三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外JinavaṃsadīpaṃJinavaṃsadīpaṃ

Jinavaṃsadīpaṃ · Jinavaṃsadīpaṃ

9896 段 · CSCD 巴利原典
Jinavaṃsadīpaṃ胜者世系灯
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
§1
1.
Mahādayo yo hadayo’dayo’dayo
伟大的心乃是根本的心,是一切心的根本。
Hitāya dukkhānubhave bhave bhave,
为了利益于苦难的经历,乃世间生灭变化。
Akāsi sambodhipadaṃ padaṃ padaṃ
并未造作那觉悟之道,每一个阶段皆如是。
Tamābhivandāmi jinaṃ jinaṃ jinaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
我礼敬那战胜者,那征服者,三世皆为如是;(对照文法重复)
§2
2.
Pahāya yatthā’bhiratiṃ ratiṃ ratiṃ
舍弃世间的欢喜与欲望,
Ramanti dhammeva munī munī munī,
圣者独自欢喜法那真实不变。
Vimuttidaṃ sabbabhavā bhavā’bhavā
解脱者超越一切有为法与无为法。
Tamābhivande mahitaṃ hitaṃ hitaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
爰此敬礼,诚至广大,极为殊胜;(对称束缚)
§3
3.
Nipītasaddhammarasā rasā’rasā
深藏纯正法味,法味甚深甚妙。
Supuññakhetto’rasataṃ sataṃ sataṃ,
善行福田,远离恶业,清净持久。
Gatā vidhūtā vinayena yena ye
以律法净除往昔一切不善行。
Tamābhivande’sigaṇaṅgaṇa’ṅgaṇaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
爰此敬礼,含蕴无限法门之义;(对称束缚)
§4
4.
Jinā’natambhoruha haṃsarājinī
征服者尊严之高峰,胜利之王者。
Jinorasānaṃ mukhapañjarā’li nī,
征服者宝贵之口,犹如牢笼中洁净明澈。
Sadatthasāraṃ sarasaṃ visūda nī
真实义理之精髓,清澈明净无垢。
Upetu me mānasameva vāṇi nī;
愿你的言语如同我心所愿,常住心中。
§5
5.
Kammāvasesā vicito’pajātyā
因果业报终结后,超越轮回生死。
Ganthā’hisaṅkhāravibandhakā me,
诸因缘所结业绳之缠绕于我,如束缚之网。
Paṇāma puññātisayena’nena
由于极大的功德敬礼,
Mā pākadānā’vasarā bhavantu;
愿勿生放逸懈怠的机会;
§6
6.
Suvaṇṇavaṇṇassa jinassa vaṇṇaṃ
胜者那金色的光辉,
Vaṇṇeyya kapakpampi kajito suvaṇṇo,
即使鸦也能与之争夺那金光,
Kappassi’vosāna manattatāya
这样的末劫之久光热,
Na pāpuṇe buddhaguṇāna mantaṃ;
仍未能及佛陀功德的高深思想。
§7
7.
Niddhanta cāmīkara cāru rūpaṃ
终止者即寂静者,其形美妙端庄,
Sarassatī bhūsaṇa bhāsanaṃca,
清丽剔透,装饰悦目,言辞华美,
Anañña sādhāraṇa ñāṇamassa
此非他处常见之普通智慧者,
Avāviyā’cintiya mapakpameyyaṃ;
不应诽谤,亦不可妄加揣测;
§8
8.
Kuhiṃ asādhāraṇa rūpa līlā
何处有非凡的形相戏耍,
Kuhiṃ asādhāraṇa vāṇi līlā,
何处有非凡的言辞游戏,
Kuhiṃ asādhāraṇañāṇa līlā
何处是非常智慧的妙用之所?
Kuhiṃ nu me mandamatissa līlā;
究竟我心愚昧的妙用又在何处?
§9
9.
Vibhāvimānī paravamhino ye
那些自视清高而轻视他人的,
Issā’bhimānena vibhaññamānā,
嫉恨骄慢而狂妄自大,
Gavesayantī’dha parassa ravdhaṃ
忙于寻找他人优点以贬损对方,
Tesaṃ pasaṃsāgarahāhi kimme;
对这样的人又有何赞许之处呢?
§10
10.
Pasattha satthāgama pāradassī
当观察到佛陀降世教化,示现渡人的殊胜法义,
Ye sādhavo sādhu guṇappasantā,
那些具足清净德相,内心欢喜的善知识们,
Ganthassa nimmāṇaparissamaṃ no
以智慧身心利益与安乐,及解除痛苦疾苦为所成办,
Jānanti teyeva idhappamāṇā;
正是他们能洞知此法的广大根本,尽在此处传授;
§11
11.
Ādiccavaṃsappabhavassa tassa
初始无有以为本,无始无终的连绵生世,
Jinassa satthāgamakovidehi,
由此胜利者导师精通佛陀教法之谛理,
Vuttopi pubbācariyehi yesu
即便是在诸以前导师所著述的诸书中,
Ganthesu saṅkhepavasena vaṃso;
简略地记载了如来的世系传承;
§12
12.
Na tehi sakkā sugatassa vaṃsaṃ
然而凭借那些著述,无法彻底了解世尊的整部世系,
Kiñcāpi viññātu masesayitvā,
更不用说明了全部细节,
Sampuṇṇavaṃsassa vibhāvanāya
要达到完整世系的详细阐述,
Tasmā samussāhita mānasena;
因此应当以谦逊谨慎的心态来对待这一点。
§13
13.
Abhippasanno ratanattayamhi
期愿于宝塔最高处,
Pasatthavaṃsappabhavo pabhunaṃ,
光辉照耀其上,荣耀无边,
Vibhusaṇo vissutakittighoso
显扬著名且声名远播,
Yo bhāti laṅkāya muḷārabhāgyo;
此者于兰卡岛显现根本幸运;
§14
14.
Amandacāgā’bhiratassa
彼无瞋恨轻慢者,
Punandu nāmassa dayādhanassa,
仍怀柔和恩慈且悲悯众生,
Buddhe pasādātisayassa tassa
因信仰世尊至诚虔敬,
Ajjhesanañcāpi paṭiggahetvā;
乃至承受世尊的训诲;
§15
15.
Nassāya pubbācariyo’padesaṃ
舍弃以往所习的教法,
Sotūna matthāya mayā hitāya,
为众生耳根利益所作,
Niruttiyā māgadhikāya sammā
由正统摩揭陀语所传,
Vidhīyate’daṃ jinavaṃsadīpaṃ;
正确宣说这胜利者家族之灯。
§16
16.
Saddhāsinehānugatāya paññā-
信根顺从者,具足智慧、
Dasāya sotūhi manovimāne,
依止十种耳根与内心的观察,
Padīpito’yaṃ jinavaṃsadīpa-
此为引导众生的战胜者家族之灯,
Dīpoharepāpatamappabandhaṃ;
破除黑暗,带来脱离罪业的解脱;
§17
17.
Puraṅgapuṇṇā sirijambudīpe
在东方充满宝藏的须弥洲,
Sampattibhārena divā’vatiṇṇā,
昼间被财富荣耀所充盈,
Yā devarājassa’marāvatī’vā-
所谓那天帝所依止的都城亚摩罗瓦帝,
Marāvatīnāma purī pure’sī;
即称为亚摩罗瓦帝的城中;
§18
18.
Vijjādharānañca vihaṅgamānaṃ
持有智慧的诸飞鸟,
Vibandha vehāsagatiṃ bahāsa,
在此逗留,展开喙喙的欢鸣,
Yasmiṃ purasmiṃ jitaveri cakkaṃ
此处有一人以智胜诸敌,
Pākāracakkaṃ viya cakkavāḷaṃ;
犹如守护城郭的护城轮一般,环绕无边。
§19
19.
Sañcumbitamhoja rajo pabandha-
湿润的尘埃为束缚,
Supiñjarāpā parikhāhirāmā,
如同笼中鸟囚禁于牢笼,
Puritthi pākāra nitambabhāge
在臀部堆积成块的脂肪,
Samubbahī kañcana mekhalā’bhaṃ;
系有金链为饰,
§20
20.
Rattindivā rattamaṇi’ndanīla-
昼夜闪耀着夜晚宝石的蓝色光辉,
Maṇippabhārañjita rājadhāni,
遮饰着以各种宝石装饰的王宫,
Babandha yā’mandasurindacāpa-
如同众魔、众神所造之桥梁,
Samujjalākāsatalabbilāsaṃ;
在灿烂的天空中散布辉煌光彩;
§21
21.
Yahiṃvadhūnaṃ vadanambujehi
此处新婚妇女以唇彩涂抹面庞,
Katāvamānaṃ hariṇaṅkabimbaṃ,
如同覆盖着花纹的鹿角之影,
Pabhāhi nīlopalatoraṇātaṃ
辉映于青玉拱门之光辉中,
Sokābhībhūtaṃca vivaṇṇamāpa;
忧愁而惊惧,色彩斑斓变化无常;
§22
22.
Saroruha’ntī maṇimandirābhā-
宝石宫殿的光辉闪耀,
Sañcumbitaṃ puṇṇasasaṅkabimbaṃ;
仿佛充满了满月的光圈,
Saṅkāya rāmājanatā’bhirāmā
其形体美丽而又令人喜悦,
Kare pasāresi puramhi yasmiṃ;
展开于所居城邑之中;
§23
23.
Yattha’ṅganānaṃ paṭibimbitāni
其中反射出众多肢体的影像,
Ādāsabhittīsu mukhambujāni,
映照于柱子的正面及柱基之上,
Āsuṃ vighātāya madhubbatānaṃ
为要破坏蜜蜂群,
Vilocanālīna manuggahāya;
捕捉眼镜蛇,
§24
24.
Sammatta mātaṅga dharādharehi
醉酒的野象,负重于大地,
Yasmiṃ abhissanda madassavanti,
自沉于泥沼之中,
Turaṅga raṅgehī taraṅga mālā
在马场上,波浪如同花环,
Samākulevā’si vidhūta dhūlī;
聚集成团,如被吹散的尘埃。
§25
25.
Nikkhittavīṇā maṇinupurānaṃ
放下琵琶与宝石铃铛,
Vilāsinīnaṃ mudupāṇi pāde,
华丽女子手足柔软,
Mattālimālā kalanādinī kiṃ
麝香花环与水葫芦藤制成的项链,其含义为何?
Nālaṅkaruṃ yattha katāvakāsā;
不装饰的,则是那些未曾妄作装饰的时刻;
§26
26.
Dhavatthinīnaṃ kucasārasehi
奔跑的女子脚踏小簸筐,
Nettālibhārā’nananīrajehi,
头饰以飘带装饰,面无妆饰,
Yā hāsavīcīhi purī rajanyā
那满怀欢笑和娇艳的妇女
Rarāja samaphullasarojinī’va;
宛如盛放的王后莲花一般,
§27
27.
Candappabhā cumbita candakanta
她们的脸庞亲吻着明月之光,宛如明媚的月亮宝石,
Pāsāṇadhārā maṇicandikāsū,
宛若珠宝般镶嵌在岩石之上,宛如晶莹的月光宝珠,
Candānanānaṃ yahi maṅganāhaṃ
那明月般的容颜使我心生吉祥喜悦,
Parissamasso’pasamāya’hesuṃ;
我心中的忧虑与痛苦得以消散解脱。
§28
28.
Yasmiṃ pūre uddhamadho vinaddha-
于先前,上中下三处被紧密相连,
Jutippabandho maṇimandirānaṃ,
如同宝石宫殿间相互缀连的链条,
Samubbahī geruka paṅka diddha-
整体如甘蔗的茎干紧密相连,沾染泥土,
Vitāna paccattharaṇabbilāsaṃ
覆盖着四面伸展而耀眼的缨络花纹,
§29
29.
Suvaṇṇa muttā maṇi vaṃsavaṇṇā-
其色泽如黄金、珍珠、宝石、竹子般鲜明,
Pavāḷa rūpī vajirehiñcā’pi,
如珊瑚红、白玉和水晶般的美丽颜色,
Yā sattadhaññehi dhanehi phītā
那些拥有财富的众生心满意足,
Ahū puri dhaññavatī’va nārī; (Silesabandhanaṃ)
这些女人被称为城中富足者(律法之约束),
§30
30.
Pasāritā’nekadisāmukhesu
广泛展布在众多市镇街头,
Vicittavatthā’bharaṇādipūrā,
装饰物繁复、服饰华美,
Yatthā’paṇā nijjitakapparukkhā
以收取租税,披戴粗陆布衣,
Kariṃsu lokābhimatatthasiddhiṃ;
众生为了实现世间所愿而劳作。
§31
31.
Parāgarattā madhupātimattā
(蜜蜂)被花粉染作红色,沉醉于饮啜甘蜜;
Samhinnavelā ghananīlavālā,
岸岸相接,密布深青色的细沙,
Haṃsāsayā pañcasarābhirāmā
天鹅栖居其间,以爱神五箭令人心醉神迷——
Yasmiṃ taḷākā viya kāmabhogī; (Silesabandhanaṃ)
享受欲乐者沉溺其中,犹如陷入湖池;(此乃系缚之语)
§32
32.
Purantarasmiṃ ratanagghikānaṃ
城中,那些珍贵宝物之间,
Raṃsippabandhehi hatandhakāre,
被光焰编织的绳索驱散了重重黑暗,
Kundāravindabbhudayenayasmiṃ
于此处,须弥山之顶树的花朵初现,
Rattindivābheda mavedi loko;
世间识别出昼夜的区别;
§33
33.
Mātaṅgajīmūtaghaṭāya ghaṇṭā-
如大象怒吼、重钟响起,
Ṭaṅkāragambhīraravāya yasmiṃ,
深沉的钟声在其间回荡,
Palambhītā mattasikhaṇḍimālā
摇曳着并延展着,紫色鬃毛状的花簇,
Akā vikālepi akhaṇḍakīḷaṃ;
即使非时节亦不凋落,亦不残缺。
§34
34.
Puramhi yasmiṃ caraṇambujehi
在城中,身浸于泉水之中,
Vadhūjato bandhitanūpurehi,
浸泡于束缚新娘体躯的水池中,
Vikāsa kokāsana sīsa baddha
头颅被竹子编织束缚,张口散开,
Mattāli sesa’mbujinī ajesi;
醉于纯净无余的泉水中,
§35
35.
Rasātalaṃ nāgaphaṇāvanaddhaṃ
低层河底如被龙爪紧锁,
Nabhotalaṃ vijjulatāvanaddhaṃ,
水面之上如被闪电缠绕一般,
Yā chāditā rūpiyajātarūpa-
那由银器所覆盖的色相,
Dhajāvalīhā’jini rājadhānī;
如同旗帜、火光和烟雾的光彩,汇集于皇都之中;
§36
36.
Nānatthasāraṃ mitadhātuvaṇṇaṃ
色彩各异而具多样性,彼此调和宛如大地之色,
Chandārahaṃ pāṇagaṇā’bhirāmaṃ,
无渴望之心且犹如众宝聚合,令人愉悦舒适,
Kavippasatthaṃ sarasaṃ silesā-
通达智慧且清净无染,宛如泉水清澈,清凉宜人,
Laṅkārapajjaṃ’va puraṃ yamāsi; (Silesabandhanaṃ)
如同华饰繁茂的壮丽城邑,被严密的墙垣所环护;(此处谓污染与障碍的缚束)
§37
37.
Puramhi tasmiṃ karuṇānidhāno
在那城中,慈悲的宝库,
Buddhaṅkuro brāhmaṇasāravaṃse,
佛陀之勤耕者,出自婆罗门种姓,
Asaṅkhakappāna mito catunnaṃ
前世无数劫以来,积累了四种的
Lakkhādikānaṃ udapādi pubbe;
特征及其他标志早已出现;
§38
38.
Bhovādivaṃse’kadivākarassa
如同凡间世系中那独一无二之人,
Puññānubhāvo’dayamaṅgalehi,
善行的感应,无始以来都以吉祥不祥显现,
Jātassa kho sampati jambudīpo
众生所出生的那一刹那,便有一片盛满繁茂吉祥的大陆,名为占婆提。
Vilumpayī maṅgalavāsalīlaṃ;
这片大陆上充满了祥瑞,景象绚丽,令人欢喜。
§39
39.
Jātakkhaṇe tassa sarīrajena
当生命之刻降临时,众生的身体,
Gandhena vaṇṇena sake nikete,
由其香气、颜色以及居所环境构成,
Hatappabhā candanateladīpā
犹如檀香油灯般光明熠熠,
Saṇṭhānamattehi vijāniyāsuṃ;
以各种合适的度量标准而知晓其成就。
§40
40.
Vimuttadosāhi sukhedhitāhi
远离诸恨者,享诸乐果者,
Dhātīhi kumbhorupayodharāhi,
以界体为器,貌如器物的,
Bhato kumāro sukumārakāyo
贵族的少儿,体质柔弱者,
Khepesi so kānici vāsarāni;
彼于某些世间轻慢戏弄;
§41
41.
Mahāmahecā’tha pavattamāne
大智慧者正当运转时,
Saveda vedaṅakga vidū vidūhi,
拥有通达知见的智者,善于分析法门,
Kārāpayuṃ te pitaro’rasassa
先人使你做婆罗门。
Nāmaṃ sumedho’ti padatthasāraṃ;
名字为苏墓陀,意为言辞的要义;
§42
42.
Uḷārabhāgyena samaṃ kumāre
以健壮的体质,与同龄少年相等,
Saṃvaddhamāne jananī na tittiṃ,
母亲临产时没有生气,
Pāyāsi nīlāmakalalocanāliṃ
你用蓝黑无明如污泥的眼睛,
Mukhambujaṃ tassa’bhicumbamānā;
亲吻他的脸孔如同莲花。
§43
43.
Sukhedhita’ṅgāvayavo kumāro
「肢节安乐养育者」,谓王子之身肢及肢节,因于安乐中得到养育之义。
Vimānabhumyā maṇinimmitāya,
『Vimāna』指天宫建筑或宫殿;『bhūmiyā』为地、地点;『maṇi』意为宝石;『nimittāya』为相、因缘。合起来意为『为宝石相的宫殿地方』,即指有宝石装饰的宫殿所在之地。
Parodi mātāpitaro’bhiyācaṃ
「哭泣祈求父母」,谓其哭泣,向父母恳切祈求之义。
Bimbaṃ kanijaṃ jānuyugena gacchaṃ;
「以双膝行向影像幼者」,谓其以双膝爬行,趋向那尊幼小的影像(雕像)之义。
§44
44.
Suvaṇṇabimbo’pamacārurūpo
「形如黄金影像般端严美丽」,谓其容色端严,有如黄金铸就之影像,光彩照人之义。
Samācaraṃ dhātibhujā’valambaṃ,
「随行于乳母之臂所扶持中」,谓其步履随顺,手臂倚靠乳母之臂,得其扶持而行之义。
Viññāsapāda’ṅgulimañjarīhi
识足以指尖细微之处如花簇者,
Salīlamāvāsamalaṅkarittha;
水波荡漾,犹如华饰般装点其间;
§45
45.
Nijena tejena ca jivalokaṃ
以自身光辉照耀活着的世界,
Yasena’pubbācarimaṃ phusanto,
借由此光辉触及之前所未及之处,
Tirokaritvā ravicandasobhaṃ
反转而显现日月光辉之间之美,
Saṃvaḍḍhi dhīro ubhato sujato;
智慧深远者以自他双方面皆成就增长之道;
§46
46.
So sattamā yāva pitāmahassa
即至于七世祖先,
Yugā sagabbhāsayasuddhiko’si,
你是具纯净清净意念的伙伴,
Nihīnajacco’ti na jātivādā
生于低贱之处,这非生族的论断,
Khitto’pakuṭṭho bhavi vippaseṭṭho;
被毁坏而不恶劣,正确明智而最胜;
§47
47.
Vedantayaṃ so sanighaṇṭu satthaṃ
他是理会苦集灭道的导师,
Sakeṭubhaṃ sākkharabheda satthaṃ,
是能断除犹豫不决之师。
Sādhabbatabbedi’tihāsa satthaṃ
流传久远的传统史师
Avedi vedaṅgayutaṃ pa satthaṃ;
明了缘起法并具智慧的师长
§48
48.
Ajjhāyako mantadharo pavīṇo
讲说者、导师、善思者、通达之人
Kalāsu lokāyatalakkhaṇesu,
于诸时代各种世间特征之上,
Papūrakāri padako kavīnaṃ
充实其义、言辞圆润如诗人之者,
Tetā’si veyyākaraṇo gaṇiso;
此者即为善解说者、能言师长也;
§49
49.
Kandappadappā’naladhumarāji-
火焰、烟尘、光芒、烈焰,如王火焰一般,
Līlāvalambi nijamassurāji,
表演游戏,持于自己为主宰的魔王,
Na kevalaṃ komalagaṇḍabhāgaṃ
不仅仅使心灵柔弱者的部分,
Manampi thīnaṃ malinīkarittha;
而且使三种心受染污堕落;
§50
50.
Tandebhavaṇṇāyatana’ṇṇavamhi
于诸色身所依之处及六处之中,
Narūpataṇhātaraṇi narānaṃ,
众生受名色之渴爱所引导而起,
Pāyāsi cakkhāyatanappiyāhi
眼根为所爱者
Tīrantaraṃ cittaniyāmakaṭṭhā;
持续不断地是心的调节工具;
§51
51.
Dvijo sumedho suvisuddhamedho
婆罗门智慧深广且清净明了
Mātāpitunnaṃ nidhanāvasāne,
在父母去世之后,
Puññānubhāvappabhavaṃ agāra-
凭福报感受而生,是出家的
Majjhāvasaṃ kāmasukhaṃ’nubhuñjī;
中居士,享受欲乐。
§52
52.
Nisajja pāsādatale’kadā so
坐于堂下之地,恰如。
Pallaṅkamādhāya rahogatova,
倚靠于床榻,如隐蔽所,
Punabbhavuppatti sarīrabhedo
再次生死轮回,身体的分离,
Dukkho’ti cintesi sabhāvacintī;
是苦也,思惟此事的集会思虑者如此忧虑;
§53
53.
Jāto sa’haṃ jātijarārujādi-
既然出生,便有生、老、病、死等诸法,
Dhammo’mhi tasmā bhavadukkhasuññaṃ,
此因缘故,我所居之处,没有苦难。
Niccaṃ ajātiṃ ajaraṃ arogaṃ
恒常不生、不老不死、无病者,
Gavesituṃ vaṭṭati nibbuti’nti;
寻求者流转于此,谓之涅槃;
§54
54.
Yathāpidukkhe sati ca’tthisātaṃ
譬如枯木上尚存有生命者,
Tadaññamuṇhe sati sītamatthi,
然于枯木中已无生命,
Bhavamhi sante vibhavo’pi evaṃ
处于世间者虽威力强盛,
Nibbāṇamatthī tividhaggisante;
涅槃其义尚包含三种灭尽。
§55
55.
Sāvajjadhamme ihavijjamāne
在有漏法中,存在无明现象,
Saṃvijjate bho niravajjadhammo,
无漏法则不生不灭,
Ajāti hoti sati jātiyā’ti
有生者出生于生,忆者认知生;
Evaṃ vicintesi sadatthavintī;
正智观察此理者,常思此义;
§56
56.
Disvā yathā guthagato taḷākaṃ
如见被厚叶遮蔽的水池,
Na tassa doso na tamotareyya,
既无过失,亦不可去除,
Kilesadhove amatamhi sante
在灭除烦恼障碍的无上涅槃中内、
Tathā na sevetha na tassa doso;
如是则不再亲近烦恼,因为无有其过;
§57
57.
Pāpāriruddho sati khemamagge
恶事已被遏止时处于安稳之道,
Na tassa doso na sukhaṃ vajeyya,
彼时无过失,亦无痛苦散失,
Pāpāriruddho sati khemamagge
恶事已被遏止时处于安稳之道,
Tathā nagaccheyya na tassa doso; (Yamakabandhanaṃ)
如是则当远离烦恼,因无其过(即此为对句相对之故)
§58
58.
Yathāpi vejje sati ghorarogī
如同医生察觉到病人患有剧烈疾患,
Na tassa doso ta labhe tikicchaṃ,
然则此时无病痛故,不得愈治之疾;
Rāgādirogī sati buddhavejje
正如烦恼诸病之患者,倘若觉悟医生在,
Dhammosadhaṃ ne’cchati kassa doso;
于法药无所求,有何过失?
§59
59.
Yo kaṇṭhabaddhaṃ kuṇapaṃ pahāya
彼舍弃了束缚其颈的枷锁,
Yathāsukhaṃ gacchati sericārī,
好似自由自在地行走的水鸟般随心而行,
Tathevi’maṃ kucchita pūtikāyaṃ
同样地,此处谓污秽之处,
Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
我若舍弃而去,
§60
60.
Uccāraṭhānamhi janā’napekkhā
在人群之中,发声之处,
Katvā karīsāni kayathā vajanti,
人们造作的行为如何激烈,
Tathā sarīraṃ kuṇapehi pūraṃ
身体则以疮疤满布,
Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
我若舍弃而去,
§61
61.
Nāvaṃ yathā jajjaramāpagāhiṃ
犹如破破烂烂的船舶被水折损,
Vajeyya netā atapekkhakova,
便应弃舍,不复期待其能承载,
Tathā navadvārasavaṃ sarīraṃ
如是新造却有裂缝的身体,
Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
我若离舍它而去,确能前行;
§62
62.
Corehi gacchaṃ avahārabhītyā
因忧惧被盗贼抢掠而逃离,
Khemaṃ sumedho puramotareyya,
精明者当选安稳安全之远方。
Tathā sarīraṃ kusalāvahāraṃ
如是,身为善法之载体,
Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
我若舍弃而去,
§63
63.
Nekkhamma saṅkappa paro’pamāhi
应当努力持守出离的坚定心念,
Anussaritve’vamuḷāravīro,
不忘却,不退失,不懈怠,
Hato’rapāre tibhave asāre
即便被他人所杀,处于三界彼岸而心无所寄,
Vihāsi ukkaṇṭhitamānaso so;
也要保持心意坚定专注,毫不怀疑动摇。
§64
64.
Suvaṇṇa muttā maṇi rūpiyādi-
黄金、珍珠、宝石、银等诸物,
Dhanehi dhaññehi ca pūritāni,
以财货和粮食充盈之物,
Avāpuritvāna,tha kosakoṭṭhā-
装满之后,库房内
Gārāni taṃ dassayi rāsivaḍḍho;
大铁钩便向彼处显现,这即是庄园主财富增长的征象;
§65
65.
Pitāmahānaṃ pakapitāmahānaṃ
祖父与曾祖父,
Mātāpitunnaṃ vibhavā panettha,
父母和祖父辈的福德皆在此显现,
Anappakāthāvarajaṅgamāte
无瑕疵、无缺陷、无障碍且能移动,
Saṃdissare dhīra sumedhavippa;
贤明智者向他人展示其智慧,
§66
66.
So sattamā yāva paveṇivaṭṭā
此人乃第七者,直到气旋之处,
Vibhāvayitvā vibhavassarāsiṃ,
已展现其辉煌如宝石群,
Dhanāgamassāpi dhanabbayassa
甚至连财富之众、财富之源,
Pamāṇa’mācīkkhipamāṇadassiṃ;
也被此人以精准的度量所揭示与洞察。
§67
67.
Kuṭumbametaṃ paṭipajjamāno
若以此家族为修学对象,
Kāmesu devoviya indriyāni,
当如天人般管理欲境根器,
Icchānurūpaṃ paricārayassu
随欲爱之所适而供养之,
Icceva mārocayi rāsivaḍḍho;
对所希望者切莫加以阻碍,犹如火焰自然增长;
§68
68.
Amuṃ mahantaṃ dhanadhaññarāsiṃ
若聚积无量巨大财富堆积,
Samāvinitve’ka kahāpaṇampi,
即使聚积时节至一枚铜币,
Nā’dāya mātāpitaropya’ho to
不该放弃父母,这也是应当的,
Gatā yathākamma mito parattha;
因为如法则应当远离彼方,
§69
69.
Tabbatthusāraggahaṇātisūro
勇猛坚定如坚铁之士,
Vossaggasanto atha sattasāro,
舍弃所有而纯净如原则之士,
Rañño samārociya etamatthaṃ
王者因战事陈说此意,
Bheriṃ carāpesi sake puramhi;
拿起战鼓来到城中行进;
§70
70.
Santappayi bherivirāvagandha-
使人满足的,带有雄狮尿臭之味的,
Māghāya sampattajātā’lijātaṃ,
由成熟而生,含有污垢的,
Bhovādi nānāratanādibhoga-
起源于各种世间宝物所带来的享乐,
Madhūhi sattāha’manāthanātho;
如蜜般,众生的心灵依止与保护;
§71
71.
Tadagga yaññālaya vārivāha-
是那超胜的牺牲祭祀场,聚集如洪水一般,
Dhārānipātaddhanavuṭṭhihetu,
因流入下方而产生丰饶与增长的缘起,
Mahā janassā’dhikavatthutaṇhā-
众生广大,其贪欲亦随之增长,
Taṭāni bhinnāni manodahesu;
心流因而分散四散,
§72
72.
Sukhedhito kāmasukhaṃ pahāya
向善者舍弃欲乐,
Gharā’bhīnikkhamma tato sumedho,
离家出走,继而智慧生起,
Ajjhogahetvā himavanta’māpa
抛弃下劣,登上喜马拉雅山之顶,
Dhammesako dhammakapakabbata’ntaṃ;
成为法的引导者,法之法峰之巅;
§73
73.
Vitakkamaññāya’tha devaraññā
以观念为分别,继而成了天界的神通,
Vyāpārito māpayi vissakammo,
被覆盖、不污染、不欺骗的善业,
Tahiṃ vivekakkhamaka massamañca
在那里具有远离纷扰的安隐净土,
Manoramaṃ caṅkamabhumibhāgaṃ;
是令人欢喜的行走于世间的领域;
§74
74.
Tamassamaṃ pabbajitehi suññaṃ
黑暗般的迷惑,为出家者所远离,成为空寂,
Upecca soñcāramavāpuritvā,
舍弃贪求,放弃往返流转而充满清净,
Ñatvā tadantolikhita’kkharāni
了知彼时所书写的字迹,
Khāriṃparikkhārabharaṃavekkhi;
察看护杖和法器所承载之物;
§75
75.
Nivatthavatthaṃnavavadosupetaṃ
稳固可靠、不动摇且不可废止的法义,
Vivajjiyāvajjiyavajjadassi,
显见净除、非有漏行的清净法,
Dhāresitaṃbārasadhānisaṃsa-
恰当持守、如瓷器般坚固的法宝,
Manojapupphattharavākacīraṃ;
心巧妙如花朵,语辞清晰宽广;
§76
76.
Punnāgapupphattharakā’bhirāmaṃ
以莲花池塘为所居所,令人愉悦之处,
Aṃse vidhāyā’jinacammakhaṇḍaṃ,
分段断截坚韧如皮革的根枝,
Katvā jaṭāmaṇḍala mittamaṅge
编织成发茧形状,交织成结,
Tivaṅka mādāya’tha khārikājaṃ;
三叉形状取用如制弓之弦索,
§77
77.
Bhujaṅgabhogo’rubhujena dhīro
坚牢如蛇皮制成的肩背装饰,
Ādāya cālambanadaṇḍakoṭiṃ,
握持并以之支撑杖杆如无数般若般坚固,
Samaggahī tāpasavesamevaṃ
同心一意,恭敬如法,
Virattacittoka vibhaveva bhave’pi;
心无对治,远离欲界,即使在世俗生活中;
§78
78.
So caṅkamī caṅkamamotaritvā
他行走,步伐轻快不疲倦,
Silātalasmiñca divā nisajji,
白日里安坐在石板上,
Sāyaṃ paviṭṭho vasi paṇṇasālaṃ
傍晚时进入树叶搭成的简易房舍,
Nipajji kaṭṭhattharasesamañce;
俯伏如同折断树枝般地低头。
§79
79.
Pacacūsakālamhi pabujjhito so
在身受病苦期间,他从睡眠中醒来,
Āvajjayitvā’gamanappavattiṃ,
经历了起去和来往的行为,
Vivekakāmassa mame’ttha vāso
对清净寂静的渴望,或我自身的修行场所,
Kāmaṃ gharāvāsasamo siyā’ti;
应当如对待感官欢悦之家的态度;
§80
80.
Aduñhi paṇṇacchadanaṃ kapota-
没有食取,像只有五片羽毛覆盖的斑鸠,
Pādāruṇaṃ beluvapakkavaṇṇā,
脚裸呈赤色,肤色如沙粒般浅淡,
Bhūmīpi bhittī rajatāvadātā
大地亦如坚固的墙壁,坚稳坚实。
Mañco’pi cittattharavārurūpo;
床铺也是心所依,宽大平坦而端正。
§81
81.
Subhāka manāpā mama pakaṇṇasālā
安适美好的休息之所,是我所欢喜欣悦的境地。
Sādīnavā dupparibhāriyā’yaṃ,
此地困苦烦难,令人极其难堪。
Paṇītabhikkhā pariyeṭṭhi mūla-
比库们的贫贱贫苦是根本所在,
Dukkhassa natthi’ti pamāṇa manto;
因苦难而无有缓解的障碍,这是判断的依据。
§82
82.
Agārasaññāya paṭikkhapitvā
摒弃无居所意,
Tañca’ṭṭhadosā kulapaṇṇasālaṃ,
及其所在,村舍,
Dasaṅga sādhāraṇa rukkhamūlaṃ
及十种共相,普通树根,
Phalāphakhalāhāra mupecca bhojī;
但以果实、种子、蔬菜为食;
§83
83.
Sumedhaso so divasāni satta
明智者七日,
Mahāpadhānaṃ padahaṃ sumedho,
大力士明智,七天也。
Patto abhiññāsu vasisu pāraṃ
获得了对诸种神通的精通无碍,
Sabbaṃka samāpattisukhaṃ avindi;
获得了诸种法的圆满快乐,无烦恼;
§84
84.
Tasmiṃkhaṇe kānana devatāhi
在那一时刻,林野中的诸天神,
Sādhū’ti nigghositapītighoso,
以赞叹声高呼『善哉!』,声势宏大而清净,
Abbhuggato tassa yasena saddhiṃ
欢喜由彼此之间所生,
Visuddhavijjācaraṇu’bbhavena;
乃因其清净的智慧及行为而引发的欢喜;
§85
85.
Vijjādharā tagguṇadīpakāni
以智慧为本者,正如善良属性之光明灯,
Mutiṅgavīṇādhanibandhavāni,
犹如被琴弦紧束所约束者,
Gāyiṃsu gītāni’va naccamāno
唱出歌声,好似翩翩舞动;
Himācalo sampati sampavedhi;
冰雪山峰闻声,遍知其意;
§86
86.
Muddhaṅkuraṃ bhudharakuṭabāhu-
浑浊土壤者,如同肩负泥土的上首耕者,
Satehi tannijjhara cāmarehi,
用扇子轻摇清凉流水,
Vidhūyamānehi vidhūtapāpaṃ
于已破除者中所破除的恶业,
Katopahāreva mahāsarā’pī;
乃至于断除之大波浪,
§87
87.
Akālameghaddhani bherirāva-
如时节不合之厚云,猛兽的怒吼,
Vyāpāritā mattasikhaṇḍisaṇḍā;
遮蔽四方的世间山岳,
Ajjhāvasantaṃ vanasaṇḍamajjhaṃ
卧于密林深处之中,
Mahiṃsucā’khaṇḍanataṇḍavena;
如野猪发狂般戳破大地,撕裂乱舞。
§88
88.
Mandā’nilā’mandabhujā’valamba-
枝条柔弱,叶柄细长,腋下垂挂,
Sunīlasākhāmaṇivijanīhi,
深蓝色的枝干,闪烁宝珠般的叶脉,
Lataṅganā’liṅgitasālasāmī
攀附着葛藤的枝条,依偎在沙罗树主人身旁,
Saṃvijayuṃ vitadarampi dhīraṃ;
它们从容而稳定地相互支撑,彰显坚忍之智;
§90
90.
Kapītanā’soka tamāla nīpā
像猿猴般悲伤的忧愁,隐藏于坦目罗树的叶丛,
Kapītanā’soka tamāla nīpā, (samattapādabhyāsa mahā yamakaṃ)
如同猿猴一般哀怨,藏匿于坦目罗树叶片深处,(这是经过勤勉足行的精细对仗大韵)。
Kapītanā’soka tamāla nīpā
枸桔树与无花果树丛
Kapītanā’soka tamāla nīpā;
枸桔树与无花果树丛;
§91
91.
Na velalitā kiṃ pasavakā’vataṃsā
无需编织,像幼兽的小尾巴般
Latāvitānā madhupālisālī,
葡萄藤缠绕,蜜蜂喜爱的沙梨树,
Latāvitānā madhupā’lisālī
葡萄藤缠绕,蜜蜂喜爱的沙梨树,
Na vellitā kiṃ pakasavā’vataṃsā;(Samuggabheda yamakaṃ)
无需编织,像鸟类的羽毛般;(此处为同音复句的连缀)
§92
92.
Pupphāvalī kandala pāṭalaggā
花环由莲花和叶片组成
Kalāpinī sā vanarājinīlā,
彩蝶是森林之王,色泽如蓝宝石,
Pupphākulī kandana pāṭalakkhī
花美丽,叶片鲜艳,似莲花般洁净,
Kalāpanīlā vara rājinīva; (Addhagomuttikā bandhanaṃ)
彩蝶如同优美的皇后一般;(此处为双头蛙的结合形象)
§93
93.
Natāsiro mañjarikāsuramhā
抬头时如同小猫般灵巧亲近,
Natāsiro pañjalikāva ramme,
抬头时如同合掌者般端庄秀美,
Vane nibaddhaṃ ramito vibhāsi
在林中栖身,怡然自在,光耀显现。
Vineyya bandhūracīto pahāro; (Pādagomuttikā bandhanaṃ)
摒弃亲属之心的束缚;(此为脚踝绑缚之法)
§94
94.
Rajokirantā’vanatā latāsuṃ
爬过荆棘蔓草的爬藤,秽污满布。
Lājokirantā vanitā natāva,
羞耻消失,女子弯身低伏,
Dvijoaraññaṃ vasitā pitāgho
两足之鸟居住在森林中,象群穿越。
Gajotarantova latā vitānaṃ; (Silokagomuttikā bandhanaṃ ākulajālamitipi)
犹如藤蔓展开网状,蔓延不止;(此为银钹脚踝绑缚之法,犹如纷乱荆网)
§95
95.
Mataṅgajindā na masakkariṃsu
马汤迦人未曾饮酒过度,
Pādāni natvāna padipadhāmaṃ,
抬起足,行走于炽盛的火焰之上,
Paññādhavaṃ pīna tapaṃ phalehi
沉醉于智慧之河,忍受苦行的果报,
Himaddipāde parisuttamañhi; (Kabbanāma gabbha cakkaṃ)
于寒冷的火焰之足下洁净无比;(咏歌名为胎轮)
§96
96.
Mettāya chattaṃ’va phaṇaṃ phaṇindo
慈心如同伞盖,象王维持,
Dhāresi sīse vasino cacāra,
覆持于头,行者所居住之处。
Nathāmavā’kāva’balesu kiñci
绝无空无力之事。
Medhāya nando thiravāci kheme; (Kavināma gabbha cakkaṃ)
以智慧欢喜安稳、自持自在;(谓以诗名为胎之轮)
§97
97.
No’sitehi’ssa santāsa’nū’na tosa vato do,
他人无此笑颜,少有憾恨与苦恼,
Dāyato vasato na’nusantāsassa hitesino; (Gāthaddhavisaya paṭiloma yamakaṃ)
施与居住者无嫌弃,善护持无所追随者;(此为四句歌诗之反复韵律)
§98
98.
Yokā’sā’vāsa kāyo kāma’kāma’makāma’kā,
或居或止,身躯或欲或非欲、或无欲者,
Sakāyanā’nāya’kāsa vāma nā ga ganā’mavā; (Sabbato bhadda bandhanaṃ)
或以身口意为宇宙,或不为烦恼所缚;(悉皆为善之束缚)
§99
99.
Dayāya vasito dāye yāpajāsiva māsadā,
依止慈悲者,持守如律月戒者,
Yajārahaṃ rañjamāno vasihaṃso ciraṃvasi; (Addhabbhama bandhanaṃ)
常修祈愿,端庄庄严,长久安住;(此为独修之禁戒)
§100
100.
Madhumada madhukara virute virute
甜蜜如蜜,醇美如蜂,平息纷扰,渐次相离,
Malayaja surahīta pavane pavane
如深林凉风,清新飒飒,凉爽遍布,温雅风中,
Himavati vikasita padume padume
如严寒雪山绽放的莲花,洁白耀目,绽放芬芳。
Adhisukha manubhavi savasi savakasi; (Pādanta yamakaṃ)
体验至深安乐,寂静安然无忧;(脚末押韵)
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne sumedhabrāhmaṇāpadānaparidīpo.
此为由勤慧者以聪颖智慧,为大众所悉知,赐予心灵喜乐的源泉,在战胜恶劣恶缘的灯塔上,远距的明智婆罗门所示现的光明。
Paṭhamo saggo. · 第一品。
§1
1.
(Mandā’kkantā) marapurasiriṃ sabbasampattisāraṃ
(缓缓浮现)树木丛中的光辉,是一切财富的精髓,
Jambuddīpā’sama sarasije kaṇṇikā sannikāsaṃ,
犹如印度众岛中莲花丛里的少女近在眼前,
Rammaṃ rammavhaya puravaraṃ pāramīpāradassī
优美的光辉,卓绝的最上者,展现波罗蜜德光芒,
Buddho dīpaṅkara dasabalo sabbalokekadī; ()
佛陀如灯塔般普照,具备十力,为整个世间唯一之主;()
Tasmiṃ kāle vipulakaruṇā nārisañcodita’tto
当时,正自觉者怀有广大的慈悲心,为感化众生而起身行事,
Nānā khīṇāsava parivuto cārikaṃ sañcaranto,
遍体无数烦恼尽除,周身清净,游行于行脚生活,
Saṃvattento sunipuṇatayaṃ dhammacakkaṃ kamena
施展极为善巧的妙巧方便,转动法轮,
Patvā tasmiṃ paṭivasati sodassanavhe vihāre; ()
从中得到成就,住持于名为“十六林”的精舍中;()
§3
3.
Sutvā dipaṅkara bhagavato nāgarā kittisaddaṃ
听闻前佛提婆达多世尊在世时,众城中人皆传扬其名声,
Sambuddho so itipi arahaṃ tyādinā’bbhuggataṃ taṃ,
这位正自觉者即是阿拉汉,为诸恶断尽,超越一切,乃至诸等,
Gāhāpetvā tuvaṭatuvaṭaṃ vatthabhesajja pānaṃ
将衣物、床具、饮食衣物收拾整齐,放置一旁。
Tannittā’suṃ pamuditamatā gandhamakālādihatthā; ()
随即欢喜,心意喜悦地用手抚摩香环等物;()
§4
4.
Patvā dīpaṅkaratarihariṃ gandhamālādikehi
将装有香环等物的灯、油灯依次安放妥当。
Pūjetvāta’ñajalimukulikā ekamantaṃ nisinnā,
顶礼完毕后,独自一旁端坐静处,双手合掌呈供祀状。
Dhammaṃ sutvā savaṇasubhagaṃ buddhapāmokkhasaṅghaṃ
聆听法时,欢欣莹洁,称赞佛法,敬仰僧众。
Saṃyācitvā muditahadayā svāttayā’pagañjuṃ; ()
心怀欢喜,净洁自身,远离烦恼苦恼;()
§5
5.
Sajjetvā te dutiyadivase sajjanā dānasālaṃ
记忆着彼等于第二日,善知识们布施建成布施堂,
Ussāpattā dhajakadaliyo puṇṇakumbhe ṭhapennā,
悬挂着彩旗和芭蕉叶,安置满满的水瓶,
Kubbantā’pi dhavalasuḷinu’kkhepa lājopahāraṃ
折叠白色的长布,熏熏的敬献礼物放置其上,
Evaṃ tassā’gamana mayanaṃ laṅkarontā vihāsuṃ; ()
如此装饰迎接她的来临,居士们安住于此;
§6
6.
Abbhuggantvā atha himavatā so sumedho tapassi
随即从喜马拉雅山涌出,智慧深厚的尊者苏摩得外;
Gacchaṃ tesaṃ upari nabhasā vākacīraṃ dhunanno,
他在其上空如云疾行,口中诵唱法语,
Disvā pītippamuditajate añjasaṃ sodhayante
他们见已生起欢喜和喜悦,正勤修净除一切烦恼。
Sañjhāmegho riva parilasaṃ dhataritthe’kamantaṃ; ()
暮云似乎渐渐消散,天空清朗,雨水已尽,世间清净。
§7
7.
Saṃsodhentā kalalavisamaṭṭhāna saṅkāradhānaṃ
净除混浊杂乱、不正当之所所成之造作基础。
Kasmā tumhe paṭipathamimaṃ’laṅkarothā’ti pucchi,
为何你们观护此行法?问曰,
Bhante dīpaṅkaratarahari’dāni nissāya rammaṃ
尊者,现今依止如灯塔之光,趣向庄严乐土,
Buddho hutvā viharati mahādhammasaṅkhaṃ dhamanto; ()
觉者已成,安住于广大法汇处,恒住法中。
§8
8.
So sambuddho parivutamahābhikkhusaṅgho yato no
故正觉者所在之地,即至广大比库僧团常聚集之所,
Gāmakkhettaṃ pavisati tato’laṅkaromā’bruviṃsu,
彼入村落境内时,即装饰其形象,
Buddhūppādo kimuta sutaraṃ dullabho buddhasaddo
谓:世尊出生何其奇妙,佛声难得久闻,
Iccevaṃso sumariya alaṅkattukāmo’si maggaṃ; ()
若欲装饰其身是路途也;
§9
9.
Jhānā’bhiññā ratatakavacu’jjotamāna’ttabhāvo
禅那与神通俱足,热心且言辞明亮,自性纯净无垢,
Saddhāye’so acalasadiso iddhimā tāpaso’ti,
对信解坚定不动,具神足力及苦行功德,
Sallakkhetvā kalalavisamaṃ duggamaggappadesaṃ
将其分别标记,指出纷乱且不正的困难途径教导。
Sajjetuṃ te sapadi muditā sādhavo tassa’daṃsu; ()
彼时善友们同心欢喜,协力帮助他完成此事;()
§10
10.
