1. Mahāpadānasuttaṃ1. 大本经
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Dīghanikāyo · 长部
Mahāvaggapāḷi · 大品部
1. Mahāpadānasuttaṃ1. 大本经
Pubbenivāsapaṭisaṃyuttakathā宿住相应论
§1
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme karerikuṭikāyaṃ. Atha kho sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘‘itipi pubbenivāso, itipi pubbenivāso’’ti.
如是我闻:一时,世尊住在沙瓦提揭德林给孤独园的咖雷利咖小屋。那时,许多比库于午食后从托钵返回,集坐于咖雷利咖圆堂,生起与宿住相关的法义谈论——「如此宿住,如此宿住。」
§2
Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya tesaṃ bhikkhūnaṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?
世尊以清净超越凡人的天耳界,听到那些比库如此的谈论。于是世尊从座而起,前往咖雷利咖圆堂,到已,坐于所设之座。坐已,世尊对比库们说:「比库们,你们如今坐着谈论什么?你们未完的谈论是什么?」
Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘itipi pubbenivāso itipi pubbenivāso’ti. Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā. Atha bhagavā anuppatto’’ti.
如是所说时,那些比库对世尊这样说:「尊者,我们于午食后从托钵返回,集坐于咖雷利咖圆堂,生起与宿住相关的法义谈论——『如此宿住,如此宿住。』尊者,这就是我们未完的谈论,然后世尊来到。」
§3
‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha,sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
「比库们,你们想听与宿住相关的法义开示吗?」「世尊,正是时候;善逝,正是时候,世尊应开示与宿住相关的法义开示,听了世尊的开示,比库们将受持。」「那么,比库们,谛听,善作意,我将说。」「是的,尊者。」那些比库应答世尊。世尊如此说——
§4
‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Ito so, bhikkhave, ekatiṃse kappe yaṃ sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Tasmiññeva kho, bhikkhave, ekatiṃse kappe vessabhū bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe koṇāgamano bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno.
「比库们,从今九十一劫之前,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。比库们,从今三十一劫之前,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。比库们,就在那三十一劫中,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。比库们,就在此贤劫中,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。比库们,就在此贤劫中,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。比库们,就在此贤劫中,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。比库们,就在此贤劫中,我如今阿拉汉、正等正觉者出现于世。」
§5
‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosiṃ, khattiyakule uppanno.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者生于婆罗门种姓,出生于婆罗门家族。比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者生于婆罗门种姓,出生于婆罗门家族。比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者生于婆罗门种姓,出生于婆罗门家族。比库们,我如今阿拉汉、正等正觉者生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。」
§6
‘‘Vipassī , bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho gotamo gottena ahosiṃ.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是衮丹雅。比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是衮丹雅。比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是衮丹雅。比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是咖沙巴。比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是咖沙巴。比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是咖沙巴。比库们,我如今阿拉汉、正等正觉者,族姓是果德玛。」
§7
‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sattativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa saṭṭhivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa cattālīsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tiṃsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vīsativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ; yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为八万岁。比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为七万岁。比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为六万岁。比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为四万岁。比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为三万岁。比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为二万岁。比库们,我如今寿量短少、微小而轻;长寿者百岁,或稍多一些。」
§8
‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho puṇḍarīkassa mūle abhisambuddho. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sālassa mūle abhisambuddho. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sirīsassa mūle abhisambuddho. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho udumbarassa mūle abhisambuddho. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho nigrodhassa mūle abhisambuddho. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho assatthassa mūle abhisambuddho.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者于巴嗒离树下证悟。比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者于奔达利咖树下证悟。比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者于沙罗树下证悟。比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者于西利沙树下证悟。比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者于乌敦跋罗树下证悟。比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者于尼果达树下证悟。比库们,我如今阿拉汉、正等正觉者于阿沙他树下证悟。」
§9
‘‘Vipassissa , bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa soṇuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为堪达、提沙的上首双贤弟子。比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为阿毗布、三跋瓦的上首双贤弟子。比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为索那、乌答拉的上首双贤弟子。比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为维图拉、三吉瓦的上首双贤弟子。比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为毗夜、苏答拉的上首双贤弟子。比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为提沙、跋拉德瓦吉的上首双贤弟子。比库们,我如今有名为沙利子、摩嘎喇那的上首双贤弟子。」
§10
‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有三次弟子集会:一次弟子集会有六百八十万比库,一次弟子集会有十万比库,一次弟子集会有八万比库。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有这三次弟子集会,全都是诸漏尽者。」
‘‘Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
「比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者有三次弟子集会:一次弟子集会有十万比库,一次弟子集会有八万比库,一次弟子集会有七万比库。比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者有这三次弟子集会,全都是诸漏尽者。」
‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi saṭṭhibhikkhusahassāni. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
「比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者有三次弟子集会:一次弟子集会有八万比库,一次弟子集会有七万比库,一次弟子集会有六万比库。比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者有这三次弟子集会,全都是诸漏尽者。」
‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi cattālīsabhikkhusahassāni. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
「比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者有一次弟子集会,有四万比库。比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者有这一次弟子集会,全都是诸漏尽者。」
‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi tiṃsabhikkhusahassāni. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
「比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者有一次弟子集会,有三万比库。比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者有这一次弟子集会,全都是诸漏尽者。」
‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi vīsatibhikkhusahassāni. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
「比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者有一次弟子集会,有二万比库。比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者有这一次弟子集会,全都是诸漏尽者。」
‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Mayhaṃ, bhikkhave, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
「比库们,我如今有一次弟子集会,有千二百五十比库。比库们,我的这一次弟子集会,全都是诸漏尽者。」
§11
‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khemaṅkaro nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa upasanto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa buddhijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sotthijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sabbamitto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为阿索咖的比库为侍者,为上首侍者。比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为堪曼咖拉的比库为侍者,为上首侍者。比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为乌巴三塔的比库为侍者,为上首侍者。比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为菩提佳的比库为侍者,为上首侍者。比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为索提佳的比库为侍者,为上首侍者。比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为萨跋密答的比库为侍者,为上首侍者。比库们,我如今有名为阿难的比库为侍者,为上首侍者。」
§12
‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti . Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为槃度马的国王,生母是名为槃度马蒂的王后。槃度马王的都城名为槃度马蒂城。」
‘‘Sikhissa , bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aruṇo nāma rājā pitā ahosi. Pabhāvatī nāma devī mātā ahosi janetti. Aruṇassa rañño aruṇavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
「比库们,西奇世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为阿茹那的国王,生母是名为巴跋瓦蒂的王后。阿茹那王的都城名为阿茹那瓦蒂城。」
‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa suppatito nāma rājā pitā ahosi. Vassavatī nāma devī mātā ahosi janetti. Suppatitassa rañño anomaṃ nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
「比库们,韦沙菩世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为苏巴提嗒的国王,生母是名为瓦沙瓦蒂的王后。苏巴提嗒王的都城名为阿诺玛城。」
‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aggidatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Visākhā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena khemo nāma rājā ahosi. Khemassa rañño khemavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
「比库们,咖古三塔世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为阿基达答的婆罗门,生母是名为维沙卡的婆罗门女。比库们,当时有名为堪马的国王。堪马王的都城名为堪马瓦蒂城。」
‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Uttarā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena sobho nāma rājā ahosi. Sobhassa rañño sobhavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
「比库们,果那嘎马那世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为阳雅达答的婆罗门,生母是名为乌答拉的婆罗门女。比库们,当时有名为索跋的国王。索跋王的都城名为索跋瓦蒂城。」
‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kikī nāma rājā ahosi. Kikissa rañño bārāṇasī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
「比库们,咖沙巴世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为梵授的婆罗门,生母是名为达那瓦蒂的婆罗门女。比库们,当时有名为吉基的国王。吉基王的都城名为巴拉纳西城。」
‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
「比库们,我如今的父亲是名为净饭的国王,生母是名为摩耶的王后。都城名为咖毕拉瓦图城。」世尊如此说。说此已,善逝从座而起,进入住处。
§13
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato ayamantarākathā udapādi – ‘‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti.
那时,在世尊离去不久,那些比库生起如此谈论:「朋友们,希有啊!朋友们,未曾有啊!如来的大神通、大威力。如来竟能忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛——忆念他们的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——『那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此。』」
‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti, udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti. Ayañca hidaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ antarākathā vippakatā hoti.
「朋友们,这是如来自己善通达的法界,由于善通达法界之故,如来忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——『那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此』呢?还是诸天告诉如来此义,使如来能忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——『那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此』呢?」这就是那些比库未完的谈论。
§14
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?
那时,世尊于傍晚时分从禅思而起,前往咖雷利咖圆堂,到已,坐于所设之座。坐已,世尊对比库们说:「比库们,你们如今坐着谈论什么?你们未完的谈论是什么?」
Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato ayaṃ antarākathā udapādi – ‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi , evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto’’ti.
