubbaṇhasamaye buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ datvā bhikkhūsu vihāraṃ gatesu ghare khuddakamahallakānaṃ dārakānaṃ saddena ubbāḷho satthu santike ‘‘dhammaṃ sossāmī’’ti nikkhanto. Tena vuttaṃ divā divassa rājagahā nikkhamīti. Tattha divā divassāti divasassa divā nāma majjhanhātikkamo, tasmiṃ divasassāpi divābhūte atikkantamatte majjhanhike nikkhamīti attho. Paṭisallīnoti tato tato rūpādigocarato cittaṃ paṭisaṃharitvā nilīno jhānaratisevanāvasena ekībhāvaṃ gato. Manobhāvanīyānanti manavaḍḍhakānaṃ. Ye ca āvajjato manasikaroto cittaṃ vinīvaraṇaṃ hoti unnamati vaḍḍhati.
彼时，正值雨安居，佛教僧团谨守安居戒，在晨时于佛前施行布施，随后往比库们所住处，以孩童的欢喜声音，向世尊表达『我当学习佛法』的发愿。由此说，日日如是，在王舍城中恒常发生。此处『日日』意指白昼，昼定指日中之交，故此白昼亦可说成有昼之内，昼中过度时刻出行之义。『闭关修行』者，意谓从各种色境等外境抽摄心意，安心淡泊，专注于禅那欢喜的修习，心归一相。所谓『心所修习者』即增长心念摄受之法。若心不入定，而散乱不摄，则染污增剧。
§50
50.Unnādiniyātiādīni poṭṭhapādasutte vitthāritanayeneva veditabbāni.
所谓启发展开类义，诸如放脚等词汇，应按『放脚经』详解法理解。
§51
51.Yāvatāti yattakā. Ayaṃ tesaṃ aññataroti ayaṃ tesaṃ abbhantaro eko sāvako, bhagavato kira sāvakā gihianāgāminoyeva pañcasatā rājagahe paṭivasanti. Yesaṃ ekekassa pañca pañca upāsakasatāni parivārā, te sandhāya ‘‘ayaṃ tesaṃ aññataro’’ti āha. Appeva nāmāti tassa upasaṅkamanaṃ patthayamāno āha. Patthanākāraṇaṃ pana poṭṭhapādasutte vuttameva.
『彼至』意即『到达、到此』之意。此处所言者乃其弟子中某一，一位比库，据说该弟子在家缘觉者中阿那含五百众住于王舍城，众中每人五位居士亲族围绕，其众议止宿处，称呼『彼为众中某一』。有人好奇前来探寻，抵达之因乃基于放脚经中所述之事。
§52
52.Etadavocāti āgacchanto antarāmaggeyeva tesaṃ kathāya sutattā etaṃ aññathā kho imetiādivacanaṃ avoca. Tattha aññatitthiyāti dassanenapi ākappenapi kuttenapi ācārenapi vihārenapi iriyāpathenapi aññe titthiyāti aññatitthiyā. Saṅgamma samāgammāti saṅgantvā samāgantvā rāsi hutvā nisinnaṭṭhāne. Araññavanapatthānīti araññavanapatthāni gāmūpacārato muttāni dūrasenāsanāni. Pantānīti dūratarāni manussūpacāravirahitāni. Appasaddānīti vihārūpacārena gacchato addhikajanassapi saddena mandasaddāni. Appanigghosānīti avibhāvitatthena nigghosena mandanigghosāni. Vijanavātānīti antosañcārino janassa vātena vigatavātāni. Manussarāhasseyyakānīti manussānaṃ rahassakaraṇassa yuttāni anucchavikāni. Paṭisallānasāruppānīti ekībhāvassa anurūpāni. Iti sandhāno gahapati ‘‘aho mama satthā yo evarūpāni senāsanāni paṭisevatī’’ti añjaliṃ paggayha uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhapetvā imaṃ udānaṃ udānento nisīdi.
『如是曰』者，来临者于会中或途中央，听闻众论后叹感『此事有别』，如是宣说。『其它宗派者』意指说教，称谓，行为处所，行脚所由，及进出诸方面与他派不同者。『会集』者，如聚合者，聚会时坐于固定之席。『林野村路』者，为修行者离群独处之林野，及乡间道路。『远远』者，离人世较远。『轻声』者，往往同宗众行时，尽量使声音和缓，低沉而不扰人。『缓和之声』者，为轻声之更具体称。『吹息』者，指呼吸默声调息，以致气息徐缓宁静。『灭尽修行者』所止俱为如是，甚得尊重。于是止宿处住持者赞叹曰：『啊，我师受护者，竟修持此等净处』。双手合十，端坐正身，默作祈愿，默念此颂语，便坐于处。
§53
53.Evaṃ vutteti evaṃ sandhānena gahapatinā udānaṃ udānentena vutte. Nigrodho paribbājako ayaṃ gahapati mama santike nisinnopi attano satthāraṃyeva thometi ukkaṃsati, amhe pana atthītipi na maññati, etasmiṃ uppannakopaṃ samaṇassa gotamassa upari pātessāmīti sandhānaṃ gahapatiṃ etadavoca.
第53节。此言指彼户主以如是因缘告诉经句。此户主人称：那披树下的游方比库，即使坐于我侧，仍然斥责自己之导师。我们却认为自己有利益，却不自觉。由此对游方比库果德玛生起忿怒。户主基于此因缘对此言说。
Yaggheti codanatthe nipāto. Jāneyyāsīti bujjheyyāsi passeyyāsi. Kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapatīti kena kāraṇena kena puggalena saddhiṃ samaṇo gotamo sallapati vadati bhāsati. Kiṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yadi kiñci sallāpakāraṇaṃ bhaveyya, yadi vā koci samaṇassa gotamassa santikaṃ sallāpatthiko gaccheyya, sallapeyya, na pana kāraṇaṃ atthi, na tassa santikaṃ koci gacchati, svāyaṃ kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, asallapanto kathaṃ unnādī bhavissatī’’ti.