Nānāpupphaṃ jalajathalajaṃ ocinitvā vanamhā
采集了各种花卉,有水生、陆生生长于森林之中;
Tetvā devāsurabhavanato koviḷārādipupphe,
采摘了从诸天魔界之处及蔷薇花等所生之花,
Ānetvā’haṃ bhujagabhavatā phullakaṇḍuppalāni
并带来了由巨蟒所产生之花瓣纷飞如莲花般满布,
Chekosmī’ti vithariya pathaṃ iddhiyā saṃvidhātuṃ; ()
说:“让我以神通广布其路途,开导众生。”()
§11
11.
Katve’vaṃ me hadayamakuḷaṃ tovikāseyya tasmā
正因如此,我心未曾动摇,故此
Veyyāvaccaṃ visadamatino kāyikaṃ saṃvidhāya,
由洞察明了,身体的结构清晰稳定,
Ajjevā’haṃ vipulakusalaṃ sañcinissa’ntī dhīro
今日我已具备广大善法,具有智慧,
Saṃsodhetuṃ kalalakalusaṃ añjasaṃ ārabhittha; ()
开始清除内心污秽不净之物,认真勤修;
§12
12.
Passantānaṃ vimalanayano’bhāsa jimūtagabbhe
以清净之眼观看,光明闪烁如母腹之中,
Buddhobuddho’tya’bhihitavaco vijjurājīva cārī,
佛世尊如同誉满天下之金刚王般的言辞,威震如龙王。
Tasmiṃ paṅke nijakaratala’mebhājapacchihi dhīmā
于那泥沼中,在自己的足掌之间的泥土上,智者静驻不动;
Paṃsuṃ datvā rajatadhavalaṃ vālukaṃ vokiranto; ()
将泥土施予,彼时洁白如银的沙粒渐渐展开;
§13
13.
Tasmi ṭhāne kallalulite suṭṭhu nā’laṅkateva
于彼处,在清净无染之地,安然无损地安住;
Saddhiṃ dīpaṅkara’nadhivaro’nekakhīṇāsavehi,
与众多断尽烦恼的吉祥天王及灯明比库众共处,
Patto brahmā’maranaraphaṇisiddhavijjādharānaṃ
得以触及梵天、阿摩罗天及罗睺罗诸天,具足圣智无上之力;
Saṃvattante suvipulamahe pāṭihīre uḷāre; ()
生活富足丰盛,如常居之保护者,光明恍惚,令敌退散。
§14
14.
Hema’mbhojo’pamasuvadanaṃ maṇḍitaṃ lakkhaṇho-
黄金与白莲如同华美的饰物,标志显彰。
Sītyā’nubyañjanavilasitaṃ ketumālāvilāsaṃ,
装饰以寒玉般的纹饰光辉,花冠辉映。
Satthāraṃ taṃ disidisi pabhāniccharanta’ñjasambhi
如临照之师者以光辉散布,驱散黑暗之聚。
Āgacchantaṃ viya maṇitale mattamātaṅgarājā; ()
宛若浸润金矿,酒醉燃烧猛炎般降临;()
§15
15.
Oloketvā vimalanayanañcandaniluppalāni
凝视净澈如莲花的眼眸,点染檀香与印蓝。
Ummiletvā ratanaphalakaṃ akkamantova piṭṭhiṃ,
绽放宝石果熟丰硕,宛若给牛粪加盖的板舌。
Nānākhīṇāsavaparicuto kaddamaṃ nā’kkamitvā
遍知多种断尽漏者所经历之苦行未曾废止。
Sambuddhoyaṃ vajatu iti me dīgharattaṃ hitāya; ()
此乃正觉者所修行者,吾已久远为利益众生而宣说。
§16
16.
Sallakkhetvā khara’jinajaṭāvākacīrāni kese
剃除头发胡须及眉毛,断除修道之杂乱绺结。
Omuñcitvā visamakalale pattharitvā’ttabhāvaṃ,
寂然独坐于不安乱动之中,放捨自性以安住真如。
Setuṃ katvā paramapaṇidhī kominī codita’tto
筑桥以达彼岸,身心坚定不移,随觉者召唤而自奋起。
Pañcā’bhiññāratanamaṇimā svā’cakujjo nipajji; ()
具五种神通之宝珠,自身皈命于真理之光辉。
§17
17.
Sutvā gāthāpadampi na me bhāriyaṃ saṃkilese
闻诵偈颂部分,我所依止者并非世间杂染。
Viddhaṃsetvā varasivuraṃ pattumicche sacā’haṃ,
洞悉明白后虽有报恩心,但我不欲受世间物质财富。
Saṃvijjante tibhavabhavane dukkhitā’nantasatte
三界众生生死轮回中,皆因无明痛苦难逃。
So’bhaṃ eko kathamadhigame dhamma maññātaveso;()
唯有我一人,何以能于此法得见证、解脱?
§18
18.
Yannūnā’haṃ parahitarato sammadaññāya bodhiṃ
若我诚心为他人利益,以正智证得觉悟,
Āropetvā nikhilajanataṃ’nuttaraṃ dhammanāvaṃ,
以无上正法摄受、引导所有众生登彼最胜解脱。
Uttāretvā varasivapuraṃ vaṭṭadukkhodadhimhā
离开了波罗舍城,脱离了轮回之苦的海洋,
Pacchā dīpaṅkaramuni yathā nibbutiṃ pāpuṇissaṃ; ()
随后,该男子如同灯明圣者那样,达到了涅槃;()
§19
19.
Iccevaṃ so pumariya samodhānayitvā’ṭṭhadhamme
此人便这样完成了八正道的修习,
Saṃsāramhā’vataraṇamahāseturūpo pajānaṃ,
了知了脱轮回的伟大渡船,
Muddhābaddha’ñjalipuṭajaṭo paṅkapiṭṭhe nipanno
身心纯洁,双手合十如泥土上的莲花,
Sambodhatthaṃ paṇidhimakari tāva tappādamūle; ()
立志成佛,于脚根处坚持修行;()
§20
20.
Ussisaṭho sapadi bhagavā pañcavaṇṇappasādaṃ
世尊整齐而庄严地披戴着由五色宝石装饰的华盖,
Ummīletvā nayanayugalaṃ phullanīluppalābhaṃ,
眼睛微微睁开,露出如同盛开的蓝莲花一般的眼眸,
Disvā nīlopalamaṇimayaṃ vātapānañcayaṃ’va
俯视着那蓝宝石般璀璨明净的风轮,
Ugghāṭento isivaramhāpaṅkajaṃ paṅkapiṭṭhe; ()
开示着如同刚绽放的紫莲花般庄严美妙的教法;
§21
21.
Etassi’jajhissati iti ayaṃ patthanā’nāgataṃsa-
谓此不久将当消逝,此为未未来知慧,
Ñāṇaṃ sammā patiniya ito kappalakkhādhikānaṃ,
此慧因精勤修行而生,透彻了过去无数劫的业报规律,
Āvajjento upari caturāsaṅkhiyānantya’vedi
陷入愚痴之中,如同四无量数的无尽深渊般无法穷尽,
Patvā bodhiṃ ahamiva siyā gotamo nāma buddho; ()
如同那即将觉悟的我,称为果德玛的觉者;()
§22
22.
Tumhe sampassatha iti imaṃ tāpasaṃ saṅghamajjhe
你们应当观察这群苦行者当中,
Vatve’vaṃ so padamasadisaṃ dhammarājā dadanto,
正如他给予这国王般无上法的指引,
Samhinditthā’dharakisalayā’lattakaṃ nāgataṃya-
以坚固不坏的戒律作为依靠,使其纯净安稳,
Paññāmuddā’ṅkitapadasataṃ vattasandesagabbhaṃ; ()
智慧光明映照的真言汇集,传递深刻教义之本源;()
§23
23.
Vāsaṭṭhānaṃ kapilanagaraṃ nāma māsāmahesi
住所地点名为迦毗罗纳伽,如月王宫。
Mātā suddhodananarapati te pitā’diccavaṃse,
母亲是净头王,父亲出自波罗奈国王族。
Bimbā bimbā dharavati piyā hema bimbā bhirāmā
宾巴是一位美丽温柔且深得人心的夫人,名为宾巴。
Tasmiṃkāle tanujaratanaṃ rāhulo hessate te; ()
在那时,拉胡罗将成为子玦。
§24
24.
Hessante te paṭhamadutiyassāvakā sāriputta-
将成为他的第一与第二弟子,沙利弗与摩诃迦罗。
Moggallānā dvijakulabhavā bhuripaññiddhimanto,
摩诃迦罗出生婆罗门家族,才智广大而睿智多闻。
Ānandākhyo yati pati rupaṭṭhāyakosāvikānaṃ
名为阿难者,是修行者,是护持形相的舍卫守护者。
Khemātheri parama yugalaṃ uppalabbaṇṇatheri; ()
长老祺摩是极为尊贵的双位圣者,拥有莲花般颜色的长老;()
§25
25.
Assattho te vijayaviṭapī tvañca kho gotamavho
亚萨陀者啊,他们是战胜众多敌人的强者,而你也是果德玛之护法。
Chabbassānī padahiya gharā nikkhamitvā sakamhā,
在六十余年服侍世尊后,离开舍卫城,步入外方;
Pāyāsaggaṃ parivisiya bho tvaṃ sujātāya dinnaṃ
你观看着端正香甜的饭羹,施与善生者,
Bodhiṃ bujjhissasi iti dhuvaṃ bodhimūle nisajja; ()
你将觉悟无疑,于菩提树下安坐不动;()
§26
26.
Satthā sañjhāghanapaṭalato muttavijjullate,va
师长从薄暮的山坡之上显现明悟,
Sandassetvā nijabhujalataṃ cīvarabbhantaramhā,
显现出身着内袒袒衣,披挂衣袍的庄严形态,
Pakhyākāsi jaladhararavā’kāragambhīraghoyaṃ
宣说着深广如海洋波浪般的庄严法音,
Nicchāretvā suradhanurivo’bhāsa chabbaṇṇaraṃsi; ()
放下如佳弓流水般的显现、灿烂多彩的光辉;
§27
27.
Amhe dīpaṅkarabhagavato sāsane nā’vabuddhā
我们对于灯师世尊的教法尚未理解透彻,
Lacchāmā’ti tava parimukhe’vā’yatiṃ mokkhadhammaṃ,
请允许我们在您面前表达对此解脱法的渴望。
Tasmiṃ pattā’khīla suranarāpatthayuṃ taṅkhaṇevaṃ
在那里,覆盖着众多天人和人类的灰尘,犹如拥簇一般。
Pūjetvā’tañjalisarasije pādapīṭhamhi tassa; ()
供养并合掌敬礼于其脚垫之上;()
§28
28.
Buddho brahmāmaranarasiro cumbitaṅghī sarojo
佛陀与梵天及死神之首均以足背沾莲花而吻之。
Sampūjetvā’ṭṭhahi jaṭilakaṃ pupphamuṭṭhīhi tamhā,
供养完毕后,用手指缠绕成团,捧起那花朵,
Pakkāmi so kanakasikharīhāri kiñjakkhabhāre
他即起身,前往金峰山的深密幽林之中,
Ubbhūta’mhoruhavanasire appayanto padāni; ()
拔起深处丰茂的山林树根,轻轻放下双足;()
§29
29.
Rammaṃ rammaṃ mahīya jaṭilaṃ pupphamuṭṭhīhi katvā
弹乐弹乐,强烈地用浓密的花环装饰,
Khīṇā khīṇāsavavasigaṇā dakkhiṇaṃ pakkamiṃsu,
净尽所有烦恼的群体向南方前进,
Devā’devā pavuramakaruṃ vandanāmānapūjaṃ
天人及非天人共同欢喜,行持顶礼、礼敬、馈赠,
Dīpaṃ dīpaṅkaradasabalañcā’nugantvā nivattā; ()
遵循灯、灯具、最强盛的法力,并往返行为之;
§30
30.
Tamhā ṭhānā gatasati jane sannisinnassa tassa
在那个所在,百姓聚集,安坐其间,
Pallaṅkenā’maranara pariccanta pupphāsanamhi,
围绕床榻,布置凋零而殊胜的花供养台上。
Jātikkhettā tahimupagatā devatā etamatthaṃ
生世田地之神与天众已至此处,
Ārocesuṃ mahitavaraṇā añjalimañjarīhiṃ; ()
他们以双手合十,作曼陀罗献礼,
§31
31.
Pubbe pupphāsanupari samārūḷhabuddhaṅkurānaṃ
他们曾于昔日,登花顶顶,亲近菩提树梢芽,
Addhāne’ve’tarahi bhavatocā’sanārohaṇamhi,
如今仍在此地,坐于树下,攀缘而坐,
Ekālokā dasahi guṇitā lokadhātu sahassī
唯有一人,所在宇宙广大光明,十倍胜于千界,
Saṃvattante tvamanavarataṃ hessase tena buddho; ()
佛将不曾怠懈,长久守护,常转法轮。
§32
32.
Tāsaṃ vācaṃ savaṇamadhuraṃ devatānaṃ nisamma
其言辞如天人所赞,清甜悦耳,
Bhiyyo cittappabhavavīriyo pītivipphāritatto,
心力更增长起,欢喜充满之后,
Pubbe sattuttamaparicitā bodhisambhāradhammā
先已广闻熟知的觉支法义,
Āvajjesi kati iti sudhī dhammadhātuṃ sahetuṃ; ()
善智者以何等数量而宣说这法界?()
§33
33.
Okujjitvā dharaṇiṭhapito puṇṇa kumbho sumedha
提起,置于地上,满盈之器,明智者,
Vissandetvā salilamkhilaṃ kintupaccāharetha,
倾倒浑水,然尔请取回其后,
Evaṃ datvā dhanasutakalatta’ṅgapaccaṅgajīve
如此给予财富贵重物品及四肢生命,
Nibbinno mā bhavi’ti paṭhamaṃ pāramiṃ’dhiṭṭhahi so; ()
断除世间染着不使生起,是他对第一波罗蜜的坚定信心;
§34
34.
Nā’pekkhitvā yathariva nijaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ’va
不依赖他人,如实以自生命为命,
Rakkhanto sañcarati camari cāmara candikābhaṃ,
守护而悠游,其如护扇与扇所遮蔽之月光,
Evaṃ sīlaṃ varasivapuradvāramārakkha dhīra
因此拥有如座城堡坚固之品行,智者护卫,
Ajjhiṭṭhāsi iti sadutiyaṃ pāramiṃ suddhasīlo; ()
坚稳如磐石,故第二波罗蜜清净戒律成就;
§35
35.
Saṃviggo yo ciraparivasaṃ ghorakārāgharamhi
长期居住于凶险恶劣之所者,心必战栗不安。
Muttīṃ tamhā’gamayati yathā hohi nekkhammanitto
由此得以解脱,方为出离之人应有境界。
Nibbinno tvaṃ tathariva bhave bandhanāgārarūpe
如同被关押于世间束缚牢狱之中,你已被解脱。
Ajjhiṭṭhāsi tatiyampi so pāramintye’kacārī; ()
你已经超越此第三重牢狱,成为彼岸独行者。
§36
36.
Hīnukkaṭṭhaṃ kulamanugharaṃ bhikkhako bhikkhu bhikkhaṃ
贫贱如柴砧、家世卑微之比库,乞食荣养不足。
Aṇvāhiṇḍaṃ labhati naciraṃ saṃvaraṭṭho yathe’vaṃ,
长久持戒谨守,如此坚持护戒稳固不放纵。
Sambodhattha bhaja paṭibale paṇḍite puṭṭhapañho
为觉悟者修持,如同亲近有智者探索深奥难解之问。
Ajjhiṭṭhāsi tvamiti matimā pāramiṃ so catutthiṃ; ()
具足坚定决心者,彼为第四度波罗蜜之智;
§37
37.
Niccussāho vicarati yathā kesarī sericārī
他放逸安住,如蜜蜂采集花粉般不疲不乱;
Evaṃ ṭhāne gamanasayanecā’sane tvaṃ sumedha,
此处行住坐卧,如汝慧者所应谨守,居于正位,
Ussoḷhī tyāsithilavīriyo hoti sambodhanatthaṃ
坚固热勤,勇猛精进,为觉悟而努力不懈;
Ajjhīṭṭhāsi thiravīriyavā pañcamiṃ pāramiṃ so; ()
具足坚决勇猛者,彼为第五波罗蜜之立持。
§38
38.
Iṭṭhāniṭṭhaṃ pathaviriva bho sabbamānāvamānaṃ
如被大地所承载了一切羞辱一般。
Nāpajjitvā manasiviktiṃ tvaṃ sahanto khamanto,
不生起心意的拆毁,忍受宽容,
Sambodhatthaṃ paravadhakhamo hohi’tī khantivādī
为成佛道成为耐心者,持忍者。
Ajjhiṭṭhāsi parahitarato chaṭṭhamiṃ pāramiṃ so; ()
今日已坚立于利他的第六度波罗蜜;()
§39
39.
Vīthiṃ nātikkamati niyamaṃ osadhītārakā’yaṃ
不逾越正道,依止如药般的救护法则。
Evaṃ santuttama paricitaṃ saccavācaṃ sumedha,
如是,善思维者熟知此最善之真语。
Tvaṃ māvitikkami karahaci boddhukāmo subodhiṃ
你不要为求觉悟而远离正智。
Ajjhiṭṭhāsi’tya’vitathakathi sattamiṃ pāramiṃ so; ()
他说:“你现在已经站稳了”,这就是第七项波罗蜜;()
§40
40.
Tamhāṭhānā balavapavane vāyamāne’pi thokaṃ
即使在那里,在强风劲吹中努力,也一丝不动,
Kappaṭṭhāsi tacalati yathā pabbato suppataṭṭho,
正如无动于衷的山巅高峰,
Tvaṃ tiṭṭhāhi tathariva adhiṭṭhānadhammesu daḷhaṃ
你应坚定地如实保持于定慧功德之上。
Ajjhiṭṭhāsī’tyavalasadiso ca’ṭṭhamiṃ pāramiṃ so; ()
他说:“你已坚固立足”,这就相似于第八项波罗蜜;()
§41
41.
Otiṇṇesu udakarahado bho nihīnuttamesu
渡过湖水深渊者,常为最卑下者所胜过。
Sītattaṃ sampharati hi samaṃ vārinā bhāvayeni,
凉意整体弥漫,水面因风而起波纹,彼此激荡。
Mettāyevaṃ tibhavabhavane sabbasattesu tulyaṃ
以慈无量,遍及三界众生,平等相待无差别。
Ajjhiṭṭhāsi samuti navamiṃ pāramiṃ metta citto; ()
今奉持清净,第九波罗蜜已成就,心怀慈爱恒常不懈。
§42
42.
Iṭṭhāniṭṭhe sati paṭihate vatthujāte yathāhi
善恶现前,因缘成熟时,如同种子发芽,其感应亦复如是。
Majjhattā’yaṃ vasumativadhū hoti dukkhe sukheka vā,
于中间,此如肥沃土地养育花木,或许苦痛,或获安乐。
Evaṃ bho tvaṃ bhava samatulāsantibho’pekkha ko’ti
如是啊,你当如何平息心中纷扰、达到安稳无碍?
Ajjhiṭṭhāsi savasi dasamiṃ pāramiṃ bhurimedho; ()
今你已立于完整的第十度波罗蜜,具足广大智慧;()
§43
43.
Ālolento tidasapamitaṃ pāramisāgaraṃ so
纵波涛汹涌,如海洋浩瀚无边,他却稳如泰山,波罗蜜那般广大,
Sattādhiso nisitamatimā ñāṇamatthā’calena,
其智慧如众生之王,安住于坚定不可动摇的真义,
Āvajjesi vasumatavadhu sādhukāraṃ’va denti
你诲人如同祥和之风,所行皆善,令人愿为之行善,
Saṃkampi sampati satimato dhammatejena tena; ()
明念充满,持守正法的威力使他坚定不移;()
§44
44.
Bhīrūcchamhī ghaṇapathaviyā kampamātāyi’māya
大地因震动而震颤,仿佛母亲因恐惧而颤抖。
Patvā dīpaṅkarabhagavato rammavāsī samīpaṃ,
过去世佛陀迦旃延居住时,降临此地附近。
Sampucchiṃsu vasumati bhusaṃ kampi taṃkissahetu
居民询问大地,为何因震动而摇晃,是何原因所致?
Āvajjetvā samuti munino tampavattiṃ kathesi; ()
圣人接到报告,发表教诲,说明其因;
§45
45.
Nikkaṅkhā te punapi nagarā nāgarā taṃ upecca
他们没有别的期待,城中众人离开其它事务,专心一意,
Sampūjesuṃ caraṇayugalaṃ gandhamālādikehi,
恭敬敬礼佛足,如双足般庄严,供以香花及各种香薰等。
Katvā tena’ñjalisarasije yena dīpaṅkare’ṇo
以那奉持双手合十礼拜之印,向光明照耀者所行之事,
Uṭṭhāsi so purisatisaho sannīsinnāsanamhā; ()
他从坐卧之地起身,乃是那持男子之伴;
§46
46.
Mā te rogo bhavi paṭibhayaṃ mā bhavi chambhitattaṃ
愿你疾病不生,莫作恐惧,莫心生惧怕,
Saṅkappo te paramapaṇidhi sijjhataṃ khippameva,
你之意念当绝灭,烦恼当快速断尽,
Itthañcā’sithutipadasataṃ jātikhettā gatā taṃ
女命也当安住于安乐之境,生死之地已远离,
Pupphādīhi mahīya jaṭilaṃ nijjarā byāhariṃsu; ()
大地以花等庄严,纷乱枝叶展现其自然百态。
§47
47.
Abbhuggantvā pavanapadaviṃ devatānaṃ manāni
超越了诸天之心的风之层次,
Bodhātvo himavati sakaṃ assamaṃ tāpaso so,
在喜马拉雅山与萨咖并肩的苦修者,
Patto atthācalamupagamī taṅkhaṇe raṃsimālī
得到了不动摇的境地,来到蔓藤林中,
Saṅkocetvā sarasijavanaṃ saṃharitvā’ṃsujālaṃ; ()
收敛自己,进入莲花池中,收摄身影;
§48
48.
Rammaṃ dīpaṅkarabhagavato rammavatyā’bhidhānaṃ
那光明者迪潘迦拉世尊居住的清净境地,
Vāsaṭṭhānaṃ janakajananī dve sudevassumedhā,
父母之所生的两处极善智慧之地,
Niccopaṭṭhāyakayativaro sāgatomaṅgaloca
恒行戒律甚多者,为善来祥之人。
Tissocā’suṃ paṭhamadutiyassāvakā theranāgā; ()
提索者,为初次和第二次弟子之长老。
§49
49.
Nānākhīṇāsavaparivuto cā’si nandā sunandā
享受众多净除烦恼者,为南达及善南达。
Tassā’hesuṃ paṭhamadutiyassāvikā aggabhūtā,
彼二人中为初次与第二次弟子,最为杰出者,
Kāyo’sitiratanapamito pipphalināmabodhi
其身体不被世间尘垢所染,名为觉悟者果德玛。
Aṭṭhāsi so pacurajanataṃ tārayaṃ vassalakkhaṃ; ()
他曾带领众多人民跨越这八年雨季。
§50
50.
Satthā dīpaṅkaravho suranarasaraṇodīpadīpocirassaṃ
导师乃是荼毘迦罗佛陀,天众所依赖,犹如利剑之灯照彻光明。
Dīpevo dhammadīpaṃ tibhuvanabhavane vīta’vijjandhakāraṃ
佛陀如灯,照耀法灯于三界众生之家,驱除无明黑暗。
Aggikkhandho’vabhāsaṃ vihariya parinibbāyi khīṇāsavā’pi
如烈火薪燃燃烧自亮,佛陀修行并证涅槃,已断尽烦恼。
Khīṇasnehāpadīpāyathariva ariyā sāvakā nibbutā’suṃ; ()
如断绝燃烧之油灯,尊贵弟子们安住涅槃。
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jitavaṃsadīpe dūrenidāne sumedha tāpasassa mūlapaṇiṭhānaṭṭhapanapavatti paridīpo dutiyo saggo.
如此,依《智慧欢乐辞典》和修行者所作,支撑众生智慧与悲心,灭除嗔恨之灯,传授释迦教法,无量功德光明,此为第二天堂。
§1
1.
Lokaṃ (’vasantatilako) kumudākaraṃ mā
世间猶如春季装饰的池塘莲花,何苦贪恋浮华
Koṇḍaññanāmabhagavā’tha pabodhayatto,
名为拘旃延的世尊于是觉悟,
Jāto tadā varamatī vijitāvi rājā
当时诞生的是贤明智慧、心怀宽仁的国王,
Sampanna cakkaratano’bhavi cakkamatti; ()
成为具备圆满如意宝的王者智者;()
§2
2.
Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ
向僧团中佛所尊敬的首领献上盛大的供养,
Datvā vidhāya paṇidhiṃ varabodhiyā so,
完毕之后,在贤明觉知的引导下发愿,
Rajjaṃ pahāya jinasāsanamotaritvā
舍弃王权,执守圣者教法,升入如来教化之境。
Jhānānya’lattha paṭilaṅvarappadāno; ()
禅那者,为心离散的相反,即使心安稳的状态。
§3
3.
Tassā’si rammavatināma puraṃ sunando
于其附近,有一座名为拉摩瓦提的城池,城中有一贤士,名曰苏难陀。
Rājā ahosi janako jananī sujātā,
其为君主,父亲名曰佳那固,母亲名曰苏迦陀,
Bhaddassubhaddasamaṇā varasāvakā’suṃ
优劣比库众,贤劣在学弟子亦皆踊跃奉行。
Tisso’patissa’samaṇi varasāvikāyo; ()
三十余位比库,为上乘弟子;(此处省略无文义)
§4
4.
Lakkhāyuko vijayabodhi visālasāla-
年长者为胜觉王,在广阔沙罗树下……
Kalyāṇi nāma tadupaṭṭhahi cā’nuruddho,
名为卡利亚尼的女人所侍奉者是阿努儒达,
Tassā’ṭṭha sītiratanappamitaṃ sarīraṃ
其身体洁净如寒冰宝石,
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
曾有三众圣弟子聚集;()
§5
5.
Tassā’parena samayeni’ha’naṅgabhaṅgo
其后于另一时期,因断臂伤残,
Uppajji maṅgalajino janamaṅakgalāya,
生发了恶缘恶业,致不吉祥,
Buddhaṅkuro’tiruciro surucī samañño
却又生起反感世尊、令心不悦之念。
Āsi tadā’vatisuro dvijavaṃsaketu; ()
当时,有一位出身婆罗门种姓的贤人名为阿瓦提苏罗。
§6
6.
Datvā sasāvakajitassa dināni satta
他曾在佛陀弟子胜利的诸日中,供养等同觉悟之树及牛奶酪。
Patthesi bodhimasamaṃ gavapānadānaṃ,
你看见那觉悟树,就像一份等同的供养牛奶酪。
Pabyākato bhagavatā bhavanā’hīgantvā
住持者即世尊曾经开示此处,在彼处断绝烦恼。
Pabbajjito sukhamavitdi samādhijaṃ so; ()
出家之后,他安然无恙地知晓由禅定而生的安乐。
§7
7.
Tassu’ntaraṃ puravaraṃ pitaro’ttara’vhā
在其间,先人们程度不同,众父亲在后辈之上。
Āsuṃ sudevasamaṇo vasi dhammaseno,
有一位名为苏天之沙门,名为法军,
Tassā’ggasāvakayugaṃ sakasāvikānaṃ
他率领着其第一弟子和随侍弟子的队伍,
Bhaddaṃyugaṃ abhavi sivalicā’pya’sokā; ()
他们的时代非常吉祥,即使在恶劣的条件下也未曾忧伤;
§8
8.
Taṃ pālito jinamupaṭṭhahi aṭṭha’sīti
他曾护卫那位胜者,保护了八种法义,
Hattho’si tassa vajirūpamarūpakāyo,
他的身体犹如象牙、美玉般坚固,
Bodhī’pi nāgataru sāvakasantipātā
觉树下弟子众亦庄严整齐。
Āsuṃ tayo navutivassasahassamāyu; ()
寿命有九万余年之久;()
§9
9.
Tassā’parena sumano karuṇānidhāno
继之者为慈悲之宝库——心安乐者。
Nātho manojamathano udapādi loke,
掌控心意、镇压妄念者,于世间生起,
Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā
彼时化为佛陀之根本,不可比拟的诸王最高者。
Teja’ggijālajalito atuliddhimā so; ()
炽盛如火焰并缠绕如网,具无上威德与殊胜成就;()
§10
10.
Nāgo’pi nāgabhavanamhi sasāvakassa
乃至龙王亦在龙宫之中护持其弟子。
Buddhassa dibbaturiyehi katupahāro,
世尊以神通第四种柔和方式,
Datvāna dānamatulaṃ paṇidhiṃ akāsi
施予无量布施,立下庄严誓愿,
Buddho bhavissasi tuvanti ahāsi buddho; ()
而语:『汝当成佛。』
§11
11.
Khemavhayaṃ puramahū janako sudanto
国王严洁圣明,乃至先王先父,
Rājā janetti sirimā nijasāvakānaṃ;
以其本国子民为子孙,
Aggā bhaviṃsu saraṇo vasi bhāvitatto
为先驱,成为护持之所,安居修学。
Soṇā tadaggasamaṇi’si tathu’pasoṇā; ()
索那是当时的同参沙门,也叫做无烦恼者。
§12
12.
Tassā’si nāgataru bodhi udenatero-
她是那条龙树,觉悟者,智慧明达者,
Paṭṭhāyako navutivassasahassamāyu,
他所托付的年寿达九万岁,
Ubbedhato navutihatthamitaṃ sarīraṃ
身躯高达九十肘,
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
有三众圣弟子聚集而成。
§13
13.
Tassā’parena udapādi’ha revatākhyo
其后,又有一位名叫雷瓦达的出家人出现。
Devādivanditapado bhuvi devadevo,
诸天所敬仰之足迹遍布世间之上,诸天之主,
Sattuttamo bhavi tadā atidevanāmo
于彼时必为众中至胜,超越天众,名震天界,
Bhovādivaṃsatilako catuvedavedī; ()
如世间之首祖,乃究竟通达四部经典之智者;
§14
14.
Baddhañjalī sirasi dhammakathaṃ nisamma
合掌顶礼,恭敬圆满聆听法义,
Gantvāna taṃ saraṇamuttaramuttariyaṃ;
亲往归依最高最尊之所,
Datvā’hipatthayi sukhodhimatho mahesi
奉献供养,并为至尊王者施以安乐。
Buddho bhavissasi tuvantī visākarittha; ()
汝当成佛,世尊必成也;
§15
15.
Tassā’si dhaññavatināma puraṃ jinassa
彼有一城名曰富饶者,为此尊者所胜,
Mātā mahesi vipulā vipulo pitā’si,
母为大后,广大无量,父亦广大,
Sabrahmadevavaruṇo bhavi saṅghamajjhe
于僧团中乃出若婆罗门天梵王天帝雨师等,
Bhaddā ca bhaddayugalaṃ duvidhaṃ subhaddā; ()
彼亦有吉祥吉祥双组,俱为上吉;
§16
16.
Taṃ sambhavo vasi upaṭṭhahi nāgabodhi
彼即于觉者处长住,侍奉如来。
Rukkhopya’sitiratanaṃ bhavi attabhāvo,
即使是树木亦能持久不坏,此性依自性而成,
Āyuppamāṇampi saṭṭhisahassavassaṃ
寿命及其数量达六万岁,
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātāta;
三位圣弟子相会齐聚;
§17
17.
Tassā’paramhi samaye janapārijāto
当那之后的时代,世间生出,
Uppajji sobhitajino jitapañcamāro,
光明殊胜的圣者,已胜五魔,
Ajjhāyako sakalaveda muḷārabhogī
是全知教授,根基广博而具足享受者。
Buddhaṅkuro bhavi tadā’jitanāmavappo;
彼时为佛塔筑基者,名为阿耆特那。
§18
18.
Dhammaṃ nisamma saraṇesu patiṭṭhahitvā
在安稳依止诸护法的基础上,
Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ,
将佛陀的僧团领袖舍予宝贵供养,
Datvā padhānapaṇidhāna makāsi dhīro
以坚忍不拔的决心履行誓愿,
Tvaṃ lacchasi’ti varabodhi mahāsi satthā; ()
你得此殊胜成果,伟大觉者;()
§19
19.
Rammaṃ sudhammamahu tassa puraṃ sudhammo
其城清净法宝,光明圆满,宛如极乐国土。
Rājā ahosi janako janikā sudhammā
有一国王,他是父亲,国王的夫人善行正法。
Tassā’ggasāvakayugaṃ asamo sunetto
那位国王的首要弟子众难以比拟,神智完备。
Tassāvikā’ggayugalaṃ nakulā sujātā; ()
那位国王的主要双子儿女,善良纯洁出生;()
§20
20.
Nāgassa nāgataru bodhi sarīramaṭṭha-
如同龙的龙树、觉悟之体所依者,
Paṇṇāsahatthapamitaṃ tamatomathero,
其身高约五十长掌,黑鬃老者,
Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyu
其寿命与九十万年相等。
Āsuṃ tayo ariya sāvaka sannipātā; ()
有三众圣弟子集会,
§21
21.
Uppajji tassa aparena anomadassi
安那漏陀悉在师之后生起,
Buddho pabuddhakamalāmalanīlanetto,
觉者,觉莲花般洁净无垢,面容皎洁清净,
Buddhaṅkuro jitasurāri tadāni yakkha-
佛为根本,胜敌已服,彼时为夜叉军帅,
Senāpatī bhavi mahiddhimahānubhāvo; ()
成为有大神通大威力者,
§22
22.
Sambodhi maggapuriso paṇidhānayaṃ so
成佛之道之士,发愿修持者。
Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ,
对于僧团作为佛陀正法先锋的护持,
Pādāsi tisu saraṇesu patiṭṭhahitvā
在三宝皈依处安置住之后,
Buddho bhavissasi tuvanti jino’bruvitaṃ; ()
曾有一语『你将成为佛陀』称颂此尊至尊;
§23
23.
Ṭhānañhi candavatināma yasodharākhyā
此地乃名为月光的女子,耶陀罗之称,
Mātā mahesi yasavā janako janindo,
其母乃伟大的女王,谥号荣光,父为人王、众生之主,
Tassa’ggasāvakayugaṃ nisabho atomo
其乃其父之首席弟子同辈,犹如无敌之牛首。
Dve sundarī ca sumanā carasāvikā’suṃ; ()
有两位美丽聪慧的女行者,作为侍女随侍于佛陀左右。
§24
24.
Bodhī’pi tassa kakudho munidehamaṭṭha-
其觉者果德身高及其额头均隆起突出,形相庄严。
Paṇṇāsahatthapamitaṃ varuṇābhidhāno,
其高约五十二肘,体形威仪如大水神。
Thero upaṭṭhahi ca lakkhapamāṇamāyu
长老侍者为其侍奉,身体健壮寿命长久。
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
共有三位圣弟子聚集在一起,彼此学习共修。
§25
25.
Tassā’parena padumo dipadānamindo
其余一位为莲花王者,其光采如日月辉映。
Jāto pabujjhitamanopadumo pajānaṃ,
生时被称为心无所扰之人,
Dhīro babhūva varavāraṇakumbhabhedī
由此成为坚定智者,擅长破除恶障者。
Sīho tadā rucirakesarabhāragīvo; ()
当时如狮子般华丽,似负有紫金骄傲的颈项。
§26
26.
Buddhaṃ nirodhasukhavediyanaṃ vatamhi
世尊乃于涅槃之乐境中,以苦灭断为体验,
Sattāhamakkhipadūmehi tamaccayitvā,
众生被强暴恶性所缠扰而毁损,
Cittaṃ pasādiya punā’gatasāvakesu
心已从前来之弟子群中收摄稳固。
Sīho vibhāsi paṭiladdhavarappadāno; ()
狮子显现慷慨交付所得法宝;()
§27
27.
Tassā’si campakapuraṃ padumābhidhāno
其城名为坎波卡城,又称莲花城
Rājā ahosi janako asamā janettī,
当时国王是贾那迦,生育不均,其子女皆不同母亲,
Sālopasālayatayo varasāvakā’suṃ
众多僧舍寺院,以及诸优等弟子围绕其间,
Rāmā’pi tassa paramāsamaṇi surāmā; ()
其最尊贵的沙门名为罗摩,是群山之尊;()
§28
28.
Nāmenu’paṭṭhahi vasi varuṇo tamaṭṭha-
没有名字的护持者住在夜之禁地,执掌水神宝座——
Paṇṇāsahatthamita massa sarīramā’si,
身体之有,大约五十三块组成,
Bodhi’pi soṇataru lakkhapamāṇamāyu
觉悟犹如松树,其寿命亦长久如是,
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
有三众圣弟子聚集一处;()
§29
29.
Tassā’parena varado muni nāradavho
后来,由另一位尊贵的圣者那罗陀发出光辉,
Pāpandhakāranikaraṃ bhīduro’dapādi,
他破除恶业,毁坏恶行,是可畏的兽,
Buddhaṅkuro bhavi tadā’khilajhātabhiññā-
当时他担当佛陀庄严之具,尽展清净智慧—
Lābhī pavattaphalabhoji tapodhanīso; ()
获得者、流转果实的食用者、修苦行者、财物众多的人;()
§30
30.
Katvānu’ḷārapaṇidhāna muḷāraviro
作意专注下定愿,根本的远离障碍
Datvā sasāvakajinassa uḷāradānaṃ,
给予随侍众生的随喜奉献,
Pūjesi taṃ surabhinā haricandanena
用香气芬芳的白檀木供养
Satthāpi sampati viyākaraṇaṃ adāsi; ()
导师也给以言说的资粮;()
§31
31.
Tassā’si dhaññavatināma puraṃ sumedho
那里有名为稻谷丰盛的城镇,智慧广博
Rājā ahosi janako jananī anomā,
此处谓一国之王,父亲母亲名为阿诺马,
Dve bhaddasālajitamittavasi vasina-
其君主住于两株优良娑罗树之间,
Maggo’ntarā samaṇi phagguṇi bhikkhunītaṃ; ()
道路中间为沙门、贫穷之比库尼所行;
§32
32.
Vāseṭṭhabhikkhu tadupaṭṭhahi rūpakāyo
此时有名为瓦色多长老的比库守护,具足形躯,
Tassā’ṭṭhasitiratanaṃ mahasoṇasākhī,
其八十余颗宝珠俱足,为大索那树之枝杈,
Bodhiddumo navutivassasahassamāyu
觉灯寿命达九万岁。
Āsuṃ tayo ariyasāvakasantipātā; ()
三种圣弟子的斗争发生,
§33
33.
Tassā’parena padumuttara dhammarājā
随之其后,法王迦旃延诞生,
Jāto tilokapadumo padumappitaṅghī,
他为三界之莲,莲花出污泥而不染,
Aḍḍho uḷāravibhavo maharaṭṭhiyo so
是穷极广大国力的君王,
Buddhaṅkuro bhavi tadā jaṭilābhidhāno;()
当时成佛的因,虽复杂且难以言说,
§34
34.
Sambodhiyā’dhigama paccayapatthanaṃ so
正因他证得觉悟,成就了缘起法门。
Virovidhāya padumuttarapādamūle,
为了对治异端,针对莲花大师根基,
Saṅghassa buddhapamukhassa ticivarāni
向僧团中佛陀所引领的三衣
Pādāsi tīsuratanesu abhippasanno; ()
以心仪于三宝的态度,敬献了衣物;()
§35
35.
Tassā’si haṃsavatināma puraṃ jinassa
此处乃名为鸿雁城的阙处,是尊敬者的故乡,
Ānandabhupati pitā janikā sujātā,
安那陀王主为其父,母亲为须迦达,
Dve tassa devalasujātavasi vasinaṃ
城中有两座天宫,是须迦达所居住的。
Aggā bhaviṃsu samaṇisvāmitāsamā’ggā; ()
先成为同伴出家主的先行者;
§36
36.
Lakkhāyuko sajayabodhika visālasāla
宽广的大树,是觉者的依所,生长茂密高大;
Rukkho upaṭṭhahi muniṃ sumanābhidhāno,
这棵树眷顾守护着圣人,名称为淑善;
Tassa’ṭṭha’sitiratanappamitaṃ sarīraṃ
他的身躯由八种宝石所组成,完备无缺;
Āsuṃ tayo bhagavato gaṇasannipātā; ()
世尊的三众僧团聚集在一起;
§37
37.
Tassā’parena samayena sumedhanāmo
其后于另一时刻,有名为须摩提的比库出现。
Lokamhi pātubhavi lokahitāya satthā,
世尊在世间成为护世者,利益大众者,
Buddhaṅkuro kira tadānyu’bhato sujāto
彼时如佛之匠心者,因他缘而善生,
Svā’sitikoṭivibhavo’ttara māṇavo’si; ()
你是自家所住数亿财富的最上学童;()
§38
38.
Vissajjiyāna vibhavaṃ tamsitikoṭiṃ
彼放弃无尽的财富,甚至数十亿,
Datvāna dānamasmaṃ sugate sasaṅghe,
将财施予善知识及三宝僧团,
Pabbajjito paramabodhi mapatthayittha
出家修道,追求至高无上觉悟。
Byākāsi somuni ta’mijjhanabhāva’maddhā; ()
圣者所显现者,正由沉浮无常之相而生起;
§39
39.
Rammaṃ sudassanamahū nagaraṃ sudanto
其为极美之盛大城邑,光辉灿烂,庄严无比;
Tassā’si bhūpati pitā jananī sudattā,
此城主其父亲、母亲俱为高贵贤达之人,
Saṅghesu’hosu saraṇo vasi sabbakāmo
于僧团中成为护持者,众所希求,宜居之处;
Rāmā yamāni paramānya’bhavuṃka surāmā; ()
如天神众中最贵之天神罗摩与耶摩等,庄严无双;
§40
40.
Bodhī’pi nīpataru sāgaranāmathero
菩提树下,立于海风之长老者也。
’Paṭṭhāsi taṃ navutivassasahassamāyu,
『你活了九万岁』者,指其年寿极长,达九万岁。
Tassā’ḍhasitiratanu’ggatamāsi gattaṃ
『那时其半截身躯脱离了身体』者,谓身体局部已脱出;此处释义该脱离之义。
Āsuṃ tayo satimato gaṇasantipātā; ()
『三次有觉察的群聚冲突生起』者,说明当时发生三次由智觉激发的团体间争斗。
§41
41.
Tassā’parena samayena janappadīpo
『当另一时刻,国境之光出现』者,意指后来一时代,国家兴盛如明灯般显耀。
Jāto sujātabhagavā jitapañcamāro,
『诞生了善出生的世尊,征服五魔』者,表示此世尊出身良善,战胜贪嗔痴等五恶魔。
Sampannasattaratato varacakkavatti
『增长有七十岁,成为至善的世间主』者,谓寿命达七十岁,成为美德圆满的世王。
Rājā babhūvi’ha mahāpuriso tadāso; ()
当时,有一位国王成为了大丈夫;
§42
42.
Dhammā’matena mudito ratanadvayassa
心怀法义欢喜,正如对宝物二重的珍爱,
Datvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ,
赠与诸所有宝物,四方的财富,
Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya dhīmā
出家,立志成就觉悟之愿,具智慧者。
Ñatvā mahāmuni tamijjhanabhāvamāha;
认识到那位大圣的真如实相,称赞说:
§43
43.
Rammaṃ sumaṅgalamahū puramuggatākhyo
这座城镇欢乐吉祥,名为纯净善妙之城。
Rājā pitābhavi pabhāvatināma mātā,
国王为父,名为光明者,母亲为袈裟授持者,
Aggābhaviṃsu ca sudassanadevatherā
他们皆为先驱,殊胜如天般庄严,
Nāgā gaṇassadasi nāgasamālatheri; ()
如龙族众见,此龙族群主;()
§44
44.
Taṃ nāradomuniru’paṭṭhahi ca’ttabhāvo
其人者,如那罗多睹摩尼般,有所依止,具足威仪,
Paṇṇāsahatthapamito bhaviveṇubodhi,
手持长五十肘的菩提杖,
Tassā’bhavī navutivassasahassamāyu
其寿命达九万余岁。
Āsuṃ tayo dhītimato gaṇasannipātā; ()
有三众具智慧聚集;()
§45
45.
Tassā’pareni’ha nirūpamarūpasāro
其余者由此辨明形色的流转
Jātobabhūva piyadassisamantadassi,
生死轮回中具慈爱、普遍观察力,
Dhīro tadanya’bhavi kassapamāṇavo so
智者彼时非他,俱生同样如咖萨巴般的男子,
Vedesu tīsu kusalo kusalaṃ gavesi; ()
精于三种根识,探求善法;()
§46
46.
So koṭilakkhaparimāṇadhatabbayena
由于具不正相的大小范围而应被持守
Saṅgassa buddhapamukhassa mahāvihāraṃ,
僧团之首世尊的大寺院,
Katvā padāsi abhipatthitabuddhabhāvo
开辟建造,展现如佛期愿已成之相,
Buddho’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi; ()
世尊亦言必成如愿之正果;()
§47
47.
Candāmahesi jananī janako pudinno
月王大帝为父,母亲为普迪娜,
Rājā babhūva puramassa anomanāmaṃ,
成为国王,名曰阿诺摩,
Āsuṃ tadaggayugalāni sujātadhamma-
同生双兄,俱具善法品德——
Dinnā gaṇassadasi pakālitasabbadassi; ()
于白昼间所有众生都能闻见;()
§48
48.
Taṃ sotavhasamaṇo samupaṭṭhahittha
那位具有听闻根的沙门得以亲近,
Bodhī piyaṅgu bhagavā’si asitihattho,
世尊如同婴孩般纯洁,手色白皙,
Aṭṭhāsika so navutivassasahassama’ssa
年八十,已达九万岁之久,
Āsuṃ tayo matimato gaṇasannipātā; ()
三族热宜群集聚合;()
§49
49.
Tassā’parena samayenu’dapādi loke
由此时刻开始不久即存于世间。
Lokatthasādhanarato munira’tthadassī,
以利益世间为乐的圣者,是真理的见证者,
Sattuntamo’pi niratikkamadhammasimo
即使众生最多,也是超越一切法界的极限,
Tejiddhimā isi tadā’si susimanāmo; ()
他具有光明的权能,当时这位名为苏斯曼那的尊者;()
§50
50.
Ānīya dibbabhavanā kusumāni tassa
带来了天界花朵,
Mandāravāni supatiṭṭhitapādapīṭhe,
那些是曼荼罗花,安放在稳固的莲座上,
Sampūjiyāna paṇidhānamakāsi satthā
尊者所作的是恭敬的祈愿。
Tvaṃ mādiso’bruvi bhavissasi cā’yatinti; ()
你莫如此说,将会成为,也不会长久存在;
§51
51.