如是所说时,那些比库对世尊这样说:「尊者,在世尊离去不久,我们生起如此谈论——『朋友们,希有啊!朋友们,未曾有啊!如来的大神通、大威力。如来竟能忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛——忆念他们的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——「那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此。」朋友们,这是如来自己善通达的法界,由于善通达法界之故,如来忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——「那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此」呢?还是诸天告诉如来此义,使如来能忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——「那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此」呢?』尊者,这就是我们未完的谈论,然后世尊来到。」
§15
‘‘Tathāgatassevesā, bhikkhave, dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti. Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti.
「比库们,这正是如来自己善通达的法界,由于善通达法界之故,如来忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——『那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此。』诸天也告诉如来此义,使如来能忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——『那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此。』」
‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave , suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
「比库们,你们想听更多与宿住相关的法义开示吗?」「世尊,正是时候;善逝,正是时候,世尊应开示更多与宿住相关的法义开示,听了世尊的开示,比库们将受持。」「那么,比库们,谛听,善作意,我将说。」「是的,尊者。」那些比库应答世尊。世尊如此说——
§16
‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, bhikkhave , bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
「比库们,从今九十一劫之前,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是衮丹雅。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为八万岁。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者于巴嗒离树下证悟。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为堪达、提沙的上首双贤弟子。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有三次弟子集会:一次弟子集会有六百八十万比库,一次弟子集会有十万比库,一次弟子集会有八万比库。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有这三次弟子集会,全都是诸漏尽者。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为阿索咖的比库为侍者,为上首侍者。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为槃度马的国王,生母是名为槃度马蒂的王后。槃度马王的都城名为槃度马蒂城。」
Bodhisattadhammatā菩萨法性
§17
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkami. Ayamettha dhammatā.
「那时,比库们,维巴西菩萨从都西达天身退没,正念、正知地入母胎。此中为法性。」
§18
‘‘Dhammatā, esā, bhikkhave, yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṃ okkamati. Atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā , yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati. Appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨从都西达天身退没,入母胎时,于包含诸天、魔、梵天的世界,于包含沙门、婆罗门、诸天与人众的众生中,出现无量、殊胜、超越诸天威力的光明。乃至那些世界中间的空缺、无遮蔽、黑暗、深暗之处——在那里,连具有如此大神通、大威力的此日月也不能以光明达到——于彼处也出现无量、殊胜、超越诸天威力的光明。那里所生的众生,也以彼光明彼此认知:『诸君,原来也有其他众生生于此处。』此一万世界界震动、遍震动、大震动。无量、殊胜的光明出现于世间,超越诸天威力。此中为法性。」
§19
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, cattāro naṃ devaputtā catuddisaṃ rakkhāya upagacchanti – ‘mā naṃ bodhisattaṃ vā bodhisattamātaraṃ vā manusso vā amanusso vā koci vā viheṭhesī’ti. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨入母胎时,四位天子前来四方守护:『莫令人或非人或任何东西恼害此菩萨或菩萨之母。』此中为法性。」
§20
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, pakatiyā sīlavatī bodhisattamātā hoti, viratā pāṇātipātā, viratā adinnādānā, viratā kāmesumicchācārā , viratā musāvādā, viratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨入母胎时,菩萨之母自然持戒,离杀生,离不与取,离欲邪行,离妄语,离放逸之因的诸酒类。此中为法性。」
§21
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu purisesu mānasaṃ uppajjati kāmaguṇūpasaṃhitaṃ, anatikkamanīyā ca bodhisattamātā hoti kenaci purisena rattacittena. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨入母胎时,菩萨之母对男人不起伴随欲念之心,菩萨之母不被任何有染着心的男人所犯。此中为法性。」
§22
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, lābhinī bodhisattamātā hoti pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ. Sā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāreti. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨入母胎时,菩萨之母得五欲功德;她被五欲功德具足、具备地享用。此中为法性。」
§23
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati. Sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatrāssa suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā. Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya – ‘ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā’ti. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati, sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā , bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨入母胎时,菩萨之母没有任何疾病生起。菩萨之母安乐、身不疲倦,菩萨之母看见在胎内的菩萨——肢节齐全、诸根不缺。比库们,犹如琉璃宝珠,美丽、优等、八面、善加工、晶莹、澄澈、无浊、一切相具足。其中穿着一条丝线——青、黄、赤、白或淡色。具眼之人执于掌中观察:『此琉璃宝珠,美丽、优等、八面、善加工、晶莹、澄澈、无浊、一切相具足。其中穿着一条丝线——青、黄、赤、白或淡色。』同样地,比库们,当菩萨入母胎时,菩萨之母没有任何疾病生起,菩萨之母安乐、身不疲倦,菩萨之母看见在胎内的菩萨——肢节齐全、诸根不缺。此中为法性。」
§24
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sattāhajāte bodhisatte bodhisattamātā kālaṅkaroti tusitaṃ kāyaṃ upapajjati. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:菩萨出生七日,菩萨之母命终,生于都西达天身。此中为法性。」
§25
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nava vā dasa vā māse gabbhaṃ kucchinā pariharitvā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Daseva māsāni bodhisattaṃ bodhisattamātā kucchinā pariharitvā vijāyati. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:如其他女人,怀胎九月或十月然后生产,菩萨之母不如此生菩萨。菩萨之母怀胎正十月然后生菩萨。此中为法性。」
§26
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nisinnā vā nipannā vā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ṭhitāva bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:如其他女人坐着或躺着生产,菩萨之母不如此生菩萨。菩萨之母站立着生菩萨。此中为法性。」
§27
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, devā paṭhamaṃ paṭiggaṇhanti, pacchā manussā. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨从母胎出生时,诸天先接住,然后才是人。此中为法性。」
§28
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, appattova bodhisatto pathaviṃ hoti, cattāro naṃ devaputtā paṭiggahetvā mātu purato ṭhapenti – ‘attamanā, devi, hohi; mahesakkho te putto uppanno’ti. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨从母胎出生时,菩萨未着地,四位天子接住后置于母前:『王后,请欢喜,您生了大有威力之子。』此中为法性。」
§29
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito udena amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho visado. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇiratanaṃ kāsike vatthe nikkhittaṃ neva maṇiratanaṃ kāsikaṃ vatthaṃ makkheti, nāpi kāsikaṃ vatthaṃ maṇiratanaṃ makkheti. Taṃ kissa hetu? Ubhinnaṃ suddhattā. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito, udena amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho visado. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨从母胎出生时,清净而出生——未被水、黏液、血或任何须跋之物所染,清净、鲜洁。比库们,犹如珍宝置于咖西布上,宝既不染布,布也不染宝。何以故?二者皆洁净故。同样地,比库们,当菩萨从母胎出生时,清净而出生——未被水、黏液、血或任何须跋之物所染,清净、鲜洁。此中为法性。」
§30
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, dve udakassa dhārā antalikkhā pātubhavanti – ekā sītassa ekā uṇhassa yena bodhisattassa udakakiccaṃ karonti mātu ca. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨从母胎出生时,从空中出现两注水流——一冷一暖,以之为菩萨及其母作沐浴之事。此中为法性。」
§31
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sampatijāto bodhisatto samehi pādehi patiṭṭhahitvā uttarābhimukho sattapadavītihārena gacchati setamhi chatte anudhāriyamāne, sabbā ca disā anuviloketi, āsabhiṃ vācaṃ bhāsati ‘aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa, ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’ti. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:初生的菩萨以双足平稳而立,向北面以七步迈步而行,白伞盖覆于其上,遍观一切方,发出牛王之语:『我是世间最上者,我是世间最长者,我是世间最胜者,此为最后生,如今再无后有。』此中为法性。」
§32
‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati, atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.