所谓‘砸’者，意指驱策的击打。应当知晓、理解、观察者。何因何缘，何人何故，与游方比库果德玛共语？何因何缘有此说辞与言说？其意为何？‘若有任何言语交流之由，或有人与游方比库果德玛同处时进行言语交流，然无所由，无人前往其侧，游方比库果德玛自言自语，非与他人言语，彼如何得大声呼喊？’如此说明。
Sākacchanti saṃsandanaṃ. Paññāveyyattiyanti uttarapaccuttaranayena ñāṇabyattabhāvaṃ. Suññāgārahatāti suññāgāresu naṭṭhā, samaṇena hi gotamena bodhimūle appamattikā paññā adhigatā, sāpissa suññāgāresu ekakassa nisīdato naṭṭhā. Yadi pana mayaṃ viya gaṇasaṅgaṇikaṃ katvā nisīdeyya, nāssa paññā nasseyyāti dasseti. Aparisāvacaroti avisāradattā parisaṃ otarituṃ na sakkoti. Nālaṃ sallāpāyāti na samattho sallāpaṃ kātuṃ. Antamantānevāti koci maṃ pañhaṃ puccheyyāti pañhābhīto antamantāneva pantasenāsanāni sevati. Gokāṇāti ekakkhihatā kāṇagāvī. Sā kira pariyantacārinī hoti, antamantāneva sevati. Sā kira kāṇakkhibhāvena vanantābhimukhīpi na sakkoti bhavituṃ. Kasmā? Yasmā pattena vā sākhāya vā kaṇṭakena vā pahārassa bhāyati. Gunnaṃ abhimukhīpi na sakkoti bhavituṃ. Kasmā? Yasmā siṅgena vā kaṇṇena vā vālena vā pahārassa bhāyati. Iṅghāti codanatthe nipāto. Saṃsādeyyāmāti ekapañhapucchaneneva saṃsādanaṃ visādamāpannaṃ kareyyāma. Tucchakumbhīva nanti rittaghaṭaṃ viya naṃ. Orodheyyāmāti vinandheyyāma. Pūritaghaṭo hi ito cito ca parivattetvā na suvinandhanīyo hoti. Rittako yathāruci parivattetvā sakkā hoti vinandhituṃ, evameva hatapaññatāya rittakumbhisadisaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādavinandhanena samantā vinandhissāmāti vadati.
所谓议论是指因缘相会。所谓‘智慧丧失’意指因后继先导之对比，智慧不彰之状态。‘空屋’者，空舍中无所有。游方比库果德玛于菩提树下极微妙得智慧，即使在空屋中独处亦无所有失。若如我们一般聚集群坐，智慧即不存也。所谓“不礼貌”者，指不熟练而无法降伏聚众者。所谓“不能语言者”，不善对话。所谓“终日躲避者”，意指如遭遇质询恐惧，唯躲避避之者。所谓“牛群”是受驯的耕牛或乳牛。其若四处游走，常躲避处于终日避避。若因羞怯而无法入林中，何故？因其惧有刺物或荆棘所伤，不能迎向优点而居，何故？因惧公牛、犬、猪之攻击。所谓激励之击打者，即驱策之击打。所谓“议论”，指一问一答之相应对话，以消除忧伤。象缸空无盖，如空罐一般不能守护。所谓“倒转”，即翻覆，无法守护。空罐翻转虽合心意，能守护，然因智慧缺乏，如空罐之游方比库果德玛，因辩论之苦，终将全然痛苦相续。此义如是言。
Iti paribbājako satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ nalāṭamaṇḍalaṃ apassanto dasabalassa parammukhā attano balaṃ dīpento asambhinnaṃ khattiyakumāraṃ jātiyā ghaṭṭayanto caṇḍālaputto viya asambhinnakesarasīhaṃ migarājānaṃ thāmena ghaṭṭento jarasiṅgālo viya ca nānappakāraṃ tucchagajjitaṃ gajji. Upāsakopi cintesi ‘‘ayaṃ paribbājako ati viya gajjati, avīciphusanatthāya pādaṃ, bhavaggaggahaṇatthāya hatthaṃ pasārayanto viya niratthakaṃ vāyamati. Sace me satthā imaṃ ṭhānamāgaccheyya, imassa paribbājakassa yāva bhavaggā ussitaṃ mānaddhajaṃ ṭhānasova opāteyyā’’ti.
如此，此游方比库未见世尊所具金色头环，虽为门庭显赫达其家族之勇士，且有力士成员，犹如猛虎咆哮，如猛狮咆哮一般勇猛，亦如猎王手持矛戟，其声无数，尽为无用之呼喊。在家居士亦思量：‘此游方比库吼声过甚，似为驱赶恶蛇，伸脚践踏地，伸手摊开似徒劳努力。如若我家导师来此，定当惩戒此游方比库直至其徒劳无益之叫声止息。’
§54
54. Bhagavāpi tesaṃ taṃ kathāsallāpaṃ assosiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘assosi kho imaṃ kathāsallāpa’’nti.
第54节。世尊亦曾闻此等言语闲谈。如是世尊说：‘我确实听闻此言语闲谈。’
Sumāgadhāyāti sumāgadhā nāma pokkharaṇī, yassā tīre nisinno aññataro puriso padumanāḷantarehi asurabhavanaṃ pavisantaṃ asurasenaṃ addasa. Moranivāpoti nivāpo vuccati bhattaṃ, yattha morānaṃ abhayena saddhiṃ nivāpo dinno, taṃ ṭhānanti attho. Abbhokāseti aṅgaṇaṭṭhāne. Assāsapattāti tuṭṭhipattā somanassapattā. Ajjhāsayanti uttamanissayabhūtaṃ. Ādibrahmacariyanti purāṇabrahmacariyasaṅkhātaṃ ariyamaggaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ko nāma so, bhante, dhammo yena bhagavatā sāvakā vinītā ajjhāsayādibrahmacariyabhūtaṃ ariyamaggaṃ pūretvā arahattādhigamavasena assāsapattā paṭijānantī’’ti.
所谓须摩迦达，即须摩迦达池，某人坐于其岸，见一人通过莲叶芦苇之中，进入魔人之所。所谓猛犸兽饲养者，即以猛犸兽无畏跟随而得之牧场。所谓院落，指庭院场所。所谓满足所作即心安，乐意所获。所谓持守上座，为第一因缘。所谓原初梵行，指古昔之梵行，被称为圣道。此语言意谓：‘尊者，请问此人何名？何法以致诸弟子恭敬承受、牢记并持守此原初之梵行圣道，得阿拉汉果证，也获满足乐意？”
Tapojigucchāvādavaṇṇanā苦行避恶论注释
§55
55.Vippakatāti mamāgamanapaccayā aniṭṭhitā, va hutvā ṭhitā, kathehi, ahametaṃ niṭṭhapetvā matthakaṃ pāpetvā dassemīti sabbaññupavāraṇaṃ pavāresi.