Tassā’si sobhitapuraṃ bhavisāgaravho
她是美丽城池,是波罗提国的贵女,
Rājā pitā janatidevi sudassanākhyā,
国王是父亲,众人之母,如净观的公主,名曰苏达莎,
Santopasantasamaṇā varasāvakā’suṃ
她满意而安住,是圣贤中的尊贵弟子,
Dhammā tadaggasamaṇipya’bhavuṃ sudhammā; ()
法是超胜的圣贤,如此纯正的法;
§52
52.
Tañcā’bhayo munirūpaṭṭhahi sopya’sīti-
这无畏者是圣人,是护卫者,也是如此——
Hatthuggato satasahassapamāṇamāyu,
手臂伸展者,寿命高达一百千岁,
Campeyyasākhi bhavi bodhi subodhihetu
如同兰花见证者,成道之尊者、觉悟之因,
Āsuṃ tayo ariyasavakasannitā; ()
三位圣众弟子集会,()
§53
53.
Tassā’parena udapādi’ha dhammadassī
此中之后,现起一位法眼显现者,
Nissīmadhī’nadhivaro bhavapāradassi,
无依无碍,尽观世间苦乐生灭之者,
So tāvatiṃsabhavatamhi mahānubhāvo
他为三十三天上神中之大圣威光者。
Buddhaṅkuro bhavi tadā kira devarājā;()
当时,天帝确已成为佛陀的护持者。
§54
54.
Dibbāni gandhakusumāni kathāgatassa
天人们献上神圣的香和花,供养如来。
Cakkaṅkitorucaraṇamburuhāsanamhi,
他们在天轮王华座上,庄严安置如来的足迹座。
Pūjesi dibbaturiyehi ca buddhabhāvaṃ
诸天四众恭敬奉持佛陀的圣德。
So patthayaṃ munitamijjha nabhāvamāha; ()
那智慧者(如来)在天空中显现此教法。
§55
55.
Ṭhāniyamāsi saraṇaṃ sugatassa tassa
此处成为善逝者的唯一皈依地。
Rājā pitā’si saraṇo janani sunandā,
汝为王者之父,是众生所依靠,贤善慈爱的母亲,
Aggābhaviṃsu padumovasi phussadevo
如莲花居于静水,人间之众神萨咖,
Khemā ca bhikkhusamaṇisva’pi sabbanāmā; ()
诸比库沙玛内皆称汝名,
§56
56.
Thero sunettavisuto tadupaṭṭhahi so
长老苏内塔被尊敬者,亲近摄持于此,
Lakkhāyuko’si jayabodhi ñca bimbijālo,
是汝之显著特征,是胜利觉悟与显影之所,
Tassā’pya’sitiratanappamitaṃ sarīraṃ
尔身虽行无量善德,亦满载不灭之宝。
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
共聚三众圣弟子。
§57
57.
Tassā’parena samayeni’ga siddhabodhi
之后的那个时期,正觉已成。
Siddhatthanāmavidito udapādi satthā,
觉悟之名未为人知,教师由此而生。
Buddhaṅkuro bhavi tadā’khīlaṅajhānalābhī
当时如佛之根基,俱无疏漏之智得者。
Bhoji pavattitaphalaṃ vasi maṅgalākhyo; ()
传授教法,果报流转,令乡土吉祥。
§58
58.
Sampannagandharasikaṃ paripakkamekaṃ
莹熟完善,具足香气与美妙之感。
Ānīya so vipakulajambubhalaṃ vanamhā,
他从浓密的棕榈林中带来了果实芬芳的山棕子,
Pādāsi tassa paṇidhīkatabuddhabhāvo
并将其置于经过广大持戒净行的佛陀像下,
Tañcānubhuya bhagavāpi viyākarittha; ()
世尊也曾亲自触摸了这果实,祂为此作了说明;
§59
59.
Vehāramāsi nagaraṃ jayasenanāmo
世尊曾在邑城中驻足,那邑城名为胜军,
Rājā ahosi janako jananī suphassā
国王为父亲,王后贤淑端庄,
Bhikkhūsu tassa vasi sambahulo sumitto
僧众众多,彼此和睦,善缘相因。
Dve sīvali ñca samaṇīsu varā surāmā; ()
两位名为师梨毗的比库尼,皆为比库尼中上等者,仿佛天界的仙女守护。
§60
60.
Taṃ revatomuni munindamuṭṭhahittha
此人是雷瓦陀尊者,众圣贤之尊,被众人所敬仰。
Bodhī’pi tassa kaṇikāramabhīruho’si,
他的觉悟如同灯芯般敏锐,虽谨慎怯懦却庄重诚敬。
Lakkhāyuko sa’narasārathi saṭṭhihattho
其寿命长久,外貌端庄如车马之辕,手臂健壮有力。
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
三众圣弟子集会汇聚,共同研习佛法。
§61
61.
Tassā’pareni’ha samubbhavi nissanāmo
此中有人自发而现,无须他力而生起无名法。
Satthā pasatthacaraṇo caturo’ghatiṇṇo,
师长善行的践行者,不犯四种恶业,
Buddhaṅkuro bhavi tadāni sujātarājā
正行佛道者,时为贤王贵族所出,
Rājaññamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho; ()
王权尊贵,光彩照人,立于王座之上;
§62
62.
Hitvā sa’rajjamisiveyadharo sudhīro
舍弃狡诈与业障,心明眼亮,
Dibbehi’nekakusumehi jinaṃ vajantaṃ,
以天上的无数花朵祭祀那降伏敌人的佛,
Pūjesi muddhani tamāpavitānasobhaṃ
虔诚礼拜,持洁净手,赞叹其庄严光辉。
Satthā’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi; ()
师长也应当是精进不懈、心志坚定者,这是明白且显著的。
§63
63.
Khemaṃ purañhi janako janasandhanāmo
曾经有位贤明的父亲,名为人民之集聚者,
Rājā janetti padumā nijasaṅakghamajjhe,
国王生下了波旬,身处自己的议事殿中,
Dve brahmadevudaya vissutatheranāgā
两位梵天天人与诸龙神闻名遐迩,
Phussā ca aggayugalānya’bhavuṃ sudattā; ()
富有功德的顺利者,正处于顶峰神乘之一;
§64
64.
Taṃ sambhavovasi vasindamupaṭṭhahittha
当时那因缘聚合的事已发生,他安住其中,悉心守护。
Tassā’sanavhataru bodhi sa’saṭṭhitattho,
彼在坐树下觉悟时,年满六十七。
Aṭṭhāsi vassagaṇanāya mahesi lakkhaṃ
这是八十八年修行的伟大纪念。
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
有三众圣弟子聚集;()
§65
65.
Tassā’parena bhavasāgarapādassi
当时此伟大圣者脚踏轮回之海,
Phusso mahāmuniri’hakabbhudapādi loke,
如同大贤王胜胜如法护持世间,
Dhīro tadāni vijitāvi jitārivaggo
当时智慧坚固,已战胜贪嗔痴,敌人已灭尽。
Rājā babhūva surarājanibho’rutejo; ()
世尊成为国王,犹如天界诸天之王,光明耀世;
§66
66.
Sambodhi maggapuriso paṇīdhāya phītaṃ
彼觉悟道之人,立志决心满盈;
Rajjaṃ vivajjiya sa’pabbajito janassa,
断绝世俗束缚,出家为众生度世,
Aññāya tīṇipiṭakāni kathesi dhammaṃ
通晓三藏教法,宣说正法无遗;
Vyākāsi phussabhagavā’pi’va pubbabuddhā; ()
释迦世尊显扬教义,恰如前代诸佛一般;
§67
67.
Tassā’si kāsinagaraṃ jayasenanāmo
其出生地为迦尸城,名曰祇耶胜军。
Rājā pitā’si janati sirimā mahesi,
国王是父,是众生的尊贵大主,
Saṅghesu’bhosu’pi surakkhitadhammasetā
在僧团中亦是护持清净法的保障,
Cālā tadaggayugalāni tathū’pañcālā; ()
如同波罗奈城中五条极重车辕的团队般严密;
§68
68.
Bodhiddumā’malakasākhi sarīramaṭṭha-
觉者树蔽荫,洁净无垢,是身躯之依止,
Paṇṇāsahatthapamitaṃ sabhiyābhidhāno,
其名庄严广传,举五十肘长,
Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyu
寿命延续至九十万岁之久。
Āsuṃ tayo bhakavato gaṇasannipātā; ()
有三众聚集于世尊左右;()
§69
69.
Tassā’parena sanarāmarasattasāro
其中最为强盛者,是正法灭除魔障的力量
Satthā vipassi’ha samubbhavi sabbadassī,
师世自在者毗婆尸佛,现起时为遍照世尊,
Kammena kenaci mahiddhimahānubhāvo
凭借某种业力而显现大威德大光辉,
Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā; ()
成为佛陀之根基,时为无比之城王;()
§70
70.
Aṅgīrasassa ghanakañcanahaddapīṭhaṃ
如同昂吉罗萨(金刚婆罗门)的厚重黄金头饰
Pādāsi tassa khavitaṃ ratanehi nānā,
他的足迹被各色宝石所饰。
So buddhabhāvamahipatthiya bodhisatto
这位觉悟者、觉生者显现佛的本性。
Vyākāsi tatthasunisajja jino vipassi; ()
那位端正圆满的胜者毗婆悉揭示了其义理。
§71
71.
Tassā’si bandhumatināmapuraṃ tadeva-
那里有一处名为亲友之城的居所,
Nāmo pitā janani bandhumatī mahesi,
父亲母亲都名为亲友的尊贵之人,
Dve khaṇḍatissavasino varasāvakā’suṃ
居住两座出尘的城邦,是诸上善弟子的所在。
Candā ca bhaddayugalaṃ bhavi candamittā; ()
月亮也是美好的双生伴侣,月之友好相伴;
§72
72.
Dehaṃ asitiratataṃ tamasokathero-
身躯呈现灰白无光,长满暗霾忧伤;
Paṭṭhāsi bodhiviṭapī bhavi kaṇhavaṇṭā,
身负觉悟之光,恰似细长的栏杆,
Vāsaṃakā munira’sītisahassavassaṃ
那位圣者居住了八千年之久,
Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
三众高贵弟子聚集一起;
§73
73.
Tassā’parena adhisīlasamādhipañño
接着出现了道德上的坚定与定慧兼备者。
Satthā samubbhavī sikhī janakappasākhī,
师长诞生,学舍主与族长,
Dhīro tadā’bhavi arindamanāmarājā
当时智慧广大,堪称诸人之王,
Saddho pahūtaratato ratanattayamhi; ()
信心稳固,专注珍宝之最高处;()
§74
74.
Bhikkhañca sattaratanābharaṇābhirāmaṃ
学人众多,佩戴七宝饰物皆适宜欣赏,
Ñatvāna hatthiratanaṃ sugate sasaṅghe,
了知佛陀宝珠,随顺圣众,
So buddhabhāvamahipatthayi sattasāro
由是证悟佛陀地位真谛,聚集七法精华。
Vyākāsi lacchasi sukhodhipadanti satthā; ()
世尊宣说,标志着安乐之源者。
§75
75.
Buddhassa cāriṇvatī nagaraṃ ahosi
佛陀的常护之城存在。
Mātā pabhāvati pitā aruṇavha rājā,
母亲如明晖照耀,父亲如红日天王,
Saṅghesu’bhosu abhibhuvasi sambhavo ca
他在僧团中受到尊敬,加冕而生。
Aggābhaviṃsu makhilāpadumābhidhānā; ()
他们成为首领,如瓢虫与莲花一般;
§76
76.
Khemaṅkaro jinamupaṭṭhahi sattatiṃsa-
杰出者起造,胜利者守护三十七事相。
Hatthucchito vijayabodhi ca puṇḍariko,
「断手」者,是胜利觉者「波提」及「莲花」,
So sattatiṃsatisahassa mitāyuko’si
你当知,你已七万三千岁。
Āsuṃ tayo tadiyasāvakasannipātā; ()
当时有三众弟子集会。
§77
77.
Tassā’pareni’ha samubbhavi ketumālā-
其后,又生起称为「花饰」者,
Byāmappabhāparilasaṃ munivessabhū’ti,
因为其身发出黄色光辉,人谓为「贤者维萨巴」。
Buddhaṅkuro kira tadāni sudassanavha-
那时,佛之种子确实是清净显现者。
Rājā babhūva pararājagajindasīho; ()
国王成为了有如王城之狮的广大统御者。
§78
78.
Saṅghassa buddhapamukhassa sacīvaraṃ so
他将给予比库团佛陀所依止的衣钵。
Datvāna dānamatulaṃ jinasāsanamhi,
施予无量奉献,弘扬尊者教法,
Sabbaññubodhimabhipatthiya pabbajittha
赴向完全智慧的觉悟,选择出家之道,
Buddho bhavissasi dhuvanti tamāhasatthā; ()
将必定成为觉者,护持此伟大教法的导师。
§79
79.
Tassā’pya’nopamapuraṃ bhavi suppatīto
他的果德亦将如无可比拟的宝藏,广布无边,美好无比。
Rājā pitā yasavatī janikā mahesī,
国王,父亲,耶沙纬,母亲,大王后,
Soṇuttarā ca nijasāvakasāvikānaṃ
索努塔拉,以及亲自皈依的比库与比库尼,
Dāmā matiddhiparamā paramā samālā; ()
慷慨布施者、具足最高信心、至高弘行者;
§80
80.
Bodhī’pi tassa bhavi sālamahīrūho’pa-
他的觉悟也由此如巍峨高耸的大树般生起,
Sampannabhikkhu tadupaṭṭhahi saṭṭhihattho,
具足坚定持戒的比库恪守护持,手足坚固,
Satthā vihāsi samasaṭṭhisahassavassaṃ
导师为六万众弟子安住此处。
Āsuṃ tayo tadiyasāvakasattipātā; ()
有三人是第三座弟子的护持者;()
§81
81.
Tassā’pareni’kaha samubbhavi saccasando
在其后不久,某实相之疑生起
Veneyyabandhu bhagavā kakusandhanāmo,
世尊赐名曰迦俱旬,
Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi khemarājā
当时他是大地之佛植,名为安稳王,
Dānappabandhajalasekasudhotahattho; ()
布施的纽带之水洒落,洁净如净手;()
§82
82.
So pattacīvarapabhūtikamannapānaṃ
他得到了袈裟、器具及饮食的供养
Datvā sasāvakajinassa gharā’bhigantvā,
给予众多弟子财物后,来到住所。
Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya rājā
王舍弃世俗,立定成道誓愿。
Satthāsayā’tya’vaca tappaṇidhānasiddhi; ()
导师的誓愿极严,誓愿必得成就。
§83
83.
Khemavahayaṃ nagaramassa pitā’ggidatto
解脱城的父亲吉达多。
Vippo vibhāvi abhavi janikā visākhā,
已逝,光明现起,是维萨迦女。
Sañjivatheradutiyo vidhuro ca thero
复苏尊者,长老智者再次显现。
Sāmā tadaggayugalaṃ bhavi campakākhyā; ()
『净士』与『纯洁者』这对词语被称为坎巴卡。
§84
84.
Taṃ buddhijo jinamupaṭṭhahi tassa gattaṃ
那位具慧者亲近胜士守护他的身体。
Tāḷisahatthamitamāsi sirisabodhi,
他手持一束棕榈叶,站在佛智慧之树下,
Tāḷisahāyanasahassapamāṇamāyu
其寿命如同一千棕榈树叶伞一般的年限。
Eko’va tassa bhavi sāvakasannipāto; ()
仅此一组弟子聚集在他的身旁;
§85
85.
Tassā’paramhi samaye karuṇānidhāno
在那之后的时刻,悲悯的宝库显现。
Lokābhibhū kanakabhudharahārirūpo,
此者为世间主宰,形色如金山宝塔者,
Uppajji koṇagamanomuni pabbatākhyo
生于拘那含陀,名为山者,是圣者,
Bhumissaro bhavi mahāpuriso tadāni; ()
当时为世界主,伟大人也;()
§86
86.
Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ
于僧团中,佛陀尊长之献礼,
Datvā mahagghavaracivarasāṭake ca,
献上大衣法衣及长袍,
So pakabbajittha abhipatthita buddhabhāvo
彼即披着,具足所求之如来身相。
Buddho bhavissasi tuvanti tamāhasatthā; ()
世尊将成为觉者,彼为黑暗之医者。
§87
87.
Nāmena sobhavati tampuramuttarākhyā
此者以其名显赫,被称为大勇者之中的至尊。
Mātā pitā’vanisuro bhavi yaññadatto,
其母父已逝,生于祭祀之家,
Hīyosottaravasī samaṇi samuddā
低贱出身者,居于比库之众,出世苦行者,
Tasso’ttarā ca paramā parisāsu’bhosu; ()
其弟子众多,皆为卓越众贤良德者。
§88
88.
Taṃ sotthijo jinamupaṭṭhahi tiṃsahattho
此护卫即为胜利者,众如三十六手环卫之士。
Aṅgīraso bhavi udumbarasākhi bodhi,
阿耆梨罗者,为乌笃摩罗树的见证,成就觉悟者,
So tiṃsahāyanasahassamitāyuko’si
汝年已满三万六千岁,
Eko’va tassa bhavi sāvakasantipāto; ()
尔时唯有汝一人作为弟子得以安乐;
§89
89.
Tassā’pareni’ha mahāmuni kassapākhyo
当时另一位大圣名为咖萨巴,
Lokamhi pātubhavi khaggavisāṇakappo,
乃为世间堕落者,如利刃锋刺般残酷,
Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi jotipālo
而佛种子在世间,当时乃为光明守护者。
Vedesu tīsu sakalāsu kalāsu cheko; ()
『度』者,在三种(闻、思、修)诸法中皆具足也;
§90
90.
Kalyāṇamittadutiyo sugataṃ upecca
善知识是第二者,他舍离了善逝,
Sutvāna dhammamathasāsana motaritvā,
闻法教法已深令亮彻,
Sabbaññubhāvamhipatthayi māṇavo so
使学童洞达一切义理,
Vyākāsi kassapamunī’pi munī’ca pubbā; ()
如先贤咖萨巴与其他先贤所阐明;
§91
91.
Bārāṇasi nagaramāsi pitā ca mātā
汝于巴拉那西城居住,生父母亦然。
Dve brahmadattadhanavatya’bhidhānavanto,
具备两种梵天赐予的强大宝物,
Bhikkhusu tassa samaṇisva’pi tissabhāra-
对比库们,此沙门亦具备三重负担,
Dvājā ca bhaddayugalātya’nuloruvelā; ()
三面旗帜以及两组吉祥标志,按时相应地排列;
§92
92.
Taṃ sabbamittasamaṇo samupaṭṭhahittha
此受诸方众僧敬重的沙门,周到照料一切,
Nigrodhasākhī jayabodhi sa’vīsahattho,
其身如无花果树枝般坚固,智慧觉醒,手臂健壮,
Tassā’si visatisahassa pamāṇamāyu
其寿命约二千岁。
Eko’va’hū ariyasāvakasannīpāto; ()
唯有一处称为圣弟子集会。
Iti medhānandābhidhānena yatitā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne bodhisattassa sesapaṇidhātaṭṭhapana pavatti paridīpo tatiyo saggo.
此处以智慧欢喜之集为名称,谓诸贤苦修所作。此乃遍知众生、心中欢喜、布施根本、宿世净土、远方善处、菩提萨埵之存彩金灯会、发心灯塔,第三天上。
§1
1.
Dīpaṅkarādicatuvīsati buddhapāda-
此为第廿四佛——灯明佛等,四者佛足为根本,
Mūlesu laṅapaṇidhāna mahānidhāno,
宏大之发心宝藏,
Lakkhādhikaṃ caturasaṅkhiyakapakpasaṅkhaṃ
加诸诸标志,如四及以上数字的成群,
Puññābhisandamabhisaṅkhari bodhisatto; ()
无量善根累积之菩提萨埵。
§2
2.
Etthantare vividhabāhiravatthujātaṃ
或生于各种外界因缘所致之事,
Sisa’kkhimaṃsarudhirāni ca puttadāre,
如头发、指甲、肉、血等,以及子宫胎中诸物,
So jivitampi kapaṇaḍikayācakānaṃ
此乃那些乞食者用以维生之物,
Vīro pariccaji pajāya hitatthameva; ()
勇士舍弃之,仅为民众之利益保护自身;
§3
3.
Dānādhimuttipariyesana vippaveso
与施舍卓越之追求、执着相违背者为敌,
Patvā tapovanamakitti tapodhanassa,
弃绝林野名声与苦行宝藏,
Tihaṃ alattha sakaṭāhamaloṇaḍākaṃ
三辆马车,载满泥泞和污秽的水。
Yassā’bhibhūtajaṭharassa jighacchitattā; () (Akitticariyaṃ)
因被腹中痢疾所苦而生厌恶;(此为无所事事者所为。)
§4
4.
Kantāramagga paṭipanna manātapattaṃ
踏上荒山丛林的路,遭遇胆怯害怕。
Pacceka buddhamahipassiya saṅakkhavippo,
那位独觉佛,目睹了世间的无常变迁,显露慧眼。
Phuṭṭhaṃ sakiccapasuto sūriyātapena
被太阳炽热所触及,犹如触及锋利钝刃之伤。
Yo chattupāhaṇamadāsi sudhotapāṇi; () (Saṅkhacariyaṃ)
他是给予遮蔽的人,手持利刃,乐于战斗;(此为聚集众生者之行。)
§5
5.
Dubbhikkhapīḷanabhayena kaliṅgaraṭṭhā
因饥饿、痛苦和恐惧而处于混沌黑暗之地者,
Saṃyācataṃ yadupagamma dhanañjayavho,
当完全被错误缠绕时,犹如财富之河趋向枯竭,
Soṇḍāya gayha nijamañjana nāgarājaṃ
他曾携带眼药膏前去拜见那如王者般的那伽,即“眼药王”,
Yo dakkhiṇodaka nisekamakāsi rājā; () (Kurudhammacariyaṃ)
这位国王曾在南水之地施行灌浴;() (《苦律行》)
§6
6.
Hutvāna yo mahasudassana cakkavattī
他后来成为了伟大的光明转轮圣王,
Rājā kusāvatipuramhi divā ca ratto,
此王昼夜居住于库萨瓦蒂城中,
Vatthattapānamupatesi carāpayitvā
以布施供养施物,施行布施之后,
Bheriṃka asesakapaṇḍikayācakānaṃ; () (Mahāsudassanacariyaṃ)
称颂擅长打战的勇士和智者;()(大善逝传)
§7
7.
Yo sattabhumibhujasāsi purohito’pi
即使是七地庄严的首席祭司,
Rājūhi laddhamakhilaṃ dhanadhaññarāsiṃ,
也曾从王侯手中获取全部财富与财宝,
Sampattayācakajanassa paricchajitvā
并舍弃一切向求福德者献上财富,
Puññappabandhamabhisañcini bodhihetu; () (Mahāgovindacariyaṃ)
积累福德束缚,为觉悟之因;()(大迦毗陀传)
§8
8.
Dhammānusāsi nimināma mahībhujo’pi
因顺法而知名为大地之主者,
Sālaṃ vidhāya mithilāya catummukhaṃ yo,
布施宫殿于米提拉,设有四面门扉者,
Acchinnamatthijanapakkhicatuppadānaṃ
所布施者为四种未断尽生者,猿鸟等类,
Dānaṃ pavattayī purā dadataṃ variṭṭho; () (Nimirājacariyaṃ)
曾行慷慨布施,久已施与水粮供应众生;(此称为旃陀罗王行)
§9
9.
Yo ekarājasutacandakumārabhūto
彼者乃一王子,来自单一王室,
Muddhābhiseka karaṇāya janehi gacchaṃ,
为众人举行直接加冕仪式的盛会而行,
Saṃvejito savibhave tibhave’pi yaññā-
『即便在三界中受感召』者,谓于欲界、色界、无色界诸有中皆受感召。
Vāṭaṃ vidhāya’bhipavattayi dānavaṭṭaṃ; () (Candakumāracariyaṃ)
『结集猛风,转动魔轮』者,比喻诸欲烦恼如狂风大作,推动恶业如轮,转转不息。此句出自《莨达俱摩罗经》。
§10
10.
Yo vatthusāragahaṇena atittarūpo
『彼取众生,若水会聚』者,喻彼魔王以烦恼法如水般聚合,摄取众生。
Bhumissaro’pi sivināma surādhipassa,
『于大地王——即天界首领西维那处』者, 漫流比喻彼主宰如大地诸天,摄受众生。
Jaccandhavesagahitassa vilocanāni
『遮蔽月光,闭蔽视眼』者,意谓魔王以无明覆蔽智慧之眼。
Uppāṭayitva padadaṃ labhi dibbacakkhū; () (Sivirājacariyaṃ;)
『开启眷属,得天眼通』者,指世尊憍陈如王以正法启迪弟子,使得如天眼通般清明通达。此句出自《西维罗王经》。
§11
11.
Dānādhimuttiparamo sasapaṇḍito yo
慷慨布施为最胜,通达多智者也。
Mittenu sāsiya adhiṭṭhituposathaṅgo,
寄居舍利之友,恪守戒律之行者,
Aṅgāramuddhani papāta sajīvitāsaṃ
如燃炭般痛苦难忍,生命皆受煎熬之苦,
Hitvā dvijassa tanumaṃsapadātukāmo; () (Sasapaṇḍitacariyaṃ; Itidānapāramīṃ)
舍弃高贵种姓与身肉欲之望;这是多智行者之行;此即此处波罗蜜也。
§12
12.
Yo mātuposakakari bhisamuddharatto
若有作母亲之奉养者,殷切勤奋身心奉行,
Andhāya hatthidamakena kareṇukāya,
如盲象持手腕之猿,为协助照看而努力者,
Soṇḍāya suṭṭhugahito’pya’vikaṇḍitassa
尽管头发颤动而未受损毁,
Sīlassa khaṇḍanabhayā najanesi kopaṃ; () (Mātuposakacariyaṃ)
为了戒律不被破坏而不生畏惧,亦不生瞋恨;(母亲侍者行为)
§13
13.
Yo bhuridattabhujago’parivammikaṭṭho,
彼多富蚺蛇,其躯体不可转动,
Sīlabbataṃ visadharo samadhiṭṭhahitvā,
坚定地持守戒律,修习禅定与正见,
Peḷāya khittabhujage ahiguṇṭhikamhi
在壳质的散裂蛇身之中,如猴钩状,
Sīlassa kuppanabhayena jahāsi kopaṃ; () (Bhuridattacariyaṃ;)
因戒律如钩钉之害而生畏惧,弃止瞋恨;(彼多富行为;)
§14
14.
Sīlabbatādivibhavo jalitiddhimā yo
具有戒律等威德并具热诚禀性的者,
Campeyyanāmabhujago ahiguṇṭhikamhi,
称为掘蛇,隐匿于蛇洞之中,
Icchānurūpavicaro camarī’va vālaṃ
如意愿所适,在其流动蜿蜒似于蜈蚣之状,
Sīlaṃ jugopa napi tabbadhake cukopa; () (Campeyyacariyaṃ;)
其戒德犹如织网,纵使全身缠绕亦不动摇;(此为掘蛇行状)
§15
15.
Yo cūlabodhivisuto samadiṭṭhahatvā
若有清净心已觉悟正见坚定者,
Sīlabbataṃ vanamupecca vasaṃ piyāya,
舍弃戒律之林,住于喜悦之所,
Tāyaṃ pasayha gahitāya’pi kāsiraññā
被此禁止,即使是由贵族控制的城邑,
Sīlabbisodhanaparo pajahittha rosaṃ; () (Cūlabodhicariyaṃ)
也因皈依清净戒律而远离嗔恚;(此句出自《小菩提道论》)
§16
16.
Yo bhiṃsarūpi mahiso’pi valimukhassa
即使是极为凶猛如野牛的巨兽,面对坚固之口,
Āguṃ titikkhamakhīlaṃ parisuddhasilo,
他紧闭牙齿,持守清净的戒律,
Rukkhaṭṭhayakkhavacanāni paṭikkhipitvā
不听信树下夜叉的诽谤言语,
Taṃ sīlabhaṅgabhayato bhayato mumoca; ()
他因畏惧戒律的破坏,不起恐惧而放弃恐惧。
§17
17.
Yo vuyhamānamapanīya nadīpavāhā
如同水流川河在奔涌流动,
Mittadduhiṃ putasajīvitadānahetu,
因施与友粮养活众生而生慈悲,
Raññā mumoca vadhiyaṃ avikopanena
如王不动怒,放弃杀伐,心平忍让,
Sīlassa rūruhariṇo’pi harissavaṇṇo, () (rūrumigarājacariyaṃ;)
戒律如坚硬犀角,鹿群王者行刚正威严,
§18
18.
Yo dantakaṭṭhasakalehi jaṭākulehi
如坚固坚硬的大象牙般完整无缺,
Kuddhena kuṭajaṭilena katāhisāpo,
暴怒恚恨如乱发纠结,毒蛇盘绕般施加伤害,
Mātaṅakganāmamuni sīladhanaṃ jugopa
驾驭象车的贤者,以持戒为财富,
Sampātasāparipumiddhibalena rakkhaṃ; () (Mātaṅgacariyaṃ;)
以强大的坚固守护力保护其戒;(象车行者)
§19
19.
Maggāvatiṇṇamadhamaṃ kalhābhīlāsā-
已经登上圣道,中庸而无畏的恶秽之徒,
Saṅghaṭṭitobhayarathaṅgamadhammayakkhaṃ,
组建僧团,相助如同双轮车行进的法力鬼神,
Kopagginā naparijhāpayamiddhimā yo
由怒火点燃而不熄灭其威严者,
Sīlaṃ rarakkha khalu dhammikayakkharājā; () (Dhammādhamma devaputtacariyaṃ;)
此乃守护戒律的法鬼王;(法中法的天子行者)
§20
20.
Yo porisādavasagassa jayaddisassa
彼于行为恶习之胜利者,
Rañño paṭiññamadhikicca vijivitāso,
以王命令为极,增益生活,
Khīttāyudho tadupagamma alīnasatto
战争已破,敌寇临近,
Yakkhaṃ damesi nanu sīlavataṃ nidānā; () (Alīnasattacariyaṃ;)
驯服天魔,诚以此为因;(敌寇行为。)
§21
21.
Yo saṅkhapālabhujago nijabhogapūra-
彼如杻车执持者,满己享受,
Vyābhaṅgibhārataravāhiti bhojaputte,
负重担,随流波,饮食之子,
Kāruññamāpa abhigantumapādatāya
以慈悲为怀,展现亲近之心。
Sīlassa bhaṅgabhayato’pi hutāsatejo; () (Saṅkhapālacariyaṃ; Iti sīlapāramiṃ;)
即使畏惧犯戒之罪,热忱亦不会熄灭;(此为守护律仪之教导;如是,称为戒波罗蜜;)
§22
22.
Saṅkhāradhammakhaṇabhaṅgasabhāvadassi
显露诸行法无常破灭之相。
Ussāvabinduvilayaṃ’va yudhañjayo yo,
如燃尽的水珠一般消散于风中的是战胜者,
Rājā janassa rudato pavihāya rajjaṃ
国王因百姓哀号而放弃王位,
Nekkhammapāramimapurayi pabbajitvā; () (Yudhañjaya cariyaṃ;)
修行至出离波罗蜜,舍弃尘世而出家;(此为战胜者之行;)
§23
23.
Yo somanassavisuto kururājaputto
那即是蘇摩那萨悉陀所生的库鲁国王子,
Dussīlakuṭajaṭilabbacanaṃ paṭicca,
依赖不能教化、心志糙乱、言语紊乱的恶行,
Raññā niyojitavadho vadhakāvakāsaṃ
受王后任命,受命处死、列于受命处死之列,
Laddhānusāsiya’bhinikkhami cattarajjo; () (Somanassa cariyaṃ;)
遂奉命执行,离开王城;(此即蘇摩那萨的行为;)
§24
24.
Yo kāsirājatanujo’pi ayogharākhyo
又有迦尸国王之子,同样名为阿瑜伽罗,
Īhaṃ bhato ciramayogharavāsahīrū,
此在尊者本人长久居住于阿瑜伽罗之地,
Rajjaṃ pahāya paramaṃ pitarā padattaṃ
舍弃王位,追随至高无上的父亲。
Nekkhammapāramiparo vanamotarittha; () (Ayogharacariyaṃ;)
已成出家的至高波罗蜜者,入森林修行;(此句含义源自于无垢实践者之行。)
§25
25.
Yo pañcakāmaguṇadīpanato’padiṭṭha-
彼者虽为五欲品行的明灯,然而并未在此处现身,
Sambhattamittavacanampi paṭikkhipitvā,
还摈弃了因伴侣或朋友之言而生起的话语,
Niddhantakañcananibhacchavi kañcanākhyo
如同金色光芒散尽后只剩光辉一样,号称为金色者,
Patvā tapovanamapabbaji bandhavehi; () (Bhisacariyaṃ;)
放下俗世牵挂,弃绝家族,出入于苦行林中;(此句意在宣说苦行者之行为。)
§26
26.
Pakkhittadaddulanahārurivā’nalamhi
如同风中被折断的嫩枝一般,
Saṅkhāradhammavisaye paṭivaṭṭitatto,
于行法之境界中往返转动,
Yo soṇabhusurasudhī vibhavaṃ pahāya
彼放弃了金银宝物的富贵,
Pabbajjituṃ sapariso pavanaṃ jagāma; () (Soṇapaṇḍitacariyaṃ; Iti nekkhamma pārami;)
随众生出家,向风求去;(此为索那智慧行者事迹;此即出世间布施波罗蜜);
§27
27.
Yo seṇako sudhi pasibbakagabbhasāyiṃ
彼如军卒,守护着摇摇欲坠的稚子,
Vippassi mohakalusikatamānasassa,
以清净心摒弃迷惑与污秽,
Sappaṃ sughoramupadassiya dīghadassī
一切痛苦极其严重者,长久得以示现。
Paññāsupāramimapūrayi bhurimedho; () (Seṇakapaṇḍita cariyaṃ;)
以智慧至高圆满而充盈广大智慧;() 《大将军贤者传》行。
§28
28.
Yo yaṃ mahosadhasamākhyasudhī sudhīso
无论何等伟大神通的智者,妙智者也,
Ummaggasaṃvutanisaggavatisamo’pi,
虽被大火焚烧、陷于困境,仍犹如未曾被毁灭,
Ummaggato’va sabalaṃ mithilādhināthaṃ
如同强大之王主米提利那般未曾消散,
Paññāpajāpatipati riputo mumoca; () (Mahosadhacariyaṃ iti paññā pāramī;)
以智慧、慧见为主宰,击败敌人,使其释放;() 《大智慧神通行》即指智慧的至高完成。
§29
29.
Vālenu’ḷāravīriyo vīriyena ghoraṃ
如暴风疾雨之猛力般的精进,以锐不可挡之勇猛力量展现。
Saṃsāradukkhamiva yo kisakālako’pi,
如同轮回之苦无时不在般,无论何时何地皆不间断。
Gambhīrasāgarajalaṃ sapajānukampī
如深渊海水般深重,充满恻隐慈悲之心。
Ussiñcituṃ satatamārahi sattasāro; () (Kālaka cariyaṃ)
常当努力发扬,以灭尽贪欲无明为目标,众生之苦海宜当消除。
§30
30.
Rājāmahādijanako janakundacando
如同大王尊贵之皇族之子,智者父亲及尊贵母亲所生也。
Gambhīrabhurisalilaṃ salilākaraṃ yo,
如深沉丰沛的广阔河水,水流广泛波澜壮阔哉。
Sūro’rubāhuvīriyo vīriyaṃ tatāra
勇猛有力、臂膀坚实者,是勇猛的真正表现。
Saṃsārasindhutaraṇe taraṇīsarūpo; () (Mahājanakacariyaṃ; Iti vīriyapārami;)
于轮回之海中航渡者,形同船舟渡者。(此为菩萨大行;是谓勇猛波罗蜜。)
§31
31.
Yo khantitintahadayo yatikhantivādī
那宽忍心胸广大的,持忍不缺少的人,
Chedāpite’pi sakalaṃ sakalattabhāve,
即便遭受一切被毁坏、具有一切破坏本质的境遇,
Samapūtakhantijalamevabhūsaṃ siseca
也如同以清水灌溉润泽般——平等且宽忍地滋养守护,
Vyāpādapāvakapadittakalāburāje; () (Khantivādī cariyaṃ)
具足忿怒火焰焚烧的强烈障碍,断然忍受不动摇。(这是宽忍持守的行为。)
§32
32.
Yo dhammapālanaparo susu dhammapālo
护持正法者乃真正正法护持者。
Kārāpite’pi vadhakeha’simālakammaṃ,
即使身为杀戮者,行为如狮子般猛狠,
Āsannatāpanirayamhi patāparāje
虽临近炎热地狱的痛苦境界,堕入其中,
Khantiṃ pavattayi manappitakhantimetto; () (Dhammapāla cariyaṃ; Iti khantipāramī;)
此人能发起宽忍乃至至上的宽忍;(即忍辱波罗蜜的行持;)
§33
33.
Yo antarīpagabhayaṃkarasuṃsumāra-
此人无惧贼盗强盗与魔患诸恶,心无动摇,
Muddhāsamappitapado kapirājabhūto,
其言辞纯正坚定,宛如猴王庄严王者,
Dinnaṃ paṭiññamanukubbamanaññalabbhaṃ
放弃、答恩、回报、感恩皆不可得。
Najjā papāta paratīramasaccabhīrū; () (Kapirāja cariyaṃ)
于此彼岸,不堕无有真理恐惧者。──(猕猴王行为)
§34
34.
Yo saccapāramiparo vasi paccanāmo
彼者为真理彼岸者,其意为:
Saccena saccamahīsandhiya saccadassī,
以真理为基建立真理者,为真理见者,
Poriṃ samaggakaraṇiṃ sirijambudīpe
在此世界之岛屿南方亲善同进,
Sampālayaṃ sakalalokamavoca vācaṃ; () (Saccasavbhaya cariyaṃ;)
护持全过程,遍护众生,倡导正语。──(真理及其怖畏行为)
§35
35.
Yo vaṭṭapotakadijo avirūḷhapakkha-
若谓来源于圆轮法器之生者,非生于不成熟之翅膀,
Pādo’tikhuddakakulāvakagabbhasāyī,
其足极小,似穴居之猪胎般卧于草床之上,
Saccena soḷasakarisamitappadese
于真实之十六手指之尺寸之处,
Dāvagginibbutimakā thiramāyugantaṃ; () (Vaṭṭapotaka cariyaṃ;)
飞翔于火焰已息,寿命趋于终结;(意谓圆轮法器之行为;)
§36
36.
Yo gijjhakākabakabāṇakabhakkhabhuta-
若谓蝇鸟鸣、蝙蝠、飞蝗等之生,
Bandhu nidāgharavitāpaparikkhayā’pe,
于亲属亲夜饮中,因忏悔已尽最终消除业障者,
Ritte saramhi parimocayi maccharājā
释放被火焚烧之物,驱除蚊虫王。
Saccena’kālajaladāgamapaccayena; () (Maccharāja cariyaṃ;)
此乃真理,于非时节降雨之因缘;(蚊虫王行状)
§37
37.
Duṭṭhāhidaṭṭhavisavegavimucchitaṃ yo
恶见不净,心意急速闪动而动摇不定者;
Maṇḍabbatāpasavaro’rasayaññadattaṃ,
由于愚痴懈怠,无所戒护,居于牝兽所给予安稳者,
Katvāna saccakiriyaṃ karuṇāya kaṇha-
行慈悲真实功德,黑暗中点燃灯明,
Dīpāyano muni mumoca tamāpadamhā; () (Kaṇhādīpāyana cariyaṃ;)
睿智圣者释除黑暗(烦恼束缚);(黑暗灯明行状)
§38
38.
Yo porisādavasago sutasomarājā
那位名为苏陀苏摩王的国王,
Rajje tiyojanasate sakajīvite’pi,
其国宽广,长三由旬,且其寿命长,
Saccaṃ rarakkha nanu saccaparo nirāso
诚实得以守护,无论外在真实亦不失望,
Dinnaṃ paṭissavamubhinnamapānukubbaṃ; () (Sutasomacariyaṃ; Iti saccapāramī;)
他对罪恶不生内疚,尚能施予恩惠且感恩回报;(此为苏陀苏摩行;谓为真实之精进。)
§39
39.
Nibbinnarajjavibhavo bhavabhīrūtāya
涅槃为此国威严,令众生对生死生起恐惧,
Yo mūgapakkhabadhirākati mūgapakkho,
那愚钝盲聋的愚民,愚钝之人也,
Nīte nikhātumapaki sīvathikāvakāse
在适宜时机还未到来之际,不宜仓促放弃。
Daḷhaṃ adhiṭṭhitavataṃ vata nojahāsi; () (Temiyacariyaṃ; Iti adhiṭṭhāna pāramī;)
你已坚决立志,这实为坚定的精进;(此为坚定持志的修行功德)
§40
40.
Mettavihāraparamo piturandhayaṭṭhi
慈爱安住为父母之最上守护。
Yo somasommayadayo’pi suvaṇṇasāmo,
那如满月光辉的金色宝珠,
Vāḷehi samparivuto pavane vihāri
被藤蔓环绕,随风摇曳生姿。
Mettākhyapāramimapūrayi pāpabhīrū; () (Suvaṇṇasāmacariyaṃ;)
以慈爱充满了使人远离恶习的深厚持戒;(此为金色宝珠的行为)
§41
41.
Yo ekarājavisuto bhuvi kāsirājā
是那位统治一国的迦尸国王
Mettākalattadutiyo sakajīvite’pi,
他在同类众生的寿命中,极为亲近慈爱,位居其上,
Avachinnarajjavibhāve paṭipakkharāje
在治理国民、统治邦土上,表现出实际的相应行为,
Mettāya samphari samaṃ paribhāvitāya; () (Ekarājacariyaṃ; Iti mettā pāramī;)
对慈爱持有圆满无缺的实施与展现;(此称单一国王行;此即慈爱波罗蜜。)
§42
42.
Yā lomehaṃsavisuto’pi tulāsarikkho
那位如同治毛鹅一样纯净的黄藤木,
Mānāvamānanakaresu sukhe ca dukkha,
在尊敬与侮辱之中,无论欢乐还是痛苦,
Vāsaṃ cavaṭṭhiparikiṇṇasusānamajjhe
住于林边树丛繁密遮蔽之中者。
Veraṃ averamanupecca rarakkhu’pekkhaṃ; () (Lomahaṃsacariyaṃ; Iti upekkhāka pakāramiṃ)
厌恶嗔恚均灭,安忍公平,正平等心;(此为颈上的天鹅行持;此即平等持境的标志。)
§43
43.
So bodhiyā’bhiniyato paripakkañāṇo
此乃专注于觉悟,具足成熟智慧者。
Buddhaṅkuro’pacitapāramitābalena,
佛因正觉之因,依无过之布施波罗蜜之力,成为佛之根基。
Nijjhāmataṇha’sitakañjakkhuppipāsa-
心中烦渴消散,眼不过度追逐,嗜渴如箭不再生起,饥渴如毒蛇不侵扰。
Lokantarorunirayesu na jātu jāto; ()
在众生轮回之中,超越生死而未曾重生者;(此处省略文句详见原文。)
§44
44.
Nālattha paṇḍakanapuṃsakamūgapakkha-
无关阉割男子、傻瓜翼膀、
Chaccandhajātibadhiritthijaḷattabhāvaṃ,
心欲生起者、畜生母胎之性质,
So makkhikāmakasakutthakipillikādi-
非蝇、蝱、疥癞、稚猿等诸类,
Jātyā napātubhavi kīṭapaṭaṅakgajātyā; ()
非蚁、虫、蝇、象等众生种类;()
§45
45.
Nālattha gandhagajato puthulatta bhāvaṃ
无关有香象之怒放枝条性质,
Nālattha vaṭṭasusukā sukhumanta bhāvaṃ,
无关树叶柔软细微性质,
Nālattha umdanamammanakatta bhāvaṃ
无有溢出、溅落、恐怖之相的状态,
Nālattha evamatihīnataratta bhāvaṃ;
无有如此薄弱之至速状态;
§46
46.
Nāhosi mātuvadhako pitughātako vā
既无杀母者,亦无杀父者,
Nāhosi saṅghabhiduro arahantaghāto,
亦无破坏僧团者,亦无杀害阿拉汉者,
Nāhosi duṭṭhahadayena tathāgatassa
亦无以恶劣心念对彼如来,
Nāhosi saṃjananako rudhirassa kāye; ()
亦无令身体发出哭泣之悲痛者。
§47
47.
Kammaṃ phakhalaṃ tadubhayaṃ paṭibāhino ye
行为受损,即那些违背戒律的人,
Ucchedadiṭṭhigatikā vihariṃsu tesaṃ,
持有断灭见的人常处于此种状态,
Laddhiṃ kadāci naparāmasi saddahāno
他们何时曾得安稳,不怀疑于信心?
Kammaṃ phalaṃ niyatabodhiparāyaṇo so; ()
行为与果报皆确定,志向觉悟之道者是也;
§48
48.
Yasmiṃ bhave bhavati nāmacatukkamattaṃ
于某种心态中存有名色四分,
Tatrā’pi puññakaraṇattha masaññasatte,
即便在众多善行的条件下,亦如是。
Aṭṭhānato napaṭisandhimagaṇhi suddhā-
由八支而不转回,一贯专注于清净之处,
Vāsesu pañcasu kadāci papañcabhīrū; ()
在五种衣服之中,偶尔害怕纷扰妄念,
§49
49.
Buddhaṅkuro niyatabodhipado kadāci
佛为圣者,必定到达觉悟之地,何时何处,
Dīghāyukesu’pibhavesu sukhānapekho,
在寿命长短且出没之地,安乐为所依,
Katvā’dhimuttivacanaṃ idha jīvaloke
作了超越的教导语,以求此生命世界中,
Nibbatti so tidasapāramipūraṇatthaṃ; ()
得生彼岸,完成十度之满庄严;
§50
50.