「比库们,此为法性:当菩萨从母胎出生时,于包含诸天、魔、梵天的世界,于包含沙门、婆罗门、诸天与人众的众生中,出现无量、殊胜、超越诸天威力的光明。乃至那些世界中间的空缺、无遮蔽、黑暗、深暗之处——在那里,连具有如此大神通、大威力的此日月也不能以光明达到——于彼处也出现无量、殊胜、超越诸天威力的光明。那里所生的众生,也以彼光明彼此认知:『诸君,原来也有其他众生生于此处。』此一万世界界震动、遍震动、大震动。无量、殊胜的光明出现于世间,超越诸天威力。此中为法性。」
Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇā三十二大人相
§33
‘‘Jāte kho pana, bhikkhave, vipassimhi kumāre bandhumato rañño paṭivedesuṃ – ‘putto te, deva , jāto, taṃ devo passatū’ti. Addasā kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassiṃ kumāraṃ, disvā nemitte brāhmaṇe āmantāpetvā etadavoca – ‘passantu bhonto nemittā brāhmaṇā kumāra’nti. Addasaṃsu kho, bhikkhave, nemittā brāhmaṇā vipassiṃ kumāraṃ, disvā bandhumantaṃ rājānaṃ etadavocuṃ – ‘attamano, deva, hohi, mahesakkho te putto uppanno, lābhā te, mahārāja, suladdhaṃ te, mahārāja, yassa te kule evarūpo putto uppanno. Ayañhi, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
「比库们,维巴西童子出生后,人们向槃度马王报告:『陛下,您的儿子诞生了,请陛下观看。』比库们,槃度马王看见维巴西童子,看见后召唤相师婆罗门,这样说:『尊者相师婆罗门们,请观察童子。』比库们,那些相师婆罗门看见维巴西童子,看见后对槃度马王这样说:『陛下,请欢喜,您生了大有威力之子;大王,您有利益;大王,您善得利益,在您家中生了如此之子。陛下,此童子具足三十二大人相,具足此相的大人只有二趣,更无其他:若居家,则成转轮王,如法、法王,为四方之征服者,达成国土安定,具足七宝。他有此七宝,即:轮宝、象宝、马宝、珠宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他将有超过千人的英勇、具勇士之相、摧伏他军的儿子。他以法征服此至海的大地,不用杖、不用刀而统治。若从家出家而为无家者,则成阿拉汉、正等正觉者,世间的揭开覆障者。』」
§34
‘Katamehi cāyaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāpī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti . Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
「『陛下,此童子具足哪些三十二大人相,具足此相的大人只有二趣,更无其他:若居家,则成转轮王,如法、法王,为四方之征服者,达成国土安定,具足七宝。他有此七宝,即:轮宝、象宝、马宝、珠宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他将有超过千人的英勇、具勇士之相、摧伏他军的儿子。他以法征服此至海的大地,不用杖、不用刀而统治。若从家出家而为无家者,则成阿拉汉、正等正觉者,世间的揭开覆障者。』
§35
‘Ayañhi, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
『陛下,此童子足善安立。陛下,此童子足善安立,此是大人之大人相。』
‘Imassa, deva , kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi, imassa deva, kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
『陛下,此童子足掌下有千辐具辋具毂一切相具足之轮出生。陛下,此童子足掌下有千辐具辋具毂一切相具足之轮出生,此是大人之大人相。』
‘Ayañhi deva, kumāro āyatapaṇhī…pe…
『陛下,此童子有长踵……』
‘Ayañhi, deva, kumāro dīghaṅgulī…
『陛下,此童子有长指……』
‘Ayañhi, deva, kumāro mudutalunahatthapādo…
『陛下,此童子手足柔软……』
‘Ayañhi, deva kumāro jālahatthapādo…
『陛下,此童子手足如网……』
‘Ayañhi, deva, kumāro ussaṅkhapādo…
『陛下,此童子足踝高……』
‘Ayañhi, deva, kumāro eṇijaṅgho…
『陛下,此童子腿如伊尼鹿王……』
‘Ayañhi, deva, kumāro ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati…
『陛下,此童子直立不俯,以两掌可摩触双膝……』
‘Ayañhi , deva, kumāro kosohitavatthaguyho…
『陛下,此童子阴藏隐密……』
‘Ayañhi, deva, kumāro suvaṇṇavaṇṇo kañcanasannibhattaco…
『陛下,此童子金色皮肤如金色般……』
‘Ayañhi, deva, kumāro sukhumacchavī; sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati …
『陛下,此童子皮肤细滑;因皮肤细滑,尘垢不着于身……』
‘Ayañhi, deva, kumāro ekekalomo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni…
『陛下,此童子一一毛;毛孔中各生一毛……』
‘Ayañhi, deva, kumāro uddhaggalomo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni…
『陛下,此童子毛端上扬;毛生上扬,青色如眼药之色,卷曲右旋……』
‘Ayañhi, deva, kumāro brahmujugatto…
『陛下,此童子身直如梵天……』
‘Ayañhi, deva, kumāro sattussado…
『陛下,此童子须跋隆满……』
‘Ayañhi , deva, kumāro sīhapubbaddhakāyo…
『陛下,此童子上半身如狮子……』
‘Ayañhi, deva, kumāro citantaraṃso …
『陛下,此童子两肩间满……』
‘Ayañhi, deva, kumāro nigrodhaparimaṇḍalo yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo, tāvatakvassa kāyo…
『陛下,此童子身如尼果达之圆满——身长等于两臂张开之长,两臂张开之长等于身长……』
‘Ayañhi , deva, kumāro samavaṭṭakkhandho…
『陛下,此童子肩圆匀……』
‘Ayañhi, deva, kumāro rasaggasaggī…
『陛下,此童子得最上味觉……』
‘Ayañhi, deva, kumāro sīhahanu…
『陛下,此童子狮子颚……』
‘Ayañhi, deva, kumāro cattālīsadanto…
『陛下,此童子四十齿……』
‘Ayañhi, deva, kumāro samadanto…
『陛下,此童子齿齐平……』
‘Ayañhi, deva, kumāro aviraḷadanto…
『陛下,此童子齿密无间……』
‘Ayañhi, deva, kumāro susukkadāṭho…
『陛下,此童子牙白净……』
‘Ayañhi, deva, kumāro pahūtajivho…
『陛下,此童子舌广长……』
‘Ayañhi, deva, kumāro brahmassaro karavīkabhāṇī…
『陛下,此童子梵音如咖拉维咖鸟之声……』
‘Ayañhi, deva, kumāro abhinīlanetto…
『陛下,此童子眼绀青……』
‘Ayañhi, deva, kumāro gopakhumo…
『陛下,此童子睫如牛王……』
Imassa, deva, kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā. Yampi imassa deva kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā, idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
『陛下,此童子眉间生白毫,白净如柔软棉絮。陛下,此童子眉间生白毫,白净如柔软棉絮,此是大人之大人相。』
‘Ayañhi , deva, kumāro uṇhīsasīso. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro uṇhīsasīso, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
『陛下,此童子顶有肉髻。陛下,此童子顶有肉髻,此是大人之大人相。』
§36
‘Imehi kho ayaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado’ti.
『陛下,此童子具足此三十二大人相,具足此相的大人只有二趣,更无其他:若居家,则成转轮王,如法、法王,为四方之征服者,达成国土安定,具足七宝。他有此七宝,即:轮宝、象宝、马宝、珠宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他将有超过千人的英勇、具勇士之相、摧伏他军的儿子。他以法征服此至海的大地,不用杖、不用刀而统治。若从家出家而为无家者,则成阿拉汉、正等正觉者,世间的揭开覆障者。』」
Vipassīsamaññā维巴西名
§37
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā nemitte brāhmaṇe ahatehi vatthehi acchādāpetvā sabbakāmehi santappesi. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa dhātiyo upaṭṭhāpesi. Aññā khīraṃ pāyenti, aññā nhāpenti, aññā dhārenti, aññā aṅkena pariharanti. Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa setacchattaṃ dhārayittha divā ceva rattiñca – ‘mā naṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā ussāvo vā bādhayitthā’ti. Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Seyyathāpi, bhikkhave, uppalaṃ vā padumaṃ vā puṇḍarīkaṃ vā bahuno janassa piyaṃ manāpaṃ; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Svāssudaṃ aṅkeneva aṅkaṃ parihariyati.
「那时,比库们,槃度马王以新衣为诸相师婆罗门披挂,以一切欲乐满足之。那时,比库们,槃度马王为维巴西童子安置乳母——有的喂乳,有的沐浴,有的抱持,有的以胯抱持。比库们,维巴西童子生时,日夜为其张白伞盖:『莫令寒、热、草、尘、露恼害于彼。』比库们,维巴西童子出生,为众人所爱、所喜。犹如青莲、红莲、白莲为众人所爱、所喜;同样地,比库们,维巴西童子为众人所爱、所喜。众人以胯相传抱持。」
§38
‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca. Seyyathāpi, bhikkhave, himavante pabbate karavīkā nāma sakuṇajāti mañjussarā ca vaggussarā ca madhurassarā ca pemaniyassarā ca; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca.
「比库们,维巴西童子出生时,其声清亮、美妙、甘甜、悦意。犹如雪山中名为咖拉维咖的鸟类,声清亮、美妙、甘甜、悦意;同样地,比库们,维巴西童子出生时,其声清亮、美妙、甘甜、悦意。」
§39
‘‘Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa kammavipākajaṃ dibbacakkhu pāturahosi yena sudaṃ samantā yojanaṃ passati divā ceva rattiñca.
「比库们,维巴西童子出生时,生起由业异熟所生的天眼,以此日夜遍观周围一由旬。」
§40
‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro animisanto pekkhati seyyathāpi devā tāvatiṃsā. ‘Animisanto kumāro pekkhatī’ti kho, bhikkhave , vipassissa kumārassa ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
「比库们,维巴西童子出生时,不瞬目而视,犹如三十三天的诸天。『童子不瞬目而视』——比库们,因此维巴西童子生起『维巴西、维巴西』的称号。」
§41
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā atthakaraṇe nisinno vipassiṃ kumāraṃ aṅke nisīdāpetvā atthe anusāsati . Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pituaṅke nisinno viceyya viceyya atthe panāyati ñāyena . Viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
「那时,比库们,槃度马王坐于判事堂上,令维巴西童子坐于膝上,以事务教之。比库们,维巴西童子坐于父膝上,以智慧观察、观察地断事。比库们,因童子善以智慧观察、观察地断事之故,『维巴西、维巴西』的称号更加显著地生起于维巴西童子。」
§42
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa tayo pāsāde kārāpesi, ekaṃ vassikaṃ ekaṃ hemantikaṃ ekaṃ gimhikaṃ; pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro vassike pāsāde cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno na heṭṭhāpāsādaṃ orohatī’’ti.