55.因缘果报的关系未曾稳定，曾经消失后又重新出现，倘若由何而说呢？我舍弃此后安住于彼，观察其现象，便展开全面的论证。
§56
56.Dujjānaṃ khoti bhagavā paribbājakassa vacanaṃ sutvā ‘‘ayaṃ paribbājako mayā sāvakānaṃ desetabbaṃ dhammaṃ tehi pūretabbaṃ paṭipattiṃ pucchati, sacassāhaṃ āditova taṃ kathessāmi, kathitampi naṃ na jānissati, ayaṃ pana vīriyena pāpajigucchanavādo, handāhaṃ etasseva visaye pañhaṃ pucchāpetvā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ laddhiyā niratthakabhāvaṃ dassemi. Atha pacchā imaṃ pañhaṃ byākarissāmī’’ti cintetvā dujjānaṃ kho etantiādimāha. Tattha sake ācariyaketi attano ācariyavāde. Adhijeguccheti vīriyena pāpajigucchanabhāve. Kathaṃ santāti kathaṃ bhūtā. Tapojigucchāti vīriyena pāpajigucchā pāpavivajjanā. Paripuṇṇāti parisuddhā. Kathaṃaparipuṇṇāti kathaṃ aparisuddhā hotīti evaṃ pucchāti. Yatra hi nāmāti yo nāma.
56.世尊听闻游方比库言辞后说：“这游方比库探询我所应为弟子宣说的法，当由他们充满并修持。我必如同破浪先导，将逐一说明，但他们即便听闻，也未必了知。此人因努力而持于恶法蔽障，我今日当就此议题反问，依他与众多沙门婆罗门所得之答，示现其无益之性。随后我将阐释此问。”如是思惟，遂言“恶行”起初便如是。文中‘师者’意指本人所传教理。‘努力恶蔽’意为因精进而起恶秽之徒。‘如何为存’即如何存在，‘如何已成’即如何既成。‘苦集’为凭精进导致恶之蔽障及恶业所染。‘圆满者’则为清净无染之义。‘何为不圆满’即为不清净。于是他推问：“何者为名呢？”
§57
57.Appasaddekatvāti nirave appasadde katvā. So kira cintesi – ‘‘samaṇo gotamo ekaṃ pañhampi na katheti, sallāpakathāpissa atibahukā natthi, ime pana ādito paṭṭhāya samaṇaṃ gotamaṃ anuvattanti ceva pasaṃsanti ca, handāhaṃ ime nissadde katvā sayaṃ kathemī’’ti. So tathā akāsi. Tena vuttaṃ ‘‘appasadde katvā’’ti. ‘‘Tapojigucchavādā’’tiādīsu tapojigucchaṃ vadāma, manasāpi tameva sārato gahetvā vicarāma, kāyenapimhā tameva allīnā, nānappakārakaṃ attakilamathānuyogamanuyuttā viharāmāti attho.
57.所谓静音者，乃是内心平息，寂静无声。此人所思为：“沙门果德玛不言一切问题，且非多语众说者。然此法源自此人起首，追随者众，且称誉者多。今日我若沉默不语，又当如何言说？”遂如是行。由此说起“静默不言”。所谓“苦蔽论”等中指‘苦蔽论述’，我内心于此为主，专注思惟，身心也专注于此。因专注于不同之自我障碍、杂扰等，而独守一理而行解，则是此意。
Upakkilesavaṇṇanā随烦恼注释
§58
58.Tapassīti tapanissitako. ‘‘Acelako’’tiādīni sīhanāde (dī. ni. aṭṭha. 1.393) vitthāritanayeneva veditabbāni. Tapaṃ samādiyatīti acelakabhāvādikaṃ tapaṃ sammā ādiyati, daḷhaṃ gaṇhāti. Attamano hotīti ko añño mayā sadiso imasmiṃ tape atthīti tuṭṭhamano hoti. Paripuṇṇasaṅkappoti alamettāvatāti evaṃ pariyositasaṅkappo, idañca titthiyānaṃ vasena āgataṃ. Sāsanāvacarenāpi pana dīpetabbaṃ. Ekacco hi dhutaṅgaṃ samādiyati, so teneva dhutaṅgena ko añño mayā sadiso dhutaṅgadharoti attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Tapassino upakkileso hotīti duvidhassāpetassa tapassino ayaṃ upakkileso hoti. Ettāvatāyaṃ tapo upakkileso hotīti vadāmi.
58.苦乃专注修行者。‘独觉’等词，依《长部大毗尼经》(大毗尼注释第一部，页393)中详释，宜知晓。苦修者由无碍之特性，精确习持苦行，坚定持之。‘自喜’者，谓无他可比此苦修，因而乐意之。所谓‘圆满之念’即为无条件之周到悉念，如此理念乃出自戾见者之持，虽为缘俗用而在教中亦应声明。凡有者必修清净苦行，故称圆满念。悉有人执持一己清苦，谓其苦修如无他者可及，故有喜乐之意。苦修者染污余毒，即此所说之染污。故此苦行即名为污染。
Attānukkaṃsetīti ‘‘ko mayā sadiso atthī’’ti attānaṃ ukkaṃsati ukkhipati. Paraṃ vambhetīti ‘‘ayaṃ na mādiso’’ti paraṃ saṃhāreti avakkhipati.
所谓“自毁”，即检验“谁最似我”，将自我分割、打破。所谓“陷害他人”，乃识别“此非我人”，继而反制、击破他者之意。
Majjatīti mānamadakaraṇena majjati. Mucchatīti mucchito hoti gadhito ajjhāpanno. Pamādamāpajjatīti etadeva sāranti pamādamāpajjati. Sāsane pabbajitopi dhutaṅgasuddhiko hoti, na kammaṭṭhānasuddhiko. Dhutaṅgameva arahattaṃ viya sārato pacceti.
所谓“浸没”，即由我慢烦恼所溺没。所谓“蒙蔽”，即为被迷惑、困住、无法觉察。所谓“不慎失”，即失准、失谨慎。虽出家学法者因严持苦行而清净，但未必精于禅定法门。唯有苦行者方如阿拉汉般果满，至此境界。
§59
59.Lābhasakkārasilokanti ettha cattāro paccayā labbhantīti lābhā, teyeva suṭṭhu katvā paṭisaṅkharitvā laddhā sakkāro, vaṇṇabhaṇanaṃ siloko. Abhinibbattetīti acelakādibhāvaṃ terasadhutaṅgasamādānaṃ vā nissāya mahālābho uppajjati, tasmā ‘‘abhinibbattetī’’ti vutto. Sesamettha purimavāranayeneva duvidhassāpi tapassino vasena veditabbaṃ.