Iccevaṃ so purisanisabho duppavesassa bodhi-
正如是,彼为世间雄者,内心不安,难以安心,
Pāsādassā’vataraṇasamattiṃsatisseṇirūpaṃ,
在宫殿之中,具足降伏镇静的相貌与仪态,
Nipphādento parahitarato pāramīdhammajātaṃ
意欲断绝,为他人利益精进,迦旃延种性生起,
Saṃsāre saṃsari cirataraṃ ghoradukkhaṃ titikkhaṃ; ()
于轮回中周转,周转极久,忍受极苦极怖的痛苦。
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe durenidāne pāramidhammābhisaṅkharaṇa pavatti paridīpo catuttho saggo.
以上为智慧乐集释所说,由修行者编撰,具足圆融通达,心如乐藏,福德因缘具足,如来净土之远处光明,护持远方,超越法流转,光明普照,天界中第四净土。
§1
1.
Atthavattapadaṃ nānāvaṇṇamaṇṇavajānvitaṃ,
义理明白,词语富含多般光彩宝饰,配以奇妙庄严,
Patthyāvattamivāhosi jetuttarapuraṃ pure; () (Silesa bandhanaṃ;)
如同眼前所见,住于舍卫城东侧之城;(谓戒律之束缚)
§2
2.
Parikhāmekhalādāma baddhapākārasoṇinī,
佩戴金色宝带,环饰缠绕束缚之金链,
Rarāja rājadhānī sā vadhūva patimaṇḍitā; ()
彼城乃诸王之都,如新娘环佩华饰;(此处省略韵句)
§3
3.
Maṇisiṅgaṃsumālābhi bālaṃsumālivibbhamaṃ,
佩戴珍珠宝石饰品,装饰以婴孩与少女形象,
Sasaṅkamaṇḍalaṃ tasmiṃ palamhesā’bhīsārikā; ()
城中布满围墙如兔群相绕,防护严密;(此处省略韵句)
§4
4.
Indirāmandirā’mandamaṇimandirasālinī,
室内供奉印染精美宝物之殿堂,
Hemaddhajāvali tasmiṃ kiḷāpayi kalāpino; ()
金光闪耀的冠饰,众多羽毛装点其上;
§5
5.
Rarāja nāgarājānaṃ kappitābharaṇehi ca,
大王,众城之王,身披华贵的铠甲,
Dāṭhāhi dānadhārāhi meghavacchantā’va sā purī; ()
其城宛如云翳笼罩,坚固如树根般坚韧;
§6
6.
Turaṅganikaroṇḍutadhulidhūsaritambaraṃ,
俊马群嘶,尘土飞扬,衣袍被风吹拂,
Nivāritātapaṃraṅgavitānassirimāhari; ()
遮蔽烈阳的广场帐篷,光彩夺目;
§7
7.
Nīlasevāladhammillā samphullakamalā’nanā,
蓝色端坐的众生,莲花绽放,面容庄严,
Tahimuppalalola’kkhī haṃsapīnapayodharā; ()
这句话形容莲花盛开,像是含苞待放的眼睛和鹅羽似的乳房。
§8
8.
Kiñjakkharājirasānāruddharodhanitambinī,
如同灌木丛中有攀援的织布鸟一样,枝叶郁密丛生。
Bhiṅgālimaṇimañjirā nārī’vā’suṃ sarojinī; () (Silesa bandhanaṃ;)
如同被断落的宝石和装饰点缀的女人一样,荷花缓缓绽放。(此处意指戒律的束缚)
§9
9.
Kevakalaṃ kapparukkhehi vinā sā rājadhānya’hu,
她没有用木头做成的农具,犹如未经加工的稻谷一般,
Visāṇārājadhānī’va sabbasampattisālinī; ()
像多谷之国王的稻田一样,拥有丰富的一切财物;
§10
10.
Kadāci purisājañño rājā’hosi pure tahiṃ,
曾几何时,一位识人之明的国王曾在这城中出现,
Vessantaro’tināmena vissuto bhuvanattaye; ()
『Vessantaro』这名被称为『延续世间者』,意指其作用超越普遍世相。
§11
11.
Kumāro’va samāno so dānakīḷāparāyaṇo,
他如同一名王子,专心于施舍游戏,致力于布施行为。
Kāyūpagāni dhātīnaṃ ratanābharaṇāni’pi; ()
身体所依存在的元素,以及宝石和装饰品等,无一不被他持有。
§12
12.
Khaṇḍākhaṇḍaṃ karitvāna navakkhantuṃ kapariccaji,
将这些物品逐一拆解后,用作再造,被其精心打理修整。
Evaṃ bāhiravatthūnidadanto aṭṭhavassiko; ()
如此,这位八十岁的长者专注于外在之物的管理与保护。
§13
13.
Pāsādamabhirīhitvā sonisajjā’bhiyācanaṃ,
他修建宫殿,喻示生活与安稳,引导仆人进行整饬和安排。
Dassāmī’ti vicintesi sisakkhimaṃsalohitaṃ; ()
思惟『Dassāmī』,是指止步不前、静止不动;此词含有刺刀似的赤红色象征。
§14
14.
Sukhedhito mahāsatto sukkapakkhe’va candimā,
大勇士安然愉快,在顺利的时节,如同明月般光辉照耀,
Pālesi dasadhammena patvā rajjasiriṃ pajaṃ; ()
以十种德行护卫治理,统摄国王尊贵及其百姓;
§15
15.
Nisajjo paripāsāde so rājā ekadā raho,
一日,这位国王安坐于宫殿之中,
Kāmānaṃ saṅakkilesañca vokārādīnavaṃ sari; ()
心中割断欲望与烦恼,消除杂恼如初生的新芽;
§16
16.
Pabbajjāhirato rājā nibbinto vibhavebhave,
这位已厌离出家生活的国王,已证入涅槃不还于生死流转。
Sampattisāramādāya hitvā rajjasiriṃ varaṃ; ()
舍弃财物精华,远离帝王的荣耀。
§17
17.
Mattamātaṅakgarājā’va aggipajjalakānanā,
如同狂怒燃烧的森林之火般,愤怒之念如烈焰燃烧。
Rudato ñātisaṅakghassa agārasmā’bhi nikkhamī; ()
为亲属的灾难而哭泣,离开了自己的家园。
§18
18.
Campakāsokavakulatarusaṇḍasumaṇḍitaṃ,
满载花香的檀香树木,枝叶装点繁茂如锦簇。
Sikhaṇḍimaṇḍalākhaṇḍakīḷaṃ kokilakūjanaṃ; ()
头顶环绕如冠的装饰,鸟语啼鸣此起彼伏。
§19
19.
Anekamigapakkhīnamāsayaṃ salilāsayaṃ,
众多野兽飞禽聚集,近水之地栖息安逸。
Vīkāsakusumāmodappavāsitasamīraṇaṃ; ()
开敷的花朵欣喜绽放,迎接柔和的凉风吹拂;
§20
20.
Madhumattā’liṅdhaṅkāranibbhara’mburuhākaraṃ,
甘露般沁润,布满湿润的光泽之水,
Sampātanijjharā’rāvagambhīrabhuribhūdharaṃ; ()
从高处倾泻,如泻玉之流,深沉而广阔,充满大地;
§21
21.
Pavavekakkhamaṃ vaṅkapabbhāraṃ girigabbharaṃ,
吹拂稳定,不动摇的弯曲山峰,如同重重山脉,
Duppavesapakathaṃ vaṅkagirināmatapovanaṃ; ()
难以吹动,折折绊绊的山,名为弯曲山的树林;
§22
22.
Patvā laddhe’sipabbajjā kavilāso so mahībhujo,
倒落获得剃度者,其游行如同大地之臂膀般威严,
Caranto brahmacariyaṃ cirassaṃ vītināmayi; ()
长久持守清净梵行,心意清净无染;
§23
23.
Tassarañño mahesipi maddīnāma sukhedhitā,
当时尊贵众王萨迦,居于安乐庄严,
Puttadhītūbhisaddhiṃ taṃ tapovanamupāvisi; ()
对儿女坚信不疑,坐于苦林之中;
§24
24.
Mahiccho pūjakovippo tadā bīgacchadassano,
有一土著尊者名为普谛迦,曾以弓箭护法,
Yena vessantarosattasāro tenupasaṅkami; ()
以长矛战斗威猛,前来迎接此众;
§25
25.
Attho kammakarehī’ti jarājajjaritassa me,
谓我此生正当造业,若无惰老之恶。
Puttañcadhītaraṃ yācī dhīraṃ patvā dayāparaṃ; ()
儿子和女儿,乞求持重,谦卑而富于慈悲;
§26
26.
Ubho kaṇhājinaṃ jāliṃ sasenahabhārabhājanaṃ,
两面皆黑,具网状花纹,承受众多负重,
Sammāsambodhikāmo so taṇhādāsabyamuttiyā; ()
渴望正觉者者,因渴爱之苦而不得解脱;
§27
27.
Dakkhiṇodakasamputajūjaka’ñjalibhājane,
南方清水瓶,奉以合掌礼敬,
Samappayittha bandhitvā agamā’dāya niddayo; ()
结伴离去,带走时安然入眠;
§28
28.
Dānādhimuttīvīmaṃsī vippākappenu’pāgato,
慷慨布施的极致探求者,因果报现身而未远离,
Saṃyāci devarājā’tha maddideviṃ patibbataṃ; ()
天帝萨摩亚惹与马迪天女相遇,
§29
29.
Dakkhiṇodakaniddhotahattho so dakkhiṇodakaṃ,
他使南池水溢满,
Katvā devesavippassa deviṃ devo pariccaji; ()
做此池水之主者,神祇之王便供养天女;
§30
30.
Sattakkhattuṃ pakampittha tassa pāramitejasā,
以七倍光明震动其彼岸威力,
Sādhusādhūti pattānumodantī’va mahīvadhū; ()
如同大地之女欢喜称善之声,
§31
31.
Iccevaṃ purisārañño paripācinapāramī,
此即如来护念般若波罗蜜,
Maṇiraṃsismujjota pāsādasatalaṅkate; ()
宝石闪光如炬的楼阁台阶之上;
§32
32.
Mandamandāniloṇḍūta pañcavaṇṇaddhajālīnaṃ,
轻柔缓缓的微风拂过,五彩绸缎编织而成,
Maṇikiṃkiṇijālānurāvasotarasāyane; ()
宝玉铃声纷扬,水声潺潺流注入凉亭;
§33
33.
Dibbehi naccagītehi vāditehi manorame,
伴随着天人的歌舞音乐与悦耳的乐器声,
Kandappamaṇḍapākāra raṅgamaṇḍapamaṇḍite; ()
犹如鼓舞声响起的剧场舞台,被华丽的厅堂环绕装饰;
§34
34.
Dibbantadibbarājūnaṃ indacāpasatehi’va,
如同天帝之王神明以月光之箭般照耀着,
Cūḷāmaṇīmarīcihī sambādhīkaḷita’mbare; ()
以细小珍珠如细辛般细微,布满天际的云彩交织,
§35
35.
Accharāhi kucañcandanamitaṅgīhi dūrato,
远远照耀着,以肉体似檀香般芬芳的女子,
Vidhūtacandikārāji cārucāmara mārute; ()
如洗净的月光王在美丽凉爽的风中摇曳;
§36
36.
Suttappabuddhaposo’va tusite tidasālaye,
仿佛在净清的忉利天乐宫中安住,
Tato cavitvā nibbatti hutvā santusita’vhayo; ()
从那里离去而转生,既得满足且长久不死;
§37
37.
Dibbesu pañcakāmesu vasanto tusitālaye,
居于天界五欲之中,常住忉利天乐宫,
Pañcindriyāni lokekalocano paricārayi; ()
五根者,为一切世间独一无二之观察者所守护使用。
§38
38.
Tadā dasasahassesu cakkavāḷesu devatā,
当时,诸天聚集于十万世界之中,
Ekattha sannipatitā sutvā buddhahaḷāhaḷaṃ; ()
共集一处听闻佛陀洪亮妙语;
§39
39.
Teno’pasaṅkamitvāna yenā’si purisuttamo,
于是舍弃一切怀疑,归依那最尊贵之人,
Katvā tabbadanambhojaṃ nayanālikulālayaṃ; ()
接着施以口舌美言,目光含柔情;
§40
40.
Cūḷāmaṇimayukhambutiddhotacaraṇāsane,
在小宝金光照耀之处,踏以庄严步伐。
Baddhañjalipuṭambhojamakulāti samappayuṃ; ()
「合掌如莲花形,聚集无散乱」,谓众人合起双掌,状如莲花初绽,齐整恭敬,无有散乱,共同奉献之义。
§41
41.
Cakkavattipadaṃ sakkamārabrahmapadatayā,
『转轮王之位』者,与天帝位、魔王位、梵天位相并列也,
Nakho mārisa patthetvā pāramī paripācitā; ()
吾友啊,非为求此而修圆满诸波罗蜜;
§42
42.
Veneyyabandhubhutena sammāsambodhimicchatā,
为成为可度化众生之亲友,为求证无上正等觉,
Tayā mārisa kicchena pūritā dasapāramī; ()
吾友啊,汝以如此艰苦,圆满了十波罗蜜;
§43
43.
Sadevakassa lokassa hitāya mātukucchiyaṃ,
为利益含天人在内的一切世间,住于母胎之中,
Uppajjatūti yāciṃsu taṃdhīraṃ karuṇāparaṃ; ()
『Uppajjatūti』者,谓愿诸众生生起,悲愍他者也;此处为表慈悲心之意。
§44
44.
Satavassāyuheṭṭhāpi uddhaṃ sahasahassato,
寿命下不止百岁,上可达千千岁之多,
Yasmā akālo buddhānaṃ tasmā kālaṃ vipassi so; ()
因为对诸佛而言时机未至,所以毗婆尸彼时观察时机;
§45
45.
Yasmā aññesu dīpesu sambuddhā nopapajjare,
因为正自觉者不会降生于其他洲,
Jāyanti jambudīpasmiṃ tasmā dīpaṃ vipassi so; ()
而降生于阎浮提,所以毗婆尸彼时观察(降生之)洲;
§46
46.
Yasmā milakkhadesesu nūppajjanti tathāgatā,
因为如来不降生于蛮夷之地,
Jāyare majjhime dese tasmādesaṃ vipassi so; ()
于刹那中间处,故彼界域中为毗婆尸,
§47
47.
Yasmā najāyare vessasuddatvayesu jāyare,
由于不生于婆罗洲清净之生,
Khantiye brāhmaṇe buddhā kulaṃ tasmā vipassi so; ()
于宽容之中婆罗门,佛陀是族姓,故为毗婆尸,
§48
48.
Yasmā anaññavisayā kucchi sambuddhamātuyā,
由于不与他所相同之处,尊为具足母亲之佛陀,
Tasmā āyuparicchedavasena passi mātaraṃ; ()
故以寿命有限之相,见其母亲,
§49
49.
Lokekalocano evaṃ katvā pañcāvalokanaṃ,
独眼观世间,如是观照五重相,
Tāsaṃ paṭiññaṃ pādāsi karuṇāpuṇṇamānaso; ()
彼等以充满慈悲的心供养于其足下;
§50
50.
Tappādatāmarasacumbita moḷimālā
藤蔓缠绕着宝石花环,华美装饰;
Sampattadevaparisā’ntaradhāyi tāva,
天众聚会环绕其间,宏伟壮观,
Ogayha nandanavanaṃ tusitādhirājā
乃至欲界天帝极乐园林中,
Tamhā cavī matidayādayināsabhāyo; ()
失去自由的生命之恐怖也不复存在;
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānatidāne jinavaṃsadīpe durenidāne vessantaracariyappabhutidevārādhanā pavatti paridīpo pañcamo saggo.
如是,由博学禅师编纂《心乐禅经》尽力撰写,于彼远方如来家族之岛,遍越天界诸神商议发心,光明显现,今呈诸贤,此为第五天之一净土。
Jinavaṃsadīpe dūrenidāna bhāgo paṭhamo. · 《胜者世系灯》远因缘分第一。
§1
1.
Yā sattasārapabhavā sirijambudīpe
此为七种实体产生之处,于锡利占补提洲内,
Phītā’marāvatipurī’va purīvataṃsā,
宛如飞扬清净的阿摩罗瓦提城一般,四周环绕着城市,
Ādiccavaṃsikanarindapaveṇi bhūmi
此地乃为最初世系之王族,君主所掌管的疆土,
Lakkhyālayā kapilavatthupurī pure’si; ()
以标志显著著称,于咖比罗树城中,城邑所在;
§2
2.
Vaṇṇehi kaṇṇasukhasaddarasehi jāta-
由色相、眼的欢喜、声闻的悦耳等所构成,
Rūpehi atthavisarehi yatīhi yuttā,
以形态、意义的分辨和精进所调和,
Yā rājadhāni puthupāṇagaṇappadehi
那些以王都新筑城墙与护城河为标志的区域,
Āsī (vasantatilakā) racanā yatheva; () (Silesa bandhanaṃ;)
其构筑如同春天妆饰的华美,整齐有序,戒律严谨,
§3
3.
Pācīdisābhujalatāya mahīyuvatyā
以四方坚实的城郭与厚重的大地青年妇女比拟,
Sannaddhasaṅkhavalayassirimāvahantaṃ,
装饰着锁链般繁复装饰的华丽光辉,
Yassā sudhāsuparikammakataṃ rarāja
是经精心浇注与修饰、如同蜜汁的宫殿,
Pākāracakkamacalaṃ makuṭānukāraṃ; ()
其围墙坚固坚不可动,如同王冠的璀璨形制。
§4
4.
Yassā rarāja parikhā nagarindirāya
那城主王所护卫的城市之主,
Kiñjakkhiñjaritatīradasābhirāmā,
其境界如水鹿、象群及江岸般美丽,
Saṃsibbitālivittīmaṇitantupantī
遍布茂密的树木,细密繁多如织网,山岭交错,
Pākārasoṇibharato galitambaraṃ’va; ()
犹如金色装饰所覆盖的紫色袈裟般的风景;
§5
5.
Kandappadappamadirāmadamattadhuttā
那山峦起伏,隐隐约约显示出喜悦与威严,
Mandānileritasunīlalatāvitānaṃ,
上覆淡蓝色,蔓延着青蓝色的藤蔓伸展其枝叶,
Yasmiṃ vilolanayanañjalipiyamānaṃ
在那闪烁如泉水华盖般、明净洁净的眼睛中,
Āpānabhuminibhamopavanaṃbhajiṃsu; ()
他们欢欣地沐浴于曲水环绕、如同土地和河泊的园林之中;
§6
6.
Mattaṅganāya navayobbanagabbitāya
为满足新鲜而清畅舒适的感官聚集之需,
Raṅgālayaggamaṇidappaṇabimbitehi,
周围被布满色彩斑斓宝石与装饰的舞台建筑所环绕,
Yā rājadhāni ghanapīnapayodharehi
那座都城以重重云雾般白晃晃的山峦为背景,
Sommānanehi bhaji mānasavāpisobhaṃ; ()
其美貌堪比皎洁清亮的月光,也映衬着心灵的光辉;
§7
7.
Saṅkappitābharaṇaraṃsi sateratālī
思惟编织的装饰如蜂巢般细密繁复,
Dāṭhābalākavisarā madavuṭṭhidhārā,
如坚硬骨质般牢固、灵活自如,甘露般滋润流淌,
Yasmiṃ pure gharamayūrakulaṃ akāle
其间从前时家族早逝之家,
Kīḷāpayiṃsu varavāraṇavārivāhā; ()
被破坏摧残,承受暴雨猛浪之苦;
§8
8.
Pākāracakkabahiniggata muggarāgaṃ
筑有围墙的坚固城垣,其前悬挂铁鞭般的鞭锁,
Yasmiṃ turaṅganikaruddhaṭadhūlijālaṃ,
马匹驰骋扬起尘埃纷飞,
Racchāvatārajanatāya khaṇaṃ janesi
为了护持众生,世尊一时出现。
Bhītiṃ padittapalayānalajālasobhaṃ; ()
显现出战栗之恐惧,披覆着烈火波浪般的光辉;()
§9
9.
Yasmiṃ vimānamaṇisiṅgajutippabandha-
于那翡翠般的宝珠宫殿,缠绕着狮象结状的装饰,
Sañcumbitaṃ jitaraviṃ hariṇḍakabimbaṃ,
在征服日光的闪耀之下,映照如羚羊斑纹的光辉,
Nārījanānanasarojakatāvamānaṃ
犹如女性的面庞映现出露水般晶莹的清凉,
Kodhābhibhutamiva vaṇṇavikāramāpa; ()
其颜色变化,仿佛被愤怒所支配而变幻无常;()
§10
10.
Yatthissarehi samadhiggahitāni tuṅga-
于此处净土庄严之地,诸高峻庄严所摄持,
Kelāsakuṭadhavalāti manoharāti,
其如白云般洁净无尘,妙丽动人,
Niccaṃ sudhāsuparikammakatāni cā’suṃ
常常以甘露滋养,悉心维护,
Lakkhīniketananibhāni niketanāni; ()
犹如标志庄严的居所,其庄严如是;
§11
11.
Yatthindanilamaṇimāpitamaṇḍapagge
于彼东方藏有蓝宝圣莲宝座广阔的圣土,
Hemaddhajāvaliparibbhamaṇaṃka puramhi,
宛如金光焰燃烧,辉煌耀目,于城中显现,
Jīmūtakūṭapamukhe satavijjumālā-
在济姆塔丘塔山口,百草环绕成串,
Līlāvahaṃ virahinīnamaghaṃ janesi; ()
如同戏乐的使者,我感生于无明愚昧之中;
§12
12.
Sañjhānurāgamaṇitoraṇadīdhitīhi
暮色中如珍宝装饰的华丽门扉,
Bhinnandhakāranikarā’khilanāgarānaṃ,
由破碎黑暗之光和废弃城邑构成,
Yā rājadhāni janayantipi tuṅgatuṭṭhiṃ
这些城池虽为王都,仍表现出高耸的满足,
Pītyā navāsi rajanīsma bhisārikānaṃ; ()
以喜悦享用着新鲜的夜露和强烈的风霜;
§13
13.
Sevālakesarasamākulatīrabhāgā
树木如檀香浸润的岸边浓密部分
Samphullarattapadumuppalakallahārā,
满布开放的莲花和秋海棠花丛
Haṃsālisārasasamosaraṇābhirāmā
嬉戏的天鹅和鸳鸯的欢悦声声悦耳
Yasmiṃ sunimmalajalā kamalākarāsuṃ; ()
其中清澈宁静的池水盛开莲花
§14
14.
Yasmiṃpure kulavadhūvadanambujānaṃ
其中少女们绽放的脸庞若莲花般美丽
Laddhuṃ nirūpamasiriṃ bhusamussahantā,
她们获得了无与伦比的荣光,装饰华丽
Yāvajja setasarasiruhasītaraṃsī
直至成为有如白云寒露而冷似冰霜的洁净光辉,
Aññoññabaddhapaṭighā’va vajanti nāsaṃ; ()
彼此缠绕而互相抵触的如同网状纠缠般,鼻孔中流动着,
§15
15.
Yasmiṃ suvaṇṇamakaṇirūpiyavaṃsavaṇṇa-
其上呈现金色、铜色、银色、铜银混色等多种光泽,
Muttāpavāḷacajirehi mahārahehi,
以洁净而无污秽的薄纱布料、绵纱和粗质亚麻织品制成,
Nānāpaṇā sukhumakāsikasāṇahaṅga-
由多种纤细柔软的丝线编织成,带有环状边饰,
Koseyyakhomavasanehi’bhavuṃ papuṇṇā; ()
穿着粗麻布制的袈裟,布料已磨损,有破绽并补缀过。
§16
16.
Cakkāsisattidhanukuntagadādibhatthā
眼、耳、鼻、舌、身、意六根所生之根基
Sannaddhahemakavacā vijitārivaggā,
披戴着统一颜色的袈裟,征服众多敌军
Saṅgāmasāgarasamuttaraṇātisurā
如渡过激流的勇士般,战胜敌军阵列
Yodhā yahiṃ puravare akariṃsu rakkhaṃ; ()
战士们在前线英勇作战,保护城池无虞;()
§17
17.
Phūṭṭhā ka vāṭanikaṭe maṇimandirānaṃ
击破华丽宝石宫殿的墙垣
Kappāsapaṭṭadhavalā saradabbharājī,
披着白色帷帐的王者,驱逐搅扰群居者
Yasmiṃ khaṇaṃ javanikāsirimādadhānā
某一时刻,当扬去果腹之风味者,
Thīnaṃ jugopa madhupehi mukhambujāni; ()
以甘露般甜美的蜜酒涂布其唇舌;
§18
18.
Nibbiddhavīthivisarehi susajjitehi
因厌倦曲巷迷途,以良好装备庄严其身,
Niccussavāya puramussitatorasehi,
以清净安居出离尘俗;
Bhogindabhoganikarehi rasātalaṃ’va
如同沉浸味觉之乐苦、悲喜交织,
Yaṃ sampasāritaphaṇehi babhuva rammaṃ; ()
但此乐趣因广施和畅之风雨而成其趣味;
§19
19.
Yasmiṃpure vivaṭamandirajālakānaṃ
在某城中,有敞亮辉映的宫殿窗棂,构成网状华丽图案的帷幕,
Uddhūtadhulimalinīkaḷitālakānaṃ,
其上扬起的尘埃污秽细碎附着,布满尘埃污迹,
Nārinamindurucīrānana dappaṇesu
诸多妇人以纤细美丽的口唇,手持镜鉴,
Lokassa locanamaṇi paṭibimbitā’suṃ; ()
正映照出世间的明珠似的目光;
§20
20.
Gambhīrasaṅkhapaṭabhaddhanibhūrighosaṃ
深沉的心思如山谷激流般咆哮,响声震动,
Kelāsakūṭadhavalālayapheṇapiṇḍaṃ,
如堆积银白花苞般洁白的发髻,喷涌着如蜂蜜般的液体,
Yaṃ puṇṇasattaratanaṃ purakhīrasindhuṃ
如同满盈七宝之人乳河,
Lakkhī alaṅkari turaṅgataraṅgavegaṃ; ()
其上饰有祥瑞,速度如马奔波激浪,
§21
21.
Reṇuppabandhamalinaṃ kavanarājinīlaṃ
洒满尘埃污秽的泥土,青黛色如浓墨,
Madhavātimattamadhupaṃ padumābhirāmaṃ,
犹如适度醇美的蜂蜜与令人愉悦的莲花,
Yaṃ rājahaṃsabhajitaṃ avatiṇṇalokaṃ
那由王鹅所守护,未曾堕入俗世尘埃,
Āsi puraṃ vikacakañjavanaṃ yatheva; () (Silesabandhanaṃ;)
犹如展开的古丛林中城池一般;(尘垢束缚;)
§22
22.
Yasmiṃpuramhi ratanujjalanīlakaṇṭhā
在那座城市中,有宝石般光明璀璨、蓝色喉咙的美鸟,
Rāgāvamadditadharā’vivaṭadvijāli,
其展开的羽毛上染有由贪欲所激起的红色光辉,
Āsuṃpayodharabharā’viraḷappadesā
它们聚集在河岸湿润的岸地上,
Sampattavuṭṭhidivasāviyamātugāmā; () (Silesabandhanaṃ;)
令居于此地的乡村妇女日夜欢喜;(此谓戒律的约束,)
§23
23.
Dhammānudhammapaṭipatti parāyaṇassa
是修持正法、顺法的究竟之地,
Saṃsārabhīrukajanassa tapovanābhā,
理应如出离苦海的修行者所归依的圣林,
Yā rājadhāni pacurandhaputhujjanānaṃ
此为诸王城,犹如无知凡夫的烬灰之地,
Āpānabhumiva babhūvu’bhayappakārā; ()
如同恶地般沾染邪恶之害,常感无所依止;
§24
24.
Buddhaṅkurassa ravivaṃsapabhaṅkarassa
如佛之幼芽,犹如烈日之破光,
Sammā sukhānubhāvanāya subhumibhutā,
正因体验真祥和,以善良土地为根基,
Bho yādisi kapilavatthupuri pure’si
即起初在咖毕拉城邦之所,
Dhammassabhāvamadhunā paridīpaye sā; ()
借由法之甘露之滋润,明照其本质。
§25
25.
Tasmiṃ babhūva nagare nagarādhirāje
在那一城中,于那城主之地,
Rājā sunīticaturo catusaṅakgahehi,
王名曰苏尼提卡图罗,拥有四百军队,
Dhammena sabbajanarañjanako kadāci
他以法教使众生皆得欢喜,时或如此,
Suddhodanavhavisuto ravivaṃsaketu; ()
为净灯王子出身,号日光之旗;(此处省略)
§26
26.
Disvā’vatārakalusikatamattabhāvaṃ
见恶人堕落,贫乏中等之状态,
Ukkaṇṭhite’va kamalā kamalāpatissa,
实在令持莲者莲花般心生忧虑,
Bhūpālipālibhajitaṃ caraṇāravindaṃ
讷护婆吠梨所供养的莲足
Saṃsevi yassa ravivaṃsadhajassa rañño; ()
谁恭敬那如日光辉的国王
§27
27.
Yassā’vanīsakavino kavikaṇṭhabhusā
谁如无地歌者,口吐甘露般的佳句
Vāṇivadhū madhurakomakalakattavāṇī,
妙语如蜜,蔓延柔软如花朵的言辞
Patvā catummukhamukhambujakānanamhā
行至四面环绕荷花的林中
Haṃsīva mānasataḷākamalaṅkarittha; ()
犹如天鹅,装饰着心灵深处清净的莲池
§28
28.
Sabbāridappamathanopari ekadhatvā
在断除诸漏之上,成一而无他分者,
Ajjhattikāriparājiyamappasayhaṃ,
内在力量战胜外境之时,
Saṃsuddhacittanikase nisitena tāva
以净明心念所护持,
Paññāyudhena avadhittha mahībhujo yo; ()
如以智慧利刃所斩断者,
§29
29.
Yasmā mahīpatimahīdharato upekkhā-
因为地主大地之主,以平等心相待,
Veḷātalāvadhi dayāsalilena puṇṇā,
以如雨露时节之慈悲圆满。
Mettāsavanti pabhavā muditumimālā
心怀慈悲,充满光明,喜悦无限。
Ajjhottharittha bhuvanattayagaṃjanoghaṃ; ()
彼时现起,撼动天地,浩大无边;()
§30
30.
Sampannadānasadanambudharehi yassa
具足给予之所,恰若海洋般广大无边,
Dānādhimuttiparamassa manodahesu,
为精进捐赠之巅峰,在心念间,(显现其益处),
Taṇhātaṭāni kapaṇaddhikayācakānaṃ
对于贪欲之众、多行狡诈者,
Hinnāni sattaratanambunipātanena; ()
如同七宝珠坠落般,变得卑贱无有光彩;()
§31
31.
Yassindanīlanayanaṃ rajatāvadāta-
彼眼眶如同湛蓝宝石之眼,银白色如金属般光泽,
Dantaṃ suvaṇṇavadanañca pavāḷasīsaṃ,
牙齿如同纯金,面容洁白,头发如珊瑚宝石,
Muttāmayaṅgavayavaṃ ratanehi nānā
四肢如同妙玉,各种珍宝装饰其身,
Dehaṃ sumāpitamivāsi pitāmahena; () (Sīlesabandhanaṃ)
形体莹润柔和,恰似其祖父亲切关爱;(此为戒律束缚)
§32
32.
Yassātipaṇḍarayasovisaro’sadhīso
其口唇似白莲花般清净,非凡超绝,
Saṅekkācitānanasaro’rinarādhipānaṃ,
拥有多只脸颊之折叠,威严胜过诸魔王,
Sokandhakārabhiduro ripurājinīnaṃ
悲伤苦恼之根深重,如同敌王的燃烧火焰般严厉,
Āsāgarantapathaviṃ paridhikarittha; ()
环绕四方大海与广袤大地;()
§33
33.
Rājaññachappadakulaṃ sakalaṃ padesa-
王室旗帜飘扬于诸地,遍布各方,
Rajjādhipaccamakarandarasābhilāsaṃ,
王权所缔造的美妙甘露,滋润其国,诸欲欢喜充满其间,
Yassattabhāvakamalākaraphullitāni
那些依附于此的居所,如莲花般盛开,纯净无损,
Saṃsevi cārucaraṇambūruhāni bhatyā; ()
随顺美丽的足迹、源远流长,惠泽广大;()
§34
34.
Setātapattamiva vissutakittipuñjaṃ
如同将众多污染污垢的灰堆积聚合,
Katvā’sipattamiva pāvakabhīmatejaṃ,
再如将锋利如刀的烈焰焚烧燃烧,
Yasmiṃ sarajjamanusāsati sesabhūpā
在其中恭敬地服侍剩余土地上的主人,
Chattāsibhūsitakarā sakakiṅkarā’va; ()
仿佛撑着伞帽,手持扇子,仆役一般在侧;
§35
35.
Dvārāni’nekakapaṇḍikayācakānaṃ
正如众多门扉中,诸多学者求学者,
Ugghāṭitopya’virataṃ ratanālayesu,
即使开启着,也从未离开宝藏之所,
Saddhādisattadhanarakkhaṇatapparo saṃ
信心等诸根所护持,勤于守护财富者也。
Dvārattayaṃ pidahi yo kapilādhinātho; ()
守护门户三重关卡者,即咖毕拉之主也。
§36
36.
Yassussitaddhanueṇo pabalārivaggaṃ
其以绷紧之弓弩对抗强敌之族群,
Vissaṭṭhābāṇavisarabbisamubbahanto,
发出随意而射的无数箭矢,
Bhasmikari karikarāyatapīnabāhu-
手如燃灰之火者,手臂灼热烦恼而痛苦者,
Sappo suphoṭhitajiyāpariphandajivho; ()
犬吠声发,舌头因疲乏而裂开,痛苦不已者也。
§37
37.
Lakkhīnidhānanagaraṇṇavapātubhūto
具有标志的财富宝库、城市与山岳所组成的现象,
Mantindakūṭasikharīvalayāvuto yo,
环绕着宰相山峰的那个,
Vālaggamattampi rājasiṇerurājā
即国王座上的王中之王,
Kodhānilena ripuraññamakampiyo’si; ()
你因怒火之焰而震动为诸敌之王;
§38
38.
Bhasmikatākhīlavipakkhanarindakaṭṭho
被烧尽的灰烬、焚烧一切成熟之物的男人,
Kodhānalo sarasamīraṇabhāvitopi,
即使因怒火之风而被激起,
Nibbāyi paghgaritabappajalehi yassa
涤净了污浊泥水者,
Lolabbilocanaghaṭehi vipakkhathīnaṃ; ()
以那惑乱眼识及内在污垢污秽,彼之反面等;()
§39
39.
Sannītimaggajalituggamatippadīpo
是清净之道极,乃是明亮闪耀的灯火,
Kittippabandhadhavalīkatajivaloko,
以荣耀名声相连串,清晰昭彰的明目,
Rājindamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho
乃如王者庄严华美的宝石庄座,
Dhammena rajjamanusāsi ciraṃ sarājā; ()
依法而行,长久治理世间之王。()
§40
40.
Tassatipīvarapayodharabhaddakumbha-
因此具有清净福田般的优良宝瓶,
Dvandātibhāraviraḷīkatamajjhabhāgā,
超出双重负担、极为瘦弱的中等部分,
Niddosabālaravimaṇḍalacārugaṇḍā
无疵的愚痴垢迹与连锁斑点,
Dibbaccharājitavirājitarūpasobhā; ()
犹如天龙王所辉映的美丽姿色;
§41
41.
Samphullanīlakamalāmalanīlanettā
满开于蓝莲无瑕的蓝色眼,
Olambamānamaṇikuṇḍalalambakaṇṇā,
垂挂着的宝石耳环悬于耳边,
Muttāvalivadasanāvali haṃsadhenu-
净玻璃链如天鹅乳,
Helāpahāsagamanā muducāruvāṇī; ()
柔和轻笑声流转,清雅纯美的风韵;
§42
42.
Bimbādharā jaladharāyatakesapāsā
如宝珠涧水,溪流盘绕,
Sovaṇṇadappaṇanibhānanacandabimbā,
金光闪耀,月影摇曳,
Sannīrapupphamakuḷopamacārujaṅghā
清凉如水花盛开,娇美如莲梗膝,
Kandappa maṅgalasilātalasoṇibhāgā; ()
如甘露善瑞之叶,金光闪闪;
§43
43.
Nābhālavāḷaruhanīlatamālavallī-
非凡美丽的青蓝蔓藤,蔓延成染缀蓝色的华环,
Līlāvinaddhanavakomalaromarājī,
其娇丽生动的花蕊,宛如含苞待放的纯净花朵,
Lāvaṇṇavāridhitaraṅgabhujā’bhinīla-
色泽如盐水波浪般涌动,臂弯环绕青蓝之境,
Subbhulatāmakaraketanacāparūpā; ()
其纤细舒展宛如柔软细绒,饰以无法描述的优美纹样;
§44
44.
Bhupālavaṃsakamalākararājabhaṃsi
宛如世上花朵中最尊贵的花王,王族之花锦簇芬芳,
Māyāvadhu iva sujampatino sujātā,
如幻术之女儿,聪慧伶俐且出身显赫,
Candassakomudi’va vijjuriva’mbudassa
如同月光之辉映照于水面,如水珠散布。
Rañño’ticārucaritāsi piyā mahesi; ()
国王行止庄严可爱,慈爱敬重伟大的王后。
§45
45.
Tasmiṃ nagopamaghare nagare tadāsi
那时,在城中如村舍般的住所。
Āsāḷhimaṅgalamaho divasānisatta,
在七十个阿萨利月吉祥大日之中,
Milāsugandhaparamaṃ vigatāsavaṃ taṃ
极为芬芳芬华,已断除烦恼的那时,
Nakkhattakīḷamakarittha mahesi māyā; ()
天女玛耶游作星光戏舞。
§46
46.
Vuṭṭhāya sattamadināgatapuṇṇamāya
在第七个月满月日升起时,
Pāto sugandhaparivāsitavārinā sā,
下起了散发着宜人芬芳的雨水,
Katvā sinānamatulaṃ kapaṇḍikānaṃ
而施舍以四万六千两银子铺设了浴池,使其浸润清凉,供那些皮肤粗糙的人使用;
Dānaṃ adāsi catulakkhadhanabbayena; ()
以四十万金钱之财施予布施;
§47
47.
Vatthāhatehi sunivatthasupārutā sā
这浴池用织物覆盖,如同柔软的布料包裹着,
Bhutvā’ggabhojanamadhiṭṭhituposatha’ṅgā,
成为守净戒比库们聚集享受共食之处。
Niddāturā supinamovarakaṃ pavissa
发牛入睡眠中醒转而行
Kalyāṇamaddasa sirīsayane nipannā; ()
端坐于美善坚稳的卧床之上;()
§48
48.
Netvā nipannasayanaṃ himavantapasse
抬起身躯,离开卧处,望向喜马拉雅山脉
Heṭṭhā visālatarasāḷamahīruhassa,
在其下方,是广阔庄严的王土
Naṃ saṭṭhiyojanakacārumanosilāyaṃ
以六十由旬周围的坚固岩石为界
Āropayiṃsu caturo kira devarājā; ()
四位传说中的天王几乎都登临其上;()
§49
49.
Netvā manussamalasaṃharaṇāya tamhā’
摄受众生、使其不纵逸散乱的,
Notattanāmarahadaṃ sunahāpayitvā,
以非生命之名来能够净化其心,
Devitthiyo sapadi dibbamayehi nesaṃ
天人所住的天宫,体用光明灿烂,
Vatthehi gandhakusumehi alaṅkaritvā; ()
装饰以香气花朵等华丽饰物;
§50
50.
Tatthubbhavo lasati rūpiyapakabbato yo
那里诞生的那个生于银光华皓的天人,
Tassodare’tirucire kanakabbimāne,
其胸怀胜过纯金般耀眼,
Pācīnasīsavati dibbamayamhi sammā
向南吹起神圣的清风,清凉而光明。
Paññāpitaggasayanamhi sayāpayiṃsu; ()
他们卧于由智慧支撑的安处之上;(注:这里暗示内心安住于智慧的境地。)
§51
51.
Oruyha setavaravāraṇarājaveso
登上布满石子与水草的王城围墙,
Buddhaṅkuro rucirakañcanapabbatamhā,
仿佛佛陀的火炬,在美丽的金山之巅,
Āruyha sajjhudharaṇidharamuttarāya
登上眺望如珠链般的崇高山巅,
Soṇḍāya setasarasiruhamubbahanto; ()
向着点缀洁白宝石的崖壁跳跃攀升;()
§52
52.
Patvā vimānavathakuñcanadaṃ naditvā
穿过天桥坎坷处
Katvā padakkhiṇamalaṅkatamātuseyyaṃ,
绕行环绕装饰华丽的床榻,
Bhetvāna tāyapana dakkhiṇapassamanto
打开床炕,向南方向望去,
Kucchiṃ paviṭṭhasadiso supinena diṭṭho; ()
见床尾若披篷般的,像是熟睡之人所见;()
§53
53.
Māyāya rājavadhuyā rucirānanāya
被美丽的皇后玛耶迷惑,
Āsāḷhipuṇṇamiyamuttara’sāḷhabhena,
在阿萨拉莲盛开的满月次月,
Buddhaṅakkurassa paṭhamena mahāvipāka-
佛塔周围的第一处,即大果报之所在,
Cittena sampati ahū paṭisandhigabbhe; ()
其心成熟,现于重新结合的胎中;()
§54
54.
Buddhaṅkurassa paṭisandhigatassa gabbhe
佛塔周围重新结合的胎中,
Māyāya cārucaritāya ca khaggahatthā,
有妙严端正且手持剑戟者,
Nissesupaddavanirākaraṇāya rakkhaṃ
护持防止退失与破坏,
Gaṇhiṃsu tāva caturo surarājaputtā; ()
正是四位守护天王之子所护持;()
§55
55.
Māyāya bhattuparamāya tatoppabhuti
自那以后,她成为了最高侍奉之夫君(的妻子)的玛雅。
Nūppajji kiñci purisesu sarāgacittaṃ,
汝未曾于众生中产生过丝毫真心欢喜,专心一意之心未曾生起。
Sā pañcakāmasukhinī akilantakāyā
此彼五欲之乐者,令身心疲惫困顿之境也。
Lābhenuḷārayasasāpyabhivaḍḍhitāsi; ()
虽获利与光荣,但皆不能长久增长,终被消减;此即如影随形,变化无常之义。
§56
56.
Paññāyi dhotaratane janikāya anto
有智慧者,于污泥污垢如同水晶般清净之源头之末端,了知其本质。
Kucchiṃ gato yatharivāvutapaṇḍusuttaṃ,
行至屈曲狭窄之处,如同被涂满污垢、沾染藓苔的旧棍一般,体现其污秽不净。
Taṃ kucchinā pariharī dasamāsamattaṃ
因其受损而损坏,持续约十个月。
Pattena telamiva rājini appamattā; ()
如同涂油于公主头发上般不谨慎;()
§57
57.
Pāto’va pāṭipadage divase pabuddhā
正如手臂与肩膀每天都觉醒一样,
Rañño kathesi supinaṃ atha so narindo,
国王向睡梦中的人讲述,
Vedaṅgavedacature catusaṭṭhamatte
像掌握四门梵学的四十六岁人,
Pakkosayī dvijavare dvijavaṃsaketū; ()
拜访尊贵婆罗门、婆罗门始祖家族的使者;()
§58
58.
Lājuttarāya paribhaṇḍakatāya bhumyā
由于羞耻心不强及粗俗之故,根基不稳;
Paññāpitesu sukhumattharaṇatthatesu,
在有智慧者中,为追求微妙轻安利益,
Bhaddāsanesu bhavanamhinisinnakānaṃ
贵重的住所内,居住者虽坐于小屋,
Nemittikānamavanīpati bhusurānaṃ; ()
然却是无益的净土,乃顽固恶人所居之地;
§59
59.
Pakkhittasappimadhusakkhirakhīramissa-
用分裂的蜂蜜、蜜糖、牛乳及酥油等,
Pāyāsapuṇṇaharirūpiyabhājanehi,
以及满布乳香、麝香、金银等珍贵供养品,
Vatthāhatāni dhanadhaññacayañca dhenū
布被弄脏,财富粮食仓库,以及牝牛,
Datvāna diṭṭhasupinassa phakhalaṃ apucchi; ()
给予了目睹双目者之后,果腹却未曾询问;()
§60
60.
Mācintayittha tava rājiniyā janinda
你不可怀疑王族的子嗣,
Kucchimhi tampati patiṭṭhahi puttagabbho,
在阴部中孕育,胎儿安住,
Ajjhāvasissati sañcepana cakkavatti
有如立住中央之王者,
Rājā bhavissati agāramasaṃsayaṃ so; ()
将成为国王,毫无疑虑。()
§61
61.
Hitvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ
抛弃诸种世间财宝和四项护戒规定
So pabbajissati sace bhavanā’bhigantvā,
若得入佛法门下出家修行,必当生起
Buddho bhavissati dhuvaṃ catusaccabuddho
佛陀必定成就,必为四圣谛之觉者
Iccabruviṃsu supinatthavidū vidū te; ()
经云:明了睡眠之意者,是最智慧之人;()
§62
62.
Sā gabbhabhāravaṭharikatamajjhabhāgā
其怀中沉重障碍牢牢难忍
Gantuṃ sakaṃ kulagharaṃ kulakañjahaṃsi,
虽欲回归本家宅舍及其园林,亦不能成行
Icchāmahanti paṭivedayi devi rañño
「欲」者,女神向王陛下声明表示。
So sampaṭicchi vacanaṃ karavīkavāṇyā; ()
于是,王陛下与这位能言善辩的女子说话;()
§63
63.
Tamhā mahānagarato nagaraṅgapuṇṇaṃ
那座宏伟的城市,满布众多的建筑宫殿,
So yāva devadahanāmikarājadhānī,
就延绵至号称天神所居的王都所在,
Muttā’vadātapuḷinattharaṇehi rājā
国王以解脱之义授予珍珠、宝石、布匹为赠与,
Lājopahāravidhinā kamaluppalehi; ()
按照给予礼仪,用荷花及莲蕊呈献;()
§64
64.
Santīrapupphakalasehi samappitehi
以六瓣莲花的盏托盛装,
Mandātileritapaṭāka dhajāvalīhi,
用柔软光洁的绢幡和旗帜装点,
Kārāpayī kanakarūpiyatoraṇehi
用金银制成的华饰门扉装饰,
Addhānamaggasamalaṅkaraṇaṃ’takhippaṃ; ()
彰显圣道的庄严华美,盈满光辉;
§65
65.