「那时,比库们,槃度马王为维巴西童子建造三座宫殿——一为雨季,一为冬季,一为夏季;供给五欲功德。比库们,维巴西童子在雨季宫殿中,四月间被无男子的乐人围绕享乐,不下宫殿。」
Paṭhamabhāṇavāro. · 第一诵品
Jiṇṇapuriso老人
§43
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti . Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.
「那时,比库们,维巴西童子经过多年、多百年、多千年之后,对车夫说:『驾御者,请驾好车,我们前往游园地以观美地。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,驾好车后报告维巴西童子:『陛下,好车已备妥,如您所愿。』那时,比库们,维巴西童子乘上好车,以好车出发前往游园地。」
§44
‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’nti. ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma. Na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā. Itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’ti!
「比库们,维巴西童子出发前往游园地时,看见一老人——如屋椽弯曲、曲背、依杖而行、颤抖、病、去青春者。见已,对车夫说:『驾御者,此人怎么了?他的头发也不如他人,身体也不如他人。』『陛下,这就是所谓的老人。』『驾御者,什么叫老人?』『陛下,他叫老人。他已不能活太久。』『驾御者,难道我也是老法,不能超越老?』『陛下,您与我们都是老法,不能超越老。』『那么,驾御者,今日已够游园地了。从此处回内宫。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,从其处回内宫。比库们,维巴西童子到内宫后苦恼、忧愁而沉思:『呵,生啊!生下的人将会显现老。』」
§45
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha? Kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’’ti.
「那时,比库们,槃度马王召车夫来,如此说:『驾御者,童子在游园地中欢喜吗?驾御者,童子在游园地中快乐吗?』『陛下,童子在游园地中不欢喜,陛下,童子在游园地中不快乐。』『那么,驾御者,童子出发前往游园地时看见了什么?』『陛下,童子出发前往游园地时看见一老人——如屋椽弯曲、曲背、依杖而行、颤抖、病、去青春者。见已,对我如此说——「驾御者,此人怎么了?他的头发也不如他人,身体也不如他人?」「陛下,这就是所谓的老人。」「驾御者,什么叫老人?」「陛下,他叫老人,他已不能活太久。」「驾御者,难道我也是老法,不能超越老?」「陛下,您与我们都是老法,不能超越老。」』
‘‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’’’ti.
「『那么,驾御者,今日已够游园地了。从此处回内宫。』『是的,陛下。』陛下,我应答维巴西童子,从其处回内宫。陛下,童子到内宫后苦恼、忧愁而沉思——『呵,生啊!生下的人将会显现老。』」
Byādhitapuriso病人
§46
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi –
「那时,比库们,槃度马王如此想——」
‘Mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
「『莫让维巴西童子不统治王国,莫让维巴西童子从家出家而为无家者,莫让诸相师婆罗门的话为真。』那时,比库们,槃度马王为维巴西童子更多地供给五欲功德——『如此维巴西童子将统治王国,如此维巴西童子将不从家出家而为无家者,如此诸相师婆罗门的话将为虚妄。』」
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…
「比库们,在那里,维巴西童子被五欲功德具足、具备地享乐。那时,比库们,维巴西童子经过多年……乃至……」
§47
‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’ti.
「比库们,维巴西童子出发前往游园地时看见一病人——痛苦、重病、卧于自己的屎尿中,被他人扶起,被他人安卧。见已,对车夫说:『驾御者,此人怎么了?他的眼也不如他人,声音也不如他人?』『陛下,这就是所谓的病人。』『驾御者,什么叫病人?』『陛下,他叫病人,但愿他能从此病中起来。』『驾御者,难道我也是病法,不能超越病?』『陛下,您与我们都是病法,不能超越病。』『那么,驾御者,今日已够游园地了。从此处回内宫。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,从其处回内宫。比库们,维巴西童子到内宫后苦恼、忧愁而沉思:『呵,生啊!生下的人将会显现老,将会显现病。』」
§48
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’’’ti.
「那时,比库们,槃度马王召车夫来如此说——『驾御者,童子在游园地中欢喜吗?驾御者,童子在游园地中快乐吗?』『陛下,童子在游园地中不欢喜;陛下,童子在游园地中不快乐。』『那么,驾御者,童子出发前往游园地时看见了什么?』『陛下,童子出发前往游园地时看见一病人——痛苦、重病、卧于自己的屎尿中,被他人扶起,被他人安卧。见已,对我如此说——「驾御者,此人怎么了?他的眼也不如他人,声音也不如他人?」「陛下,这就是所谓的病人。」「驾御者,什么叫病人?」「陛下,他叫病人,但愿他能从此病中起来。」「驾御者,难道我也是病法,不能超越病?」「陛下,您与我们都是病法,不能超越病。」「那么,驾御者,今日已够游园地了。从此处回内宫。」「是的,陛下。」陛下,我应答维巴西童子,从其处回内宫。陛下,童子到内宫后苦恼、忧愁而沉思——「呵,生啊!生下的人将会显现老,将会显现病。」』
Kālaṅkatapuriso死人
§49
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
「那时,比库们,槃度马王如此想——『莫让维巴西童子不统治王国,莫让维巴西童子从家出家而为无家者,莫让诸相师婆罗门的话为真。』那时,比库们,槃度马王为维巴西童子更多地供给五欲功德——『如此维巴西童子将统治王国,如此维巴西童子将不从家出家而为无家者,如此诸相师婆罗门的话将为虚妄。』」
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…
「比库们,在那里,维巴西童子被五欲功德具足、具备地享乐。那时,比库们,维巴西童子经过多年……乃至……」
§50
‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ nu kho, so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’ti.
「比库们,维巴西童子出发前往游园地时看见大群人集合,以种种染色布作装饰。见已,对车夫说:『驾御者,那大群人为什么集合,并作种种染色布的装饰?』『陛下,这是所谓的死者。』『那么,驾御者,驱车往死者处。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,驱车往死者处。比库们,维巴西童子看见已死者,看见后对车夫说:『驾御者,这叫什么,是死者?』『陛下,这就是所谓的死者。如今父母或其他亲眷都不再能看见他,他也不再能看见父母或其他亲眷。』『驾御者,难道我也是死法,不能超越死?连父王、母后及其他亲眷也不再能看见我,我也不再能看见父王、母后及其他亲眷?』『陛下,您与我们都是死法,不能超越死;连父王、母后及其他亲眷也不再能看见您,您也不再能看见父王、母后及其他亲眷。』『那么,驾御者,今日已够游园地了。从此处回内宫。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,从其处回内宫。比库们,维巴西童子到内宫后苦恼、忧愁而沉思:『呵,生啊!生下的人将会显现老,将会显现病,将会显现死。』」
§51
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, so , samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’’ti? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesiṃ. Addasā kho, deva, kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’’ti ? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā, tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’’’ti.
「那时,比库们,槃度马王召车夫来如此说——『驾御者,童子在游园地中欢喜吗?驾御者,童子在游园地中快乐吗?』『陛下,童子在游园地中不欢喜;陛下,童子在游园地中不快乐。』『那么,驾御者,童子出发前往游园地时看见了什么?』『陛下,童子出发前往游园地时看见大群人集合,以种种染色布作装饰。见已,对我如此说——「驾御者,那大群人为什么集合,并作种种染色布的装饰?」「陛下,这是所谓的死者。」「那么,驾御者,驱车往死者处。」「是的,陛下。」陛下,我应答维巴西童子,驱车往死者处。陛下,童子看见已死者,看见后对我说——「驾御者,这叫什么,是死者?」「陛下,这就是所谓的死者。如今父母或其他亲眷都不再能看见他,他也不再能看见父母或其他亲眷。」「驾御者,难道我也是死法,不能超越死?连父王、母后及其他亲眷也不再能看见我,我也不再能看见父王、母后及其他亲眷?」「陛下,您与我们都是死法,不能超越死;连父王、母后及其他亲眷也不再能看见您,您也不再能看见父王、母后及其他亲眷。」「那么,驾御者,今日已够游园地了。从此处回内宫。」「是的,陛下。」陛下,我应答维巴西童子,从其处回内宫。陛下,童子到内宫后苦恼、忧愁而沉思——「呵,生啊!生下的人将会显现老,将会显现病,将会显现死。」』
Pabbajito出家者
§52
‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
「那时,比库们,槃度马王如此想——『莫让维巴西童子不统治王国,莫让维巴西童子从家出家而为无家者,莫让诸相师婆罗门的话为真。』那时,比库们,槃度马王为维巴西童子更多地供给五欲功德——『如此维巴西童子将统治王国,如此维巴西童子将不从家出家而为无家者,如此诸相师婆罗门的话将为虚妄。』」
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni, uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.