59.『得利、尊敬、世俗、观点』此四因缘因而得到。所谓『得利』，是指三者精确完成并回向后所得。『尊敬』是赞誉美称。『世俗』是世间常理。『观点』则是识见。因缘成熟故出三乘具足所摄十三善行，即于此乃至究竟解脱产生大利益，故称『出离』。其余则因先前障碍，亦有二种苦行者所经历受用之分，应加分别理解。
§60
60.Vodāsaṃ āpajjatīti dvebhāgaṃ āpajjati, dve bhāge karoti. Khamatīti ruccati. Nakkhamatīti na ruccati. Sāpekkho pajahatīti sataṇho pajahati. Kathaṃ? Pātova khīrabhattaṃ bhutto hoti. Athassa maṃsabhojanaṃ upaneti. Tassa evaṃ hoti ‘‘idāni evarūpaṃ kadā labhissāma, sace jāneyyāma, pātova khīrabhattaṃ na bhuñjeyyāma, kiṃ mayā sakkā kātuṃ, gaccha bho, tvameva bhuñjā’’ti jīvitaṃ pariccajanto viya sāpekkho pajahati. Gadhitoti gedhajāto. Mucchitoti balavataṇhāya mucchito saṃmuṭṭhassatī hutvā. Ajjhāpannoti āmise atilaggo, ‘‘bhuñjissatha, āvuso’’ti dhammanimantanamattampi akatvā mahante mahante kabaḷe karoti. Anādīnavadassāvītiādīnavamattampi na passati. Anissaraṇapaññoti idha mattaññutānissaraṇapaccavekkhaṇaparibhogamattampi na karoti. Lābhasakkārasilokanikantihetūti lābhādīsu taṇhāhetu.
60.「获得喜悦」意为分成两部分而获得，也意为分成两部分来做。『喜悦』即称喜欢。『不喜悦』即称不喜欢。『有偏向地断除』意指专注而断除。如何呢？例如在饭碗中有牛奶饭，随后又进食肉食。此故产生思想：『如今若知道何时能得此类东西，吃不到牛奶饭时，怎能能为呢？去吧，你自己吃吧』，如同舍弃生命般专注断除。『拘缚』意即被束缚。『迷醉』意为由强烈欲望而迷乱，陷入束缚之中。『施令』意为对食物过于依赖，甚至不理睬法义邀约，专做强烈行为。也不察觉不善之量，也未察觉完全脱离依赖的智观。所谓『无依止慧』指未达到智观依止无余的彻底断除程度。因『得、尊、世、观点』诸义，起于渴爱之因。
§61
61.Saṃbhakkhetīti saṃkhādati. Asanivicakkanti vicakkasaṇṭhānā asaniyeva. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘asanivicakkaṃ imassa dantakūṭaṃ mūlabījādīsu na kiñci na saṃbhuñjati. Atha ca pana naṃ samaṇappavādena samaṇoti sañjānantī’’ti. Evaṃ apasādeti avakkhipati. Idaṃ titthiyavasena āgataṃ. Bhikkhuvasena panettha ayaṃ yojanā, attanā dhutaṅgadharo hoti, so aññaṃ evaṃ apasādeti ‘‘kiṃ samaṇā nāma ime samaṇamhāti vadanti, dhutaṅgamattampi natthi, uddesabhattādīni pariyesantā paccayabāhullikā vicarantī’’ti. Lūkhājīvinti acelakādivasena vā dhutaṅgavasena vā lūkhājīviṃ. Issāmacchariyanti parassa sakkārādisampattikhīyanalakkhaṇaṃ issaṃ, sakkārādikaraṇaakkhamanalakkhaṇaṃ macchariyañca.
61.『聚合』即聚集。『非正确界』是聚合的错误聚合。佛所说『此山中之牙如峰顶之根基一切不可食用，也不会被山中比库视为比库』。由此产生轻蔑，将之放弃。如此行为是外道异教。于比库而言，此乃束缚，自身具足十三善行，若轻蔑他人便是不具德行，说：『何等比库称为比库？无十三善行，只寻求声闻果报的执着者』。与无知与迷乱者无异。嫉妒与障碍是他人尊敬等德失损之特征，导致嫉妒及厌恶。
§62
62.Āpāthakanisādīhotīti manussānaṃ āpāthe dassanaṭṭhāne nisīdati. Yattha te passanti, tattha ṭhito vaggulivataṃ carati, pañcātapaṃ tappati, ekapādena tiṭṭhati, sūriyaṃ namassati. Sāsane pabbajitopi samādinnadhutaṅgo sabbarattiṃ sayitvā manussānaṃ cakkhupathe tapaṃ karoti, mahāsāyanheyeva cīvarakuṭiṃ karoti, sūriye uggate paṭisaṃharati, manussānaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā ghaṇḍiṃ paharitvā cīvaraṃ matthake ṭhapetvā caṅkamaṃ otarati, sammuñjaniṃ gahetvā vihāraṅgaṇaṃ sammajjati.
62.『游客与乞食者之类』意即人们出入行走处坐下的众生。于其所见之地处活动如环绕石柱，忍受烈日，单足站立，向太阳顶礼。在教法中，即使已受具足出家戒者，仍持铁志不断修行，一切时间卧寝休息，宛如在广阔之地修住持衣舍。等日升起时收摄，知得人来，扬起肩膀，将衣披放肩，然后缓步离去，拿起扫帚清扫寺院院场，端正自身。
Attānanti attano guṇaṃ adassayamānoti ettha a-kāro nipātamattaṃ, dassayamānoti attho. Idampi me tapasminti idampi kammaṃ mameva tapasmiṃ, paccatte vā bhummaṃ, idampi mama tapoti attho. So hi asukasmiṃ ṭhāne acelako atthi muttācārotiādīni sutvā amhākaṃ esa tapo, amhākaṃ so antevāsikotiādīni bhaṇati. Asukasmiṃ vā pana ṭhāne paṃsukūliko bhikkhu atthītiādīni sutvā amhākaṃ esa tapo, amhākaṃ so antevāsikotiādīni bhaṇati.