Vandī’bhigītathutimaṅakgalagītikāhi
以恭敬赞叹的礼赞歌、欢喜赞歌歌唱,
Pañcaṅgikehi turiyehi katupahāraṃ,
伴以五节拍的第四拍节奏,旋律悠扬,调和悦耳,
Tasmiṃ sumaṇḍitapasādhitamañjasamhi
在那庄严光明净洁之处,
Dibbavcarāsiriviḍambanarūpasobhaṃ; ()
显现出超凡胜妙的姿态光辉;
§66
66.
Deviṃ suvaṇṇasivikāya susajjitāya
金色纤细巧饰之女神,
Āropayitva khacitāya maṇīhi nānā,
以各色宝石装饰点缀,
Pesesi bhupati purakkhatañātisaṅghaṃ
呈献给尊贵国王、先辈及众多亲族,
Saddhiṃ sahassasacivehi sukhedhitaṃ so; ()
与千百随从一同欢喜满足。
§67
67.
Samthullapupphaphalapallavavattabhāra-
满载着花朵、果实和嫩芽的重负,
Rukkhākulaṃ ghanasunīlalatāvitānaṃ,
森林簇拥,浓密的深蓝色藤蔓铺展蔓延,
Hintālatālanaḷakīcakanāḷikera-
翠绿的藤蔓交织,细小的络索如针线般缠绕,
Sannīrapūgatiṇapādapapantisāliṃ; ()
湿润的水珠附着于根茎、树干和树枝;
§68
68.
Sevālanīlasalilānilasītalehi
以供养蓝色、清凉水流的清净甘露,
Otiṇṇakahaṃsavisarehi samullasattaṃ,
穿越沼泽如天鹅渡水,激荡波涛翻涌,
Jhaṅkārarāvamukharālikulākarāla-
震动山谷的怒号声像猛兽的咆哮,
Kiñjakkhajālabharitamburuhākarehi; ()
树枝攀缠缠绕,带着丛林的威严;
§69
69.
Pupphābhigandhasurabhīkatagandhavāhaṃ
花朵散发着芳香馥郁的气息,
Addakkhisabbajanalocanapīyamānaṃ,
吸引着众生的目光,使人心旷神怡,
Nindantanandanavanaṃ vanajāyatakkhī
轻声细语、婉转歌唱的森林,苍翠林木摇曳生姿,
Sā lumbinīvanamanaṅgavimānabhūtiṃ; ()
此即卢比尼森林,具备天宫般的庄严庄趣。
§70
70.
Sā rājinī navadalaṅgulipantīcāru-
那位王后手指纤细,如同新芽般娇嫩,
Sākhābhujopahitamañjaricāmarehi,
其臂膀环绕着如花束般装饰的手镯,
Sannaddhakomalalatāvanitānamagge
前方缠绕着柔软而嫩滑的藤蔓,
Attupahārakaraṇāya katāvakāsā; ()
正在从中拿取蜂蜜的时机;
§71
71.
Senāya cārucaraṇamburuhoddhaṭehi
军队用优美的脚步踩踏着湿润的草地,
Reṇūhi dhūsaritamaggamanakkamanti,
草叶因脚步而变得灰色,留下了通行的痕迹,
Saddhiṃ sakāya parisāya tatotaritvā
与自身僧伽和合一致,超越彼岸,
Taṃ lumbinīvanamupāvisi rāmaṇeyyaṃ;()
止于那竹林园中,入座于清凉幽雅之处;
§72
72.
Taṃ rājiniṃ vanavadhu jitahaṃsagāmiṃ
前者为王后、林间少女、战胜白鹤的游行者,
Āmodamandamalayānilahatthagehi,
携新鲜安稳的微风与大象般的气息,
Sambhāvayittha mukharālikulābhikiṇṇa-
在众多口吹乐器声中,舞动着优美的舞蹈,
Reṇuppabandhaharisaṅkhasatehi magge; ()
以净沙连接的鼓声与铃铛交织,沿着道路齐声而行;
§73
73.
Gacchantiyā caraṇanūpuranādapāsa-
行者们行进,足迹踏压湿润的土壤,
Baddhānamunnatasiromigapotakānaṃ,
如同绑缚着的山麓上的蚂蚁群聚,
Ummīlitāyatavilocanapantipakkhe
露出宽大的眼眶,目光向左,
Dassesi nīlanalinīvanarājisobhaṃ; ()
显现出青色的莲池中睡莲王的华美;
§74
74.
Uddhaṃ samaggasikharehi katāvakāsa-
向上,顶峰相连,形成高耸处,
Maggantarehi kalikākusumākulehi,
道路两旁满布着季节的野花盛开,
Nānālatākulamahiruhatoraṇehi
以各种高耸的顶罩大门相连
Uyyānabhumi upahārarate’va bhuya; ()
犹如游乐园的土地而更觉悦目;()
§75
75.
Ukkhittapiñchabharamantasikhaṇḍimālā-
高耸的树枝簇拥,树叶成串环绕,
Kīḷāhi kokilakulaṅanikāhaḷehi,
如同杜鹃鸟群的鸣唱与嬉戏,
Uyyānabhumi makaraṅajaraṅgabhumi-
游乐园的土地如同鳄鱼与猴子欢跃之地,
Līlaṃ bhajittha bhamaraddhanivallakīhi; ()
同蜂群围绕欢快歌舞,()
§76
76.
Niccaṃ vasantasamayassirimubbahantaṃ
常住于夏暮时节悄然凋谢的叶片,
Taṃkhovanaṃ vanavadhūhadayānutāpī,
像林中少女般充满怜悯与悲悯,
Patto nidāghasamayopi janesi tuṭṭhiṃ
即便遇到酷暑时节亦生起满足,
Tassā sirisakusumālikulāvataṃso; ()
其头顶如花冠一般,层层环绕枝叶簇拥;
§77
77.
Tasmiṃ nidāghasūriyātapatāpitāmbhaṃ
其处被烈日晒得如同清冷晾晒的水,
Rittālavāḷamivakālamakālamegho,
好似干燥河床上生长的刺藤,寒冷季节遮蔽的乌云,
Cintāturaṃ hadayamattasakhījanopi
即便是因烦恼而忧思的心,亦如朋友般亲近心中所系,
Pīṇesi gabbhaparipākabharaṃ vāhantyā; ()
也为承受胎中成熟繁重之苦而苦恼;
§78
78.
Kaṭṭhāvasiṭṭhataravo parihīnapattā
如同被砍伐的树干遭破坏般,
Tassādharakkhidasanajjutisaṅgamena,
因为有保护盾牌时才会联合持杖抵御,
Āsuṃ navaṅkurapalāsavikāsapuppha-
新芽枝条叶子萌发花朵,
Saṃvellitā’va ramaṇīyavanappa dese; ()
好似在美丽森林的幽静之地绽放一般;
§79
79.
Gimhābhītāpaparipīḷitaṅdhallikānaṃ
深陷愚痴与恶业所苦之人,犹如被黑暗缠绕般无明蔽目,堕入痛苦苦海。
Gambhīrarāvamukharīkatadāyarāji,
如同狂风暴雨中被猛烈雷鸣撕裂的忧苦夜空,黑暗压抑沉重。
Dukkhāturabbirahinīpamadājanassa
因苦难无复安乐,心灵颤抖惊惧,如折断的枝叶般凋零无力。
Āsi vilāpabadhirīkaḷite’va sāḷā; ()
此屋犹如失聪哑者,怨叹哀号,难以言说悲痛,有如被困囚牢。
§80
80.
Tasmiṃ vikāsakalikāvalihārihārā
在此盛开失序的恶花中,纷乱如同乱舞的毒蛇毒蝎。
Kiñcāpi pakkaphakhalavallarikaṇṭhabhusā,
仿佛枝叶上缠绕着带刺的荆棘与毒藤般,使人身心受累困苦。
Nāsakkhi pūgatarupanti sumaṇḍitāya
以坚硬如犀牛角的棒杖击打,形状饱满圆润,如同精美装饰一般,
Māyāya tāya sirimābharituṃ ghaṭantī; ()
用魔法使其显现庄严华美,头部装饰着华丽的冠冕;()
§81
81.
Uyyānamubbhamitamattamadhubbatehi
如花园中初开的花朵那般适度地盛开,
Campeyyapupphamakulehi samākulaṃtaṃ,
在山茶花丛中茂盛地展开,
Uddhutadhumapaṭalehi manobhavassa
有如燃烧的芳香木炭般,散布着令人心生欢喜的光芒,
Dīpehi vāsabhavakanaṃ’va lasantamāsi; ()
闪耀着光辉,宛若火光映照着有瓦顶的宫殿一般;()
§82
82.
Gabbhūpagaṃ bhamarakesakalāpabhārā
胎中临近时,承受蜜蜂群的蜂鸣之重。
Buddhaṅkuraṃ pariṇataṅkuralomahaṃsā,
佛童稚之芽已长成,长出浓密如天鹅羽毛般的发毛,
Vandantiyo viya tahiṃ thabakañjalīhi
如受敬礼者般,用双手合掌顶礼,
Mandānileritalatāvanitā kanatā’suṃ; ()
在勃然生长的温和蔚蓝色藤蔓般不断扩张、绵延流动;
§83
83.
Gabbhūpagassa paripakkaphalehi nānā
于胎中成熟之果多样之丰硕,
Puññānubhāvapabhavotusamubbhavehi,
因善业感应而生起的各种功德之报,
Māyāya gabbhabalikammani tappare’va
母亲作为胎儿的所在,仅仅是一个暂时的居所。
Uyyānabhumi janataṃ bhavi tappayanti; ()
园地和田野之地对众生而言乃是暂时的栖居之处。
§84
84.
Gabbhūpagassa hi mahāpurisassa gabbha-
对众生而言,作为大人的胎内之处,
Vuṭṭhānamaṅakgalamahussavavāsaramhi,
在孕育期间,历经数月之时,
Uyyānabhumi sakalotusamubbhavehi
园地和田野中因各种善缘而生起,
Āsi vikāsakusumehi samābhikiṇṇā; ()
遍布向阳的花朵如盛开般开放,布满其中。
§85
85.
Sālumbinīvanasiriṃ kalahaṃsaghosaṃ
阇楼滨尼林庄严有声的黑天鹅鸣叫,
Samaphullapupphasurabhiṃphalasambhavojaṃ,
恰如盛开之花、芳香弥漫、果实充足,
Pañcindriyehi girinijjharasitavātaṃ
凭借五根感官而感受山中泉水所生凉风,
Paccakkhapañcavidhakāmarasaṃavindi; ()
环绕着五种不同的欲乐甘露;
§86
86.
Niyyāsasārasurahiṃphakhalapallavehi
以拂荡净水声和千叶叶的摇曳为枕,
Jhaṃkāritālikulakujitakokilehi,
伴随着榕树家族的蝉声和布谷鸟的啼叫,
Samphullapupphanikarehi samābhikiṇṇa
被盛开的花蕾所簇拥而成,彼此密集紧凑。
Maddakkhisāyuvatimaṅgalasāḷasālaṃ; ()
柔软典雅的榕树屋檐底下,气氛祥和吉庆;()
§87
87.
Samphullasāḷakalikaṃtayatālimālā
盛开的榕树花朵与细长的棕榈花环交织飘荡,
Sañcumbitaṃkuvalayāmalalocanāya,
轻柔沾湿的河岸暗绿色叶子映照着,
Sākhaṃsukomalakaraṅgulipallavehi
嫩枝上柔软纤巧的指状嫩叶轻轻拂动,
Māyāmahesisamalaṅkari vitamāyā; ()
如幻影般装点的美丽景物装饰而成;()
§88
88.
Bhāronatā’va ruciraṅgulipallavānaṃ
如同承载沉重果实的嫩芽般鲜美的指尖,
Jhaṅkārarāvamukharālikulābhirāmā,
又如摇动树梢的风声,伴随着欢乐的鸟鸣,庄严而宜人,
Sākhā vikāsakusumehisamākulā sā
枝条开满绽放的花朵,盛开万千,
Olambayaṭṭhi bhavi gabbhabharāturāya; ()
攀援而上,正如怀胎的母亲感受着腹中胎儿的活动;
§89
89.
Tassā calittha pavano calalocanāya
其振动的风,随时注视四方变动,
Kammubbhavo varatirokaraṇehi tāva,
由行为所生,正如大风卷动,遮蔽视线一般,持续不息,
Deviṃ nirūpamasiriṃ suparikkhipitvā
天女以无比的光辉展现其庄严美丽,祥瑞光芒灿烂显现。
Tamhā paṭikkami jano kaḷitāvakāso; ()
众生因而远离骚扰烦恼,趋向安乐解脱的境地;()
§90
90.
Brahmāmarāsuranaroragapūjanīyaṃ
此身为梵天、魔王、阿修罗、诸人鬼畏敬礼拜的尊贵者,
Battiṃsalakkhaṇasamujjalarūpa sāraṃ
其身具足火焰相、光明相,形色清净圆满,
Niddhotajātimaṇisannibhasuddhagattaṃ
如熔化净石般纯净无瑕,超越生死轮回,
Sattuttamaṃ sapadi devi ṭhitā vijāyi; ()
此女神即刻获最高胜境,恒常稳住其妙果;()
§91
91.
Duggandhamuttamalasoṇitamakkhitaṅgā
身体被恶臭浸染,瘀血积聚,长满脓疮。
Jāyantya’sesamanujā manujesune’vaṃ,
那些生生世世的人类之中如此,
Caṅgoṭakamhi jinadhāturivādhivāso
犹如胜利者之气息长留于炉火中,
Thūpamhi soṇṇapaṭimāriva mātugabbhaṃ; ()
如金制的宝塔内,犹如母腹般受护。
§92
92.
Nisseṇitova puriso ratanāsanamhā
宛若端坐于珍宝座上的人,
Therova dhammakathiko ṭhitako’taranto,
正如长老静立宣说法义,持教法不疲劳。
Sammā pasāriya ubho mudupāṇipāde
正当彻底展开,双手双足合掌。
So nikkhamittha kuṇapehi amakkhitaṅgo; ()
于是他携带着短小的匕首,身体没有伤痕,离开住处。
§93
93.
Tatropagamma caturo caturānanā taṃ
接着,他靠近,三个男子四只眼睛紧盯着那人,
Jālena kañcanamayena visuddhacittā,
持着金网,心地清净,
Ādāya mātupurato tanayaṃ ṭhapetvā
用手将儿子放在母亲前方,
Candānane bhavatu nandamanā’tya’vocuṃ; ()
对那月光面容者说:愿你心生欢喜,祈请接受。
§94
94.
Ādiccavaṃsakamalākarabhākarassa
生来自清净无垢,盛载着清凉洁净之光,
Buddhaṅkurassa subhasītalavāridhārā,
世尊的光辉如冰凉细雨般洒落,
Nikkhamma tāva nabhasā nijamātuyā ca
从天空中降临,沁入纯净真身,
Gāhāpayuṃ utumubhosu kalebaresu; ()
令其坚固,浸润于身躯诸处;()
§95
95.
Tesaṃ karehi caturo surarājaputtā
其中有四位天王之子,
Gaṇhiṃsu saṇhasukhumāya’jiṇappaveṇyā,
护持他们,携手以柔和无害之力守护,
Tesañhi pāṇitalato paṇipātapubbaṃ
由其手掌之洁净,先于手掌相触之始,
Gaṇhiṃsu taṃ dukulacumbaṭakena’maccā; ()
彼等以柔软的棉布团握之;
§96
96.
Tesaṃ karehi pathavitalamotaritvā
用彼等的手,顺着大地表面擦拭,
Ṭhatvā puratthimadisaṃ asamo vipassi,
立于东方之侧,却不相等于常见时,
Uddhaṃ adho catudisānudisā ca evaṃ
乃向上、向下、四方、诸方皆是,
Ekaṅganaṃ bhavitadā’khilalokadhātu; ()
唯有一面而已,成为包罗诸世界界域之境;
§97
97.
Tumhehi uttaritaro bhuvase tīsu
你们在三界之中居于高处,
Natthīti matthakajaṭāmakuṭappitehi,
没有那些由愚痴、乱缠及帽饰所生之物,
Katvānijañjalipuṭehi nipaccakāraṃ
用双手合掌,作膝行之礼敬,
Brahmāmarāsuranarā tamabhitthaviṃsu; ()
诸梵天、魔王及人众皆惧怖他们;
§98
98.
Soca’ttanā samamadisva disāsu tāsū
从自恃自敬之心,审视四方,
Tappādavītiharaṇena padānisatta,
凭藉净除痛热的跖足,稳固其足。
Gantvāna uttaradisā’bhimukho avanyā
去至北方面向土地,
Abbhuggatamburuhamuddhani tiṭṭhamāno; ()
站立于高耸的山峰之顶;()
§99
99.
Aggo’hamasmi ahamasmi janassa jeṭṭho
我为首领,我是世间最尊贵者,
Seṭṭho’hamasmi ayamantima’jāti mayhaṃ,
我是最上者,是我的最后一生,
Dhīro mametarahi natthi punabbhavo’ti
至今无愚者,我不再有再生,
Nicchāritāsabhivaco nadi sīhakanādaṃ; ()
狮子般的吼声已消散,雄狮的吼啸止息;()
§100
100.
Vesākhemāse suhakujadine puṇṇamāyaṃ visākhe
在韦萨克月的月中宿满日——
Nakkhatteyoge suragurugate so kuḷīravharāsiṃ,
诸天为首天神聚集,承受众生之重,
Sañjāto nātho paramakaruṇābhāvanābhāvatatto
此乃无上慈悲庄严的至高主宰所出生,
Māyākucchimhā kusumitalatāvelalituyyānabhumyā; ()
生于假相包覆的丛林中,繁花缀满的树蔓上,风吹之地;()
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne pacchimabhavika mahābodhi sattuppatti pavattiparidīpo chaṭṭhosaggo.
以上出自智慧欢喜(medhānandā)词典,由精勤之人编撰,集诸文人慧心喜悦与布施之因,于佛陀世系、无间断因缘、后世成佛大觉之缘起及流转明灯第六天上为注解解说。
§1
1.
Atharammatarā’si jātikhetta-
至于出生之地,
Pariyāpatta’vakāsalokadhātu,
为周绕遮盖之空界,
Kamaluppala (mālabhārinī) hi
莲花般盛开的(承载着花饰者),
Tadupaṭṭhānagatāhi devatāhi; ()
在那里由天神们守护;
§2
2.
Kamalāsanadevadānavānaṃ
以莲花为座的天神与亚仙众,
Bhuvane’kattha samāgamo tadā’si,
当时在天下聚集为一处,
Jinacakkapaṭiggahassa ṭhānaṃ
持持正觉者眼目光明之处
Avivādena sadevamānusānaṃ; ()
诸天、人类等众生和睦相处无纷争
§3
3.
Paṭilābhanimittamādisantī
以得入、获利为缘起,开始止息纷扰
Vata sabbaññutañāṇasampadāya,
唉,此乃具备了圆满智慧、通达一切之成就
Dasasaṅkhasahassilokadhātu
十万亿世界界域广大无边
Abhikampī pahaṭe’va kaṃsapātī; ()
心意震动如微弱水滴般搅动糯米粉般轻微
§4
4.
Jananussavavāsaramhi tasmiṃ
在从生死轮回的传闻因缘中,
Nijadehajjutipiñjaro’dapādi,
起于自身肉体的牢笼,
Dasasaṅkhasahassacakkavāḷa-
如同十万周天,
Kuharālokakaro mahāvabhāso; ()
制造大光明的炉膛;
§5
5.
Apatāḷitacammanaddhabherī-
地狱深渊中的恐惧恶声,
Vikatīnaṃ sayameva vajjanampi,
以及各种凶猛畸形的声音,昼夜震动翻滚,
Tadanuttaradhammadesanāya
为宣讲胜义正法,
Bhavi ṭhānaṃ anusāvaṇassa loke; ()
在世间因遵循亦成佛地;()
§6
6.
Ghaṇakāhaḷavaṃsasaṅkhavīṇā-
如响彻雷霆、声势广博之琴弦—
Bharaṇānaṃ sayameva vajjanampī,
自己操持而奏,
Anupubbavihārabhāvanānaṃ
渐次修行、修习行为,
Paṭilābhāya nibandhanaṃ babhūva; ()
最终成就所依止之法;()
§7
7.
Parimuttivarattapāsakārā-
由洁净而断除外境的执著及缚缚束缚者-
Ghara,yosaṅkhalikādibandhanehi,
以自宅及心链等诸种束缚之缚
Migapakkhinarānamasmimāna-
对如野兽和禽鸟等众生在此处
Vigamassā’si nidānamādibhutaṃ; ()
无依无着,离此遁离的原因,称为奇妙无比;
§8
8.
Bhuvanesu mahājanassa rogā-
在诸世界广大众生中患病之苦,
Pagamenā’disanaṃ ahosukhanti,
由身心的衰老等诸原因生起,令人不安。
Caturāriyasaccadassanena
以四圣谛的开示为基础,
Bhavi ṭhānaṃ catusaccadesanāya; ()
未来成为四谛法的宣说所在;
§9
9.
Vividhabbhutarūpagocarānaṃ
各种形象与现象所能观察之处,
Bhuvi jaccandhajanassalocanānaṃ,
在世间有如盲者翳目般蒙蔽眼睛者众多,
Pabhavo pabhavo’si dibbacakkhu
你是天眼中光明的入取者,
Paṭilābhāya tilokalocanassa; ()
以遍照三界的眼光,得以获证。
§10
10.
Thutagītisudhārasassa pānaṃ
赞颂歌声甘露之饮
Badhirānaṃ savaṇañjalīpuṭehi,
为聋者,使用手合掌所应的听法者,
Atimānusadibbasotadhātu-
因极致熟习的天耳根,
Paṭivedhāya nidānamāsi tassa; ()
遂有了洞察,成为其缘起的根本;()
§11
11.
Bhuvi jātijaḷādipuggalānaṃ
对于世间由生死循环所缠累之众生,
Tadahe’nussatiyā supātubhāvo,
彼时凭借忆念,生发安稳之妙光明,
Bhavi pubbamupaṭṭhitassatissa
过去已然现前之事,
Satipaṭṭhānanibodhanāya ṭhānaṃ; ()
是为了觉悟念处之法而设立之场所;()
§12
12.
Visikhācaraṇaṃ sarojacāru-
维持清净行为如莲花之美,
Padaviññāsavasena paṅgulānaṃ,
以端正善巧之识见,犹如跛足之人,
Purimaṃ caturiddhipādavega-
为先行四力之迅疾基础,
Paṭilābhāya nimittamāsi loke; ()
成为此世间得成之标志;()
§13
13.
Madhurena sarena jātimūgā
生于甘甜的水中,如同愚痴的众生。
Thutigītānya’vadiṃsu vandino’va,
他们如同称赞歌者,纷纷而说,宛如献礼者一般,
Bhuvi khujjajano’jugattalābho
在世间如同佝偻的老人,得到不合时宜的利益,
Kuṭilattā’pagamāya ṭhānamāsi; ()
因其行为曲折,所得之处不稳固;()
§14
14.
Saraṇaṃ purisāsabho siyāno
愿成为众人依止的港湾,
Bhavato duggatito vimuttiyā’ti,
断绝身心的恶道,达到解脱之境。
Karino’pi kariṃsu kuñcanādaṃ
行者们也曾发出金铁鳴响,
Turagā hesamakaṃsu pītiye’va; ()
骏马们为了欢喜而嘶鸣;
§15
15.
Visadā paṭisambhidā catasso
清净的四种智慧审辨,
Paṭivijjhissati cā’yatiṃ sacā’yaṃ,
将会真正透彻洞察此今,
Sakapaṭṭanameva tannidānā
因就在于此一集会(或城镇)中的根本,
Taraṇī sīghamupāgamuṃ videsā; ()
舟船迅速地来到彼邦远处;
§16
16.
Sayameva virocanaṃ tadāni
当时太阳自身闪耀光明,
Ratanānaṃ bhuvanākarubbhavānaṃ,
如同宝石所成遍覆天地,
Ravivaṃsaravissa dhammaraṃsī
犹如日轮在众光辉中,灿然照耀法的光芒,
Visarassu’jjalanāya ṭhānamāsī; ()
广布净洁庄严之处;
§17
17.
Turiyāni sakaṃsakaṃ ninādaṃ
出现起伏不定的三昧音响,
Akaruṃ tagguṇadīpakānivā’tra,
这里没有任何杂质,唯有正信灯火照耀。
Vivaṭā vidisādisā sakitti-
四方等诸方皆已敞开,其美名——
Visarokāsakate’va’hippasattā; ()
『visarokāsa』者,广巨大;『kate’va’hippasattā』者,如同主动、热切之意。此乃喻法义广举,热切呈现,犹如空气遍布无遗。括号内为省略符号,表示此处为引文省略。
§18
18.
Sakalassa kilesapāvakassa
一切烦恼之火
Parinibbānasabhāvadīpanena,
『parinibbāna sabhā vadīpanena』者,以涅槃境界之示现,明示其义。此语旨在启发普遍众生,明白灭尽烦恼之道,乃涅槃示现以导引众生。
Nirayesu hutāsajālamālā
『niraye』者,狱地,地狱也;『hutā sāja ala mālā』者,焚烧之荆棘蔓藤。此谓地狱如焚灭荆棘之网,烙印炙然,令众生苦难难逃。
Tadahe nibbutimāpa jātikhette; ()
『tadahe』者,于时刻燃烧;『nibbutim āpa』者,得灭尽;『jātikhette』者,生处、出生之地。此语示,众生若于此苦域,得灭尽苦,则脱离生死循环,成就涅槃。括号内仍为文献省略符号。
§19
19.
Parisāsu visāradassa tassa
具足戒律的僧团中彼人,
Catuvesāradañāṇalābhahetu,
是得四种戒律胜解智慧之因,
Bhuvanesu tadāmahānadīnaṃ
当时在诸大河众多诸国之中,
Anabhissandanamāsi kunnadīnaṃ; ()
恰如大河中无洁污之小河,
§20
20.
Udapādi pabhā nirākaritvā-
水流发生而光明不被毁灭,
Bilalokantariyesu andhakāraṃ,
深居山洞之中黑暗无光,
Hatamohatama’gga maggañāṇa-
断除无明为首的道的智,
Jjutilābhāya nibandhanaṃ tamāsi; ()
为断灭得乐而生的缚着及黑暗;
§21
21.
Suvimuttiraso siyā’va tassa
如同获得极为解脱的味道,
Caturāsitasahassadhammakhandho,
由四万八千法蕴组成,
Madhuraṃ caturodadhīnamāsi
甘甜如四重波涛,
Salilaṃ santataraṃ taraṅgarittaṃ; ()
水流连续不断,如波浪起伏。
§22
22.
Vidisāsu catuddisāsu caṇḍa-
四方诸国以及恶劣之风,
Pavanassā’pi avāyanaṃ tadāni,
现在正吹送而来,
Bhavi pubbanimittamattano’pi
此时亦为他自身前行之相,
Bhaṭadiṭṭhyābhavadaṭṭhibhedanāya; ()
为破除执著有我视见而现起的误见;()
§23
23.
Navapallavapattasekharānaṃ
鲜叶初生、花冠新绽的众多树木,
Viṭapīnaṃ kusumāhikiṇṇabhāvo,
庭院中洒满花香芬芳的样态,
Bhavi pubbanibandhanaṃ vimutti
未来是前行束缚的解脱。
Kusumehā’tumadehabhūsaṇāya; ()
此为为华光作装饰的身体;()
§24
24.
Kumudākarabodhakassa canda-
为莲花水波的启迪者(月)-
Kiraṇassā’tivirocanaṃ tadāsi,
其光芒当时极为辉耀,
Satibuddhasudhākaro’dayamhi
于此正念觉悟者的清凉光辉之初,
Janasandohamanopasādahetu; ()
为众生烦恼心潮平息之因;()
§25
25.
Vimalattamanuṇhatā nidāgha-
清净之地已被圆满赐予,烈火般烦恼燃烧消退,
Sūriyassū’pasamo nimittamaggaṃ,
如同太阳之熄灭为前行之相,示现无热迹象,
Bhavi cetasikassa kāyikassa
若欲获得生起心意与身体上的喜乐,
Paṭilābhāya sukhassa tamhijāte; ()
则当在彼时生起;()
§26
26.
Gaganā’ganagādito’taritvā
越过天际云层的阻碍,
Pathavisaṅkamaṇaṃ tadā khagānaṃ,
鸟儿当时正在于大地之上飞行,
Saraṇāgamanassa ṭhānamāsi
归依的基础已经确立,
Jinadhammaṃ sunisamma sajjanānaṃ; ()
于贤善善友的如来教法中得以坚固;
§27
27.
Nabhasā’bhipavassanaṃ tadāni
那时正当天空降雨,
Catudīpesu akālavāridānaṃ,
在四方的适时雨季,
Parisāsu akhaṇḍadhammavuṭṭhi-
僧团中教法的连续宣说,
Patanassā’si nibandhanaṃ jinamhā; ()
受到如来的庄严教法的约束。
§28
28.
Chaṇamaṅgalakīḷaṇaṃ tadāni
当时九种祥瑞之戏
Tidasānampi sakesake vimāne,
当时诸众同在各各天宫中,
Upagamma tahiṃtahiṃ udāna
接近前后,各自欢唱,
Samudānassanidānamā’si bodhiṃ; ()
此为觉悟之因缘;()
§29
29.
Vivaṭā sayameva mandirānaṃ
打开的诸殿堂正安住,
Pihitañcārakavāṭavātapānā,
蔽覆着转轮门的微风,
Bhavadukkhanirodhagāmimagga-
通向断除苦难的道路,
Paṭilābhāya nimittamāhariṃsu; ()
成为其得到的标志而被引发;()
§30
30.
Tadahe madhurāmisassa pettī-
当时,为了满足恶鬼们的甘露甜美,
Visayesvāharaṇaṃ khudāturānaṃ,
驱使那些饥饿的众生,
Bhavi kāyagatāsatāmatassa
于未来世中常身陷不净行为者,
Paṭilābhāya nimittamattano’pi; ()
自己亦成为其获得标志;()
§31
31.
Divase jananussave pipāsā-
在生日前夕,渴望消退,
Vigamo dīnajanassa petaloke,
穷困众生在饿鬼道中受苦,
Sukhitattassa upeccabuddhabhāvaṃ; ()
对于幸福之人表现出冷漠无情的状态;()
§32
32.
Paṭipakkhajanassa mettilābho
对立众生则得以利益,
Tadahe vāyasavāyasārinampi,
那时无论是增寿或减寿者,
Bhaviṭhānamanantasattaloka-
未来世中有无数诸天,
Visayabrahmavihārabhāvanāya; ()
为了观境入禅的修习,
§33
33.
Satimaggaphalubbhave yatheva
正如正念道果之成熟时,
Bhavabhītyāpagamo tathāgatānaṃ,
如来于生死惧怖的远离,
Sati jātamahāmahe bhayaṃ vā
念成了生起,甚或成为恐惧;
Natiracchānagatānamāsi tāso; ()
彼非入于幽冥者所获,
§34
34.
Piyabhāvupasaṅkamo pajānaṃ
亲近慈爱之心,接近众生。
Hadayānandakarāya kho girāya,
对心脏将欢喜制造者而言,言语如同,
Jinadhammakathāya sāvakānaṃ
胜法教导者对弟子们来说,
Viya sāmaggirasassa pātubhāvo; ()
宛若齐心合力的山峰般的生起力量;
§35
35.
Sitakittilatāya ropitāya
白泥栽种的蔓藤,
Bhavato’smiṃ bhuvanālavāḷagabbhe,
在您这世界之腹中,
Viya nimmitayantavāridhārā
宛若指示雨季的河流。
Jaladhārā dharaṇītaluṭṭhahiṃsu; ()
流水淙淙,冲蚀大地之表层,
§36
36.
Bhamarāvalibhārapañcavaṇṇa-
蜂群簇拥,缀以五彩斑斓,
Kamalacchannamahītalaṃ rarāja,
莲花覆盖的土地,光彩照人,
Jalajaṃ thalajaṃ parāgahāraṃ
水生与陆生之物,兼备丰盛,
Bhuvi sabbattha apupphi pupphajātaṃ, ()
大地处处盛开花朵,繁茂异常,
§37
37.
Viṭapīsu latāsu khandhasākhā-
在果树环境的藤蔓与枝杈之中,
Satapattāni tadā supupphitāni,
当时百叶已盛开,
Naravīra’bhirūpadassanāya
为了现出人中豪杰的相貌,
Bhūsamummīlitalocanāni’vāsuṃ; ()
那露地而出的眼睛未尽呈现;
§38
38.
Uparūpari sattasatta hutvā
彼此相依形成七七相叠,
Satapattāni sīlātalubbhavāni,
这百叶善德难得中最罕见者,
Tava abbhudayo sudullabhoti
以此你的卓越成就亦极难得。
Kathayantivi’ha kapātubhāvato no; ()
说法并非出于虚伪的本性;
§39
39.
Nijapāramitālatāya katti-
由于自身波罗蜜品德的高远,如此;
Latayā’laṅkatapupphahāsarūpā,
如藤蔓装饰般,花朵和笑容的形态,
Samalaṅkari yāvatā bhavaggaṃ
装点直到众生界,
Dhajamālā jananussave tilokaṃ; ()
如旌旗和花冠,遍及三界;
§40
40.
Avakujjasaroruhābhirāmaṃ
吊挂在房屋顶梁上,令人欣悦。
Nabhavambhojavanassiriṃ babandha,
云层、空气、森林之荣光相绮丽,
Bhuvi pokkharavassamīdisanti
如大地之池塘中的水洒落光辉,
Vadamānaṃva pavassi dhammavassaṃ; ()
如同流淌而来的法雨绵绵不断;
§41
41.
Ramaṇī ramaṇīyarūpasobhā
美妙绝伦的美色与容仪光华,
Acaruṃ dhammamanaṅgaraṅgabhūmi,
名为有为法所不能玷辱的净土,
Madhupā madhupānamandirāni
宛若蜜蜂之蜜聚集的殿阁环绕。
Tadahe nāvasariṃsu dhammakāmā; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamekaṃ)
于是,渴求法者不再生起动摇;(此语为第一与第二句脚韵合一)
§42
42.
Kamalā kamalālayā vivesa
莲花开,莲花盛放
Bhuvanaṃ bhūrinavāvatārahārī,
众生界如波涛起伏层叠,
Dharaṇī dharaṇīdharāvataṃsā
大地如撑持天地之山岳,
Upahārātibharātureva kampi; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
献礼沉重者,立刻震动;(此语为第一与第二句脚韵合一)
§43
43.
Ruciraṃ ruciraṅganā tadāni
当时,莹然美妙的、光洁的战象群
Akaruṃ kīḷamanekacandikāsu,
于多样的光辉幻影之中,恪守不作恶业的志向,
Suvīraṃ suciraṃsikiṇṇatārā-
坚毅而长久如恒星光辉,
Nikaro’bhāsataro’si bhākaro’va; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
你犹如调和之物散发明亮,照耀万物;(此为第一与第二句末尾同文)
§44
44.
Pavano’pavano’pavāyamāno
风吹动时,风也自身被吹动,
Pavinodesi parissamaṃ janassa,
风激起轻微波动,扰动众生,
Vanadā vanadāhavupasantiṃ
时而入林,时而入林,持守善行。
Akaruṃ sabbadhi sassasampadañca; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
远离一切恶行,具足一切善法;(此为去除、第一、第二脚分的对应句)
§45
45.
Visadā visadā sakittirāmā
清净清净,其名盛传
Mukharaṅgālaya māpakovidānaṃ,
以口语和行动显示不放逸者,明了精通其道者,
Sujanā’sujanā bhajiṃsu tassa
贤人及不贤者均归属于他
Caraṇānyaṅkitacakkalakkhaṇāni; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
具有不同足迹所刻的眼印和标识;(此为去除、第一、第二脚分的对应句)
§46
46.
Vasudhaṃ vasudhampatī samaggā
与天地及天地之主和合一致
Dasadhammena’nusāsayuṃ tadāni,
当时,依照十种法则加以规诫,
Hadayaṃ yadayaṅgamāya vāṇyā
心念动摇、行为不端的人,
Asataṃ mittaduhī vidhānayiṃsu; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
对不善友伴施行了恶劣的安排;(此句与前后第一、第二句及末尾相关)
§47
47.
Timadā’timadā gajādhipāpi
当时有如过度般的状况,即使是大象王,
Migarājūhi tadā samācariṃsu,
当时也与鹿王等相应往来,
Pabalā’pabalā migā tadaññe
强弱不等的鹿群彼此交集。
Paṭisatthāramakaṃsu aññamaññaṃ; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
彼此反复观察相互作用;(此乃无畏的第一与第二脚之类)
§48
48.
Bhuvane bhuvanekalocanassa
于三界世界中,独具慧眼者
Jananasmiṃ divase samujjalānī,
在人间之日,闪耀光明者,
Nihanitā’nihitāyudhāti bhitiṃ
谓为压制及非压制之恐惧,
Janayuṃ pāpimatova netaresaṃ; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
如同恶贵族一般生于世间之众生;(此乃无畏的第一与第二脚之类)
§49
49.
Parivāditadibbabherivīṇā-
被宣说之天界绝世琴声——
Turiyaṃ dassitadibbanaccabhedaṃ,
第四层为显示神通妙相的境界,
Gaganaṃ suraraṅgamaṇḍalābhaṃ
是天空中天众游乐场中的宝珠获得之相;
Tidasānaṃ upahārasāramāsi; ()
是三时供养的甘露精华;
§50
50.
Sovaṇṇavaṇṇavadhuyā garugabbhagasmiṃ
呈现出金色光亮,如同母牛胎中纯白犊牛般,
Taṃnandanabbanasamānavanaṅgatasmiṃ,
在万物光辉纷纷交汇无差别的境界,
Bhutabbhutanvitamahe nayanañjanasmiṃ
乃是含有实体存在的巨大眼泪珠般的明净清澈。
Jātamhi tamhi tanuje bhavi bhaddabhatti; () (Mālābandhanaṃ)
在当生之子身上,会有福德的生起;(括号中为花环之结)
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandananidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne vividhapubbanimittapātubhāvappavatti paridipo. Sattamosaggo.
如是,用聪慧欢喜名义,由修行者所作,涵盖一切众生知识与心灵喜乐之根源的胜利家族之灯塔,距离未远之处,具多种前行相的现起善法传承。为第七部聚合。
§1
1.
Visuddha (vaṃsaṭṭha) masesabandhavo
净洁(传承)家族之亲属。
Kumāramādāya tilokalocanaṃ,
携取少年者,拥有三界明慧之眼,
Agaṃsu tamhā kapilavhayaṃpuraṃ
去往当时的咖毕拉瓦图城,
Purīvataṃsaṃ samalaṅkatañjasaṃ; ()
荣耀族群包围之地,蕴染着庄严光彩;(括号中为略文)
§2
2.
Tadā abhiññāsu vasisu pārago
彼时,于神通具足者中超越常人者,
Samādhivikkhambhitasabbakibbiso,
那位具足禅定而行彻众生之间的比库,
Vihāsi suddhodanabhumibhattuno
居住于纯净水域之地,
Kulūpago devalanāmatāpaso; ()
恪守天人律法名为苦行之身;
§3
3.
Tapodhano so pavivekakāmavā
此苦行者欢喜独处,不爱纷扰,
Divāvihāratthamupāgato divaṃ,
为了日间修行而来此天空之境,
Tamatthamaññātumapucchi devatā-
为了了解这个目的,天人问道,
Pavattitaṃ passiyamaṅgalussavaṃ; ()
愿观察到所传播的,最吉祥的名闻;
§4
4.
Tavevupaṭṭhāyakabhumibhattuno
那个守护这大地的主人,
Varoraso māriya māravāhiniṃ,
战胜魔鬼的大将马利亚,
Parājayaṃ lacchati bodhimāyatiṃ
他注定要获得觉悟,击败魔军,
Mahussavo tampati vattate, bravuṃ; ()
他的大名声广为流传,世人皆说;
§5
5.
Imāya vuttantakathāya codito
此所说讫语被提及之处,受此教法启发,
Tapodhano iddhibalena iddhimā,
苦行者凭借神通力量,于修持神通得成,
Surālaye antaradhāna’nantaraṃ
于酒馆中消失消散之后,
Niketane pāturahosi rājino; ()
他现身于国王的居所处;()
§6
6.
Kumāranijjhānamanorathoka vasi
童子无欲望,内心平静安住,
Tahiṃ supaññattamahārahakāsane,
在那里,安于深智慧者的大寂静之所,
Nisajja suddhodanarājino’bruvi
国王净饭王安坐时说,
Tavatrajaṃ daṭṭhumidhāgatotya’haṃ; ()
此处我要观看到天界之音;()
§7
7.
Narindacūḷāmaṇicumbitānya’tha
王子额首所被吻者,
Padāni vandāpayitu tapassino,
恭敬其足以作苦行者,
Vibhusaṇālaṅkatamattasambhavaṃ
因华饰之美丽而生,
Narādhipo rājakumāramāhari; ()
王主持守王子戒律;()
§8
8.
Tadattabhāvena’hivādanāraha-
因其固有的本性,适合被恭敬奉迎,
Ssa’bhāvato tassa rarāja sūnuno,
故此那位国王的儿子,
Pavaṭṭayitvā jaṭilassa sampati
展开了深厚的慈悲心,
Jaṭāsu cakkaṅkitapādapaṅkajaṃ; ()
如莲花般的脚掌沾满泥土而显信心虔诚;
§9
9.
Kumāramādāya samappitañjaliṃ
那童子双手合十,恭敬恭敬地祈请,
Vidhāya pādesvanisammakārino,
恰如其分地以脚底触地行礼,表现出恭敬之意,
Sace ṭhapeyyuṃ jaṭilassa sattadhā
若能立成错综复杂之事有七种境界,
Phaleyya muddhā jaṭitojaṭāya’pi; ()
愚钝者当遭果报,连愚钝中愚钝者皆不例外;()
§10
10.
Sakāsanuṭṭhāya athe’sibhūmiyā
当面起立,于无边土地上,
Nihacca so dakkhiṇajānumaṇḍalaṃ,
静止其右膝环绕,
Akā mahākāruṇikassa gāravaṃ
此为大慈悲者之敬重,
Sirovirūḷhañjali pupphamañjarī; ()
头顶高昂、合掌作礼,手持花环;()
§11
11.
Udikkhamāno vasinā samappitaṃ
正当从座位上起身时,
Tamañjaliṃ bhattibharena bhūpati,
大王带着满满一盛饭的手合十,
Atho’nametvā tanumīsakaṃ sakaṃ
然后携带那只随身的笛子,
Pavandi pādamburuhāni sununo; ()
轻步而迈,拂去双足上的尘土;
§12
12.
Siyā’va buddho purisāsabho ayaṃ
愿此人如佛陀般,是人中之雄,
Nadassanaṃ tassa siyā mamantī so,
得其悦目者,愿他也同样喜爱我,
Nirūpamaṃ rūpasiriṃ samekkhiya
审察那无法比拟的色法的尊严辉煌,
Payāsi niṭṭhaṃ upadhārayaṃ vasi; ()
你应当完全放下执著,安住于此;()
§13
13.
Vavatthayitvevamuḷārabuddhimā
由此而起的是稍显浅薄的愚痴智慧,
Vitiṇṇakaṅkho hasamīsakaṃ rudaṃ,
断除疑虑,笑中带泪,
Narindamorodhapurakkhataṃ vasī
如同国王衣冠前方侍立的主仆一般,
Tadavasīdāpayi saṃsayaṇṇave; ()
当时消除怀疑,令其息灭;()
§14
14.
Tamāharitvāna pakavattimabbhutaṃ
昨日经过熟知之处,
Purakkhato’rodhajanassa rājino,
先前无阻之国王,
Yatissaro saṃsayasallamuddharaṃ
拘那罗天王解脱疑虑,
Sabandhave’nussari kāladevalo;()
如其亲属般追随时间之天神;
§15
15.
Sakekule nāḷakanāmadārako
萨咖家族中名为那罗迦者,
Sayambhuno lacchati dassanaṃ iti,
自归自现者得见殊胜显现,
Tamatthamaññā samupecca taṃkulaṃ
由此所说旨趣,于彼同类中,无有分别。
Tvamāha pabbajjiti bhāgineyyakaṃ; ()
你说当出家,众兄弟中成为受戒者;()
§16
16.
Nirāmayaṃ pañcamavāsaramhi so
他于第五个夜宿时得以康复,
Varorasaṃ vāsitagandhavārinā,
琳琅甘露,由居舍之香风吹拂,
Pavattamāne bhavane mahāmahe
大殿中盛大活动正在进行,
Nahāpayi bhūpati bandhumajjhago; ()
王者将众亲属引入沐浴处;()
§17
17.
Pasatthamanvatthabhidhāna mattano
净道名称出自自己,
Kumāramāropayituṃ parosataṃ,
欲以儿子安排他人母亲,
Savedavedaṅgapabhedakovide
通晓众生心念差别之智者,
Dvije nimantāpayi so narādhipo; ()
由两种仪礼邀请那人世王;
§18
18.
Surindarūpo suramandiropamaṃ
其形似天帝,如柔和天子,
Tamindirādhāranarindamandiraṃ,
他如天后所居的王殿一般,
Janindasīho’pagatā’vanīsure
生狮者已除恶兽,将无敌敌之勇猛除灭。
Amandapūjāvidhinā’bhirādhayi; ()
以无愧礼敬法规,深怀敬意而来建礼。
§19
19.
Anenasiddhā samatiṃsapāramī-
凭此令成就道德圆满,至善至美的完满。
Sadatthasampattiparatthakārinā,
常为善道之成就做好选择,专事真实义理。
Tathā’ttha saṅkhātadhanaṃ nidhānagaṃ
故于此处所现所聚的财富宝藏,
Imamhi siddhaṃ sahajātiyā yato; (5)
即由此自然成就的同类眷属而得成。
§20
20.
Dvijehi tantibbacanadvayārahaṃ
以两根细绳之言为源
Samāsasaṃkhittapadatthasaṃhitaṃ,
合成总括而简明的词句涵义,
Sutassa siddhattha’bhidhānamattano
以经文真义为根基的辞义解释,
Tato’bhivohārasukhāya kārayi; ()
然后使其方便悦意而造作;
§21
21.
Suyāmarāmaddhajamantilakkhaṇa-
由良善美好、庄重端正生起的殊胜相,
Subhojakoṇḍaññasudattasaññino,
持有明智、善念且仁慈的觉知者,
Ime dvijā rājasupūjitā tadā
当时,这两位被国王所尊崇的人,
Vicakkhaṇālakkhaṇapāṭhakā’bhavaṃ; ()
并未具备明智辨别善恶的特性;
§22
22.