「比库们,在那里,维巴西童子被五欲功德具足、具备地享乐。那时,比库们,维巴西童子经过多年、多百年、多千年之后,对车夫说:『驾御者,请驾好车,我们前往游园地以观美地。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,驾好车后报告维巴西童子:『陛下,好车已备妥,如您所愿。』那时,比库们,维巴西童子乘上好车,以好车出发前往游园地。」
§53
‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ bhaṇḍuṃ pabbajitaṃ kāsāyavasanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Sīsaṃpissa na yathā aññesaṃ, vatthānipissa na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, pabbajito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho so, samma sārathi, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā. Tena hi, samma sārathi, yena so pabbajito tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so pabbajito tena rathaṃ pesesi. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro taṃ pabbajitaṃ etadavoca – ‘tvaṃ pana, samma, kiṃkato, sīsampi te na yathā aññesaṃ, vatthānipi te na yathā aññesa’nti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ pana tvaṃ, samma, pabbajito nāmā’ti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho tvaṃ, samma, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti.
「比库们,维巴西童子出发前往游园地时看见一剃头出家、身着袈裟之人。见已,对车夫说:『驾御者,此人怎么了?他的头也不如他人,衣服也不如他人?』『陛下,这就是所谓的出家人。』『驾御者,什么叫出家人?』『陛下,他叫出家人,善于法行、善于平等行、善于善行、善于福行、善于无害、善于悲悯众生。』『驾御者,善哉那出家人,善于法行、善于平等行、善于善行、善于福行、善于无害、善于悲悯众生。那么,驾御者,驱车往出家人处。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,驱车往出家人处。那时,比库们,维巴西童子对那出家人如此说:『朋友,你怎么了?你的头也不如他人,衣服也不如他人?』『陛下,我是所谓的出家人。』『朋友,什么是你的出家?』『陛下,我是所谓的出家人,善于法行、善于平等行、善于善行、善于福行、善于无害、善于悲悯众生。』『善哉,朋友,你的出家,善于法行、善于平等行、善于善行、善于福行、善于无害、善于悲悯众生。』」
Bodhisattapabbajjā菩萨出家
§54
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro sārathiṃ āmantesi – ‘tena hi, samma sārathi, rathaṃ ādāya itova antepuraṃ paccaniyyāhi. Ahaṃ pana idheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā rathaṃ ādāya tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Vipassī pana kumāro tattheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji.
「那时,比库们,维巴西童子对车夫说:『那么,驾御者,带着车从此处回内宫。我则于此剃除须发,披着袈裟衣,从家出家而为无家者。』『是的,陛下。』比库们,车夫应答维巴西童子,带着车从其处回内宫。维巴西童子就在此处剃除须发,披着袈裟衣,从家出家而为无家者。」
Mahājanakāyaanupabbajjā大众随出家
§55
‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsīti pāṇasahassāni – ‘vipassī kira kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha vipassī kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Vipassīpi nāma kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, kimaṅgaṃ pana maya’nti.
「比库们,槃度马蒂都城的大群人——八万四千众生——听到:『听说维巴西童子剃除须发,披着袈裟衣,从家出家而为无家者。』听到后他们如此想:『这必定不是低劣的法律,这必定不是低劣的出家,连维巴西童子都剃除须发、披着袈裟衣、从家出家而为无家者。既然维巴西童子也剃除须发、披着袈裟衣、从家出家而为无家者,况且我们?』」
‘‘Atha kho, so bhikkhave, mahājanakāyo caturāsīti pāṇasahassāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vipassiṃ bodhisattaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajitaṃ anupabbajiṃsu. Tāya sudaṃ, bhikkhave, parisāya parivuto vipassī bodhisatto gāmanigamajanapadarājadhānīsu cārikaṃ carati.
「那时,比库们,那大群人——八万四千众生——剃除须发,披着袈裟衣,随维巴西菩萨从家出家而为无家者。维巴西菩萨由此众随行,在村、镇、国土、都城中游行。」
§56
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho metaṃ patirūpaṃ yohaṃ ākiṇṇo viharāmi, yaṃnūnāhaṃ eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihāsi , aññeneva tāni caturāsīti pabbajitasahassāni agamaṃsu, aññena maggena vipassī bodhisatto.
「那时,比库们,维巴西菩萨独处禅思时,生起如此心念——『我不宜这样与众混杂而住,我应独自离群而住。』那时,比库们,维巴西菩萨后来独自离群而住,那八万四千出家人走别的路,维巴西菩萨走别的路。」
Bodhisattaabhiniveso菩萨决意
§57
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa vāsūpagatassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno, jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca, atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassa, kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṃ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti?
「那时,比库们,维巴西菩萨至其住处独处禅思时,生起如此心念——『此世间落入痛苦,生、老、死、没、往生;然而此苦、老死之出离却不知,何时此苦、老死之出离将被知晓?』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’nti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有老死,以何为缘有老死?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『生存时有老死,以生为缘有老死。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jāti hoti, kiṃpaccayā jātī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho sati jāti hoti, bhavapaccayā jātī’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有生,以何为缘有生?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『有存时有生,以有为缘有生。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati bhavo hoti, kiṃpaccayā bhavo’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho sati bhavo hoti, upādānapaccayā bhavo’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有有,以何为缘有有?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『取存时有有,以取为缘有有。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati upādānaṃ hoti, kiṃpaccayā upādāna’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho sati upādānaṃ hoti, taṇhāpaccayā upādāna’nti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有取,以何为缘有取?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『渴爱存时有取,以渴爱为缘有取。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati taṇhā hoti, kiṃpaccayā taṇhā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho sati taṇhā hoti, vedanāpaccayā taṇhā’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有渴爱,以何为缘有渴爱?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『受存时有渴爱,以受为缘有渴爱。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati vedanā hoti, kiṃpaccayā vedanā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho sati vedanā hoti, phassapaccayā vedanā’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有受,以何为缘有受?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『触存时有受,以触为缘有受。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati phasso hoti, kiṃpaccayā phasso’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho sati phasso hoti, saḷāyatanapaccayā phasso’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有触,以何为缘有触?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『六处存时有触,以六处为缘有触。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati saḷāyatanaṃ hoti, kiṃpaccayā saḷāyatana’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati saḷāyatanaṃ hoti, nāmarūpapaccayā saḷāyatana’nti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有六处,以何为缘有六处?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『名色存时有六处,以名色为缘有六处。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati nāmarūpaṃ hoti, kiṃpaccayā nāmarūpa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṃ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有名色,以何为缘有名色?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『识存时有名色,以识为缘有名色。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati viññāṇaṃ hoti, kiṃpaccayā viññāṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṃ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何存时有识,以何为缘有识?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『名色存时有识,以名色为缘有识。』」
§58
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘paccudāvattati kho idaṃ viññāṇaṃ nāmarūpamhā, nāparaṃ gacchati. Ettāvatā jāyetha vā jiyyetha vā miyyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā , taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『此识从名色而返回,不再向前。就此为限有生、有老、有死、有没、有往生,即:以名色为缘有识,以识为缘有名色,以名色为缘有六处,以六处为缘有触,以触为缘有受,以受为缘有渴爱,以渴爱为缘有取,以取为缘有有,以有为缘有生,以生为缘有老死、愁、悲、苦、忧、恼而生。如是这整个苦蕴的集起。』」
§59
‘‘‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
「『集、集』——比库们,维巴西菩萨对于前所未闻的诸法,生起眼、生起智、生起慧、生起明、生起光。」
§60
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无老死,何灭故老死灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『生无时无老死,生灭故老死灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jāti na hoti, kissa nirodhā jātinirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho asati jāti na hoti, bhavanirodhā jātinirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无生,何灭故生灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『有无时无生,有灭故生灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati bhavo na hoti, kissa nirodhā bhavanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho asati bhavo na hoti, upādānanirodhā bhavanirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无有,何灭故有灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『取无时无有,取灭故有灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati upādānaṃ na hoti, kissa nirodhā upādānanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho asati upādānaṃ na hoti, taṇhānirodhā upādānanirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无取,何灭故取灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『渴爱无时无取,渴爱灭故取灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati taṇhā na hoti, kissa nirodhā taṇhānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho asati taṇhā na hoti, vedanānirodhā taṇhānirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无渴爱,何灭故渴爱灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『受无时无渴爱,受灭故渴爱灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati vedanā na hoti, kissa nirodhā vedanānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho asati vedanā na hoti, phassanirodhā vedanānirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无受,何灭故受灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『触无时无受,触灭故受灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati phasso na hoti, kissa nirodhā phassanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho asati phasso na hoti, saḷāyatananirodhā phassanirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无触,何灭故触灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『六处无时无触,六处灭故触灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, kissa nirodhā saḷāyatananirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无六处,何灭故六处灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『名色无时无六处,名色灭故六处灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati nāmarūpaṃ na hoti, kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho asati nāmarūpaṃ na hoti, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无名色,何灭故名色灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『识无时无名色,识灭故名色灭。』」
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati viññāṇaṃ na hoti, kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati viññāṇaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『何无时无识,何灭故识灭?』那时,比库们,维巴西菩萨由如理作意,以慧现观——『名色无时无识,名色灭故识灭。』」
§61
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ maggo sambodhāya yadidaṃ – nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti’.