『自称』指对自身品德的不了解或误解，此处指以音节不动的形式表现。『了知』意指明义。此句意为：『这也是我的苦行，这也是我的行为，我自己苦修，或相对的他人，这就是我苦行的意义』。听闻众苦行者中存在无愧行为者，及行为不洁之比库，于是说：『此为我苦修，此为我最终归宗』。
Kiñcidevāti kiñci vajjaṃ diṭṭhigataṃ vā. Paṭicchannaṃ sevatīti yathā aññe na jānanti, evaṃ sevati. Akkhamamānaṃ āha khamatīti aruccamānaṃyeva ruccati meti vadati. Attanā kataṃ atimahantampi vajjaṃ appamattakaṃ katvā paññapeti, parena kataṃ dukkaṭamattaṃ vītikkamampi pārājikasadisaṃ katvā dasseti. Anuññeyyanti anujānitabbaṃ anumoditabbaṃ.
『或有些许』指或有小的过失与偏见。『隐匿着侍奉』意即不为他人所察觉地侍奉他人。『恼怒理由说喜欢』意为不悦而后说喜好。自认为大恶行小过失轻微，如实表明，责备他人恶行超过比巴拉基戒，称之为明显不宜之事。应知应敬，且应赞叹。
§63
63.Kodhanohoti upanāhīti kujjhanalakkhaṇena kodhena, veraappaṭinissaggalakkhaṇena upanāhena ca samannāgato. Makkhī hoti paḷāsīti paraguṇamakkhanalakkhaṇena makkhena, yugaggāhalakkhaṇena paḷāsena ca samannāgato.
63.『忿怒』者，谓由忿恚的特征即烦恼之生起而生起忿怒，因由离恨（舍弃怨恨）的特征而具备离恨，兼由忿恚而起的特征亦具足。『蚊蝇』者，谓因如猪油般污秽的油脂状态之特征而称为蚊蝇，因联结期间的相续之特征而称为蝇，并由猪油般污秽的油脂与连接相结合而具足此义。
Issukī hoti maccharīti parasakkārādīsu usūyanalakkhaṇāya issāya, āvāsakulalābhavaṇṇadhammesu maccharāyanalakkhaṇena pañcavidhamaccherena ca samannāgato hoti. Saṭho hoti māyāvīti kerāṭikalakkhaṇena sāṭheyyena, katappaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya ca samannāgato hoti. Thaddhohoti atimānīti nissinehanikkaruṇathaddhalakkhaṇena thambhena, atikkamitvā maññanalakkhaṇena atimānena ca samannāgato hoti. Pāpiccho hotīti asantasambhāvanapatthanalakkhaṇāya pāpicchatāya samannāgato hoti. Pāpikānanti tāsaṃyeva lāmakānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato. Micchādiṭṭhikoti natthi dinnantiādinayappavattāya ayāthāvadiṭṭhiyā upeto. Antaggāhikāyāti sāyeva diṭṭhi ucchedantassa gahitattā ‘‘antaggāhikā’’ti vuccati, tāya samannāgatoti attho. Sandiṭṭhiparāmāsītiādīsu sayaṃ diṭṭhi sandiṭṭhi, sandiṭṭhimeva parāmasati gahetvā vadatīti sandiṭṭhiparāmāsī. Ādhānaṃ vuccati daḷhaṃ suṭṭhu ṭhapitaṃ, tathā katvā gaṇhātīti ādhānaggāhī. Ariṭṭho viya na sakkā hoti paṭinissajjāpetunti duppaṭinissaggī. Yadimeti yadi ime.
『嗔癡』者，谓因嫉妒心即对他人利益的嗔恨之特征而生嗔癡，因色泽等居住处所的不同形态特征而具备蚊蝇类特征，五种蚊蝇皆成其类。『狡诈』者，谓以欺诳的特征即诡诈恶戏与欺瞒而得名，兼由欺瞒的特征而具足。『骄慢』者，谓由不依止、轻慢与无悲心之特征，伴有僵硬。如若超越者，便以自视过高特征而得名，兼以骄慢的特征而具足。『恶心』者，谓由无法亲近、弃离善行的特征而成，恶心即随欲望改异常有。『邪见』者，谓无谛见、谬误言论流转而生邪不实的见地，依邪见所持不正视角。『断灭见』者，谓由持断灭有无界限之见为本，即谓“断灭见”，因其具此义而得名。『见边执着』者，谓自我所见为边，并以此见执着不舍而称见边执着者。『执著』者，谓生硬固执成见，不论正见亦执于众生所见。『坚固』者，谓坚定、安立而不易转移，故称为坚固執著者。『如燃燃起，无法弃绝』者，谓难以放下无法弃除，故称为难舍者。此即此等诸见之所依赖也。
Parisuddhapapaṭikappattakathāvaṇṇanā关于达到清净外皮的谈论注释
§64
64.Idha, nigrodha, tapassīti evaṃ bhagavā aññatitthiyehi gahitaladdhiṃ tesaṃ rakkhitaṃ tapaṃ sabbameva saṃkiliṭṭhanti upakkilesapāḷiṃ dassetvā idāni parisuddhapāḷidassanatthaṃ desanamārabhanto idha, nigrodhātiādimāha. Tattha ‘‘na attamano’’tiādīni vuttavipakkhavaseneva veditabbāni. Sabbavāresu ca lūkhatapassino ceva dhutaṅgadharassa ca vasena yojanā veditabbā. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hotīti evaṃ so tena na attamanatā na paripuṇṇasaṅkappabhāvasaṅkhātena kāraṇena parisuddho nirupakkileso hoti, uttari vāyamamāno kammaṭṭhānasuddhiko hutvā arahattaṃ pāpuṇāti. Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo.
64.此处，关于无花果树与苦行者，世尊对外道众所持之先见与守护苦行所含所有，一切皆被染污烦恼之理说明，今为展现清净巴利语文义而开始宣讲。所谓无花果树，等语由“无我”等诸义释然。应于所有时段察见皱褶发光与废除秽物之衣服之法而知此无花果树。如此因其非我性非妄想盈满之缘起而得清净、无染污之性质，或以此修习法门清净业力而证阿拉汉果。依此方法，应于一切时处察知其理。
§69
69.Addhā kho, bhanteti bhante evaṃ sante ekaṃseneva vīriyena pāpajigucchanavādo parisuddho hotīti anujānāti. Ito parañca aggabhāvaṃ vā sārabhāvaṃ vā ajānanto aggappattā sārappattā cāti āha. Athassa bhagavā sārappattabhāvaṃ paṭisedhento na kho nigrodhātiādimāha . Papaṭikappattā hotīti sāravato rukkhassa sāraṃ phegguṃ tacañca atikkamma bahipapaṭikasadisā hotīti dasseti.