Subhāsubhaṃ passiya dehalakkhaṇaṃ
他们见到庄严美丽的相貌,
Vibhāvayavho iti tesamabruvi,
便说这是庄严相,
Samukkhipitvā’ṅgulipallavadvayaṃ
双手合拢,如指叶相一样聚合,
Janādhipaṃ sattajanā’bravuṃ dvidhā; ()
众多百姓中,这位国王有两种说法。
§23
23.
Sace mahārāja agāramāvase
如果大王进止于宫殿之中,
Varoraso te paricāritindriyo,
所乐所好,乃是其所随事的官吏,
Samaṅgibhuto ratanehi sattahi
与七宝相称庄严,
Bhaveyya rājā vatacaktavatya’yaṃ; ()
他就像车轮之于车,成为合适的国王;
§24
24.
Mahādayo’yaṃ karuṇāya codito
这位大臣因慈悲心而受激励,
Gharā’bhigantvā yadi pabbajissati,
若他离开宫宅出家,
Bhaveyya buddho’khilañeyyamaṇḍalaṃ
可以成佛者,是一切可知世间的总聚。
Sayaṃ abhiññāya nahe’tthasaṃsayo; ()
自现三明,断无疑惑,
§25
25.
Kaṇiṭṭhabhūto vayasā tadantare
虽年少而在时令更替之间,
Pasatthasatthā’vagamena jeṭṭhako,
于利益大众、广行智慧者中为长,
Samukkhipitvā’ṅakgulimekamabruvi
紧握拳头谓言:
Itīha koṇḍaññasamaññabhusuro; ()
这里,是像古老树根盘绕纠缠处。
§26
26.
Imassa veneyyajanākatañjalī
此者称为调伏之手印,示意调伏世间烦恼之意。
Samaṃ phusantāni vasundharātalaṃ,
双手平等地触及大地之表面,表明恭敬与庄严。
Subhāni bhopādatalāti sabbadā
饰以华美之须弥花环,常时庄严光鲜。
Bhajanti bhatyā kamalānivālino; ()
众人敬奉,手持莲花装饰,无时无刻恭敬不已。
§27
27.
Imassa khemantamasesapāṇino
此作为调伏之手印安全护持者,具坚固不移之力。
Tipaṭṭakantārapathāvatāraṇe,
此印象征三藏经文如渡过荆棘难行之路般,通达无碍。
Susajjitaṃ cakkayugaṃva pāramī
如整备完善的车轮轴轮般具足波罗蜜,
Rathamhi pādaṅkitacakkalakkhaṇaṃ; ()
于车轮上显现足迹印记的轮相;()
§28
28.
Imassa bho kambalabheṇḍukopamaṃ
犹如此物——布毡与馒头之状,
Sumaṭṭavaṭṭāyatapaṇhimaṇḍalaṃ,
轮廓甚为完整,周绕环列如圆形疑团,
Sadā padambhojanivāsalakkhiyā
恒常以脚掌所触、食住之迹为标记,
Tanoti pīnatthanapiṇḍavibbhamaṃ; ()
即使承载沉重之物,依然能坚牢开阔;()
§29
29.
Imassa dīghaṅgulipanti vaṭṭita-
此者长手指状环绕,
Manosilālattakavattikopamā,
如同意识熔化水银旋转般,
Vibhāti bho bāhulatāya pāramī-
显现为丰富的圆满功德,
Latāya vā nūtanapattapantiva; ()
有如新叶层叠的藤蔓。
§30
30.
Imassa pārevaṭapāda pāṭalā
彼岸的环脚足底,
Sapāṇipādā taḷuṇātikomalā,
与手掌足趾一样极为柔嫩细腻,
Uḷārapūjāvidhisampaṭicchane
献献礼仪仪式的详细规定说明。
Pavāḷapāti’va samullasanti bho; ()
吼叫如猛兽般在激烈地喧闹。
§31
31.
Imassarūpassirimandirodare
此处之形像光辉宛若宫殿中,通体光亮。
Samappamāṇābhinavaṅgulīhi bho,
用新鲜的手指整齐地涂抹。
Padissare jālakavāṭasantibhā
脚掌上有络索网状的纹饰,遍布全足。
Sapāṇipādā tatajālalakkhaṇā ()
五指和脚趾上则有细密的网纹特征。
§32
32.
Imassa ussaṅkhapadassa gopphakā
此印章的封泥护盖者,
Padambujānaṃ caturaṅgulopari,
置于脚趾上的莲花,四指宽,
Patiṭṭhitā puṇṇaghaṭesukandharā-
安立于充满神圣之脂膏、香料的容器之上,
Vilāsamāliṅgiya rājabhāsare; ()
装饰以华丽的宝石纹饰,呈王者庄严的华美光辉;
§33
33.
Imassa dehajjutivāripūrita-
此身载满灵魂之气的生机,
Sarīrakedārabhavā phalatthino,
乃身之典藏珍宝,荣耀利益的所由,
Surattasālyodarasannibhā subhā
猯忒萨利如腹相似之美丽者,
Duveṇijaṅghā abhipīṇayantī bho; ()
双膝合拢而相接触也;
§34
34.
Imassa bho jānuyugaṃ parāmasaṃ
此者者,谓此一侧膝末端连结处,
Anonamanto ṭhitako mahābhujo,
形如大臂般站立者,
Sahattanā sambhavabodhisākhino
由一体两分,生起如觉悟之枝干,
Visālasākhāya vilāsamādise; ()
以宽广枝干为起始而绽放华丽者也。
§35
35.
Imassa kosohitavatthaguyhako
此处谓为善法之根本隐蔽,能够遮蔽心性的本质。
Abhinnakokāsakakosakosago,
即是并非分离的极渴望、极嗔恚和极愚痴的聚合,互相缠绕。
Anaññasādhāraṇatādinā’yatiṃ
此处言非他无比的独特性等性质,因此称为无上难得之理;
Anaṅgasaṅgāmaparammukho siyā; ()
理当成为无有分离缠结的最上缘由。
§36
36.
Imassa bho gotamagottaketuno
此乃世尊果德玛世系之根本,
Kalevare kañcanasattibhattaco,
如黄金般清净殊胜的身躯诸有之主。
Suvanṇavaṇṇo jinacīvarassapi
金色辉煌者,如胜利者的袈裟一般,
Tanoti sobhaṃ ghanabuddharaṃsino; ()
展现出庄严华美,如同厚密的松香,
§37
37.
Imassa jambonadīpiñjarāya bho
在这巨大的江河之牢笼中,
Sirisapupphassukumāracāriyā
如同头上鲜花柔嫩的少女行为,
Rajonumattaṃ chaviyā nalimpate
液体相似的露珠不为尘埃所附着,
Sarojapatteriva vāribindavo; ()
正如莲叶上的水珠一般晶莹明净。
§38
38.
Imassa lomāni kalevare vare
此(身)于殊胜色身之毛孔
Visuṃ visuṃ kūpagatāni sūnuno,
遍布各处,犹如空谷中的空无之物。
Vilumpare rūpavilāsalakkhiyā
呈现凹凸不平之美,色彩光泽各异。
Manoramaṃ bho kamaṇikañcukassiriṃ; ()
令人心爱之人颈间之壮丽颈饰。
§39
39.
Imassa uddhaggamukhaṃ mukhassiriṃ
此处上扬的口部之颈饰。
Padakkhiṇāvatta mapekkhino yathā,
如同向右旋转环绕之形状。
Tirokare romavitāna mindirā-
逆风吹拂,肌肤生寒,心生毛发竖立,
Niketanindīvarakānanassiriṃ; ()
居于宏伟的宫殿,环绕着密林树林;
§40
40.
Imassa bhorāja sarojayonino
如同这太阳光,洁白如莲,
Yathojugattaṃ ujugattamāyatiṃ,
按照其自身法则,使光明正直延展,
Anaññasāmaññaguṇāvakāsato
若无其他同类性质的因缘存在,
Pajābhipūjāvidhibhājanaṃ siyā; ()
则应当以礼敬众生及施与供养的仪轨来礼拜之;
§41
41.
Imassa sattussadalakkhaṇaṃ subhaṃ
这是七种良善特征,
Samaṃsamaddiṭṭhasirāvaliṃ sadā,
常持如同头冠般整齐的相貌,
Dadhāti bho pāramidhammasipakpino
护持着彼岸的法,犹如已成熟的果实,
Sudhantacāmīkarapiṇḍavibbhamaṃ; ()
纯净安详、浑然一体的身躯;
§42
42.
Imassa puṇṇobhayakāyabhāgimaṃ
这是身心两方面圆满的标志,
Migindapubbaddhasarīralakkhaṇaṃ,
如同猴王之躯体,前绑定身体的特征,
Kudiṭṭhivādībhasirovidāraṇe
于摧破邪见论者之首颅时
Narindasāmatthiyamubbahe nakiṃ; ()
决不抬举国王之威势;
§43
43.
Imassu’peto ghanamaṃsavaṭṭiyā
此(身)具足浓厚肉团之聚
Citantaraṃso muducārupiṭṭhiyaṃ,
胸怀宽广,背脊柔软妙丽,
Bhavaṇṇavā kañcanapaccarisiraṃ
具有光辉色泽,头顶如黄金般闪耀,
Tanoti sattuttaraṇe narādhipa; ()
为度脱众生,彼人主竭力延展;
§44
44.
Imassa nigrodhamahīruhassiva
此地如同无忧无惧的大无花果树,
Samappamāṇo parimaṇḍalopya’yaṃ,
其范围大小恰如圆圈一般,
Kadāci dukkhātapakhinnadehinaṃ
曾几何时,苦恼所折磨的众生,
Parissamaṃ bho pajahe bhavañjase; ()
必能远离痛苦,舍弃轮回之苦;
§45
45.
Imassa rājittayarañjito’ttariṃ
此处被王权所染污,
Karīyamānu’ttamadhammanissano,
执持超越法则之身行,
Sumaṭṭavaṭṭo samavattakhandhako
调伏适切的持戒篇
Mutiṅgakhandhoriva rāja rājate; () (Silesa bandhanaṃ)
如同王中之王统御王国之如意;(戒律之约束)
§46
46.
Imassa bho sattasahassasammitā
此乃此世七千之约定或规定
Yathā’matajjhoharaṇābhilāsino,
譬如渴望饮大神圣甘露者,
Rasaggasā santi rasādanummukhā
味道之中存在着因味而生之趋向,
Rasaggasaggī’tya’bhidhīyate tato; ()
因味之引致而名为味的趋向;(释义)
§47
47.
Imassa’nubyañjanatārakākule
在此教法不明朗混乱之中,
Anantarūpāyatanambaro dare,
随之而来的则是无形无相的内心所依,
Virocatebārasamīsasiriva
它妙然显现,如同同一日中的清风,
Narindasīhassahanūpamāhanū; ()
如同众王之狮王般尊贵的雄威之声;
§48
48.
Imassa tāḷisatidantapanti bho
在此掌控如掌中鳞片般众多如掌之牙齿之列,
Pahūtajivhārathikaṃ carantiyā,
伴随着多舌的移动生灵,缓缓流转,
Manuññavāṇivanitāya tatvate
为能辨析群生之声,自觉其本性真实,
Pasatthamuttāvalilīlamāyatiṃ; ()
净洁清凉,恣意游戏于妙境之中;
§49
49.
Imassa javhāvarakaṇṇikāvahe
如同水中漂浮着轻柔细嫩的莲叶,
Mukhambuje saccasugandhavāsite,
以口唇沾染了真实而芬芳的清净之香,
Samappamāṇā dasanāvalī subhā
整齐排列着美丽的牙齿,光洁光明,
Vibhāti kiñjakkhatatīva bhūpatī; ()
宛如诸天君主身披闪耀的金色甲胄一般;
§50
50.
Imassa bho khaṇḍitasaṅkhapaṇḍarā
就此处这片被破碎的白色土块,
Dvijāvalī nibbivarantarāyatiṃ,
在婆罗门束发中,干扰阻碍着,
Samubbhavāyuttilatāya tāyati
因缘而生的纠缠,缠绕拉扯着,
Mukhālavāḷe mukulāvalissiriṃ; ()
如同花蕾缀满枝头的茎蔓。
§51
51.
Imassa pīṇānanacandacandikā
这里似斑纹之月般的花朵,
Susukkadāṭhāvali saccavādino,
花瓣整齐而锋利,持守真实之言者,
Padissate dhammataḷākakīḷane
欲乐之中显现的法界戏乐,
Katābhilāsārivahaṃsamālinī; ()
施行者执持如愿之斗争者之装饰;
§52
52.
Imassa cānuttaradhammadesanā-
此教中所说无上殊胜教法,
Taraṇyamālolalakārarūpinī,
如同林中摇曳流水的清澈之色,
Pahūtajivhā bhavasāgarā’yatiṃ
有广博智慧的,能渡彼生死海洋,
Narinda pāraṃ janatā’vatāraye; ()
王者超越彼岸,护度众生的。」
§53
53.
Imassa bho brahmasaropamo sadā
此者,世尊犹如梵天一样,常住不变。
Sahassadhā’yaṃ karavīkarāvato,
千倍万倍他庄严其身体,犹如装饰华美的宝物。
Manoharaṭṭhaṅgasamaṅgisussaro
如同美丽的身体光彩耀目,其华彩可与天堂天帝众身相媲美。
Sasotakānaṃ maṇikuṇḍalāyate; ()
佩戴着闪耀的宝石耳环,珠光宝气环绕其旁;()
§54
54.
Imassa nīlaṃ nayanuppalañcayaṃ
这蓝色的眼睛如同青莲花般辉映光彩,
Nirūpame rūpavilāsamandire,
其美丽绝伦,宛若华严宫殿中绚烂的光辉,令人惊叹。
Niropitaṃ bho maṇisīhapañjara-
已竭尽,犹如珍珠狮笼,
Dvayaṃva bhāse kusalena kenaci; ()
似双响般被某善巧者播放;()
§55
55.
Imassa pāṭhīnayugaṃ’va dissate
宛如断绝的纽带显现,
Visiṭṭharūpāyatanāpagāsayaṃ,
形状独特,拂除处所尘埃,
Subhaṃ gavacchāpavilocanopamaṃ
如美丽牛羊眼般的比喻,
Maṇippabhaṃ gopakhumadvayaṃ sadā; ()
有如双重宝光的护身罩常现;()
§56
56.
Imassā uṇṇā bhamukantarubbhavā
此处所说者,即由水汽云雾所生起的火焰光辉。
Ḷāṭamajjhopagatā virocati,
于湿润之内燃烧发亮,闪耀显现,
Yadatthi sañajhāghanarājimajjhagaṃ
比喻如乌云的中心之处,颜色深暗,
Sasaṅkahīnaṃ sasimaṇḍalaṃ tathā ()
形态无疑惑,如同日月圆轮一般,
§57
57.
Imassa uṇhīsakasīsalakkhaṇaṃ
这正是火焰明亮纯净的特征形相,
Sadhammarajjissariyaṃ anāgate,
乃未来正法的王冠光彩所在。
Kariyamānassa hi cakkavattino
主宰天下之王者确实
Dadhāti uṇhīsakasisavibbhamaṃ; ()
放置着炽热湿润难耐之物;
§58
58.
Imassa bhumissara supakpatiṭṭhita-
在这世间的土地上,栖息着飞翔之鸟,
Padaṅkite cakkayugamhi dissare,
其爪印显现于车轮的痕迹中,
Arāsahassāni ca neminābhiyo
有三千条由轮辐围成的线,
Tivaṭṭarekhā sirivacchakādayo; ()
三重轮辐纹饰及吉祥符号等。
§59
59.
Imehi battiṃsatilakkhaṇehi bho
这二十三种特征中,世尊
Asītyanubyañjanalakkhaṇehi’pi,
以无恃依的相状显现,
Samujjalanto purisāsabhotyayaṃ
以纯净明亮的状态,表现出
Bhaveyya buddho bhavabandhanacchido; ()
作为能够断除生死束缚的觉者;()
§60
60.
Sasotamāpāthagatāya tāvade
为了供养已往诸圣者
Dvijassa vitthārakathāya codito,
为婆罗门展开详尽的阐述而起意,
Apucchi rājā kimayaṃ samekkhiya
国王询问这是何种观察法。
Anāgate brāhmaṇa pabbajissati; ()
未来时代婆罗门将出家;()
§61
61.
Kadāci uyyānagato mahāpathe
曾于何时,在园林大道上,
Jarārujāmaccuvirūpadassanaṃ,
见到老病疮疡恶露的丑陋容颜,
Vidhāya nibbintamano bhavattaye
由此清楚了生命的消尽,
Tapodhanaṃ passiya pabbajissati; ()
见到苦行财主将要出家;()
§62
62.
Itiha vatvāna sakaṃsakaṃ gharaṃ
于是,当时述说完毕,便一同离开了房舍,
Tato’pagantvā’ddhanimittapāṭhakā,
随后前往见了因资具而读经的师长,
Mahallakā’dāni mayanti sunavo
诸大儿现今被称为高明的弟子,
Tamānupabbajjitumovadiṃsu te; ()
他们劝导这些人入道出家;()
§63
63.
Dvijesu vuddhesu matesu sattasu
在诸家族中众多老人贤士之间,
Ayaṃhi koṇḍaññasamavhayo sudhī,
有这位智慧者,即那尊者拘金鼻。
Mahāpadhānaṃ purisāsabho’dhunā
大勇士,现今正当男子的雄主,
Karoti sutvā karuṇāya codito; ()
闻已以悲悯心而奋发,激励自己;()
§64
64.
Samānaladdhihi kulesu tesu hi
在家族中已获相称利益,确实如此,
Catuhi vippehi saha’ntapañcamo,
与四种不同范畴一同为第五,
Atho’ruvelaṃ upagamma pabbaji
随后赴荒野隐逸,出家修道,
Bhaviṃsu tepañci’dha pañcavaggiyā; ()
他们成为五类中之五群体;()
§65
65.
Kadāci laddhā pariyantasāgaraṃ
曾经到达极限大海之处,
Imaṃ catuddīpikarajjamatrajaṃ,
此处为四洲之境、王子所居之地,
Jitārivaggaṃ vicarantamambare
斗胜敌类、漫游于空中,
Karomi paccakkhamahanti cintiya; ()
我怀着持重深思细究并实践之心行持。
§66
66.
Nimittarūpakkhipathappavesanaṃ
观察相貌、形态、往来进出之法,
Nivāraṇatthaṃ tanijarājasūnunā,
为断除烦恼,由自护王子所摄持。
Narādhipo so purisehi sabbathā
那罗提婆是人人中无所不有的王者,
Disāsu rakkhāvaraṇaṃ akārayi; ()
他在诸方四面设立保护和防护;
§67
67.
Ayaṃ kumāro yadi cakkavattivā
这个王子如果成为大轮王,
Bhaveyya sambodhipadaṃ labheyyavā,
将获得完全觉悟的果位,
Sakekule khattiyabandhavehi so
在萨咖族中亲属皆为贵族,
Purakkhatoyeva carissataṃ iti; ()
他将如先驱般四处巡视;
§68
68.
Kumāranāmaṭṭhapanamhi vāsare
于少年名号故日,
Sahassamattesu kulesva’sitiyā,
在族姓满一千之日,
Adāsi paccekajano paṭissavaṃ
孤独者授予双足出家,
Padātukāmova visuṃvisuṃ sute; ()
似欲踢踏般遍闻诸法。
§69
69.
Asesadosāpagatā sukhedhi tā
尽除烦恼得安乐者,
Suvaṇṇakumbhorupayodharo na tā,
非如金罐体无漏者也,
Anekadhātī varavaṇṇagabbi tā
彼女胎藏多种界质、殊妙色相,
Sapaccupaṭṭhāpayi taṅkhaṇepi tā; ()
彼女于刹那间亦备置随侍;
§70
70.
Taḷākatīramhi taraṅgabhāsure
于湖岸边,波光粼粼,
Yatheva haṃsyā kalahaṃsapotakaṃ,
正如鹅王爱护小天鹅雏鸟,
Mahesiyā’ṅke sayane sitatthare
大后妃将其抱于膝上,卧于洁白华美的床榻,
Suvāsare bhupati puttamaddasa; ()
在吉祥之日,国王得见其子;
§71
71.
Adiṭṭhaputtānanapaṅkajā ciraṃ
初心如莲花般,未曾生起污泥沾染,久远不灭;
Lahuṃ parikkhīṇavayoguṇā ito,
因轻薄之性,迅速消退、缺失其美好性质,远离此处,
Cutā’va māyājanani nirāmayā
正如幻化之母般虚假,完全无病患之体,
Upāvisi sattamavāsare divaṃ; ()
于第七日出定后,安然坐眠于白昼;
§72
72.
Mahesimāyābhaginī tadā mahā-
当时,称为大母象的那贵妇,
Pajāpatigotamināmarājinī,
即由大布施婆罗门果德弥之姨母玛哈巴嘉巴娣果德弥,
Nijaṃ kumāraṃ bharaṇāya dhātinaṃ
自负将幼子托付于家主。
Vidhāya bhāraṃ paṭijaggi taṃ sayaṃ; ()
承受重责后,自己挺身而出;()
§73
73.
Tadā’bhavuṃ dīpasikhā jagantaye
于是,成为照明世界的灯芯。
Kalebaro’bhāsalavena sununo,
其形体如同清浊交合的晨辉,
Vinaṭṭhatejāriva raṅgadīpikā
如聚光灯中丝毫不减的光芒,
Vimānadipesu kathāvakā’ttano; ()
自身成为天空中各灯火间的故事承载者;()
§74
74.
Vicittabhummattharaṇe abhikkhaṇaṃ
于心念不定不休止地摇动不安,
Sajannukehā’cari mandirodare,
似有一尊心念缠绕的身影,在缓慢移动,
Mahāvanasmiṃ maṇivālukātale
正处于大森林中,宝石砂石覆盖之地,
Vijambhamānoriva sihapotako; ()
恰如雄狮藏身于暗处潜伏;
§75
75.
Sutassa kīḷāpasutassa mandi re
那被听觉激发的戏耍之声温和地萦绕,
Bhamantabimbaṃ maṇidappaṇoda re
如宝石波光在水面上闪耀光辉。
Nibaddhamaddakkhi carantamamba re
行走时被束缚且视野有限,
Yatheva cakkaṃ ratanaṃ mahībhu jo; ()
如同大地上熠熠生辉的宝轮,
§76
76.
Tadaṅghiviññāsavasena bhumiyā
当时因五蕴的根本缠累,更加沉沦于世间,
Vajantamaṅko’panidhāya bhumipo,
大地被烦恼所遮蔽不能光明,
Tadā’bhinicchārita māsabhiṃ giraṃ
那时周围群山如被愤怒压迫般震颤,
Idāni maṃ sāvaya puttamabruvi; ()
现今我父亲吩咐我善加教诲儿子。
§77
77.
Nibaddhamantomaṇivedikātale
缚结于宝座之下,
Mukhendubimbuddharaṇe payojayaṃ,
以面部露出之泪滴为水源,
Sayaṃ palambhesi amaccasūnavo
自ら扶持未觉之幼童,
Vayena mando’pi amandabuddhimā; ()
虽年老而不愚,智慧未失;
§78
78.
Uḷārasokaṃ pitucittasambhavaṃ
生于父心之忧伤,
Tilokadīpo nijapuññatejasā,
如三界明灯,以自身功德光辉照耀,
Tamopabandhaṃ bhuvano’darubbhavaṃ
彼地狱缘起,世间因之不稳如笼罩之障碍。
Nirākari bālaravī’va raṃsinā; ()
如同愚顽之人随波逐流,肆意破坏;()
§79
79.
Vikiṇṇalājākusumākulañjase
遍布污秽、腐坏之花丛密集之所,
Vitānaraṅgaddhajanibbharambare,
四处杂草丛生,遮蔽纷乱,散布恐惧;
Pure tahiṃ maṅgalakiccasammataṃ
昔时彼地亦曾被认可为祥瑞之所,
Kadāci rañño bhavi vappamaṅgalaṃ; ()
昔日什么时候,该地乃国王所赞成之吉祥?()
§80
80.
Sugandhamālābharaṇādimaṇḍita-
以芳香花环宝饰等所装饰者,
Pasādhitā kāpilavatthavā narā,
居于咖毕拉村的人,
Sakiṅkarā kammakarā’pi kappitā
佐护者、业使者亦被称赞,
Tato tato sattipatiṃsu taṃ kulaṃ; ()
于是彼等各自护持着此家族;()
§81
81.
Mahaccasenāyapurakkhatohiso
大军将军猛虎,
Uḷārarājiddhisamujjalaṃtato
光辉耀目如烧红的宝石,
Payāsikammantapadesamatrajaṃ
出生于巴耶西事业之地域,
Kumāramādāyapurindadopamo; ()
『Kumāramādāyapurindadopamo』者,谓“如持取少儿斑纹之鸟”,比喻如持取小儿之鸟斑纹般异样,形象鲜明而易识别。
§82
82.
Chaṇamhi tasmiṃ manuvaṃsaketuno
在那节庆之日,人间王族旗帜之下,
Manoramaṃ maṅgalanaṅgalādikaṃ,
令人欢悦的吉祥犁耕等诸庄严之事,
Suvaṇṇapaṭṭehi parikkhaṭaṃka mahā-
以黄金薄片所镶嵌的宏伟〔宫殿〕,
Janassa’pī rūpiyapaṭṭachāditaṃ; ()
亦为众人以银片所覆盖;
§83
83.
Visālasākhākulajambusākhino
广阔枝干的桑树枝
Vidhāya heṭṭhā sayane mahārahe,
安置后,躺卧于下的豪杰大人之床上
Nijaṃ kumāraṃ sajano janādhipo
亲自庇护自己的王子,贤明的国王
Samārahī sampati vappamaṅgalaṃ; ()
镇守护卫,完备富足,殊胜吉祥;()
§84
84.
Kumārarakkhāvaraṇāyu’paṭṭhitā
护卫王子者谨守职责,不轻易退失
Tamussavaṃ dhātijanā vipassituṃ,
后代子孙为能洞察其盛衰而生
Apakkamitvā bahi sāṇito khaṇaṃ
离开了粗糙的躯体期间,
Pamattarūpā vicariṃsvi’tocito; ()
远离了粗劣的形相,称为放逸;
§85
85.
Pariggahetvā’namapāna māsane
攀缘着自己的呼吸机体,
Nisajja pallaṅka malattha bandhiya,
坐卧于坐垫尘垢之上,
Jinaṅkuro nīvaraṇehi nissaṭaṃ
被诸烦恼障碍所阻碍,
Vivekajaṃ jhānamagādhabuddhimā; ()
由独处而得的禅定,得至深妙智慧者。
§86
86.
Vipassa puttassu’pavesanaṃ tahiṃ
毗跋婆多之子坐立于彼地,
Dumassa chāyāya nivattataṃ tathā,
正如在阴影下回转,
Pavandi rājā paṭihārikākathā-
国王讲述违背常理的话语,
Pacoditoputtamupecca taṅkhaṇe; ()
因被激怒而起身反问,
§87
87.
Kalāsu vujjāsu ca puttamattano
如同岁月流逝,他欲管教自己的儿子,
Vinetukāmo vinayakkhamaṃ pitā;
父亲愿以严明戒律加以教化。
Pasatthasatthantarapāradassinaṃ
〔彼〕洞见诸善论典之彼岸,
Kadāci vippācariyaṃ kirā’nayi; ()
据说曾在某时引导〔弟子〕研习;
§88
88.
Samappitaṃ taṃ guruno karambuje
恭敬地将彼〔敬礼〕奉献于师之莲足,
Sadevalokassa guruṃ sagāravaṃ,
〔奉献于〕天人世界之师尊,
Mahīsuro so jalabindunā yathā
彼大地英雄,犹如以一滴水,
Suduttarāgādhamahodadhīrasaṃ; ()
便能知晓那极难渡越、深不可测之大海彼岸;
§89
89.
Savaṇṇabhedaṃ sanighaṇṭukeṭubhaṃ
〔通晓〕声明音韵分析、含词典注释之学,
Athabbabedeni’nihāsapañcamaṃ,
以及阿闼婆吠陀与相关传承为第五,
Tivedamuddesapadena duddasaṃ
三吠陀中难以洞见的纲要词句,
Tathā kalāsippataṃ nibodhayī; ()
并如是通晓诸般技艺之学。
§90
90.
Anaññasādhāraṇapuññavāsanā-
无与伦比的功德薰习——
Vidhūtasammohavisuddhabuddhino,
已驱散迷惑、智慧清净者,
Samattavijjā sakalākalā dhiyā
圆满的智慧,涵盖一切时机与方法的慧解。
Kalampi nālaṃ bahubhāsanena kiṃ; ()
即便口舌巧妙,滔滔不绝,又有何用呢?
§91
91.
Na kevalaṃ tassa kalebaraṃ bahi
不仅仅是那身体形状鲜明之外,
Vibhāti battiṃsatilakkhaṇehi bho,
更在三十二相的光显中明朗显现,
Bhusaṃ tadabbhantaravatthu dippate
宛如庄严法座中的尘埃般清晰可见,
Subuddhasatthantaralakkhaṇehī’pi; ()
即使是正觉圣者庄严的象征也同样如此显明;
§92
92.
Tilocanassā’pi tilokacakkhuno
『三瞳』者,即『三界之眼』。
Ayaṃ viseso nayanehi dissate,
此种特异,借助眼目而显现,
Lalāṭanetto purimo nasobhati
或于额间之顶端,最前方具形状,
Paro’va abbhattarañāṇalocano; ()
乃至彼外,居于最上之智慧眼也。
§93
93.
Anubbajanto navayobbanassiriṃ
不转背而视,光华新鲜鲜明,
Yasopabandhena sake niketane,
彼即于本土,以结缔织成之家也。
Pavaḍḍhi dhīro sakalaṃ kalāntaraṃ
具智慧者增长,遍及一切时段之间。
Kalānidhī raṃsicayeni’va’mbare; ()
如同聚集云层的雨水一样,在时间中积聚滋润。
§94
94.
Upaḍḍhagaṇḍāhitadāṭhikāya so
那位以嚼杖口盖着下巴的,
Yasodhano soḷasavassiko yadā,
即当时年十六的迦波罗王子,
Kapolaphuṭṭhañjanadānarājiyā
借由涂抹胡须皴裂膏之恩施名声,
Kari yathā bāladasaṃ vyatikkami ()
如同孩童越过十岁那样行事。
§95
95.
Tadā narindo suramandiro’pamaṃ
当时,国王所在的仙宫无可比拟,
Ututtayānucchavikaṃ manoramaṃ,
高耸入云,庄严美妙,
Payojayitvāna paviṇasippike
启开门户,使旋转门缓缓开启,
Sutāya kārāpayi mandirattayaṃ; ()
使众人能进出这个大厅;
§96
96.
Nisitasambādhatalaṃ nivārita-
立于坚固牢固的基座上,有遮蔽,
Saronilaṃ phassitasihapañjaraṃ,
如宝石般清澈光亮,牢笼般坚固,透气良好,
Mahivataṃsaṃ navabhumikaṃ gharaṃ
大地广阔的新生地基宅舍,
Babhuva rammaṃ bhuvi rammanāmikaṃ; ()
形成了世间美丽、被称作『乐土』的居所;
§97
97.
Sasikara’mbhodhararāvanibbhara-
如同满载漫天星辰波涛的海洋般熠熠生辉,
Vitāna mugghāṭakavāṭabandhanaṃ,
其间遍布遮蔽雨露的茂密树冠遮挡之处,
Surammanāmaṃ hataghammamindirā-
亦如天神所称赞的华美宫殿,为雷霆之王建造,
Nivāsarammaṃ bhavi pañcabhūmikaṃ; ()
此乃五重境界的居所,极为华丽宜人。
§98
98.
Ahiṇhasituṇbhaguṇehi pāvuse
以不杀生为根本善行的修习者,
Sukhānulomaṃ samasattabhumikaṃ,
随顺安乐的境界,具足平等的根基,
Suphassitā’phassitasihapañjaraṃ
感触如丝般细腻而亲近,无形的烦恼束缚之栏,
Subhaṃ subhaṃ nāma niketanaṃ bhavi; ()
庄严美丽,名为美好安住之所而成;
§99
99.
Vayonupattassa narindasununo
由于衰老病苦,诸王子孙,
Uḷārarājiddhivilāsadassane,
如狂风猛火般显露显耀其威仪。
Katā’bhilāso janako janādhipo
父亲是子女的欲望对象,君主是其臣民的欲望对象。
Padātukāmo nijarajjasampadaṃ; ()
渴望脚掌的人期望得到自己的国家财富。
§100
100.
Vasanti ce yobbanahāridārikā
如果有年轻的女儿,
Narindasandesaharehi pesayi
国王派遣使者将她许配,
Sa sākiyānaṃ sacivehi sāsane; ()
她就在萨祇族臣民的教法中。
§101
101.
Nivedayuṃ yobbanagabbitassa te
当欢喜青春年少纯净之士,
Nakiñcisikappāyatana’ntadassino,
彼无任何恶意发起语之根源,
Sutassa dārābharaṇāya dhītaro
听闻摄取美好之女饰,
Kathannu dassāma mayanti khattiyā; ()
今为王族子弟逻辑展开宣说;()
§102
102.
Sutena taṃ rājasutena codito
由这位王子的儿子听闻此事而受到激励,
Pitā carāpesi puramhi bheriyo,
父亲在村中巡视时,狮子般威猛,
Mama’trajo kāhati sippadīpanaṃ
我的儿子点燃技能之灯,
Itoparaṃ sattamavāsare iti; ()
这为第七天班,(如此记载);
§103
103.
Varo kumāro hi kumāravikkamo
这位少年确实是少年的勇敢表现。
Kalāpasannaddha kalebaro tadā,
身躯披覆如束缚团块之物,
Vipassataṃ bandhujanānamosari
目光清明,能远离亲友亲属,
Anappadappo raṇakeḷimaṇḍalaṃ; ()
他不拘泥于战场之奢侈纷扰;
§104
104.
Dhanuddharo so paṭhamaṃ sake bhuje
此人首当其冲,持弓于肩,
Sahassathāmaṃ sasaraṃ sarāsanaṃ,
愿击破千军,摧毁敌方阵势,
Vidhāya poṭhesi jiyaṃ vasundharā-
制定法典,覆盖大地之生,
Vidāraṇākāramahāravaṃ ravi; ()
如同日轮展开其庄严光辉;
§105
105.
Catuddisā’dharadhanuddharā mamaṃ
四方众生应以信念承当,
Karontu lakkhaṃ nijakhāṇapattiyā,
以本分庄严自身之业,
Itīha vatvā saravāraṇena so
如此宣说,并以普遍遮护为凭。」
Abhutapubbaṃ sarasippamāhari; ()
过去曾制造过弓弦;()
§106
106.
Catuddisāyaṃ caturo dhanuddhare
于四方有四位弓手,
Mame’kabāṇena haṇāma’haṃ iti,
我曾以无坚之箭射击,
Akāsi tadadīpayamaññathā’bbhutaṃ
他以不同方式施放火光,那奇异难测,
Sa cakkavedhavhayasippadīpanaṃ; ()
此乃引发眼识充分觉知之光;()
§107
107.
Sarehi veṇyā’yatayaṭṭhirajjukaṃ
有围栏的苇丛低矮而无牢固框架,
Sarehi cā’rohaṇamaṇḍapālayaṃ,
有围栏的登高座殿无法维持,
Sarehi pākārataḷākapaṅkajaṃ
有围栏的围墙底下积淤淤泥,
Sarehi vassaṃ itisippamāhari; ()
有围栏的雨季就是如此而被撕毁。
§108
108.
Mahāsatto lokappabhavamasamaṃ sippajātaṃ janānaṃ
大力众生,世间所生生灵中最为卓绝者,
Tadā saṃdassesi muditahadayā sākiyā dārikāyo,
当时他用欢喜之心展现,萨伽族的女儿们,
Upaṭṭhāpesuṃ tā suratiratisaṅgāmacaturā
对诸多侍者们施以奉养,合四众之乐,
Sahassānaṃ tāḷisatiparimitā nāṭikā’suṃ gharesū; ()
达千人以掌中叶念持限,居家中翩然舞蹈;
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne lakkhaṇapaṭiggahaṇa kumārasambharaṇādi pavatti paridipo aṭṭhamo saggo.
以上乃由修习者以智慧欢喜之名,集诸心意所乐之念,布施为因,以正法传承之灯塔,于不远处之临近地,标志特征聚摄,少男承受诸传承因缘之光佛传记第八天界。
§1
1.
Iti vihite sati sippadīpanasmiṃ
以上者,于制定之念中,于技能教导者法门内,
Tadabhimukhe’tarakhattiyā’tisūrā,
彼时,在世尊面前,有一位勇猛过人的外族武士,
Apagatamānamadābhaviṃsumañño
他无所畏惧,自以为无上骄傲狂妄,
(Taruṇamigindamukhe)va mattadanti; ()
(如同年轻猛虎张口凶吼)其言语狂乱不清;
§2
2.
Vijaṭita saṃsayabandhano padātuṃ
这种疑惑束缚被完全斩断,
Sumariya devadahamhi supakpabuddho,
这位勇士如同天上飞鸟般明敏,心明眼亮,
Narapavaro nijadhītaraṃ kumāriṃ
是人中第一者,自家有一位贤淑的女儿。
Suvimala koliyavaṃsakañjahaṃsiṃ; ()
净信者,属于迦毗罗卫族。
§3
3.
Tahimathamantivarehi mantayitvā
在那里,以诸种语调诵说,
Nikhilapavattinivedanāya dūte,
为宣告全然止息的使者,
Pahiṇi kavivāhamahe vidhiyatanti
派遣我们如诗人一般妙言的使者,
Tava tanujena mamañhi dhītukaññā; ()
请以你的身体,将我的女儿交付于我。
§4
4.
Valayitatāramupaṭṭhito’dayaṃ te
你所加之环饰,我已恭敬侍奉。
Himakarabimbamivo’paviṭṭhapīṭhaṃ,
如同太阳映照的清澈殿座,
Parivutamantigaṇaṃ paṇamma rājaṃ
随从众多、环绕其侧,恭敬顶礼着国王,
Kapilapuropagatā tamatthamāhu;
他们称其为来自咖毕拉城的尊贵王者;
§5
5.
Atha paṭiladdhapaṭissavenu’daggā
随后,带来采集的甘蔗茎,
Padayugamañjalipupphamañjarīhi,
以足首合掌,持捧花束花蕾,
Sumahiya taṃ paṭivedayiṃsu rañño
众人为国王大兴盛事庄严献上礼敬。
Sakavisayaṃ samupecca rājadūtā; ()
国中执事的王使者抵达此地;()
§6
6.
Ubhayakulamhi mahībhujā’ññamaññaṃ
两家族的贵族彼此交往相亲,
Punarapi mantivarehi mantayitvā,
屡次与贤明谋士共议,
Visadamatīhi nimittapāṭhakehi
并以清晰的标志与迹象加以阐释,
Niyamitamaṅakgalavāsaramhitamhā; ()
在法规规定的伽梨袈裟日裡顺从地居住;()
§7
7.
Kanakavitānavinaddhahārihāraṃ
金色装饰的冠冕紧密编织如黄金饰环
Kusumasamākulahemapuṇṇakumbhaṃ,
以鲜花簇拥的黄金满溢之壶,
Tidivavimānasamānamullasanna-
如三界天宫相等般高耸巍峨,
Ratanavicittavivāhamaṇḍapaggaṃ; ()
饰以宝石彩绘的婚礼殿堂相似;
§8
8.
Gahitavitānasitātapattaketu-
覆盖广袤篷盖、结以热帷幡旗,
Ddhajamaṇivijanicarucāmarehi,
装饰着宝珠和彩带光华的殿宇,
Pacurajanehi katupahāramagge
以精美混合的木材筑成通行大道。
Suparivutaṃ catuṅgiranidhajinyā; (6)
俱具四足的座榻,稳固安置,
§9
9.
Vividhavibhūsaṇabhusitattabhāvaṃ
其上装饰以多种华丽的宝石,展现出庄严宝饰的本质,
Abhinavapīnapayodharābhirāmaṃ,
新鲜嫩白如乳房般的美丽,使人赏心悦目,
Harisivikāya yasodharaṃ kumāriṃ
由一位持杖侍女,名叫耶梭陀罗的少女抬着,
Maṇikhacitāya vidhāya cā’nayiṃsu; ()
用镶嵌宝石的装饰品以巧妙方式安置而成;
§10
10.
Valayitamālatidāmahemamālā
佩戴着镶宝石的环状首饰链。
Parimalabhāvitakuntalappaveṇi,
香气弥漫,秀发如结缨之水波般柔顺,
Viraḷabakāvalimappavijjurājiṃ
浓密的眉毛如同密林般繁茂,显现出王者的威仪,
Jaladharamālamajesi komalāya ()
宛如流水环绕其间,柔和悦目,
§11
11.
Niravadhirūpanabhotalamhi tassā
于其无尽的美貌宝海中,
Janamanakundavikāsanaṃ babhāsa,
盛开一朵如莲花般开的花蕾散发光辉,
Kuṭilatarālakakālamegharāji-
在阴云密布的季节,树叶蜿蜒曲折般地繁茂。
Jaṭitalalāṭataladdhacandabimbaṃ; ()
头发浓密,额头隆起,宛如照耀的月轮。
§12
12.
Migamadakuṅkumagandhapaṅkalitto
鹿涂染的藏红花香气,混沓其间。
Kulavadhuyā tilako lalāṭamajjhe,
家族传承的白色标记,位于额头中央。
Makaradhajena niropitori’vā’si
如同龙旗般庄严,不可移易。
Tibhuvanabhutajayāya pupphaketu; ()
是由三界胜利而生的花朵缀成的旗帜。
§13
13.
Jananayanañjanarūpasampadāya
为生者眼睛涂抹的朱砂而成的形象之具。
Kulamapadāya rarāja nimmadāya,
因出身高贵族姓、又因为王后身份而庄严,
Paramasiriṃ sarusīruhābhirāmaṃ
其极尊贵富丽、身躯华美端庄,
Vadanamanaṅgasuvaṇṇadappaṇābhaṃ; ()
面容美妙端正、肌肤如金光闪耀;
§14
14.
Maṇigaṇamaṇḍitakuṇḍalehi tassā
其耳饰由宝石珍宝装点,
Savaṇyugaṃ ghaṭitāvagaṇḍabhāgaṃ,
耳朵上佩戴着缀饰着翠玉的厚重耳坠,
Manasijasākuṇikena khittapāsa-
用红色绳索系缚,以人工制造的装饰环紧拢。
Yugalamivakkhivibhaṅgamānamāsi; ()
此处如同一对结合分明的对句;
§15
15.
Suvimalakantipabandhasandanatthaṃ
为显现清净而美丽的光辉,
Nayananadīnamubhinnamantarāḷe,
在眼睛之川幽深的密林之中,
Kanakapaṇāḷisamappite’va tāya
犹如金色细管相互聚合一般,
Varavadanāya rarāja tuṅganāsā; ()
王者具有贵重而美妙的高鼻俨然端庄;
§16
16.
Nirupamarūpavilāsamandirasmiṃ
在无双卓绝美丽的宫殿里。
Sajavanikāni’va sīhapañjarāni,
如同精巧的狮笼般,
Ruciravilāsiniyā lasiṃsu pambhā-
光明华丽熠熠生辉的纱网,
Valisahitāni sunīlalocanāni; ()
带有边纹的,蓝宝石目光极为纯净;
§17
17.
Kanakakapālanibhaṃ manobhavassa
如同黄金钵盂般清净的心志,
Vimalakapolayugaṃ siniddhakanniṃ,
纯净如珍珠项链一般紧密辉煌,
Navasasimaṇḍalapuṇḍarīkasaṇḍa-
新开广阔的莲华境界之宝座,
Sasirimavarundhimanoharādharāya; (6)
此为雨季满盈、云翳宁静而美丽,
§18
18.
Sucaritapāramitālatāya tāya
持守善行的布施波罗蜜之藤蔓,
Pariṇatarāgalatāya bhūlatāya,
已展开而舒卷的枝叶繁茂,
Adharayugaṃ taruṇaṅkuradvayaṃ vā
支撑着一对年轻的嫩芽,
Kimiti vitakkahato’yamāsi loko; ()
如此思维所成,此世间竟然如此存在;
§19
19.
Kulavadhuyā vadanā’lavāḷagabbhe
面容洁净如同家族圣女的洁白子宫。
Navakalikāvaliphullite’vakiñci,
如同新鲜嫩芽盛开时,轻微有些凋落,
Sumadhuravāṇilatāya mandahāsa-
以甘美如蜜的话语如藤蔓般缠绕,伴以微笑,
Jjutidhavali dasanavali rarāja; ()
如同明净洁白的牙齿列,犹如王者的牙齿排列;
§20
20.
Kuvalayanīlavilolalocanāya
其眼睛宛如清澈宝蓝的莲花轻摇,
Mukhakamalā’likulānukārinībhu,
口唇洁白如莲花瓣,柔顺合适,
Nayanamayūkhaguṇeha’pāṅgabhaṅga-
眼中闪烁着光辉,如同无风吹动的碧波微皱,
Nisitsarehi anaṅgacāparūpā; ()
以锋利之箭、无形爱神之弓的容姿;
§21
21.
Kalaravamañjugirā tivaṭṭarāji
声如群鸟啁啾般婉转悠扬,身有三道纹路,
Ghanakucabhaddaghaṭāya kambugīvā,
胸乳丰满端好如壶,颈项宛若螺贝,
Madhuragabhīravirāva raṅgalekhaṃ
『Madhuragabhīravirāva』者,谓柔美而又威猛之间兼具,其声有如优雅之响,多彩之画印映于其上。
Ajini suvaṇṇamutiṅgabherisaṅkhaṃ; ()
其声胜过黄金小鼓、大鼓与法螺。
§22
22.
Abhinavapinapayodharo’padhānaṃ
以新鲜丰满的乳房为枕
Sukhumataracchavikojavābhirāmaṃ,
以细微如薄云之影为令人愉悦,
Urasayanaṃ samalaṅkataṃ viyā’si
胸膛作坐处,装饰庄严,现自在形相,
Nijapatisaṅgamamaṅgalāya tāya; ()
为与自身丈夫结合之吉祥而现;
§23
23.
Kucakanakā’calasambhavāya nābhi-
腹部坚实稳固如山岳不动,
Kuharataṭābhimukhāya kantinajjā,
面向腹股沟之坎阇之地,光采照耀,
Chaṭhāravalittayamindiropamāya
如顶覆于四方之精美华盖一般。
Avahari tuṅgataraṅgapantikantiṃ; ()
确实,在最远的滩岸边;()
§24
24.