「那时,比库们,维巴西菩萨如此想——『此通往正觉之道已被我证得,即:名色灭故识灭,识灭故名色灭,名色灭故六处灭,六处灭故触灭,触灭故受灭,受灭故渴爱灭,渴爱灭故取灭,取灭故有灭,有灭故生灭,生灭故老死、愁、悲、苦、忧、恼灭。如是这整个苦蕴的灭尽。』」
§62
‘‘‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
「『灭、灭』——比库们,维巴西菩萨对于前所未闻的诸法,生起眼、生起智、生起慧、生起明、生起光。」
§63
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī vihāsi – ‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti, tassa pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato na cirasseva anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccī’’ti.
「那时,比库们,维巴西菩萨后来于五取蕴随观生灭而住——『如此色,如此色的集起,如此色的消失;如此受,如此受的集起,如此受的消失;如此想,如此想的集起,如此想的消失;如此行,如此行的集起,如此行的消失;如此识,如此识的集起,如此识的消失。』当他于五取蕴随观生灭而住时,不久之后心由于不取着而从诸漏解脱。」
Dutiyabhāṇavāro. · 第二诵品
Brahmayācanakathā梵天劝请论
§64
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti.
「那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此想——『我何不开示法?』那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此想——『我所证的此法甚深、难见、难觉、寂静、殊胜、非思量所能及、微妙、智者所能知。然而此众生乐于阿赖耶、喜于阿赖耶、欣于阿赖耶。对于乐于阿赖耶、喜于阿赖耶、欣于阿赖耶的众生来说,此处即是难见,即:此缘性缘起。此处也是难见,即:一切行的寂止、一切依的舍离、渴爱的尽灭、离欲、灭、涅槃。如果我开示法,而他人不了解,那将是我的疲劳,那将是我的困扰。』」
§65
‘‘Apissu, bhikkhave, vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –
「比库们,于是这些前所未闻的稀有偈颂现于维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者——」
‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;
「『我以艰辛所证得,今岂可宣说;
Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.
为贪嗔所缠者,此法难以觉悟。」
‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;
『微妙逆流而上,甚深难见微细;
Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’ti.
被贪欲染者不见,为黑暗蕴所遮。』」
‘‘Itiha , bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya.
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此审察时,心倾向于安住无为,而不倾向于说法。」
§66
‘‘Atha kho, bhikkhave, aññatarassa mahābrahmuno vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi – ‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṃ namati , no dhammadesanāyā’ti. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi sattā apparajakkhajātikā; assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
「那时,比库们,某大梵天以心知维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的心思,如此想——『呵,世间将灭,呵,世间将亡,因为维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的心倾向于安住无为,而不倾向于说法。』那时,比库们,那大梵天犹如有力之人屈伸臂,或伸屈臂,就这样于梵界隐没,出现于维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者之前。那时,比库们,那大梵天偏袒上衣、右膝跪地,向维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者合掌致敬,对维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此说——『尊者,愿世尊开示法,愿善逝开示法,有少尘垢性的众生,由于不闻法而衰败;将有法的了知者。』」
§67
‘‘Evaṃ vutte , bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ etadavoca – ‘mayhampi kho, brahme, etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’’nti. Tassa mayhaṃ, brahme, etadahosi – ‘‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’’ti. Apissu maṃ, brahme , imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –
「比库们,如是所说时,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者对那大梵天如此说——『梵天,我也如此想——「我何不开示法?」梵天,我如此想——「我所证的此法甚深、难见、难觉、寂静、殊胜、非思量所能及、微妙、智者所能知。然而此众生乐于阿赖耶、喜于阿赖耶、欣于阿赖耶。对于乐于阿赖耶、喜于阿赖耶、欣于阿赖耶的众生来说,此处即是难见,即:此缘性缘起。此处也是难见,即:一切行的寂止、一切依的舍离、渴爱的尽灭、离欲、灭、涅槃。如果我开示法,而他人不了解,那将是我的疲劳,那将是我的困扰。」梵天,这些前所未闻的稀有偈颂现于我——」
‘‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;
「『我以艰辛所证得,今岂可宣说;
Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.
为贪嗔所缠者,此法难以觉悟。
‘‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;
微妙逆流而上,甚深难见微细;
Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’’ti.
被贪欲染者不见,为黑暗蕴所遮。』
‘Itiha me, brahme, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāyā’ti.
『梵天,我如此审察时,心倾向于安住无为,而不倾向于说法。』」
§68
‘‘Dutiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā…pe… tatiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
「比库们,第二次那大梵天……乃至……第三次那大梵天对维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此说——『尊者,愿世尊开示法,愿善逝开示法,有少尘垢性的众生,由于不闻法而衰败;将有法的了知者。』」
§69
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brahmuno ca ajjhesanaṃ viditvā sattesu ca kāruññataṃ paṭicca buddhacakkhunā lokaṃ volokesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena. Evameva kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
「那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者知梵天之祈请,并且由于对众生的悲悯,以佛眼观察世间。比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以佛眼观察世间时,看见有少尘垢者、多尘垢者、利根者、钝根者、善相者、恶相者、易教者、难教者,有些人怖畏于来世的罪过而住,有些人不怖畏于来世的罪过而住。比库们,犹如于青莲池、红莲池或白莲池中,有些青莲、红莲或白莲生于水中、长于水中、隐于水下而生长。有些青莲、红莲或白莲生于水中、长于水中、齐水面而立。有些青莲、红莲或白莲生于水中、长于水中、出水而立,不被水所染。同样地,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以佛眼观察世间时,看见有少尘垢者、多尘垢者、利根者、钝根者、善相者、恶相者、易教者、难教者,有些人怖畏于来世的罪过而住,有些人不怖畏于来世的罪过而住。」
§70
‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
「那时,比库们,那大梵天以心知维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的心思,以偈颂对维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者说——」
‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato;
『犹如站立于山顶之石上,能遍观四方之人众;
Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu.
善慧者,犹如以法所成之楼阁,登上已,具普眼。
‘Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko,
离愁者,请观察为愁所陷的众生,
Avekkhassu jātijarābhibhūtaṃ;
为生老所困。
Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma,
奋起吧,胜战的勇者,
Satthavāha aṇaṇa vicara loke.
商主、无罪者,请游行于世间。
Desassu bhagavā dhammaṃ,
愿世尊开示法,
Aññātāro bhavissantī’ti.
将有了知者。』」
§71
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
「那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以偈颂对那大梵天说——」
‘Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,
『彼等不死之门已开,
Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ;
具耳者请舍去(不信),起信;
Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ,
梵天,因怖恼之想,我未说——
Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’ti.
于人中最胜之法。』」
‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ‘katāvakāso khomhi vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammadesanāyā’ti vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.
「那时,比库们,那大梵天『我已得维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者说法的机会』,向维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者敬礼、右绕后,即于彼处隐没。」
Aggasāvakayugaṃ上首弟子双
§72
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘ayaṃ kho khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasanti paṇḍitā viyattā medhāvino dīgharattaṃ apparajakkhajātikā. Yaṃnūnāhaṃ khaṇḍassa ca rājaputtassa, tissassa ca purohitaputtassa paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ , te imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissantī’ti.
「那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此想——『我应先为谁说法?谁将迅速了知此法?』那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此想——『此堪达王子与提沙祭官子住在槃度马蒂都城,他们贤明、干练、具智慧,长期是少尘垢性者。我何不先为堪达王子与提沙祭官子说法,他们将迅速了知此法。』」
§73
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva bodhirukkhamūle antarahito bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye pāturahosi. Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dāyapālaṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma dāyapāla, bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ evaṃ vadehi – vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, so tumhākaṃ dassanakāmo’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, bhikkhave, dāyapālo vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ etadavoca – ‘vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati; so tumhākaṃ dassanakāmo’ti.
「那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者犹如有力之人屈伸臂,或伸屈臂,就这样于菩提树下隐没,出现于槃度马蒂都城的堪马鹿野苑。那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者对园丁说——『来,园丁,你进入槃度马蒂都城,对堪达王子与提沙祭官子如此说——尊者,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者已至槃度马蒂都城,住于堪马鹿野苑,他欲见你们。』『是的,尊者。』比库们,园丁应答维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者,进入槃度马蒂都城,对堪达王子与提沙祭官子如此说——『尊者,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者已至槃度马蒂都城,住于堪马鹿野苑;他欲见你们。』」
§74
‘‘Atha kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi bandhumatiyā rājadhāniyā niyyiṃsu. Yena khemo migadāyo tena pāyiṃsu. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikāva yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
「那时,比库们,堪达王子与提沙祭官子令驾好车,乘上好车,以好车从槃度马蒂都城出发。前往堪马鹿野苑。至于车能到之处,以车而行,至后从车下来,徒步前往维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者处。到已,向维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者敬礼后坐于一面。」
§75
‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva khaṇḍassa ca rājaputtassa tissassa ca purohitaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
「维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者为彼等作次第说法,即:布施论、戒论、生天论;开示诸欲的过患、堕落、染污,开示出离的利益。当世尊知彼等心已调柔、心已柔软、心已离盖、心已欢喜、心已清净时,开示诸佛所自悟的法要——苦、集、灭、道。犹如一块清净无黑垢的布正好可以染色;同样地,堪达王子与提沙祭官子就于彼座上生起无尘、无垢的法眼——『凡是集法,一切都是灭法。』」
§76
‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’nti.