69.尊者，此言：以正如实的勇猛与清净力，即断恶岔言而得清净。后由无知略不解或无根之见或根柢之见，或说集诵集之见。世尊否定根本见，未称无花果树故。所谓落果者，如成熟树木超过果实与叶片往外剥落之状，此乃义理明示。
Parisuddhatacappattādikathāvaṇṇanā关于达到清净树皮等的谈论注释
§70
70.Aggaṃpāpetūti desanāvasena aggaṃ pāpetvā desetu, sāraṃ pāpetvā desetūti dasabalaṃ yācati. Cātuyāmasaṃvarasaṃvutoti catubbidhena saṃvarena pihito. Na pāṇaṃ atipātetīti pāṇaṃ na hanati. Na bhāvitamāsīsatīti bhāvitaṃ nāma tesaṃ saññāya pañca kāmaguṇā, te na āsīsati na sevatīti attho.
70.『应正发起』者，谓以说法之力量先正发起，并广为宣说，祈愿十种伟大力量。谓四种约束已具束缚者。『不杀生』者，不伤害生命。『不生贪欲』者，所谓贪欲五种情态于诸行中不生施与之意，即不施设于贪欲。此义也。
Aduṃ cassa hotīti etañcassa idāni vuccamānaṃ ‘‘so abhiharatī’’tiādilakkhaṇaṃ. Tapassitāyāti tapassibhāvena hoti. Tattha so abhiharatīti so taṃ sīlaṃ abhiharati, uparūpari vaḍḍheti. Sīlaṃ me paripuṇṇaṃ, tapo āraddho, alamettāvatāti na vīriyaṃ vissajjeti. No hīnāyāvattatīti hīnāya gihibhāvatthāya na āvattati. Sīlato uttari visesādhigamatthāya vīriyaṃ karotiyeva, evaṃ karonto so vivittaṃ senāsanaṃ bhajati. ‘‘Arañña’’ntiādīni sāmaññaphale (dī. ni. aṭṭha. 1.216) vitthāritāneva. ‘‘Mettāsahagatenā’’tiādīni visuddhimagge vaṇṇitāni. Tacappattāti papaṭikato abbhantaraṃ tacaṃ pattā. Phegguppattāti tacato abbhantaraṃ phegguṃ pattā, pheggusadisā hotīti attho.
『此者尚在』者，即现今所说者谓“他正宣说”等。谓苦行者性质。此行即正行之守持律仪，且层层增长。谓“戒律已满、苦行已发心、不曾懈怠”，非谓减退。他非为卑劣凡夫心故而退失，而是戒德深厚故作力勇，可说正行乃至虚处清净。由此力行者，隐居独处修习。所谓“林野”等词于一般论述已有详细说明。所谓“大慈”者，于清净道具诸相之解释所及。所谓剥脱叶子者，是指树叶由内至外逐渐脱落。其落叶意味深长。
§74
74. ‘‘Ettāvatā, kho nigrodha, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā cā’’ti idaṃ bhagavā titthiyānaṃ vasenāha. Titthiyānañhi lābhasakkāro rukkhassa sākhāpalāsasadiso. Pañcasīlamattakaṃ papaṭikasadisaṃ. Aṭṭhasamāpattimattaṃ tacasadisaṃ. Pubbenivāsañāṇāvasānā abhiññā pheggusadisā. Dibbacakkhuṃ panete arahattanti gahetvā vicaranti. Tena nesaṃ taṃ rukkhassa sārasadisaṃ. Sāsane pana lābhasakkāro sākhāpalāsasadiso. Sīlasampadā papaṭikasadisā. Jhānasamāpattiyo tacasadisā. Lokiyābhiññā pheggusadisā. Maggaphalaṃ sāro. Iti bhagavatā attano sāsanaṃ onatavinataphalabhārabharitarukkhūpamāya upamitaṃ. So desanākusalatāya tato tacasārasampattito mama sāsanaṃ uttaritarañceva paṇītatarañca, taṃ tuvaṃ kadā jānissasīti attanodesanāya visesabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘iti kho nigrodhā’’ti desanaṃ ārabhi . Te paribbājakāti te tassa parivārā tiṃsasatasaṅkhyā paribbājakā. Ettha mayaṃ anassāmāti ettha acelakapāḷiādīsu, idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘amhākaṃ acelakapāḷimattampi natthi , kuto parisuddhapāḷi. Amhākaṃ parisuddhapāḷimattampi natthi, kuto cātuyāmasaṃvarādīni. Cātuyāmasaṃvaropi natthi, kuto araññavāsādīni. Araññavāsopi natthi, kuto nīvaraṇappahānādīni. Nīvaraṇappahānampi natthi, kuto brahmavihārādīni. Brahmavihāramattampi natthi, kuto pubbenivāsādīni. Pubbenivāsañāṇamattampi natthi, kuto amhākaṃ dibbacakkhu. Ettha mayaṃ saācariyakā naṭṭhā’’ti. Ito bhiyyo uttaritaranti ito dibbacakkhuñāṇādhigamato bhiyyo aññaṃ uttaritaraṃ visesādhigamaṃ mayaṃ sutivasenāpi na jānāmāti vadanti.
第七十四节：“如此这般，尼葛陀树，树叶成簇且根茎俱全，具有顶端芽以及果实。”这是世尊因外道众多而作的比喻。外道比喻树干枝桠如枝叶茂盛的树，具五戒的轻薄如薄枝，具八禅的境界如芽，前世知识断绝的神通如果。以天眼观察，这果实即为阿拉汉果，于是他们环游四方。故而外道犹如这树干枝叶。教法则如外道所比，犹如枝叶；戒德具足，如薄枝；禅定成就，如枝芽；世间神通知识，如果实；修行之道及其果实是根本。世尊以自己之教法，为不染污染之果实重量之树作了这样的比喻。此后，因世尊教法现起而烦恼减少，教义得成更纯正、更高远。你何时能知晓此义？为自我开示特别显现本质而说明“如此这般，尼葛陀树”这一教说并开始。那些游方比库是其随从计三百余人。此处我们称他们为无衣外道等。在此记载有“我们连无衣外道的语录也无，何况纯正巴利语。我们连纯正巴利语也无，何况四梵戒等戒法。四梵戒亦无，何况深林隐居等修行。深林隐居亦无，何况除烦恼等禅定修持。除烦恼亦无，何况梵行等善业。梵行亦无，何况前世知识。前世知识亦无，何况我们的天眼神通。这里我们没有教师”之语。此后愈加远离正知大智慧的获得及其他殊胜证得，我们即使遍听也不知其真正意涵，乃知如此。
Nigrodhassapajjhāyanavaṇṇanā尼果罗陀诵习之解释
§75
75.Atha nigrodhaṃ paribbājakanti evaṃ kirassa ahosi ‘‘ime paribbājakā idāni bhagavato bhāsitaṃ sussūsanti, iminā ca nigrodhena bhagavato parammukhā kakkhaḷaṃ durāsadavacanaṃ vuttaṃ, idāni ayampi sotukāmo jāto, kālo dāni me imassa mānaddhajaṃ nipātetvā bhagavato sāsanaṃ ukkhipitu’’nti. Atha nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca. Aparampissa ahosi ‘‘ayaṃ mayi akathente satthāraṃ na khamāpessati, tadassa anāgate ahitāya dukkhāya saṃvattissati, mayā pana kathite khamāpessati, tadassa bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Atha nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca. Aparisāvacaraṃ pana naṃ karothāti ettha panāti nipāto, atha naṃ aparisāvacaraṃ karothāti attho. ‘‘Aparisāvacareta’’ntipi pāṭho, aparisāvacaraṃ vā etaṃ karotha, gokāṇādīnaṃ vā aññataranti attho.