Maṇirasanāguṇamantharāya tassā
宝石所散发的光泽与其性质柔和;
Ghanakucabhārakiso kisodarāya,
如厚重的云块遮蔽天空制约风雨般的沉重;
Harisirivacchasuhajjamajjhabhāgo
如金色丝织靠近青黑色云层中间部分;
Madadhanumuṭṭhivilāsamāharittha; ()
所体现出类似珍珠跳跃般的光辉饰物;()
§25
25.
Sarasijatantupavesanāvakāsa
如莲花须弥之茎躺卧之处形成的空隙
Mavahari pīnapayodharantarāḷaṃ,
带有浓密垂挂的奶白色乳房之间,
Nijagaḷabhāsurahāranijjharehi
以鲜明光辉的晶莹滴流扬起,
Kanakadarimukhavibbhamaṃ yuvatyā; ()
使少女的金黄色面颊显得夺目辉煌;
§26
26.
Avikalarūpavilāsasindhuvelā
拥有无瑕美丽光彩如海之波峰涌动,
Viralavilagginiyāka visālasoṇi,
以罕见灿烂火焰般的美丽眉毛为饰,
Parihari rājakumārikāya tāya
被王族少女温柔地呵护着。
Kusumasarābhavabhumibhāgasobhaṃ; ()
华色浮现于变幻无常之地的庄严;
§27
27.
Kulavadhuyā kamalāmalānanāya
如清净莲花之水般洁白无瑕的美丽;
Kuvalayakomalanilaromarāji,
柔软如山谷中的嫩叶,蓝色细发之光辉,
Bhusamabhicumbi gabhiranābhigabbhaṃ;
如同大地抚触般深沉而宽广的包容;
Kamalavivāyatamattabhiṅgarāji ()
在莲花香气间散发出微妙而娇嫩的光彩;
§28
28.
Rucirataroruyugaṃ suvaṇṇa rambhā-
光彩夺目的两联花瓣,宛若金色之彩蝶翩翩飞舞—
Karikarapīvaramindiropamāya,
如雕刻宝饰般华丽的表达,
Bhaji makaraddhajaraṅgamandirasmiṃ
我在猕猴常游的热闹殿堂中执持,
Harimayathambhayugassiriṃ ramāya; ()
此处光辉如金色华车般美妙悦目;
§29
29.
Madarayarūparasadvayaṃ tulāya
由炼玉所铸之秤杆举起,
Suparimitāya catummukhena tulyaṃ,
配备精巧四面皆衡的称盘,
Nijamihajānuyugaṃ pavāḷapāti-
乃凭借自身真挚钟情而平衡黄金重物。
Yugalavivāsi avammukhopanītaṃ; ()
双配生欢,低首前倾;()
§30
30.
Visayavitakkatamākulaṃ yuvatyā
乃由欲界所染,青年女子于内心世界纷乱不安,
Madanupasaṅkamaṇe manovimānaṃ,
其心境随贪欲渐进,
Jitamadamattamayūrakaṇṭhabhūti
如被驯服之自在的孔雀,
Jalitapadīpasikhe’va cārujaṅghā; ()
燃着火炬的羽冠,腿脚纯净秀美;()
§31
31.
Maṇimayanūpurabhāsurehi tassā
她佩戴宝石般的脚镯闪光耀目
Caraṇatalehi parājitāni thīnaṃ,
三只被脚底踩踏而失败,
Mukhapadumāniva saṅkucanti maññe
恰似莲花般缩敛的,
Bhamarabharamburuhāni kañjanīnaṃ; ()
如同被蜂多次叮咬的榕树叶;
§32
32.
Karacaraṇaṅgulipalla’vaggasālī-
其手脚与指关节似羽毛扶芟状,
Jalalavapantinibhā’tikomalāya,
状如水波流动般极为柔软,
Abhinavatambanakhāvalī babhūva
显得焕然崭新、指甲洁白整齐。
Makaradhajassa kate’va pupphapūjā; ()
制成海龙旗帜时即以鲜花供养;
§33
33.
Saparijano vanitāya tāya saddhiṃ
与其众多随从妇女一同,
Maṇigaṇamaṇḍitamaṇḍapappadese,
在珠宝装饰的厅堂内,
Dinakaravaṃsadhajassa rājaputta-
观视有如太阳光辉的龙旗,王子
Ssupagamanaṃ apalokayaṃ nisīdi; ()
目睹其上升,安坐而观;
§34
34.
Parivutabandhujanehi rājaputto
王子与其众多随从依附之人
Yathariva devagaṇehi devarājā,
如同天众中之天王,
Sapadi turaṅgarathaṃ samāhirūḷho
同时驾乘马车疾驰聚集,
Tadabhimukho yasasā jalaṃ payāsi; ()
其面向其前,光辉灿烂,洒水施浴;
§35
35.
Tahimupagamma ṭhitassa maṇḍapasmiṃ
已至其前,立于亭阁之中,
Paridahitu’ttarasāṭakena tassa,
以烈焰焚烧其上方,
Harimaṇimaṇḍanamaṇḍita’ttabhāvo
其状如被珍宝华饰之火光。
Himapaṭalena himācalo rivāsi; ()
喜玛拉雅山被冰雪所覆盖,恒常为冰雪山岳所环绕。
§36
36.
Maṇimakuṭena nivatthakāsikena
以宝冠装饰,顽风吹拂守护。
Narapatisunu sumaṇḍito rarāja,
众王之子被美妙的花朵装点,成为尊贵的王者。
Surabhavanena ca khīrasāgarena
并以乳海的清凉滋养,
Kanakasiṇerugirī’va niccalaṭṭho; ()
如镀金砂石般的山峰坚固不动。
§37
37.
Nabhasi samākulatārakāvalī’va
如天空中密集闪烁的众星群。
Urasi virājitatārahārapantī,
胸膛光辉照耀,饰以珠链,
Narapavaro pivi tāya rūpasāraṃ
世间上等男儿,沐浴于此美丽身体之中,
Amatamivā’yatalocana’ñjalīhi; ()
犹如不朽者以双手合十虔敬注视;
§38
38.
Tadahani rājakumārapubbasela-
当时,王子刚脱胎出世之际,
Ppabhavavarānanacandamaṇḍalena,
以繁华胜贵的王子宫阙和月亮光辉簇拥,
Mukuḷitalocananīlanīrajāya
其双眼如莲苞,清澈湛蓝,色彩纯净如同青莲花般美丽
Abhavimanokumudākarappabodho; ()
无自豪心如莲花般展开的智慧觉悟;
§39
39.
Yuvatayuvānamapekkhataṃ janānaṃ
青年比库如同青年森林中所期待的一般人群;
Animisalocananīlakantigaṅgā,
蓝色的恒河水清澈见底,视线不被尘埃所扰,
Ruciravadhūhi vidhūtacāmarehi
美丽的姑娘以洁净的扇子驱散酷热,
Anilavilolataraṅgasālinīva; ()
如同迎风起伏的波浪般不受风吹动,
§40
40.
Gaganatalopari tārakākulamhi
天空边际繁星密布其中
Yuvayuvatīnavacandacandikeva,
如同年轻女子手持明珠闪亮闪耀,
Nicitasuvaṇṇakahāpaṇe varejuṃ
佩戴着精致的金制戒指为装饰,
Athamaṇimaṇḍapavedikātalamhi; ()
坐于华丽宝座的台阶之上;
§41
41.
Sakalakalākusalo’pagammavippā-
她们是各类技艺无所不通的精英,远离不善的行径,
Cariyagaṇo jayamaṅgalāya tesaṃ,
这一群人为了胜利与吉祥而汇聚,
Suparisamāpayi sabbapubbakiccaṃ
完美地完成所有前世未竟的任务。
Sapadi pavassi akhaṇḍalāvujaṭṭhi; ()
与之相应地流淌的,是不间断的清净甘露;
§42
42.
Karatalatāmarasesu kuṇḍikāya
在掌叶花环的甘露池中,
Maṇikhavitāya purohito ubhinnaṃ,
由宝石装饰的祭司为二者奉献,
Subhamabhisekajalaṃ nipātayaṃ te
洒下吉祥的加持圣水,
Punahipayojayi pāṇipīḷaṇasmiṃ; ()
然后又重新系紧手腕上的绳索;
§43
43.
Suradhanuvijjulate’va vārivāhaṃ
如同天神弓箭手射出的河流奔涌而下,
Rathamabhiruyha gahīramandaghosaṃ,
乘车而上,发出深远而迟缓的声音,
Parivutakhattiyabandhavehi tamhā
被众多披甲骑士环绕着,
Kapilapurā’bhimukhābhavuṃ ubhota te; ()
他们面向咖毕拉城;()
§44
44.
Atha samalaṅkatavīthimajjhigānaṃ
随后穿过华丽装饰之路中央,
Vivaṭaniketanasīhapañjaraṭṭhā,
路侧矗立着雕刻狮笼的亭台,
Animisalocanapaṅkajopahāraṃ
供奉着无垢眼目莲花般的敬献。
Bhūsamakaruṃ kapilaṅganā pasannā; ()
泥土般温柔,毛发呈栗色,面容祥和;()
§45
45.
Gamanavilāsamudikkhataṃ janānaṃ
行走动作轻快,显现出人们所羡慕的神采,
Rucirasiropahita’ñjalīhi bhattyā,
以鲜艳美丽的头饰和合掌恭敬的姿态,
Maṇikalasappitapupphamañjarīhi
佩戴宝石装饰的金光闪耀花束,
Racitamivobhayavīthipassamāsi; ()
就好像装饰了两侧街道一般,静静观望;()
§46
46.
Tikhiṇavilocanabāṇalakkhabhāvaṃ
眼神锐利如箭,带有明显的箭羽纹理光泽
Nirupamarūpini kāminīhi nīte,
被无数情欲所引诱名状者,
Patita’nurāgasarehiyeva tāsaṃ
犹如陷于堕落的贪爱火焰中,
Hadayavidāraṇamāsi tapphalaṃ’va; ()
其心之撕裂犹如燥热之果实爆裂;
§47
47.
Kathamapi kāpilavatthavā ahesuṃ
不知何故,曾为咖毕拉树林中的人,
Tadahani niccalalocanuppalehi,
当时于长久无波的莲花之间,
Kapilapuraṃ tidasālayāvatiṇṇā
在咖毕拉城中伽陀沙罗树下穿行。
Tidasagaṇā’va vipassanāyu’bhinnaṃ; ()
如同三类众生具足清净观慧;
§48
48.
Tidivapurā nijavejayantanāma-
如同三个城邦——尼耶耶阇、坦那摩——
Surabhavanaṃ’va sujampatī sujātā,
犹如库拉婆那与苏阇帕提、苏迦陀,
Kapilapurā punarāgamiṃsu tamhā
迦毗罗城邦又复回来,
Patipatinī nijarājamandiraṃ dve; ()
使自身为主的两位主君,管理自己的王宫;
§49
49.
Dharaṇipatisuto pattarajjābhiseko
地祇之子,受封为王的加冕仪式。
Kapilapuravare tesu tisvālayesu,
在咖毕拉城内那些三昧堂中,
Aparimitasukhaṃ tāya bimbāya saddhiṃ
与那人间极乐境界的明净宝珠同在,
Suciramanubhavi candabimbānanāya; ()
常自觉受那圆月宝珠般的清凉明净,
§50
50.
Vikacakamala (nandīmukhi) mañjubhāṇī
其口如明镜,语音清雅悦耳,
Tividhavayasi dibbaccharārūpasobhā,
拥有三种年龄的天人形象光辉,
Agami khayavayaṃ sā’pi bimbāmahesi
乃至未来消灭灭尽之时,也依然是那宝珠至尊。
Saratha saratha saṅkhāradhammassabhāvaṃ; ()
速疾,速疾,诸行法的本性;()
Iti mbedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne pāṇiggahamaṅakgalussavapavattiparidīpo. Navamo saggo.
以名为梵天喜乐的词汇,由勤苦用心之人编撰,充满普世智慧,心生欢喜的因缘,位于佛陀家族光明之地,离居不远,该处常燃业执苦难烛光。第九天。
§1
1.
Guṇamaṇimaṇimā so devarājā’va rājā
具足宝石品质的宝石,如同天王中的国王,
Sukhamanubhavamāno vājiyānena yena,
享受愉悦,驾乘战车,
Bhamarabharitamālā maṅgaluyyānabhūmi
戴着蜂群结成的花环,栖于福地,
Tadavasari kadāci sālinī (mālinī) hi; ()
当时的雨季某日,桑林盛开花朵(花开之地);()
§2
2.
Upagatasamayo’ti bujjhanatthāya bodhiṃ
『到来时刻』者,为觉悟之目的,意指觉悟的时间临近。
Sumariya suraputtā bodhisatte vajante,
苏玛利亚与须罗补达诸比库,在觉者之主前,彼等乃谓觉者,
Bhavaviratisamatthaṃ dassayuṃ māpayitvā
能够示现断除生死之义,亦能教化令其领悟,
Jarasakaṭasarūpaṃ jiṇṇarūpaṃka virūpaṃ; ()
呈现因老衰而生之不美之形象,显露年老衰败之相貌。
§3
3.
Kimidamitihapuṭṭho jiṇṇarūpaṃ vipassa
何故乃至愚昧者瞩于此?即乃于老衰不美之相。
Vimatiparavaso so sārathiṃ rūpasāro,
彼无所挂碍,心解脱自在,乃如车夫驾驭车轮海者般,心驰如是。
Nijahadayanidhāne devatācoditassa
在自身心藏中,天众所启发者,
Nidahi dhanamivagghaṃ tassadhammopadesaṃ; ()
如同于宝藏中显现的财富,具足真实教法的宣说;
§4
4.
Haritanaḷakalāpaṃ maṅgaluyyānamagge
在护持之林前方聚集着干草堆,
Yathariva’himukhaṭṭhā kuñjari bhañjamānā,
正如犀牛面向前方,破碎着丛林,
Tathariva’bhibhavantī sabbayobbaññadappaṃ
亦如众多欲望与烦恼一同堆集,
Kharatarajaratā sā attapaccakkhabhūtā; ()
此时坚硬的尘埃与沙砾,成为自我所缘的牢固障碍;
§5
5.
Mukhakukavalayagabbhā bhaṭṭhakiñjakkhasobhā
「口环孔饰」者,指口周围环形的孔穴装饰,如牙龈边的珍珠饰物。
Bhavi kaṭhinajarārikhaṇḍadantaṭṭhipanti,
「此为坚硬老牙根骨眶突」者,谓此处为坚硬且陈旧的牙根所在之骨质突出部分。
Kuṭilapalitajātaṃ tañjarāyā’bhiseke
「因牙周围弯曲不正的生长而长成」者,说明此即因牙根部曲折而形成的异常生长体。
Sirasi racitasetacchattasobhaṃ babandha; ()
「故于头颅上部结成此制干净的盖饰」者,指因牙根异常形成,结果于头骨表面凝结出一层光洁的盖帽状饰物。
§6
6.
Aviraḷavaliyo tā jiṇṇarūpassa camme
「此坚硬而连绵不绝的环带属于老而硬的皮肤」者,喻此饰物如同皮肤般坚固且持续无断。
Pabhavabalavatejodhātuveguṭṭhitā’suṃ,
「其由充满光明力量的质料迅速形成」者,说明此物质具强烈发光及旺盛能量而快速聚集成形。
Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissa
如同流动的水面上的浮物,依附其上。
Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissa
如同流动的水面上的浮物,依附其上。
Palayapavanavegu’ttuṅgakallolamālā ()
在疾速的疾风中,波涛汹涌,浪花纷飞。
§7
7.
Ṭhitamupavanapanthe vaṅkagopāṇasi’va
犹如立于园林小径上那弯曲的藤蔓之杖,
Anujukamujubhutaṃ daṇḍamolubbha bhumyā,
细长柔软,似乎被土地生出的枝条所托举,
Nijataruṇavilāsaṃ lakkhamāpādayantaṃ
彰显年轻树木的风采,作为标志般伸展着。
Dhanumiva saguṇaṃ taṃ rūpamaddakkhi dhīro; ()
如持有弓的智者,观察具有种种性质的色相;
§8
8.
Jiniajagarabhoge jiṇṇanimmokabhāraṃ
如老年人担负因战胜所致的疾病和死苦之重;
Tilakavibatacammaṃ tantirojattabhāve,
如面覆裂痕、染有斑点的盖布,形质如被虫蛀蚀之物;
Apagataghanamaṃso phāsukaṭṭhippandho
如去除脂肪之肉块,皮肤干瘪、伤痕明显;
Ajinitiravalepaṃ kuḍḍadāruppabandhaṃ; ()
如无以养生之涂膏,绑缚破坏木柴,纷乱无序;
§9
9.
Vigatabalamadādiṃ vissavantaṃ sarīre
如脱去无力、盛满污秽的腐烂身躯。
Navhi vaṇmukhehi guthamuttādya’sūviṃ,
不是无识无慧之辈,乃是究竟觉悟者之像,
Valivisamakapolaṃ kampamānuttamaṅgaṃ
虽如波澜起伏之脸颊,终至动摇晃荡之极点,
Suvisadamatino taṃ passato jiṇṇarūpaṃ; ()
彼以清净明晓目光,观见那衰败老朽之形象;
§10
10.
Bhuvanamanavasesaṃ tassu’paṭṭhāsi sampa-
世间万物无不离去,他却稳固守护无遗,
Jjalitamatha jarāyā’dittagehattayaṃ’va,
如燔烧之火宅及老朽之屋,终至毁坏消亡一般,
Ahamapaki anatīto dhammametanti vatvā
我论此法,谓其非有非无,已超越诸法矣。
Bhavanavanamagañchi jātiyu’kkaṇṭhitatto; ()
由于厌弃生死苦海,入转轮圣贤森林之道;
§11
11.
Punarupavanamaggaṃ ogahantassa rañño
为了消除烦恼,王者再次迈入殊胜之道,
Sukhamanubhavanatthaṃ devatāmāpayitvā,
使天众得享无上欢乐,
Parapariharanīyaṃ ghorarogāvatiṇṇaṃ
消除他者诽谤,克服可怖疾病的烦扰,
Aparamapi virūpaṃ dassayuṃ vyādhirūpaṃ; ()
并显现另一种丑陋难忍的病状;
§12
12.
Visadamati vimatyā sakyavaṃsekaketu
以明净的心念与正直无邪的见解,持守释迦族的标杆。
Kimimivapalipannaṃ vaccapassāvapaṅke,
何以此被玷污沾泥之语中,
Pabhavabalavadukkhaṃ taṃ parādhīnavuttiṃ
有生灭苦,亦是他者所殖奴役,
Kimidamiti padisvā pājitāraṃ apucchi; ()
对此所问为何?作伪者询之;
§13
13.
Varamati varadhammaṃ tena sūtena vuttaṃ
以善法施恩,诸轮以善法持守所说,
Amatamiva pibanto sotadhātvañjalīhi,
如饮甘露不灭,持护耳根法味,
Agamapi anatito byādhidhammanti tamhā
虽未至来,非过去,然称为病已。
Nijabhavanavanaṃ sopā’ga saṃviggarūpo; ()
自性所生之处,乃具盛果报之相。
§14
14.
Tadupavanavimānaṃ vājiyānena nāthe
彼处有天宫之风光,由诸神驾御之威仪车所护。
Vajati sati kadāci māpayuṃ devatāyo,
诸天在彼时乘此车而行,护持其道,安住其中。
Suṇakhakulalagijjhādīhīvā khajjamānaṃ
诸天闻其妙音,如华树、鸠鸟之声,常在悦耳之处。
Narakuṇapasarīraṃ uddhumātaṃ paṭhamhi; ()
此地似魔王苦海之身躯,初升高扬于彼方。
§15
15.
Pabhavakimikulānaṃ cālayaṃ nīlavaṇṇaṃ
彼盛果报之地生出青黑色之景,波动流转。
Vaṇavivaramukhehi lohitaṃ paggharantaṃ,
在森林空地的入口处,覆盖着鲜红色物质,
Sakuṇagaṇvitacchiṃ makkhikāmakkhitaṅgaṃ
伴随着鸟类群聚,仿佛带有蜜蜂之状的生灵,
Sumati matasarīraṃ addasā sārahīnaṃ; ()
他见到色身健全、思虑明晰的个体,但无所依托;()
§16
16.
Abhigami gamayanto bhāratiṃ sārathissa
前来接近并护送者,承担着驾驭车辕的职责,
Nijasavaṇayugasmiṃ hematāḍaṅkasobhaṃ,
于自身鸣响之时,如同晨曦火光煌煌,显现华丽,
Ahampi maraṇaṃ bho nātivattoti vatvā
我亦曾述说,不会超越死亡这自然规律。
Vanamiva migarājā sakyarājā vimānaṃ; ()
如同森林之王狮王、释迦族王登上阁楼,
§17
17.
Punapi sapariso so yānamāruyha bhadraṃ
又与众人同行登上吉祥车马,
Katipayadivasānaṃ accayenā’dhirājā,
数日之后,因兴盛而成为诸王之最,
Kapilapuravaramhā’naṅgaraṅgālayābhaṃ
其间安住在迦毗罗卫城前,金碧辉煌的宫殿空中,
Tadupavanamagañchi pañcabāṇābhirūpo; ()
进入那清风拂面的凉亭,装饰着五支金箭,
§18
18.
Guṇamaṇi maṇivaṇṇaṃ pattamādāya patthe
佩戴着宝石镶嵌、色泽华美的袍服,从上端披挂而下。
Panasasarasarāgaṃ vīvaraṃpārupitvā,
断除五蕴诸烦恼,清净而圆满,
Ṭhitamavikalacakkhuṃ nimmitaṃ devatāhi
具足坚定不动的眼慧,所现之相由天人所示,
Sumati samaṇarūpaṃ buddharūpaṃ’va passi; ()
见如出家人般端正,亦如觉者形象;
§19
19.
Tadahani vibudhā’dhiṭṭhānato bhāvanīyo
当时诸智者坚住于此,修习于心,
Yatipatiriva sūto atthadhammānusāsi,
如同箭手手持弦索,追随法义,
Samaṇaguṇamanekādīnavaṃ pañcakāme
行而多具出家人之德,破除五种贪欲。
Tamavadi gamanasmiṃ ānisaṃsañca gehā; ()
在彼乡村生活之中,亦有因缘生起于家庭。
§20
20.
Kuhanalapanamicchājīvamohāya kucchi-
舍弃耕犁及牧牛之业,堕入无明过失中,妄作非正当生计之事。
Paraharaṇasamatthaṃ mattikāpattamassa,
能行夺取他物者,如泥陶造器物,常劳作不息,
Kara kamakalagataṃ so pāramīcoditatto
以手巧技经营世事;因修习善行波罗蜜,
Visadamati padisvā sampasādaṃ janesi; ()
得生清净心念,显露安详恬静。
§21
21.
Vikasitakalikālaṅkāramuddālasāla-
彼开显盛开的花朵,如青春时光装饰之貌,纯净华美无染。
Miva samaṇavilāsaṃ cīvarobhāsamagge,
如同游方沙门戏耍袈裟衣的光彩,
Nayanamadhukarānaṃ bhāramādhāya dhīro
内心如蜜蜂采蜜般专注持重的贤者,
Nijamanasi janesi cīvare sampasādaṃ; ()
在自己心中生起清净的衣物欢喜;()
§22
22.
Khaṇikamaraṇadukkhāvaṭṭamābādharāsi-
承受片刻生死之苦如轮回痛苦的彼岸,
Makaranikarabhimaṃ taṃ jarāvīcivegaṃ,
远离如怪兽一般可怖的老病苦疾,
Bhavajaladhimagādhaṃ jātivelāvadhiṃ so
远离轮回大海的深渊,脱离生死流转的期限者。
Ayamiva paṭipannā nittareyyuntya’vedi; ()
此处所行当以恒久为目标而不变易。
§23
23.
Samaṇavadanapīnaccandabimbodayena
如同沙门之言语清净,犹如月影初现,
Vikasitamanakundo nandanuyyānasobhaṃ,
心田开敞,花园华美,生机盎然,
Upavanamabhīgantuṃ sandanaṃ cāraye’ti
欲步入园中而遣散杂乱,
Tadahani manujindo sandanācārimāha; ()
当时人王谓遣散者为园中使者。
§24
24.
Valayitanaḷatāḷītālahintālapantiṃ
缠绕盘结的蔓藤,斩断拍击,卷绕相纠缠。
Malayajatarujāyāsītalaṃ nimmalāpaṃ,
有马来之岛上的清凉甘露,洁净无染,
Upavanamavatiṇṇo nandanaṃ vāsavo’va
如同居于园林中的天神,极为欢喜,
Akari divasabhāgaṃ sādhukīḷaṃ sarājā; ()
昼夜各分时节,适意怡然,像王者之乐;
§25
25.
Dasasatakiraṇasmiṃ yassa kittippabandha-
十万光芒辉映,其名声广为传扬,
Saradajaladarājichāditasmiṃ nabhasmiṃ,
银河之水洒落其间,天空中布满繁星,
Uparisirasi setacchattasobhaṃ bhajante
高座之上,白色华盖光彩夺目,众人共享其胜景。
Tadiyacaraṇalakkhyā’laṅkari vāpitīraṃ; ()
以火塘为特征的足迹装饰;()
§26
26.
Sarasijavadanehi haṃsapīnatthanehi
有莲花般的面容、有天鹅翅膀般的肩膀,
Kuvalayanayanehī nīlikākuntalehi,
有蓝宝石般的眼睛、有蓝黑色的卷发,
Madhumadamuditālīnūpurebhā’varodha-
在蜜糖一般甘甜的心房表面有阻隔,
Janamiva ramaṇīyaṃ otari so taḷākaṃ; () (Silesabandhanaṃ)
他如同佳人一般,缓缓下到了池塘中;()(指业力的束缚)
§27
27.
Varayuvatijanānaṃ kumbhagambhīranābhi-
意欲娶妻的青年人,肚脐深陷如水瓮般的,
Vivaragahitavāri vāpi sā rittarūpā,
那水池虽已空涸无水,
Ghanathanajaghanānaṃ saṅgamene’tarāsaṃ
然于丰胸圆臀交合之际,彼等心生惶恐,
Punarabhavi kapapuṇṇā pītivipphārinīva; ()
复又盈满如壶,溢漫喜悦;
§28
28.
Abhinavaramaṇinaṃ jātulajjāturānaṃ
对于初逢爱侣、因羞怯而惶惑的人,
Vimukhanayanamīne mīnaketupamena,
以鱼旗为喻——其目如鱼,侧转回避,
Upavadhitumīvagge khittajālabbilāsaṃ
为欲网罗捕之,投网施展媚态。
Khaṇamavahari raññā viddhahatthambudhārā; ()
刹那间,王以箭射穿之手,如水流般
§29
29.
Navajalakaṇikālaṅkāravattāravindā
新水珠庄严之莲花
Ghanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā,
丰满乳房如天鹅,发如水藻般青黑
Patimathitataraṅakgākiṇṇasussoṇivelā
波浪被击碎,岸边充满血红
Sarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā; ()
如在池中,彼女独自嬉戏
§30
30.
Sasirūciramukhīnaṃ khomavatthantarīye
月面般美丽之诸女,着细布内衣
Sanikamapanayante vicīhatthehi raññā,
以扇缓缓驱除,如王之波浪手;
Racitanayanakantī byanta gambhīranābhī-
眼之美丽已成,深邃之脐腹;
Sarasijapariyantā nāḷapantīri’vā’si; ()
莲花为边际,如芦苇之行列;
§29
29.
Navajalakaṇikālaṅkāravattāravindā
新水滴为庄严,莲花为旋转;
Ghanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā,
密乳房为天鹅,发为藻之青;
Patimathitataraṅgākiṇṇasussoṇivelā
波浪被击碎,充满美丽之岸
Sarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā; ()
在湖中嬉戏,犹如湖中之鸟,彼处有一位沉醉于游乐的女子;
§30
30.
Sasiruciramukhīnaṃ khomavatthantarīye
其面容皎洁明媚,身着细麻布内衣,
Sanikamapanayante vivibhaṇthehi raññā,
由国王以精美华服徐徐为其更衣,
Racitanayanakantī byanta gamhīranāhī
眼波流转,妩媚动人,腰身深邃丰盈,
Sarasijapariyantā nāḷapantiri’vā’si; ()
犹如莲花池中亭亭而立的莲茎;
§31
31.
Punarapi kucakumbhañcandahārenivā’pe
复次,其胸乳如双瓮,宛若月轮项链垂挂其上。
Nijagaḷaparimāṇe sannimuggaṅganānaṃ,
其颈项之量度,恰如深潜水中之鹅颈;
Malinakamalinī sā locanehā’nanehi
彼女以污垢染色之眼与诸眼,
Abhavi bhamarabhāra’mbhojasaṇḍā’kule’ca; ()
成为如熊蜂重负之莲花丛所围绕;
§32
32.
Madhumadamadhupehi gīyamānehi vici-
以沉醉于蜜之熏醉的蜜蜂们所歌唱,
Bhujasatapahaṭāhi soṇibherīhi thinaṃ,
以百臂所击打的臀部鼓声坚固,
Lalitakamalasīse naccamānindirāya
于优雅莲花顶上舞蹈的吉祥天女
Ajini jalajinī sā dibbasaṅakgītasālaṃ; ()
生于水中者,因天神之歌声而生;()
§33
33.
Tuhinakaramukhīnaṃ tantaḷāka’ntalikkhe
面呈露珠之貌者,居于棕榈叶与天空交界处,
Sulalitabhujavallī vijjulekhābhirāmā,
手臂轻盈如风舞,指画分明妍丽,
Kuvalayavanarāji nīlajīmutarāji
莲花林中之君王,碧蓝翡翠色的君王,
Patinayanamayūre kīḷayantī rarāja; ()
引领着美丽孔雀嬉戏嬉闹于群中;()
§34
34.
Phuṭakuvalayahatthaṃ rājabhaṃsehi khittaṃ
以莲叶手掌,被国中王族砍断于战场。
Vividhamadhupabhuttaṃ dhammavelātivattaṃ,
享用了种种甘美之食,超越了法的时限,
Yathariva gaṇikaṃ taṃ kañjaniṃ so janindo
那位人主将她——那位妓女般的咖嘉尼——
Tadahani paribhutvā’mandamānanvdamāpa; () (Silesabandhanaṃ)
在那一日享用之后,获得了适度的满足。(偈颂联结)
§35
35.
Caraṇa’nuvajamānabbīcisaṅkhobhatīraṃ
沿着波浪翻涌的岸边随行而去,
Jahati sati taḷākaṃ sāvarodhe narinde,
当障碍消除时,那位人主舍弃了有堤岸的湖泊,
Sarasivirahinīsaṃruddhanissāsarūpo
其状如同湖中离群的雌鸟被阻断了呼吸。
Mudusurabhisamīro mandamandaṃ pavāyi; ()
柔和芬芳的微风,轻轻徐徐地吹拂;
§36
36.
Paribhavi ravibimbaṃ taṅkhaṇatthācalaṭṭhaṃ
日轮被遮蔽,刹那间停驻于山顶,
Tahimupalatalaṭṭho bhānuvaṃsekabhānu,
彼时,立于湖面莲叶之上者,乃太阳族中之一日——
Atha sarasivadhūnaṃ kiñcisaṅkovitāni
于是,湖中莲花女们微微半合的
Sarasijavadanāti sokadīnānivā’suṃ; ()
莲花般的面容,宛如因悲愁而憔悴;
§37
37.
Asitanabhasi sañjhāmeghamālāvilāsaṃ
在深暗的天空中,黄昏云层的彩霞辉映流动,
Abhibhaviya nisinne tatra sakyādhināthe,
彼处,释迦族之主安坐,威德摄伏一切;
Tuvaṭamupagatā taṃ kappakā’nekavatthā-
诸理发师携带众多衣物,迅速前来,
Bharaṇavikatihatthā bhūpatiṃ bhūsaṇatthaṃ; ()
手持装饰器具,为国王行庄严之事;
§38
38.
Ravikularavino kho dhammatejābhibhūto
日种族之吼声,为法之威光所摄伏,
Surapati suraputtaṃ vissakammābhidhānaṃ,
天帝遣其天子,名为毗首羯磨,
Sapadi pahiṇi sammā dibbavatthādinā bho
即刻差遣,以天衣等物如法供奉。
Tibhuvanasaraṇaṃ taṃ bhūsayassū’ti vatvā; ()
说『请以三界之归依者装饰之』后;
§39
39.
Gahitamanujaveso so’pasaṅkamma sīse
彼取人形者前往,于头上
Sukhumapaṭasatehī veṭhanañcā’pi datvā,
以百细布缠裹,并且给予,
Maṇikanakamayehi bhūsayi bhūsaṇehi
以宝石与黄金所成之装饰品装饰之,
Tadahani bhavi sakko devarājā’va rājā; ()
当日国王如天王萨咖般成为;
§40
40.
Timirahamarabhāra’kkantapācīnapassaṃ
被暗黑与光明之群所侵占之东方
Mukulitasatasañjhāmeghapattāvalīnaṃ,
如含苞百花、暮霭云层、叶片行列,
Gaganatalataḷākādhāramandāranāḷaṃ
以天空湖面为承托之基、曼陀罗花茎为柄,
Kamalamakulasobhaṃ bhānubimbaṃ babandha; ()
以莲花花蕾之美饰照日轮,将其系缚;
§41
41.
Pahiṇi pitunarindo sāsanaṃ tāva tassa
天帝随即遣使,向彼传送讯息,告知其亲生子王子降生之事,
Nijatanujakumāru’ppattimārocayitvā,
(天帝)以自身所生之子王子降生之事相告,
Pamuditabhadayo so lekhaṇālokanena
彼(父王)览读书信,心生欢喜,
Avaditi mama jātaṃ bandhanaṃ rāhujāto; ()
『阿瓦帝』者,谓「我的束缚已生,拉胡喇已诞生」之意;
§42
42.
Tadahanipituraññā vuttavākyānurūpaṃ
彼日,父王依所说之语,随顺其义,
Tahimakhilapadatthaṃ saddasatthakkamena,
于彼处,依文法之词序,解析其义,
Karahacī manujindo ayyako saṅgahetvā
人主(祖父)咖拉哈吉摄受之后,
Avaditi mamatattā rāhulonāmahotaṃ; ()
说道:「因其属我之义,故名拉胡喇」;
§43
43.
Vanasuravanitānaṃ locanindīvarehi
林中天女众以青莲花般的眼眸,
Mahitasirisariro bhadramāruyha yānaṃ,
身具大威光吉祥,登上殊胜车乘,
Sabhavanamabhigantuṃ osari nāgarānaṃ
为入善法堂,从诸龙众中降下,
Suvimalanayanālītoraṇākiṇṇavīthiṃ; ()
经过以极净眼莲、牌楼装饰之街道;
§44
44.
Vivaṭamaṇikavāṭo’pantikaṭṭhā vimāne
天宫中宝门开启、近处站立,
Jitasuravanitā’si yā pitucchāya dhītā,
胜过天界女众者,汝乃父之荫庇下之女,
Nayanakarapuṭehi rūpasāraṃ nipīya
以眼掌合掬,饮取色之精华
Samitaratipipāsā sā kisāgotamī thī; ()
渴爱于净土者,为何是果德弥长者女?
§45
45.
Jitamanasijarūpaṃ īdisaṃ yesamatthi
心意已胜,形容如是已具足者
Tanujaratanamaddhā nibbutā sā’pi mātā,
由纤细诸宝光明之中得到灭尽者,彼母亦复如是,
Pitujagatipatī so nibbuto sītibhūto
父者为世间主宰,亦已涅槃,慈凉显现,
Nijapiyabhariyā’pi nibbutā’tye’vamāha; ()
自己慈爱的配偶亦已得灭,故说如此;
§46
46.
Hadayagatakilese nibbute vūpasante
心所结缠之污染灭尽,已入寂静而心安稳者,
Yatipatiriva diṭṭho nibbuto so’hamasmi,
犹如亲眼目睹寂灭者,彼即是我——
Iti varamati sutvā tāya gāthaṃ sugītaṃ
如是,听闻彼女所唱之殊胜偈颂,
Vividhanayavibhattaṃ tappadatthaṃ avedi; ()
辨知其中种种义理分别、及彼所诠之义;
§47
47.
Ahamitipadamassā nibbutiṃ sāvito’smi
「我」此一词,令我得闻寂灭之义,
Sumariya garubhatyā tāya lakkhagghamaggaṃ,
忆念彼女之尊重与亲近,循其通往最胜价值之道,
Dhavalakiraṇabhāraṃ bhāsuraṃ hārihāraṃ
承载皎洁光辉、光耀夺目、璀璨庄严——
Pahiṇiya bhavanaṃ so pāvisi sāvarodho; ()
他派遣守卫进入住处;
§48
48.
Mayamiva varabodhiṃ bujjhamānassa jātu
犹如我等于正觉无上菩提之时
Manasi vupasame’ti tuyhamekādasaggi,
心中生起『寂静』之念,汝之十一火
Upagamumupasantiṃ vyākarontī’va tāva
前来寂静,如同宣说一般
Aparadisi vinaddhā’nekasañjhāghanālī; ()
次日,众多黄昏时分的云层被束缚;
§49
49.
Atuladhavajachattaṃ dhotamuttāvalīhi
无比的白伞盖被洗净的珍珠串所装饰
Valayitamiva rañño tassa sihāsanasmiṃ,
如王之花环缠绕于彼狮子座,
Udayasikharisīse tāvatārāvalīhi
以众多星列围绕于伍答亚山顶,
Parivutamatisobhaṃ candabimbaṃ bahāsa; ()
极为庄严之月轮照耀;
§50
50.
Ghanataratimirehā’vattharattehi loke
以浓厚黑暗所覆之夜色于世间,
Masimalinavilāsaṃ taṅkhaṇe dassayanti,
于彼刻显示墨黑污秽之装饰,
Rajanikarakarehi vipphurattehi phītā
以月光辉闪耀而喜悦
Katanavaparikamme’vā’si sā rājadhāni; ()
那王都恰如新作工事一般;
§51
51.
Himakarakarabhārakkattarattandhakāra-
月光之重担使夜暗黑暗
Galitatimiralekhākāramāvī karonti,
消融暗冥之线条,令其显现,
Phuṭakumuda vanesu cāsikundāṭavīsu
在盛开莲花林中及茉莉林中
Sumadhura madhumattā bhiṅgamālā pamattā; ()
甚为甘美、醉于蜜的蜂群放逸;
§52
52.
Jitasurapativeso dhammacintāparo so
胜过天帝之住处,彼专注于法思惟
Jalita maṇipadīpālokabhinnandhakāre,
在宝珠灯光破除黑暗之处,
Nijasiribhavanasmiṃ hemasīhāsanasmiṃ
于自己荣耀的宫殿中,在金狮子座上
Nacira mabhinisajjī pañcakāme viratto; ()
不久前才躺卧,已离五欲者;
§53
53.
Sapadi turiyahatthā nīlajimutakesā
立即手持乐器,发如青云,
Kuvalayadalanettā candalekhālalāṭā,
眼如青莲花瓣,额有月牙纹,
Vikacakamalavattā mekhalābhārasoṇī
面如盛开莲花,腰系璎珞带
Kucaharaviraḷaṅgī cāruvāmorujaṅghā; ()
乳房高耸、腰肢纤细、大腿美妙、小腿匀称;
§54
54.
Kumudamudakapolā kuṇḍalolambakaṇṇā
面颊如白莲般柔软、耳垂悬挂着耳环,
Avivaradasanālimālatīdāmalilā,
牙齿洁白如茉莉花环般排列整齐,
Kanakaratanamālābhāragīvā, bhirāmā,
颈项佩戴着金宝璎珞,容貌端丽,
Abhinavavanitāyo naccagītesu chekā; ()
年轻的舞女们精通歌舞技艺;
§55
55.
Rahadamivapasannaṃ niccalāsinaminaṃ
如湖水般清澈,恒常微笑着。
Sumatimupanisinnaṃ saṃvutadvārupetaṃ,
具善慧者坐近前,诸根门已善防护,
Tamabhiratinirāsaṃ buddhabhāvābhilāsaṃ
彼已离欲乐,志求佛陀位,
Abhiramayitukāmā otaruṃ raṅgabhūmiṃ; ()
欲令彼欢喜,诸女登舞台;
§56
56.
Maṇimayavasumatyā pādasaṅghaṭṭanena
以宝石大地,足踏击之声,
Kanakavakalayaghosaṃ kāci nicchārayantī,
某女发出金镯环之音,
Calakisalayalīlā aṅguli cālayanti
摇动指如嫩芽摇曳之戏
Anulayamabhinaccuṃ hemavallīvilāsā; ()
随着金色藤蔓般的妩媚姿态翩翩起舞;
§57
57.
Narapatimukhabimbaṃka lakkhamāpādayantī
为国王的面容映像增添吉祥光彩,
Nayanakharasarānaṃ raṅgasaṅgāmabhūmyā,
以眼波锐利如箭的竞技战场,
Jitakalaravavāṇī kāci rāmā bhirāmā
以悦耳动听的歌声征服一切,某位令人心醉的美人
Savaṇasubhagagītaṃ gāyamānā vibhāsuṃ; ()
唱着令耳根欢悦的歌曲,光彩照人;
§58
58.
Jitasuralalanāyokāvi pañcaṅgikāni
胜过天界仙女,演奏着五种乐器
Tadahani turiyāni vādayuṃ lolapāṅgā,
彼时,眼波流转的她们奏响乐器,
Savaṇamadhuravīṇā bherinādehi tāsaṃ
以悦耳琵琶声与鼓声,
Gaganatala mivā,si pāvuse raṅgabhūmi; ()
使舞台如雨季的天空;
§59
59.
Varamati ramaṇīnaṃ taṃ mahābhūtarūpa-
菩萨见彼诸美女之舞蹈,
Ppabhavamivavikāraṃ naccamaddakkhi tāsaṃ,
如四大元素所生之变异,
Visamabhavakuṭīre rājarogāturānaṃ
于轮回险屋中为王病所苦者之舞。
Asunituriyarāvaṃ gītamaṭṭassaraṃ,va; ()
不闻乐器之声、歌唱与鼓乐之音
§60
60.
Bhusamanahirato so naccagītesu tāsaṃ
彼心不喜于彼等之舞蹈歌唱之装饰
Sirisayanavarasmiṃ sīhaseyyaṃ akāsi,
于殊胜卧榻之中作狮子卧
Itigahitavihesā laddhaniddāvakāsā
如是已取舍诸欲、得睡眠之机会
Sapadi madanapāsā tā nipajjiṃsunārī; ()
诸女人即刻如为欲贪之索缚者而卧倒
§61
61.
Sahakumudiniyā so suttamattappabuddho
彼与库穆迪尼一同从睡眠中稍醒
Nijasirisayanasmiṃ sannisinno rajanyā,
身自息处端坐,王孙安然坐定,
Gahitaturiyabhaṇḍe tatthatattho, ttharitvā
拿持四重宝具,证得真实正义,止息如实,
Yuvatijanamapassi daḷhaniddābhibhūtaṃ; ()
见年少众生,深眠沉溺,无力克服;
§62
62.
Anilacalakapo lā kāci lālaṃ gilante
微风摇晃不止,无一叶草能承受其重;
Galitabahaḷakhe ḷā kāci khādanti dante,
臭秽阴暗之处,无一叶草能被牙齿啃食,
Bhagamapagataco ḷā kāci saṃdassaya nne
背负千万重负,无一叶草能承载相拥。
Khalitavacanamā lā kāci yaṃyaṃ lapante; ()
有些妇女说着错乱的话语,随意胡言乱语;
§63
63.
Khipitamapi karontī kāci kāsantikāci
有些妇女做着抛掷动作,有些妇女咳嗽不止
Iti pacuravikāraṃ nissirikaṃ asāraṃ,
如是种种变异,无威仪、无实质,
Bhavanamanavasesaṃ tassu, paṭṭhāsi daḷhaṃ
对他而言,整座宫殿坚固地显现为
Narakuṇapavikiṇṇaṃ āmakāḷāhaṇaṃva; ()
遍布人类尸体,如同生鲜屠场;
§64
64.
Tadahani tibhavaṃ cā,dittagehattayaṃ,va
那一日,三界以及所见的三层宫殿
Sumariya vatabho, passaṭṭhamopaddutaṃ bho,
善友啊,看那第八处受扰乱者啊,
Iti paramamudānaṃ kavattayaṃ tabbimutyā
如是最上欢喜之诗三颂,由彼解脱
Manasi purisasūro sūrabhāvaṃ janesi; ()
人中勇士于心中生起勇猛性;
§65
65.
Suratacaturarāmārakkhasivāsabhūte
在欲乐四喜园守护狮子住处之
Siribhavanavanasmiṃ mohayantamhi bāle,
吉祥宫殿林中迷惑愚者时,
Alamiti mama vāso handa nikkhamma tamhā
足矣我之住,来吧从彼出离
Tibhavabhayavimuttiṃ esayissāmahaṃ,ti; ()
『我将寻求从三有之怖中解脱』——
§66
66.
Upakamiya vimānadvāramummārupante
走近宫殿门口的门槛处,
Sayanupari nipannaṃ channamuṭṭhāpayitvā,
将躺卧于床上的车匿唤醒起身,
Tamavadi abhigantuṃ kappayitvaṃ, nayeti
告知他前往备马,并引领而来——
Pabalajavabalaggaṃ vājirājaṃ sarājā, ()
国王与那匹威猛有力、雄健如雷的骏马同行,
§67
67.
Gatasati hayasāḷaṃ taṅkhaṇe channamacce
马厩中的马匹在那一刻全都沉睡,车匿亦然。
Sakapatigamanatthaṃ esamaṃ kappanattho,
「自归」者,乃「趋赴自身之夫」之义;「寻求」者,乃「裁断」之义,
Agamiti sahajāto katthako vājirājā
「来」者,乃「同生之木匠王」——
Akari vipulahesārāvamānandabhāro; ()
承载着广大马嘶声与欢喜之重任而行;
§68
68.
Pavisiya sirigabbhaṃ teladīpujjalantaṃ
进入那盛燃油灯之吉祥内室,
Ratanakhacitamañce gandhapupphābhikiṇṇe,
宝石镶嵌的卧榻上,散布着香花,
Dharaṇipatinipannaṃ hemabimbopamānaṃ
横卧于地之主,宛如黄金铸像,
Nijatanujakumāraṃ passibimbāyasaddhiṃ; ()
见自己的幼子与宾比萨拉王妃在一起;
§69
69.