「他们见法、得法、知法、入法、度疑、离惑、得自信、于导师教不他缘,对维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此说——『奇哉!尊者。奇哉!尊者。犹如使倒者扶正,或使覆者现开,或为迷途者指路,或于黑暗中持灯火——「具眼者将见诸色。」同样地,世尊以种种方便开示法。尊者,我们归依世尊与法。尊者,愿我们得于世尊座前出家,得达上。』」
§77
‘‘Alatthuṃ kho , bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto, tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
「比库们,堪达王子与提沙祭官子于维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者座前得出家、得达上。维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以法义谈论开示、教诫、鼓励、令欢喜彼等;开示诸行的过患、堕落、染污,开示涅槃的利益。维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以法义谈论开示、教诫、鼓励、令欢喜彼等时,不久之后心由于不取着而从诸漏解脱。」
Mahājanakāyapabbajjā大众出家
§78
‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati. Khaṇḍo ca kira rājaputto tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’ti. Sutvāna nesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā. Khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissanti, kimaṅgaṃ pana maya’nti. Atha kho so, bhikkhave, mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni bandhumatiyā rājadhāniyā nikkhamitvā yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
「比库们,槃度马蒂都城的大群人——八万四千众生——听到:『听说维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者已至槃度马蒂都城,住于堪马鹿野苑。听说堪达王子与提沙祭官子也于维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者座前剃除须发,披着袈裟衣,从家出家而为无家者。』听到后他们如此想:『这必定不是低劣的法律,这必定不是低劣的出家,连堪达王子与提沙祭官子也剃除须发、披着袈裟衣、从家出家而为无家者。既然堪达王子与提沙祭官子也剃除须发、披着袈裟衣、从家出家而为无家者,况且我们?』那时,比库们,那大群人——八万四千众生——从槃度马蒂都城出发,前往堪马鹿野苑、维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者处。到已,向维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者敬礼后坐于一面。」
§79
‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte , atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipāṇasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
「维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者为彼等作次第说法。即:布施论、戒论、生天论;开示诸欲的过患、堕落、染污,开示出离的利益。当世尊知彼等心已调柔、心已柔软、心已离盖、心已欢喜、心已清净时,开示诸佛所自悟的法要——苦、集、灭、道。犹如一块清净无黑垢的布正好可以染色;同样地,那八万四千人就于彼座上生起无尘、无垢的法眼——『凡是集法,一切都是灭法。』」
§80
‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca . Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.
「他们见法、得法、知法、入法、度疑、离惑、得自信、于导师教不他缘,对维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此说——『奇哉!尊者。奇哉!尊者。犹如使倒者扶正,或使覆者现开,或为迷途者指路,或于黑暗中持灯火——「具眼者将见诸色。」同样地,世尊以种种方便开示法。尊者,我们归依世尊、法及比库僧团。尊者,愿我们得于世尊座前出家,得达上。』」
§81
‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipāṇasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ, alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
「比库们,那八万四千众生于维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者座前得出家、得达上。维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以法义谈论开示、教诫、鼓励、令欢喜彼等;开示诸行的过患、堕落、染污,开示涅槃的利益。维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以法义谈论开示、教诫、鼓励、令欢喜彼等时,不久之后心由于不取着而从诸漏解脱。」
Purimapabbajitānaṃ dhammābhisamayo先前出家者的法现观
§82
‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, tāni purimāni caturāsītipabbajitasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, dhammañca kira desetī’ti. Atha kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni yena bandhumatī rājadhānī yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
「比库们,前面的那八万四千出家人听到——『听说维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者已至槃度马蒂都城,住于堪马鹿野苑,并正说法。』那时,比库们,那八万四千出家人前往槃度马蒂都城、堪马鹿野苑、维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者处。到已,向维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者敬礼后坐于一面。」
§83
‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipabbajitasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
「维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者为彼等作次第说法。即:布施论、戒论、生天论;开示诸欲的过患、堕落、染污,开示出离的利益。当世尊知彼等心已调柔、心已柔软、心已离盖、心已欢喜、心已清净时,开示诸佛所自悟的法要——苦、集、灭、道。犹如一块清净无黑垢的布正好可以染色;同样地,那八万四千出家人就于彼座上生起无尘、无垢的法眼——『凡是集法,一切都是灭法。』」
§84
‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ , bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.
「他们见法、得法、知法、入法、度疑、离惑、得自信、于导师教不他缘,对维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此说——『奇哉!尊者。奇哉!尊者。犹如使倒者扶正,或使覆者现开,或为迷途者指路,或于黑暗中持灯火——「具眼者将见诸色。」同样地,世尊以种种方便开示法。尊者,我们归依世尊、法及比库僧团。尊者,愿我们得于世尊座前出家,得达上。』」
§85
‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
「比库们,那八万四千出家人于维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者座前得出家、得达上。维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以法义谈论开示、教诫、鼓励、令欢喜彼等;开示诸行的过患、堕落、染污,开示涅槃的利益。维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者以法义谈论开示、教诫、鼓励、令欢喜彼等时,不久之后心由于不取着而从诸漏解脱。」
Cārikāanujānanaṃ允许游行
§86
‘‘Tena kho pana, bhikkhave, samayena bandhumatiyā rājadhāniyā mahābhikkhusaṅgho paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave , dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’’’ti.
「那时,比库们,槃度马蒂都城住有大比库僧团——六百八十万比库。那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者独处禅思时,生起如此心念——『如今有大比库僧团住于槃度马蒂都城,有六百八十万比库,我何不允许比库们——「比库们,为多人利益、为多人安乐、为悲悯世间、为人天的利益与安乐,你们去游行;莫二人同行一路;比库们,开示初善、中善、后善、具义、具文、完全圆满、清净之梵行法。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰败;将有法的了知者。而且每过六年便应来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。」』」
§87
‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya. Evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’’ti . Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.
「那时,比库们,某大梵天以心知维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的心思,犹如有力之人屈伸臂,或伸屈臂。就这样于梵界隐没,出现于维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者之前。那时,比库们,那大梵天偏袒上衣,向维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者合掌致敬,对维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此说——『就是这样,世尊;就是这样,善逝。尊者,如今有大比库僧团住于槃度马蒂都城,有六百八十万比库,尊者,愿世尊允许比库们——「比库们,为多人利益、为多人安乐、为悲悯世间、为人天的利益与安乐,你们去游行;莫二人同行一路;比库们,开示初善、中善、后善、具义、具文、完全圆满、清净之梵行法。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰败;将有法的了知者。」尊者,我们也将如此做,使比库们每过六年便来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。』比库们,那大梵天如此说。说此已,向维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者敬礼、右绕后,即于彼处隐没。」
§88
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘idha mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ . Yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti.
「那时,比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者于傍晚时分从禅思而起,对比库们说——『比库们,我独处禅思时,生起如此心念——如今有大比库僧团住于槃度马蒂都城,有六百八十万比库。我何不允许比库们——「比库们,为多人利益、为多人安乐、为悲悯世间、为人天的利益与安乐,你们去游行;莫二人同行一路;比库们,开示初善、中善、后善、具义、具文、完全圆满、清净之梵行法。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰败;将有法的了知者。而且每过六年便应来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。」』
‘‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā maṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ…pe… santi sattā apparajakkhajātikā , assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti. Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma, yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi’.
「『那时,比库们,某大梵天以心知我的心思,犹如有力之人屈伸臂,或伸屈臂,就这样于梵界隐没,出现于我之前。那时,比库们,那大梵天偏袒上衣,向我合掌致敬,对我如此说——「就是这样,世尊;就是这样,善逝。尊者,如今有大比库僧团住于槃度马蒂都城,有六百八十万比库。尊者,愿世尊允许比库们——『比库们,为多人利益、为多人安乐、为悲悯世间、为人天的利益与安乐,你们去游行;莫二人同行一路;比库们,开示法……乃至……有少尘垢性的众生,因不闻法而衰败;将有法的了知者。』尊者,我们也将如此做,使比库们每过六年便来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。」比库们,那大梵天如此说。说此已,向我敬礼、右绕后,即于彼处隐没。』
‘‘‘Anujānāmi, bhikkhave, caratha cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, bhikkhave, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho, bhikkhave, bhikkhū yebhuyyena ekāheneva janapadacārikaṃ pakkamiṃsu.