第七十五节。此时，游方比库尼葛陀树者憔悴如此，心里想：“这些游方比库，刚刚听闻世尊所说，今此尼葛陀树作为世尊启示的最高坚牢教法象征；我也已经生起愿闻乐闻之心。如今时至，我愿以智慧铲除我内心的蔽障，弘扬世尊教法。”接着此尼葛陀树对那游方比库说：“若不为我言说，教师绝不宽恕。届时，将生诸多不善与苦恼。就我所言，教师必将宽恕；为此将获得长久之利益与安乐。”之后此尼葛陀树对那游方比库言：“你应当不违犯戒规。”这里“不违犯戒规”意即应终不犯戒。若不犯戒，即戒律清净；触犯戒律即意味着违处。此处“不违犯戒规”有不同解说，一是戒无怨悔之戒律，二是治牛羊等家畜的严戒等意思。
Gokāṇanti etthāpi gokāṇaṃ pariyantacāriniṃ viya karothāti attho. Tuṇhībhūtoti tuṇhībhāvaṃ upagato. Maṅkubhūtoti nittejataṃ āpanno. Pattakkhandhoti onatagīvo. Adhomukhoti heṭṭhāmukho.
牛羊之意，此处亦指牧群般缓慢徘徊之意。寂静之意为进入寂灭之状态。塌陷之意指身躯弯曲塌陷。带着驼峰意指背部隆起。下垂之意指身体部位朝向下方。
§76
76.Buddhoso bhagavā bodhāyāti sayaṃ buddho sattānampi catusaccabodhatthāya dhammaṃ deseti. Dantoti cakkhutopi danto…pe… manatopi danto. Damathāyāti aññesampi damanatthāya eva, na vādatthāya. Santoti rāgasantatāya santo, dosamohasantatāya sabba akusalasabbābhisaṅkhārasantatāya santo. Samathāyāti mahājanassa rāgādisamanatthāya dhammaṃ deseti. Tiṇṇoti cattāro oghe tiṇṇo. Taraṇāyāti mahājanassa oghanittharaṇatthāya. Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto. Parinibbānāyāti mahājanassāpi sabbakilesaparinibbānatthāya dhammaṃ deseti.
第七十六节。佛者，是觉者也，佛自度且度他，以四圣谛觉悟众生而说法。『驯服』者，意指眼、心皆被驯服者。欲望执著皆被撼伏者，恼恨、痴迷皆被消弥者，诸恶不善法恒被镇压者，谓之“驯服”。『制伏』者，佛为大众而诠释以断欲等烦恼为目的。『渡越』者，意谓越过四重洪流。『宁静』者，指众生界中烦恼障一切灭尽。『涅槃』者，即烦恼尽灭之境界。『成涅槃者』，谓佛亦为大众诠释一切烦恼断尽之法。
Brahmacariyapariyosānādivaṇṇanā梵行圆满等之解释
§77
77.Accayotiādīni sāmaññaphale (dī. ni. aṭṭha. 1.250) vuttāni. Ujujātikoti kāyavaṅkādivirahito ujusabhāvo. Ahamanusāsāmīti ahaṃ tādisaṃ puggalaṃ anusāsāmi, dhammaṃ assa desemi. Sattāhanti sattadivasāni, idaṃ sabbampi bhagavā dandhapaññaṃ puggalaṃ sandhāyāha asaṭho pana amāyāvī ujujātiko taṃmuhutteneva arahattaṃ pattuṃ sakkhissati. Iti bhagavā ‘‘asaṭha’’ntiādivacanena saṭho hi vaṅkavaṅko, mayāpi na sakkā anusāsitunti dīpento paribbājakaṃ pādesu gahetvā mahāmerupādatale viya khipittha. Kasmā? Ayañhi atisaṭho, kuṭilacitto satthari evaṃ kathentepi buddhadhammasaṅghesu nādhimuccati, adhimuccanatthāya sotaṃ na odahati, kohaññe ṭhito satthāraṃ khamāpeti. Tasmā bhagavā tassajjhāsayaṃ viditvā ‘‘etu viññū puriso asaṭho’’tiādimāha. Saṭhaṃ panāhaṃ anusāsituṃ na sakkomīti.
第七十七节。关于成就的诸果（引自dīgha nikāya等），“正直体魄”意指肢体无曲者。所谓“我教化”即“我教导其人，我宣说法门”。“七日”即七天。佛对贤者称之为“正直无曲”，表明虽有曲折内心，亦非难以开导。佛如同迅捷奔腾的雄象攀越高山，亦能开示其徒弟。何以如此？因极其曲折内心之教师，即使如此言说佛法传承，也终不会放弃，决不会放弃听闻，何况生起恼怒而拒绝放弃教师传道。是以世尊知其心经，称“此人聪明而曲折”。“曲折者”表示难以开导，我不能强迫其接受指导。
§78
78.Antevāsikamyatāti antevāsikamyatāya, amhe antevāsike icchanto. Evamāhāti ‘‘etu viññupuriso’’tiādimāha. Yo eva vo ācariyoti yo eva tumhākaṃ pakatiyā ācariyo. Uddesā no cāvetukāmoti attano anusāsaniṃ gāhāpetvā amhe amhākaṃ uddesato cāvetukāmo. Soeva vo uddeso hotūti yo tumhākaṃ pakatiyā uddeso, so tumhākaṃyeva hotu , na mayaṃ tumhākaṃ uddesena atthikā. Ājīvāti ājīvato. Akusalasaṅkhātāti akusalāti koṭṭhāsaṃ pattā. Akusalā dhammāti dvādasa akusalacittuppādadhammā taṇhāyeva vā visesena. Sā hi punabbhavakaraṇato ‘‘ponobbhavikā’’ti vuttā. Sadarathāti kilesadarathasampayuttā. Jātijarāmaraṇiyāti jātijarāmaraṇānaṃ paccayabhūtā. Saṃkilesikā dhammāti dvādasa akusalacittuppādā. Vodāniyāti, samathavipassanā dhammā. Te hi satte vodāpenti, tasmā ‘‘vodāniyā’’ti vuccanti. Paññāpāripūrinti maggapaññāpāripūriṃ. Vepullattañcāti phalapaññāvepullataṃ, ubhopi vā etāni aññamaññavevacanāneva. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘tato tumhe maggapaññañceva phalapaññañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’’ti. Evaṃ bhagavā paribbājake ārabbha attano ovādānusāsaniyā phalaṃ dassento arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhapesi.
第七十八节。所谓“欲作最后居士”即指有渴望为最后居士之意，众人如此宣说“此乃聪明人也”。“教师”即指你们之间的老师。若谓“无我命令”，则自己持守自己的教导，不愿接受他人指导，我们欲从自己带领。其所谓“你们之间的导师”，即是你们的导师，绝非我导师。所谓“生计”即谋生活来源。所谓“不善习气”即指集聚、不良心理诸法。所谓“不善法”即十二种不善心理生起法，其中渴爱尤为重要。此乃因再生所致，称为“轮回者”。所谓“执著者”即与烦恼执著相连。所谓“生老死苦”即为生死及其因缘。所谓“烦恼污染”即指十二种坏习惯法。修习止观法称为“知识法”。这些法可令众生生起知识，故称之为“知识者”。所谓“智慧圆满”即通达圣道智慧圆满。所谓“增长”即果位智慧丰富增强。以上诸义相互表述不同词语。经文亦云：“尔时，汝等应分别见证道之智慧与果位智慧，亲自证得菩提，具足三学后而受用律仪。”于是，世尊以阿拉汉果庄严其教，以启示游方比库，使其证得阿拉汉果，结束论议。
§79
79.Yathā taṃ mārenāti yathā mārena pariyuṭṭhitacittā nisīdanti evameva tuṇhībhūtā…pe… appaṭibhānā nisinnā.
79.譬如被魔所缠绕者，魔所缠绕心则安坐；同样，那些心已寂灭、静止者，也如是安住，不会有烦忧干扰坐下。
Māro kira satthā ativiya gajjanto buddhabalaṃ dīpetvā imesaṃ paribbājakānaṃ dhammaṃ deseti, kadāci dhammābhisamayo bhaveyya, handāhaṃ pariyuṭṭhāmīti so tesaṃ cittāni pariyuṭṭhāsi. Appahīnavipallāsānañhi cittaṃ mārassa yathākāmakaraṇīyaṃ hoti. Tepi mārena pariyuṭṭhitacittā thaddhaṅgapaccaṅgā viya tuṇhī appaṭibhānā nisīdiṃsu. Atha satthā ime paribbājakā ativiya niravā hutvā nisinnā, kiṃ nu khoti āvajjanto mārena pariyuṭṭhitabhāvaṃ aññāsi. Sace pana tesaṃ maggaphaluppattihetu bhaveyya, māraṃ paṭibāhitvāpi bhagavā dhammaṃ deseyya, so pana tesaṃ natthi. ‘‘Sabbepi me tucchapurisā’’ti aññāsi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho bhagavato etadahosi sabbepi me moghapurisā’’tiādi.
魔即障碍者，譬如惊雷，极力动摇佛法威力，照亮这些游方修行者的法。当时佛语：『何时法得安住，今日我已解脱』，佛便使他们心志安住如释。然而，魔所引起的恶变心，任由其自然如愿行使。这些被魔缠绕的心，像松弛四肢一样静止不动。之后佛极其清净安住而坐时，魔惧怕他人知晓其被魔缠绕的状态。倘若这些游方修行者能据此而得道果，佛即使击退魔，亦须宣说法，然此状态并不存在。他们知晓佛为「凡夫愚人」。因此说：「当时世尊即是如此，为我全是愚人」等言。
Tattha phuṭṭhā pāpimatāti pāpimatā mārena phuṭṭhā. Yatra hi nāmāti yesu nāma. Aññāṇatthampīti jānanatthampi. Kiṃ karissati sattāhoti samaṇena gotamena paricchinnasattāho amhākaṃ kiṃ karissati. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘samaṇena gotamena ‘sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattāha’nti vuttaṃ, so sattāho amhākaṃ kiṃ apphāsukaṃ karissati. Handa mayaṃ sattāhabbhantare etaṃ dhammaṃ sacchikātuṃ sakkā, na sakkāti aññāṇatthampi brahmacariyaṃ carissāmā’’ti. Atha vā jānāma tāvassa dhammanti ekadivase ekavāraṃ aññāṇatthampi etesaṃ cittaṃ nuppannaṃ, sattāho pana etesaṃ kusītānaṃ kiṃ karissati, kiṃ sakkhissanti te sattāhaṃ pūretunti ayamettha adhippāyo. Sīhanādanti paravādabhindanaṃ sakavādasamussāpanañca abhītanādaṃ naditvā. Paccupaṭṭhāsīti patiṭṭhito. Tāvadevāti tasmiññeva khaṇe. Rājagahaṃ pāvisīti rājagahameva paviṭṭho. Tesaṃ pana paribbājakānaṃ kiñcāpi idaṃ suttantaṃ sutvā viseso na nibbatto, āyatiṃ pana nesaṃ vāsanāya paccayo bhavissatīti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
此处『被触者』谓被魔所感。所感者，即为所知。『能做何事七日』：指如来断除七日烦恼，问我辈作何？此言「如来经宣自己将证得正知正见，安住而行七日」。我等于七日内能证此法，不能证便不修行。又知一日一法，心无所起，问七日无常者如何能证？能见七日苦者，心不生怀疑，故而此为胜妙。狮吼者，破除他异议，断绝诡辩，发出震慑之音。『现前诸事』，即当时发生的种种事。『那时此地』即为一刻、王舍城内。游方众聆听此教义而不生烦恼，有如来世享福之因，是以万缘皆以安立为胜。
Sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya · 《善吉祥光》长部注疏之
Udumbarikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《伍顿巴利咖经》之解释完毕。