「『比库们,我允许你们——为多人利益、为多人安乐、为悲悯世间、为人天的利益与安乐,你们去游行;莫二人同行一路;比库们,开示初善、中善、后善、具义、具文、完全圆满、清净之梵行法。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰败;将有法的了知者。而且,比库们,每过六年便应来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。』那时,比库们,那些比库多在一日之内出发游行于国土。」
§89
‘‘Tena kho pana samayena jambudīpe caturāsīti āvāsasahassāni honti. Ekamhi hi vasse nikkhante devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantaṃ kho, mārisā, ekaṃ vassaṃ; pañca dāni vassāni sesāni ; pañcannaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Dvīsu vassesu nikkhantesu… tīsu vassesu nikkhantesu… catūsu vassesu nikkhantesu… pañcasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho , mārisā, pañcavassāni; ekaṃ dāni vassaṃ sesaṃ; ekassa vassassa accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Chasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho, mārisā, chabbassāni, samayo dāni bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamituṃ pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho te, bhikkhave, bhikkhū appekacce sakena iddhānubhāvena appekacce devatānaṃ iddhānubhāvena ekāheneva bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamiṃsu pātimokkhuddesāyāti .
「当时在阎浮提有八万四千精舍。一年过后,诸天发声——『朋友们,已过一年;如今还剩五年;过五年后应来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。』过两年后……过三年后……过四年后……过五年后,诸天发声——『朋友们,已过五年;如今还剩一年;过一年后应来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。』过六年后,诸天发声——『朋友们,已过六年;如今是前往槃度马蒂都城诵巴帝摩卡的时候。』那时,比库们,那些比库,有些以自己的神通力、有些以诸天的神通力,在一日之内便来到槃度马蒂都城诵巴帝摩卡。」
§90
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhikkhusaṅghe evaṃ pātimokkhaṃ uddisati –
「比库们,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者在此比库僧团中如此诵巴帝摩卡——」
‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā,
「『忍耐为最上苦行,
Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;
诸佛说涅槃最上;
Na hi pabbajito parūpaghātī,
伤害他者非出家者,
Na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.
恼害他者非沙门。
‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
『一切恶莫作,众善应奉行,
Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ.
净化自己心,此即诸佛教。
‘Anūpavādo anūpaghāto , pātimokkhe ca saṃvaro;
『不毁谤、不伤害、于巴帝摩卡守护,
Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;
于食知量,独居远处卧坐,
Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhānasāsana’nti.
勤修增上心,此即诸佛教。』」
Devatārocanaṃ天人告知
§91
‘‘Ekamidāhaṃ, bhikkhave, samayaṃ ukkaṭṭhāyaṃ viharāmi subhagavane sālarājamūle. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho so sattāvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehi. Yaṃnūnāhaṃ yena suddhāvāsā devā tenupasaṅkameyya’nti. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva ukkaṭṭhāyaṃ subhagavane sālarājamūle antarahito avihesu devesu pāturahosiṃ . Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi . Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisa, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā , bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti …pe…
「比库们,我曾一时住在乌咖打的须跋瓦林沙罗王树下。比库们,我独处禅思时,生起如此心念——『我于此长久以来未曾住过的众生住处不易得,除净居天外。我何不前往净居天处?』那时,比库们,我犹如有力之人屈伸臂,或伸屈臂,就这样于乌咖打须跋瓦林沙罗王树下隐没,出现于无烦天。比库们,在那天众中,无数千、无数十万的天人前来我处。到已,向我敬礼后站于一面。比库们,那些站于一面的诸天对我如此说——『朋友,从今九十一劫之前,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是衮丹雅。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为八万岁。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者于巴嗒离树下证悟。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为堪达、提沙的上首双贤弟子。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有三次弟子集会。一次弟子集会有六百八十万比库。一次弟子集会有十万比库。一次弟子集会有八万比库。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有此三次弟子集会,全都是诸漏尽者。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为阿索咖的比库为侍者,为上首侍者。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为槃度马的国王,生母是名为槃度马蒂的王后。槃度马王的都城名为槃度马蒂城。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此出家、如此出家、如此精勤、如此正觉、如此转法轮。朋友,我们于维巴西世尊处行梵行,从诸欲的欲欲离欲,生于此处。』……乃至……
‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ . Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
「比库们,就在那天众中,无数千、无数十万的天人前来我处。到已,向我敬礼后站于一面。比库们,那些站于一面的诸天对我如此说——『朋友,就在此贤劫中,如今有世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。朋友,世尊生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。朋友,世尊族姓是果德玛。朋友,世尊寿量短少、微小而轻;长寿者百岁,或稍多一些。朋友,世尊于阿沙他树下证悟。朋友,世尊有名为沙利子、摩嘎喇那的上首双贤弟子。朋友,世尊有一次弟子集会,有千二百五十比库。朋友,世尊的这一次弟子集会,全都是诸漏尽者。朋友,世尊有名为阿难的比库为侍者,为上首侍者。朋友,世尊的父亲是名为净饭的国王,生母是名为摩耶的王后。都城名为咖毕拉瓦图城。朋友,世尊如此出家、如此出家、如此精勤、如此正觉、如此转法轮。朋友,我们于世尊处行梵行,从诸欲的欲欲离欲,生于此处。』」
§92
‘‘Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi devehi saddhiṃ yena atappā devā tenupasaṅkamiṃ…pe… atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi saddhiṃ yena sudassā devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi saddhiṃ yena sudassī devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi sudassīhi ca devehi saddhiṃ yena akaniṭṭhā devā tenupasaṅkamiṃ. Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .
「那时,比库们,我与无烦天诸天一同前往无热天……乃至……那时,比库们,我与无烦天诸天、无热天诸天一同前往善现天。那时,比库们,我与无烦天诸天、无热天诸天、善现天诸天一同前往善见天。那时,比库们,我与无烦天诸天、无热天诸天、善现天诸天、善见天诸天一同前往色究竟天。比库们,在那天众中,无数千、无数十万的天人前来我处。到已,向我敬礼后站于一面。」
‘‘Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi. Khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti. Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ sikhī bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, sikhimhi bhagavati tasmiññeva kho mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ vessabhū bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, vessabhumhi bhagavati…pe… imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe kakusandho koṇāgamano kassapo bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, kakusandhamhi koṇāgamanamhi kassapamhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
「比库们,那些站于一面的诸天对我如此说——『朋友,从今九十一劫之前,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者,族姓是衮丹雅。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的寿量为八万岁。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者于巴嗒离树下证悟。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为堪达、提沙的上首双贤弟子。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有三次弟子集会。一次弟子集会有六百八十万比库。一次弟子集会有十万比库。一次弟子集会有八万比库。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有此三次弟子集会,全都是诸漏尽者。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者有名为阿索咖的比库为侍者,为上首侍者。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者的父亲是名为槃度马的国王,生母是名为槃度马蒂的王后。槃度马王的都城名为槃度马蒂城。朋友,维巴西世尊、阿拉汉、正等正觉者如此出家、如此出家、如此精勤、如此正觉、如此转法轮。朋友,我们于维巴西世尊处行梵行,从诸欲的欲欲离欲,生于此处。』比库们,就在那天众中,无数千、无数十万的天人前来我处。到已,向我敬礼后站于一面。比库们,那些站于一面的诸天对我如此说——『朋友,从今三十一劫之前,西奇世尊……乃至……朋友,我们于西奇世尊处……就在那三十一劫中,韦沙菩世尊……乃至……朋友,我们于韦沙菩世尊处……乃至……就在此贤劫中,咖古三塔、果那嘎马那、咖沙巴世尊……乃至……朋友,我们于咖古三塔、果那嘎马那、咖沙巴世尊处行梵行,从诸欲的欲欲离欲,生于此处。』」
§93
‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā, khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhagavato , mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko ahosi. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi, evaṃ pabbajjā, evaṃ padhānaṃ, evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
「比库们,就在那天众中,无数千、无数十万的天人前来我处。到已,向我敬礼后站于一面。比库们,那些站于一面的诸天对我如此说——『朋友,就在此贤劫中,如今有世尊、阿拉汉、正等正觉者出现于世。朋友,世尊生于刹帝利种姓,出生于刹帝利家族。朋友,世尊族姓是果德玛。朋友,世尊寿量短少、微小而轻;长寿者百岁,或稍多一些。朋友,世尊于阿沙他树下证悟。朋友,世尊有名为沙利子、摩嘎喇那的上首双贤弟子。朋友,世尊有一次弟子集会,有千二百五十比库。朋友,世尊的这一次弟子集会,全都是诸漏尽者。朋友,世尊有名为阿难的比库为侍者,为上首侍者。朋友,世尊的父亲是名为净饭的国王,生母是名为摩耶的王后。都城名为咖毕拉瓦图城。朋友,世尊如此出家、如此出家、如此精勤、如此正觉、如此转法轮。朋友,我们于世尊处行梵行,从诸欲的欲欲离欲,生于此处。』」
§94
‘‘Iti kho, bhikkhave, tathāgatassevesā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipīti.
「比库们,这正是如来自己善通达的法界,由于善通达法界之故,如来忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛——忆念他们的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——『那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此。』」
‘‘Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipī’’ti.
「诸天也告诉如来此义,使如来能忆念过去已般涅槃、断诸戏论、断诸径路、尽诸轮转、越一切苦的诸佛——忆念他们的生、名、族姓、寿量、双贤弟子、弟子集会——『那些世尊的种姓如此,如此名、如此族姓、如此戒、如此法、如此慧、如此住、如此解脱,那些世尊如此如此。』」
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
世尊如此说。那些比库满意地欢喜世尊所说。
Mahāpadānasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ. · 大本经完 第一