Yadi ahamapanetvā deviyā hatthapāsaṃ
若我除去王妃手中的绳索
Mama tanujakumāraṃ aṅkamāropayāmi,
将我的幼子抱在怀中,
Vadanajitasarojā rājinī vuṭṭhahitvā
莲面王妃起身后
Vanamahīgamanaṃ me vāraye dunnivāraṃ; ()
将阻止我难以阻挡的入林之行;
§70
70.
Tanujamukhasarojaṃ buddhabhūto samāno
成佛之时忆起幼子莲面
Nayanamadhukarānaṃ jātu kāhāmibhāraṃ,
令眼目甘甜如蜜蜂采蜜者,彼从未曾承担过任何重担,
Sumariya caraṇaṃ so uddharanto,va meruṃ
忆念其足步,犹如须弥山拔起而行,
Avatari bhavanamhā ukkhipitvā pavīro; ()
那英勇者举身而降,从天宫下来;
§71
71.
Kuvalayadalanettañcandamamhojavattaṃ
其眼如青莲花瓣,面如皎月,腰肢丰盈如莲茎,
Madanaratharathaṅgākārasussoṇibhāraṃ,
腰臀之美宛如爱神战车之轮毂形状,
Kathamavatari bimbānāmadeviṃ pahāya
彼如何舍弃名为宾巴的天女而降临?
Narapati bhavanamhā hemabimbābhirāmaṃ; ()
从王宫出离,舍弃金像般可爱者
§72
72.
Marakatapaṭimābhaṃ sambhavaṃ sakyavaṃse
绿宝石色身,生于萨咖族
Samupacitasupuññaṃ lakkhaṇākiṇṇagattaṃ,
积集诸善业,相好庄严身
Pajahiya sukumāraṃ rāhulākhyaṃ kumāraṃ
舍弃柔软者,名为拉胡喇之王子
Kathamavatari pādamandamukkhippa dhīro; ()
贤者如何迈出脚步,迅速抛弃
§73
73.
Ripugajamigarājaṃ jambudīpaggarājaṃ
敌象兽王者,阎浮提上王
Tadahani piturājaṃ puttasokaṇṇavamhi,
彼日,父王沉浸于丧子之悲海中,
Kathamamitadayo so niddayo pakkhipitvā
彼无情者将咖塔玛弥达等人投入其中,
Avatari bhavanamhāka uddharitvāna pāde; ()
降临我等之宫殿,举起双足;
§74
74.
Sakalapathavicakkaṃ cakkavāḷāvadhiṃ so
彼征服了整个大地轮盘乃至轮围山边际,
Abhivijiya asattho sattame vāsaramhi,
无有敌手,于第七日,
Narahari katapuñño cakkavatti ahutvā
人中雄者,积累功德,成为转轮王。
Kathamavatari tamhā ukkhipitvāna pāde; ()
如何下来?从那里抬起脚后
§75
75.
Avatariya vimānā ajja maṃ tārayatvaṃ
下来吧,从宫殿今日请你渡我
Tvamapitibhavato)haṃ uttareyya’nti vatvā,
你是我的父亲,我将越过,如是说后
Tamabhiruhi janindo vājirājinda’maṭṭhā-
人主登上了那马王,站立着
Rasaratanapamāṇaṃ dhotasaṅakkhāvadātaṃ; ()
八指尺寸量度,洗净的螺贝般洁白
§76
76.
Pavanaturitavego kanthako vājirājā
风速疾行的健度咖马王
Yadahani padasaddaṃ cā’pi hesaṃ kareyya,
若在那一天,他们也发出脚步声,
Nanu sakalapuraṃ so yāti ajjhottharitvā
他岂不是会遍覆整座城市而行?
Tadahani katasaddaṃ vārayuṃ devatāyo; ()
在那一天,诸天人阻止了脚步声;
§77
77.
Karakamalatalesu devatānimmitesu
在诸天人所化现的莲花掌上,
Panihitapadavāraṃ assa māruyha dhīro,
智者骑上它,将脚步安置于其上,
Lahumupagami channaṃ vāladhiṃ gāhayitvā
轻快地靠近,并握住了那六根马尾。
Thirapihitakavāṭadvārapākārupantaṃ; ()
那坚固关闭的城门与城墙周围;
§78
78.
Yadi pihitakavāṭugghāṭanaṃ nā’bhavissā
若非那扇关闭之门被开启,
Hayavaramapi channāmaccamādāya sohaṃ,
我这人中狮子,携带着名为「遮那」的骏马,
Asari purisasiho uppateyyanti aṭṭhā-
本当腾空飞越——那高达
Rasaratatapamāṇu’ttuṅgapākāracakkaṃ; ()
十八肘量、巍然耸立的城墙圆周;
§79
79.
Tathariva hayarājā channanāmo ca mantī
同样地,名为「遮那」的马王与谋臣
Vīriyabalasamaṅgī cīntayuṃ tāvadeva,
具足精进力者当即思惟,
Vivari tadadhivatthā devatā coditattā
彼处之天人受到策励而开启,
Purisadasasatenu’gghāṭiyaṃ dvārabāhaṃ; ()
由千人推举之门闩;
§80
80.
Mama visayamasesaṃ esasiddhatthanāmo
此名悉达多者将征服我之全部领域,
Abhibhaviya subodhiṃ jātu bujjhissatīti,
超越而证得正觉,
Atha sumariya māro pāpimā’tīvakuddho
于是魔波旬忆念后极为愤怒
Paṭipathamupagañchi nikkhamitvā vimānā; ()
从天宫出来后,前往初道
§81
81.
Turitamahivajante māraverimhi māro
魔王在魔敌(佛陀)面前急速前来
Asitanabhasi ṭhatvā itthamārocayittha,
站在虚空中,如是宣说
Varapurisa ito kho sattame vāsaramhi
殊胜之人啊,从今日起第七日
Tvamahivijiya lokaṃ hessase cakkavattī; ()
你将征服世间,成为转轮王
§82
82.
Sukhamanubhavamāno cakkavattī bhavitvā
成为转轮王后,将享受安乐
Gharamadhivasa cakkaṃ vattayaṃ yāvajīvaṃ,
居家而住,转动轮事,终其一生,
Amitamati tuvaṃ mā nikkhamassū’ti māro
「汝智无量,莫出家去」——魔如此
Abhigamananisedhaṃ kātumiccānusāsi; ()
劝阻进前,欲令其止;
§83
83.
Namuvilapitavācaṃ sotadhātvañjalīhi
彼所吐之毒言,以耳界为掌而承受,
Savisamiva pibanto taṃ tuvaṃ ko’si pucchi,
如饮毒液,汝问彼曰:「汝是何人?」
Pavanapathaṭhito’haṃ issaro devatānaṃ
「吾立于风道,乃诸天之主」
Naravara vasavattī pāpimā’tye’va māha; ()
『人中最胜者、自在者、恶魔』,如是说;
§84
84.
Suranarasaraṇo so nibbhayo dibbacadda-
彼天人归依处、无畏者、天眼者、
Ratanajananamaddhā mārajānāmaha’nti,
宝生者、真实知魔众者,说『我』,
Paṭivacanamadāsi mādiso duppasayho
给予答复:『像我这样难以征服者,
Bhavati dasasahassehā’pi tumhādisehi; ()
即使以一万个像你这样的,也能成就;』
§85
85.
Yadi manasi siyā te kāmadosabbihiṃsā-
『若你心中有欲贪、嗔恨、害心—』
Pabhutiparivitakko tāvajānāma’hanti,
「自从权贵的寻思生起,我便知晓」——
Paṭighaparavaso so kiñciotārapekho
彼受嗔恚所驱役,伺机寻觅任何可乘之隙,
Anupadamanubandhi tassa chāyāyatheva; ()
如影随形,步步紧随其后,片刻不离;
§86
86.
Punarabhivajatovā’sāḷhiyā puṇṇamāya
再者,当阿沙荼月望日重返之时,
Kapilapuravibhūtiṃ daṭṭhukāmamhi jāte,
于欲见咖毕拉城繁华盛景之念生起之际,
Vasumati parivattī dassayi assarañño
大地翻转,向宝马天驹显现。
Puravarabhimukhaṭṭho cetiyaṭṭhānabhumiṃ; ()
面向前城之立处,塔基之地;
§87
87.
Sapadi dasasahassicakkavāḷesu devā
即刻,一万轮围世界中诸天人
Tibhuvanasaraṇassā’rakkhaṇe vyāvaṭāsuṃ,
为三界归依者之守护而努力,
Maṇikanakamayehi daṇḍadīpādikehi
以宝石金制之杖灯等
Animisatanaye’ke maggamālokayiṃsu; ()
有些不眨眼者照亮道路;
§88
88.
Surabhikusumadāmolambamānabbitāna-
悬挂芬芳花鬘之天幕
Kanakakalasasetacchattaketuddhajehi,
诸天人以金瓶、白伞、幢、旗
Tadahigamanamaggaṃ devatā’laṅkariṃsu
庄严彼前往之道
Bhuvanakuharamāsi pupphapūjābhirāmaṃ; ()
世间洞窟以花供养而可爱
§89
89.
Gaganamasanighosacchantamevaṭṭhasaṭṭhi-
虚空以六十八
Turiyasatasahassāravavipphāramāsi,
千百乐器之音声而震动
Mahitasurabhipupphākiṇṇamaggāvatiṇṇo
降临于以殊胜香花散布之道
Aturitamabhigantvā yojanantiṃsamattaṃ; ()
不急不缓地前行三十由旬之距
§90
90.
Vimalasalilapuṇṇaṃ pheṇamālābhikiṇṇaṃ
清净水流充满,泡沫花环遍布
Vikacakamalarājiṃ tuṅgakallolarājiṃ,
盛开莲花成列,高耸波浪成行
Sasiratarasamīraṃ vāḷukākiṇṇatiraṃ
月光般清凉之风,沙滩遍布岸边
Samupagami anomānāmagaṅgaṃ savīro; ()
那位英雄抵达名为阿诺玛的恒河
§91
91.
Asitamaṇitalābhā channa kā nāmikā’yaṃ
黑宝石般光泽,这位名叫差那的比库尼
Iti varamati pucchi so anomānadīti,
如是彼询问『阿诺玛河是否殊胜』,
Tamavadi yadi tīre ettha’haṃ pabbajeyyaṃ
『若在彼岸,我当于此出家』
Ativiya saphakhalā me sā anomāsiyā’ti; ()
『阿诺玛河对我极为适宜』,彼如是言;
§92
92.
Ravikulatilako so paṇhiyā vājirājaṃ
彼日族之顶严,以问题问骏马王,
Sajavamadadi saññaṃ tāya aṭṭhosabhāya,
以彼八种殊胜,赋予适当之名,
Suvimalasalilāyā’nomagaṅgāya tīre
于清净水流之阿诺玛恒河岸边
Taraṇiriva ṭhito’si uppatitvā turaṅgo; ()
如骏马跃起而立,如太阳般;
§93
93.
Sitapulinatalaṭṭho tiṇhadhārā’sihattho
立于白沙滩地,手持利刃剃刀
Visadamati samoḷiṃ cūḷamādāya daḷhaṃ,
取坚固极清净之发髻,
Aluni sirasi sesā dvaṅgulā nīlakesā
头上剩余二指长之青黑发
Na tadupari parūḷhā dakkhiṇāvattayiṃsu; ()
其上未再生长,向右旋转;
§94
94.
Abhavi tadanurūpaṃ dāṭhikā massucā’pi
彼之须髯亦如是相应
Ayamupari sacā’haṃ ṭhātu buddho bhaveyyaṃ,
此偈上半:『若我能住立而成佛,』
Nabhasi khipi sikhaṃ taṃ iccadhiṭṭhāya dhīro
智者如此发愿,将那发髻抛向虚空,
Paribhaviya ṭhitā sā meghamālāvilāsaṃ; ()
那发髻悬停于空中,凌驾于云层聚集的壮丽之上;
§95
95.
Sapadi surapuramhā devarājābhi’gantvā
天帝随即从天宫前来,
Tamabhihariya cūḷaṃ cāricaṅgoṭakena,
以宝盖华盖将那发髻迎请收取,
Ratanamayamuḷāraṃ cetiyaṃ māpayittha
并建造了一座以珍宝为材的殊胜塔庙。
Suragaṇamahanīyaṃ tatra cūḷāmaṇinti; ()
在天众中最尊贵者,于彼处名为『朱腊玛尼』;
§96
96.
Vidhirabhavi sahāyo yo ghaṭikāranāmo
有一位名为『嘎提咖拉那』的友人成为助伴
Adadi samaṇakappaṃka so kaparikkhāramassa,
他给予了沙门的衣服与钵等资具
Gahitasamaṇaveso pubbabuddhā’va nātho
导师如同过去诸佛一般,取得沙门装束
Nabhasi khipi nivatthaṃ sāṭakaṃ saṃharitvā; ()
在空中抛掷内衣,收摄袈裟;
§97
97.
Tamabhihariya dussaṃ pakkhipitvā samugge
取来那布,置于高处
Ratanamayamatulyaṃ yojanadvādasuccaṃ,
由宝所成无与伦比,高十二由旬,
Akari parahitatthaṃ brahmalokeka vidhātā
为利他故,梵天界唯一造作者
Makuṭamaṇimaricīcumbiyaṃ cetiyaṃso; ()
以冠顶宝珠光芒所触之塔肩;
§98
98.
Pitunarapatino tvaṃ bhusaṇādīni datvā
汝向父王人主献上装饰等物后,
Iti mama vacanenā’rogyamārocayassu,
以我之言语应告知安康,
Sacivamanupalabbhā’ dāni pabbajjituṃ te
今不得大臣,汝当出家
Pahiṇi hayasahāyaṃ ovaditvāna channaṃ; ()
遣送了马友,并训诫了车匿;
§99
99.
Paṭipathamavatiṇṇo gantukāmo saraṭṭhaṃ
踏上归途,欲返故国,
Dharaṇipativiyogā sokanibbiddhagatto,
因离别大地之主而悲痛充满全身,
Turagapati cavitvā kanthako devaputto
骏马王堕落之后,犍陟成为天子,
Bhavi kanakavimāne taṅkhaṇetāvatiṃse; ()
彼刹那即于三十三天中住于黄金宫殿;
§100
100.
Sakalavanasurānaṃ añjalimañjarihi
一切林中天人以合掌花鬘
Mahitañcaraṇapīṭho yena pabbajjito so,
尊崇其足座者出家之时
Tadavasarianomānāmanajjā samīpe
彼时于阿诺玛河近处
Vanamanupiyanāmaṃ ambarukkhābhirāmaṃ; ()
名为阿奴毕亚之林,以庵婆树为庄严
§101
101.
So nikkhamma abhinnakhattiyakulā nekkhamma dhammālayo
彼从刹帝利族出离,出家,法为所依
Bhogakkhandhamuḷāracakkaratanaṃ uccārabhāraṃ viya,
如同承载着财富积聚之根基、如轮宝般沉重的担荷,
Ohāyā’nupiyambanāmavipine sattāhamajjhāvasaṃ
舍离阿努毕耶林中七日的居住,
Pabbajjāpaṭilābhasambhavasukhaṃ vedesi buddhaṅkuro; ()
佛芽感受了出家受具之生起的喜乐;
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne mahābhinikkhamana pavattiparidīpo dasamo saggo.
如是,由名为智阿难的出家者所著,令一切诗人心生欢喜、施舍之因缘、胜者族谱之灯,于近因缘处,阐明大出离经过之光明,第十章竟。
§1
1.
Mandānileritatarusaṇḍamaṇḍite
在被微风吹拂的树丛所庄严的
Tasmiṃ tapovanagahaṇe tapodhano,
彼苦行林丛中,具苦行之财富者,
Bhutvā (pabhāvati) vanadevatā yathā
食已,如林中天女般光耀照人,
Dibbaṃ sukhaṃ sukhamanagāriyaṃ tato; ()
彼时享受天界之乐与出家之乐;
§2
2.
Yo seniyo narapati māgadho tadā
彼时,那位马嘎达国的君主塞尼亚,
Yasmiṃ pure vasati puraṅgabhāsure,
住于那座城门光辉灿烂的城市之中,
Rājaggahaṃ tamahipavesanatthiko
欲入王舍城,
Addhānamosari samatiṃsayojanaṃ; ()
跋涉三十由旬之路而前往。
§3
3.
Cakkaṅkitassiricāraṇo susaññamo
足印有轮相、具吉祥威仪、善自调伏,
Dīghañjasaṃ vasi tadahena khepayaṃ,
彼于当日行经漫长旅途而度过,
Rājaggahaṃ kapuravaramindirālayaṃ
前往王舍城——那庄严殊胜、因陀罗天所居之城,
Sampāvisi jitagajarājagāmi so; ()
彼以征服象王之步伐入城而去;
§4
4.
Indāsudhāvalivalayikato mahā-
犹如一座巍峨宝山,自因陀罗天甘露白色围墙之处,矗立于大道之上,
Maggamhi jaṅgammaṇipabbatoriva,
于行进间宛若宝石山峰,
Khattiṃsalakkhaṇasamalaṅakkato mahā-
具足三十二相庄严的大
Vīro taponidhi yugamattadassano; ()
英雄、苦行之藏、双双相见;
§5
5.
Bodhāpayaṃ budhajanamānasambuje
令觉悟者心莲开敷,
Avhāpayaṃ pathikajana’kkhipakkhino,
令行路者眼鸟飞翔,
Vimhāpayaṃ nijasiriyā sadevake
以自身威德令含天世间惊叹,
Tasmiṃ pure cari sapadānacārikaṃ; ()
于彼城中行乞食行。
§6
6.
Piṇḍāya gacchatisati rūpadassana-
托钵而行时,见其色身之
Pabyāvaṭā’khilajanatāya gotame,
全城民众皆忙于迎候果德玛,
Saṅghobhitā’suramisarehi sā puri
僧团被阿修罗主所统领,彼城
Patte yatheva’surapuri purindade; ()
恰如天帝之阿修罗城般庄严;
§7
7.
Khattiṃsalakkhaṇasuracāpabhāsure
刹帝利三十二相、如天弓般光耀
Rūpambare varapurisassa gacchato,
胜人行于色空之中,
Lokassa locanasakuṇāvalitadā
世间眼鸟群飞集之处
Antaṃ napāpuṇi parisaṅkamantīpi; ()
虽遍行围绕,亦未达其边际;
§8
8.
Mañjīrapiñjarakara kandharāmaṇi-
足铃金色庄严、颈项悦意、
Keyūrabhāsuracaraṇā sirimato,
臂钏光耀、足步优美之具吉祥者,
Sīmantinī paramasiriṃ vipassituṃ
诸发际线端严之妇女,为见彼最上吉祥,
Dhāviṃsu nijjitakalahaṃsakāminī; ()
奔驰而来,令天鹅与欲女皆败北;
§9
9.
Nārijanā mahitumivā’bhigacchato
众女不知〔世尊〕将至,正欲前来礼敬,
Rūpindirāya’ nimisalocanuppale,
以莲花般不眨眼的美目凝视〔世尊〕,
Dhammillavellitabhujacampakāvalī
发髻卷曲、手臂如瞻波花串,
Dhāviṃsu pīvarakucahārapīḷitā; ()
丰满的腰腹被项链所压迫,纷纷奔来;
§10
10.
Nissāsinī samajalabinducumbita-
呼出的气息吻触着均匀的汗珠,
Vattambujā sithilitakāsikambarā,
圆润如莲的双足,迦尸细布轻松垂落,
Kācitthiyo samaṇamudikkhituṃ pathe
某些妇女为了瞻仰那位沙门,纷纷奔赴道路,
Dhāvantiyo kimupatisaṅkiyā’bhavuṃ; ()
她们奔跑而来,心中究竟怀着何种期盼?
§11
11.
Ugghāṭitā’sitamaṇisihapañjarā
窗格上镶嵌的宝石与狮形栏杆被推开,
Rāmāpasāritavadanambujāka vasiṃ,
美丽的莲花般的面容向外探出,宛如拉玛之姿,
Daṭṭhuṃ pabhujanabhavanesu taṅkhaṇe
就在那一刻,为了在享乐宫殿中得见他,
Mandākinisarasivilāsamāharuṃ; ()
她们带来了曼达基尼湖畔嬉戏的风情。
§12
12.
Ucchaṅgatopatitasutā’bhirūpino
高扬而下所生的,具美妙的形态者,
Rūpappalamhitahadayāka pūrīvadhū,
以形色充满其胸怀,
Passantiyo pathikajanassahatthage
其眼观路人及手中所执,
Nākaṃsu kiṃ adhikaraṇā’dhiropaṇaṃ; ()
乃于何处有所依托覆盖?
§13
13.
Eke janā yatipatirūpadassana-
有些人因好奇于主人的仪表形相,
Kotuhaḷā sakapaṭibhānamabravuṃ,
便相互发问,好奇地说:
Sīmantinī manakumudāni bodhayaṃ
边缘的女性心怀如莲花般的柔和光辉。
Patto’tya’yaṃ pakatinisāpatīnukho; ()
他已完全到达这一境地,彻底断绝所有堕落。
§14
14.
Sutvāna taṃ sakalakalāntaropagaṃ
听闻此完整而悉皆的涵义之后,
Bimbaṃ tadaṅkitahariṇaṅkamambare,
那时如同光明烙印在云中的鹿角,
Tumhe napassatha himaraṃsino iti
你们不可视若寒冰般坚硬的存在,
Gabbābhijappitavacanā’parejanā; ()
诸众生听闻此关于胎孕的启示语句;
§15
15.
Accherapaṅkajavisarāni cintiya
应当观念美丽莲花的病害,
Sañcumbituṃ puralalanānana’mbuje;
为了沾湿其前露的面颜和水珠;
Verocano idhupagamā virūpimā
如今光辉不彰显,难堪现形,
Iccabravuṃ punaranisammakārino; ()
正如经说:善行者必复修持此法;
§16
16.
Sutvāna taṃ gaganatalaṅgane’dhunā
闻闻如今天上世界的状况,
Verocanassa’bhicarato napassatha,
不可随意窥视光辉境界。
Caṇḍātapaṃ thiraparivesamambuja-
『烈火』者,深陷沼地如莲叶之中者,
Pāṇinti gajjitavacanā’parejanā; ()
猛犸象声称牙,众生言说他者也;()
§17
17.
Uttuṅgamandiramaṇicandikātale
在高阁、镶嵌宝石和月晕之顶,
Dibbaccharānibharamaṇihi vañcito,
被神鸟围绕、宝石所惑者,
Eyā’marāvatinagariti cintiya
思维此为不灭之城,
Sakko care nanu sakavādamapakpayuṃ; ()
萨咖天帝行走其中,岂非以其言语未坚诚乎?()
§18
18.
Sakkassa dānavavijayā’bhilāsino
如欲得胜于萨咖之施者,
Pāṇimhi dissati vajirāyudhaṃ kharaṃ,
其手中现见铁杖坚硬利器,
Saṃvijjare dasasatalocanāni’pi
乃至十百只目俱现于其身上,
Notādiso ayamiti tabbipakkhino; ()
此者非其本性,故应当反观正理;
§19
19.
Yā sālavatya’dhivacanā’bhirūpinī
此谓长满沙罗树叶的覆盖,
Sañcodito jitagirijāya tāya ho,
被激励者为征服山林之王而生起此心志,
Kelāsapabbatanibhapaṇḍavācala-
犹如凯拉萨雪山般的般达瓦山,
Ñattaṃ vajaṃ ayamitiissaro’bravuṃ; ()
「此乃我所知之牧场,」那位主人如是说;
§20
20.
Tumhe napassatha paramissarassa kiṃ
你们难道看不见至高主宰的威德吗?
Naggattanaṃ pasusayano’pavesanaṃ,
裸露其身、以畜牲之卧处为床、入居其中,
Pāṇiṃ kapālakamadhikakkhimaṇḍalaṃ
以手掌为钵,超越极限之境界
Itthaṃ paveditavacanā’parejanā; ()
如此宣说此言之后,其余众人;
§21
21.
Esā’valambitapurakhīranīradhiṃ
此处所依止的自性内在根本,
Lakkhiṃ samekkhiya nijalakkhisaṃsayo,
审察其特征,确无疑惑,
Pītambaraṃ paridahiya’ñjase caraṃ
披着黄色衣袍,洁净光明的脚,
Nārāyano iti matimappayuṃ sakaṃ; ()
被认为是那罗延天,如此持名;
§22
22.
Nārāyano kuvalayanīlaviggaho
那罗延尊者,青鲜如莲花者,
Kopantaro’ragasayanindirādhano,
怒气如深渊,断绝贪欲,灭除愚昧者,
Cakkāyudho’llasitakaro’tivāmano
眼战胜身体,愚痴薄弱,过度骄傲。
Tabbādamaddanacature’tare janā; ()
应当远离自负与张扬的人们。
§23
23.
Vedattayaṃ vibudhajanānamānane
知觉的多种苦恼,是被智慧者所否定的。
Sva’jjhāyataṃ vasatinukho sarassatī,
自在安住于自己本心,纯净洁净如凉爽清露。
Sañjātasaṃsaya jaṭito pitāmaho
因生起的疑惑,根深蒂固如同祖先般绵长。
Tassāgavesanapasuto’tyu’dīrayuṃ; ()
追寻该疑惑的行为持续延绵不绝。
§24
24.
Sutvāna taṃ sarasijayonino sadā
闻此处莲华盛开之事时,
Pāṇimhi vijjati varamattapotthakaṃ,
掌中常有一柄盛满美酒的酒壶,
Cattāricānanapadumāni dissare
可见四只白色如莲花般的手,
Gacchaṃ ayaṃpana puriso natādiso; ()
这人正缓步前行,显现庄重仪态;()
§25
25.
Suddhodanavhayavasudhādhipa’trajo
此人为善法之主净行者净多陀那之子,
Buddho bhavissati iti vedakovidā,
由此诸智慧觉者断知此人将成佛,
Koṇḍaññabhusurapamukhā dvijā tadā
当时,众生中如同公鹿领头的婆罗门等诸人,
Pabyākaruṃ tanu bahubhāsaṇena kiṃ; ()
以悲悯之心、长身丰说,思惟为何?
§26
26.
Ukkaṇṭhito sakabhavanā mahāmatī
那位怀有大智慧的同伴心怀热切,
Nikkhamma sattamadivasoti vissuto,
出世修行七天已久,清净无垢,
Āpāthagaṃ nijasavaṇañjalihi bho
以自己真诚恭敬的双手合十,
Taṃ byappathaṃ napivatha kiṃ yathāmataṃ; ()
为何不饮那横途可憎之物,依其所当?
§27
27.
Vedāgataṃ varapurisaṅgalakkhaṇaṃ
寂灭者(涅槃者)为贤人之特征,
Dehamhi vijjati samaṇassa gacchato,
游行时于身中现出沙门之像,
Andhā’va bho apagatarūpadassanā
如盲者渐失所见之貌,
Tumhe’pi kiṃ talahatha rūpadassanaṃ; ()
诸汝亦何必贪恋颜貌之相?
§28
28.
Nikkhamma chaḍḍitavibhavo mahākulā
离家出走,舍弃权势显赫之家族,
Suddhāsayo sugahiya pattacīvaraṃ,
心清净,具简衣袈,从容安住,
Pabbajjiyā’nahiramito bhavattaye
「比库出家者」是指无穷尽生死者。
Atthācaraṃ anugharamañjase’dhunā; ()
有关出家法仪的教导现今已趋于清晰纯正。
§29
29.
Suddhodanāvanipatino varoraso
清净贤明的摩揭陀族王子,通称淨多達那。
Eso samujjalasatapuññalakkhaṇo,
此人乃具备光明照耀圣德特征者,善行显著。
Vyāpārito kusalabalena bodhiyā
以善根力量所庇护,因觉悟而广布正法。
Hote’va gotamasamaṇo nasaṃsayo; ()
毫无怀疑且实为果德玛比库。
§30
30.
Disvā tapodhanamahiyantamañjase
见彼苦行财富之大威德者,
Ye mānavā sakasakavādamappayuṃ,
诸学童各自舍弃自己的学说,
Tabbādabandhanaviniveṭhanā paraṃ
超越彼等学说束缚之解脱,
Iccāhu paṇḍitapurisā yathāvato; ()
智者如实说此;
§31
31.
Dutā tadā surasi samappitañjalī
使者当时向天王合掌恭敬,
Rañño tamacchariyapavattimāharuṃ,
告知彼稀有之事件,
Addakkhi bhupati caramānamañjase
国王见彼行于正道
Piṇḍāya’thabbivariya sihapañjaraṃ; ()
为乞食故,如狮子笼之最胜者
§32
32.
Nā go siyā paṭhaminimujjanaṃ ka re
『非牛也』,彼作初次沉思
Yakkho siyā sahayamadassanaṃ ka re,
『或为亚卡』,彼作见其伴侣之思
De vo siyā gaganatalaṅgaṇañca re
『或为天人』,彼作行于虚空之思
Poso siyā yadi paṭiladdhamāha re; ()
『若为人者』,彼作已得大威力之思
§33
33.
Dūtenu’sāsiya magadhādhipo iti
「马嘎达国主派遣使者教令」者,
Vīmaṃsituṃ pakatimanaṅgahaṅgino,
「为审察彼具足诸支之本性」,
Pāhesi te padamanugammu’pāgamuṃ
「派遣彼等前往,随行至彼处」,
Saddhiṃ mahāsamaṇavarena paṇḍavaṃ; ()
「与大沙门中之最胜者一同前往般哒瓦」;
§34
34.
Vikkhālayaṃ mukhakamalaṃ kule kule
「于诸家族中,以乞食」,
Bhikkhāṭanena’ bhihaṭamissabhojanaṃ,
「洗净莲花般之口,携带混合之食物而来」,
Laddhā jigucchiya vasi paṇḍavācala-
获得厌离后,智者在般哒瓦吒喇山洞的荫凉处,善安坐而食;
Cchāyāya mārabhi sunisajja bhuñjituṃ; ()
当食物如犬呕吐物一般,一再进入智者具念的腹内时,
§35
35.
Bhattamhī kukkuravamathūpame muhuṃ
内脏与外部器官皆成为如是;
Antodaraṃ pavisati dhīmato sati,
彼具忍耐、具自制、具正知者。
Antāni bāhirakaraṇāni’vā’bhavuṃ
外部诸根成为边界,
Taṃkho sahī vasisanisampajaññavā; ()
彼具戒者,以正知而自制;
§36
36.
Pabbajjitaṃ sugahitapattacīvaraṃ
见彼出家者善持钵与衣,
Disvā ratiṃ pajahiya rājabhojane,
舍弃对王食之乐,
Siddhattha no tvamabhigamittha attanā
悉达多,汝亲自来到我等处,
Attānamovadiya pabhuñji bhojanaṃ; ()
教诫自己后,受用食物;
§37
37.
Dūtehi coditahadayo dayādhano
被使者们激励之心,具悲悯之财,
So māgadho narapati tena pāvisi,
彼马嘎达国王因此而入城,
Yenā’si paṇḍavagiri bhadravāhanaṃ
彼往般达瓦吉利,登上贤车山,
Āruyha dassanarasaghedhalocano; ()
以见之味渴求之眼;
§38
38.
Aññāya sākiyakulasambhavaṃ vasiṃ
知晓释迦族出身之自在者,
Rājā pasidiya ariye’riyāpathe,
王于圣者之圣道中生信,
Mā kāhase sakha iti dukkaraṃ kharaṃ
『友,莫作难行粗重之事』,
Rajjena taṃnarapavaraṃ pavārayi; ()
以王位劝请彼人中上尊;
§39
39.
Rajjena kiṃ tava caturaṇṇavāvadhiṃ
「对你而言,王权有何用?它的范围不过四大洲而已。」
Rajjaṃ nijaṃ pajahiya āgatassa me,
「我舍弃自己的王国而来,」
Bodhiṃ pabujjhiya paṭhamaṃ tathāsati
「觉悟菩提之后,首先如是忆念,」
Āgacchataṃ mama vijitantya’voca naṃ; ()
「我来到征服者面前。」他如是对他说。
§40
40.
Datvā paṭissavamatha bhumibhattuno
「于是,地主给予承诺之后,」
Lokassa locanamaṇitoraṇākule,
「在世间眼宝、城门之处拥挤的地方,」
Dīghañjase vasi ṭhapitaṅghipaṅkajo
长时住于迪嘎难迦,安立足莲于彼处,
Āḷārākaṃ isipavaraṃ upāvisi; ()
前往阿拉拉咖仙人之最胜者处;
§41
41.
Patvāna kiṃ kusalagavesi so vasi
抵达后,彼寻求善者住者,
Āḷārakaṃ virajamuḷārajhāyinaṃ,
向阿拉拉咖——离尘、无垢、禅修者——
Icchāmahanti’si tava santike’dhunā
说道:『我今欲于汝座前,
Dhammaṃ samācaritumidhāgato bruvi; ()
修行此法,故来此处。』
§42
42.
Sutvāna taṃ tatiyamarūpikaṃ vasi
听闻彼第三无色定之后,自在者
Jhānaṃ viyākari paṭiladdhamattanā,
以自己所证得之力,解说禅那,
Khippaṃ taponidhipaguṇaṃ akāsi taṃ
迅速地使彼具足苦行宝藏之
Dhammaṃ sakācariyanayā’valambiya; ()
法,依自己老师之方法而受持;
§43
43.
Nā’yaṃ vasi tanutarasaddhayā mamaṃ
此自在者不会以微薄之信
Dhammaṃ sayaṃ samadhigataṃ viyākare,
解说我自己所证得之法,
Gosāmiko yathariva pañcagorasaṃ
犹如牛主享用五种牛味
Addhāphalaṃ anubhavatīti tintiya; ()
半月果报,如是受用。
§44
44.
Kālāma dve adhigatajhānasambhavaṃ
咖拉玛!汝已证得二禅所生之
Tvaṃ yāvatāsukha manubhosi maṃ vada,
乐,汝享受多少乐?请告我。
Puṭṭhassa tassi’ti nacakiñci bhāviyaṃ
被问之彼,无所有者无任何所有
Ākiñcanaṃ avaca akiñcanālayo; ()
无所有住者说无所有。
§45
45.
Saṃvijjare mamapaki imassi’ve’sino
「愿此行者之信、念、精进、定、慧」
Saddhāsatīvīriyasamādhibuddhiyo,
「诸善法于我亦得成就」,
Evaṃ vitakkiya naciraṃ katussaho
如是思惟后不久即作努力,
Jhānaṃ labhī tatīyamarūpikaṃ vasī;
得禅那,得第三无色定,成为自在者;
§46
46.
Yaṃ kho tuvaṃ viharasi jhātamapakpito
「汝所住之禅那,已退失而远离」,
Sampajja sampati viharāmahanti taṃ,
「我今现证而住」,如是说。
Āḷāri’si varapurisena sāvito
「阿拉喇以殊胜之人而被告知」
Lābhā’vusotyavaca suladdhamāvuso;
「『友,得利益矣』,彼说『友,善得矣』」
§47
47.
Jānāmi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ
「『我知尊师之教法,如汝所知』」
Jānāsi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ,
「『我知尊师之教法,如汝所知』」
Tvaṃ tādiso ahamapi yādiso bhave
「『汝如是者,我亦应如是』」
Tvaṃ yādiso ahamapaki tādiso bhave;
「『汝如是者,我亦应如是』」
§48
48.
Ehā’vuso samaṇa mayaṃ ubho janā
「来吧,朋友沙门,我们两人」
Kāhāmi’to pariharaṇaṃ gaṇassi’daṃ,
「我将如何避开这群众?」
Vatvāna ācariyasamānako sakaṃ
说完后,与老师相等者,自己的
Sissaṃ akā tamasamamattanā samaṃ; ()
弟子,使之与自己同等于暗
§49
49.
Dhammopya’yaṃ nabhavati nibbidāya vā
此法也不成为厌离
Bodhāyavā navupasamāya kevalaṃ,
或觉悟,或寂止,唯独
Āruppabhumiyamupapattiyā siyā
于无色界地之往生,可能有。
Iccānalaṅkariya tato apakkami; ()
如是,阿纳喇咖利亚从彼处离去。
§50
50.
Kālamato uparivisesamuddako
命终后,更上殊胜之证得者,
Jaññā’tya’yaṃ sumariya rāmaputtako,
应知此拉玛子,善忆念者,
Patvā’ssamaṃ samadhigataṃ tvayā’pa’haṃ
得达汝所证得之寂静境界,我亦
Dhammaṃ samācaritumidhāgato’bruvi; ()
来此为行此法,如是说。
§51
51.
Ñatvā sakācariyamatañhi buddhimā
「知晓自己老师的见解后,具慧者」
Dhammañcare mama samayo ca tādiso,
「应行法,我的时机也正是如此,」
Vatve’vamuddakavasi khipakpamattano
「如是说后,水行者迅速地自己」
Sikkhesi pāvacanapathe tapodhanaṃ; ()
「教导了那位苦行富者言说之道;」
§52
52.
Saddhāya maṃ sakasamayā’nusāsako
「以信心,从自己的教法,教导者」
Addhā samādhijaphalamāhare’tya’yaṃ,
「必定说:『这位将获得定的果报。』」
Cintāparo varapuriso arūpikaṃ
思虑第一之胜人,无色
Jhānaṃ valañjasi katamantya’pucchi naṃ; ()
禅那,瓦兰迦西问彼:『何者为最上?』
§53
53.
Sutvā tamuddakavasi santamānaso
闻已,彼伍达咖瓦西心寂静,
Santaṃhi’daṃ paramamidanti bhāviyaṃ,
『此寂静者,此为最上』如是思惟,
Sāmaṃ valañjanakamarūpabhumikaṃ
自己瓦兰迦那咖之无色地
Jhānaṃ catutthakamavikampamāharī; ()
禅那第四,无动摇者,彼说示。
§54
54.
Saṃvijjare mamapi manoniketane
愿在我的意之住处中亦得成就
Saddhādisagguṇaratanāni’massi’va,
信等善德之宝,如同『有』一般,
Evaṃsaraṃ naciramarūpikaṃ vasi
如是忆念不久住于无色界,
Jhānaṃ labhī vīriyabalenavā’ntamaṃ; ()
以精进力获得最上禅那;
§55
55.
Laddhaṃ tayā yamadhigatanti tammayā
汝所得者,以『已证得』之语
Ārocite samaṇa vare’sipuṅgavo,
向沙门上首牛王告知,
Amhe gaṇaṃ supariharāmu’bho’timaṃ
「友,我们将善护群众」,说此语已,
Vatvā tamācariyadhurena mānayi; ()
以老师之担而尊重彼;
§56
56.
Nā’yaṃ patho bhavaparimuttiyā siyā
「此道不应是为了脱离有之道,
Addhābhave mamapaki bhavaggapattiyā,
确实在有中,我方有到达有顶之得」,
Evaṃ vavatthitahadayo mahādayo
如是决定心之大悲者,
Nibbijjaso tadapagato’nalaṃiti; ()
厌离彼,离去,说「不适合」;
§57
57.
Mokkhesako jitavaravāraṇakkamo
解脱者,胜象步之征服者
Ekocaraṃ vasi magadhesu cārikaṃ,
独行自在者,于马嘎达诸国游行
Senānivissunnigamo yahiṃsiyā
军队驻扎之村落,于彼处受害
Taṃ tāpasālayamuruvelamosari; ()
彼趣向彼苦行者住处,伍儒韦喇
§58
58.
Addakkhi so hariṇavihaṅgamākulaṃ
彼见鹿鸟群集
Mandānileritatarusaṇḍamaṇḍitaṃ,
微风吹动树丛庄严
Nerañjarāsalilapavāhasitalaṃ
尼连禅河水流冲刷而清凉
Pāsādikaṃ paramatapovanaṃ tahiṃ; ()
彼处有殊胜的最上苦行林
§59
59.
Antojaṭaṃ jaṭilajaṭā’livumbita-
内心纠结如结发者发髻缠绕的
Pādambujo vijaṭayituṃ ghaṭaṃ vasī,
莲足,自制者努力解开
Attāhitāpanapaṭipattiyā tahiṃ
以自利利他的行道于彼处
Vijjādhare jaṭilavare pasādayī; ()
使持明结发者中的殊胜者生信
§60
60. Sañcārito janapadacārikaṃ tadā
六十、彼时游行诸聚落,
Patvā tapovanamatha pañcavaggiyā,
抵达苦行林后,五群比库
Bhikkhu mahāpurisamupaṭṭhahiṃsu taṃ
侍奉彼大丈夫,
Āraddhadukkarakiriyaṃ yathābalaṃ. ()
各随己力行精勤苦行。
§61
61. Dhīro’tidukkarapaṭipattipūrako
六十一、坚固者圆满极难行道,
Dantāni vīsatidasanehi vīsati,
以二十齿咬断二十根藤,
Tāluṃ nirumhiya rasanāya cetasā
以舌抵上颚,以心
Cittaṃ nipīḷayi paritāpayi tahiṃ. ()
压迫心,使其苦恼于彼处。
§62
62. Paggayha muddhani balavā’tidubbalaṃ
62. 如同强力者抓住头顶,压制弱者,
Nipphīḷaye yathariva dhīmato tathā,
如智者那样压迫,
Attāhitāpanapasutassa paggharuṃ
从专注于自我折磨者身上流出的
Kacchādinā’dhīkatarasedabindavo; ()
汗珠,以腋窝等处为主而增多。
§63
63. Maggobhavatya’yamiti bodhisiddhiyā
「此道将成就菩提」,
Appāṇakaṃ paṭipada mācaraṃ ciraṃ,
长久行持无死之道,
Vāsaṃ akā vasi mukhato ca nāsato
住于瓦萨期,从口与鼻
Assāsamappaṭipaṭimo’parundhiya; ()
入出息反复地阻止;
§64
64.
Ruddhesu tesva’ pihitasotarandhato
当那些被阻断、孔道被闭塞时,
Vāto’bhinikkhami adhimattanissano,
风从极度用力而向外冲出,
Kammāragaggarimukhato ravo bhusaṃ
如同从铁匠风箱口发出的声音极其响亮,
Niggacchate abhidhamanena seyyathā; ()
当用力吹动时那样;
§65
65.
Yāvedanā kharasikharena jāyare
当以锐利的刀尖刺入,
Sīsassa vijjhanasamaye sukhatthino,
欲求安乐者的头部之时,所生起的那种受,
Evaṃ tadā kaṭhinasirorujā’bhavuṃ
如是,彼时生起了剧烈的头痛,
Ruddhānilassa hi mukhakaṇṇanāsato; ()
因为风从口、耳、鼻被阻塞之故;
§66
66.
Vātābhighātanasamaye sudhimato
当风击之时,于具慧者
Sīse’bhavuṃ punarapisisavedanā,
头部生起了再度的剧烈头痛,
Daḷhena yo sirasi varattakena yaṃ
以坚固的头巾,彼于头部
Daḷhaṃ dade yathariva sisaveṭhanaṃ; ()
给予坚固的,如同头部的包裹;
§67
67.
Sammā nirumhitamukhakaṇṇanāsato
完全封闭了口、耳、鼻,
Dhīro samīraṇamuparundhicu’ttariṃ,
坚定者更进一步地阻止了风。
Gabbhantaraṃ kharataravedanā’turaṃ
胎内受粗猛受所逼迫
Vātā’bhimanthiya parikantayuṃ tato; ()
风从彼处搅动切割;
§68
68.
Goghātako caturataro vikattaye
屠牛者以四倍之力切割
Kucchiṃ gavaṃ tikhiṇavikantanena ce,
若以锐利之刀切割牛腹
Ruddhātileha’nariyamaggagāmino
阻塞油舐、非圣道行者
Jātā tathā kharatara kucchivedanā; ()
如是生起更粗猛之腹受
§69
69.
Appānakaṃ punarapi jhānamācaraṃ
无息之禅那行者
Vīro samīraṇa muparundhi sabbathā,
勇者于一切处完全止息呼吸
Cīntubbhavaṃ sakamukhakaṇṇanāsagaṃ
思惟从自己口、耳、鼻而生者
Tenā’si kāyikadaratho dhitīmato; ()
由此,具坚固者之身体疲劳生起
§70
70.
Daḷhaṃ ubho carapurisā mahabbalā
两位强壮有力之行者
Bāhāsu gaṇhiya purisaṃ’tidubbalaṃ,
以双臂捉持极虚弱之人
Aṅgārakāsuyamahitāpayantice
炭火坑以大热煎熬彼时
So tādisiṃ anubhavi dukkhavedanaṃ; ()
彼体验如是之苦受
§71
71.
Khittaṃ kaliṅgaramivakāvidevatā
如被投掷之迦陵伽布,诸天神
Ruddhānilubbhavakharavedanāturaṃ,
见彼勇者被阻气息、被压迫、粗重受所苦
Vīraṃ vilokiya patitaṃ tapovane
倒卧于苦行林中
Pabyākaruṃka varapuriso mato iti; ()
诸人宣告:『此胜人已死』
§72
72.
Kālaṃkarotya’yamiti kāci devatā
「『此人正在作时』者,某位天人(如是说)」,
Nocāhukiṃ taditara devatā vataṃ,
「『他未说何事』者,其他天人如是说」,
Asse’va gotamasamaṇassa mārisā
「『诸友,应向果德玛沙门』」,
Ārocayuṃ viharaṇamīdisaṃiti; ()
「『告知如此之住』」(如是说);
§73
73.
Yaṃnūna’haṃ paṭipadaheyyamāyatiṃ
「『我今何不为未来』」,
Āhārayāpanaharaṇāya sabbaso,
「『完全准备食物维持之摄取』」,
Evaṃ sacintayi karuṇāya coditā
如是,受悲悯所驱策而思量,
Tā devatā tuvaṭumupecca gotamaṃ; ()
诸天人迅速前往果德玛处;
§74
74.
Ārocayuṃ yadipana niccabhojano-
禀告道:若彼为常食者——
Pacchedanaṃ samaṇatuvaṃ karissasi,
『你将对那沙门行断绝之事』
Kāhāma te mayamitilomakupato
「我们将从此毛孔为汝取出」
Dibbojamokiriya sariratappaṇaṃ; ()
『以天界精华[Pali: mokiriya,义不明,疑为「散布/倾注」之意],令身得滋润满足』
§75
75.
Ghāsassachedanavīriyaṃ karomi ce
『若我精勤于断绝[粗劣]饮食[之苦行]』
Yāpenti tā madhura sudhārasena maṃ,
『彼等以甘甜如甘露之美味滋养我』
Tenā’bhiyāpanavidhimicchato sato
『于是,对那欲求充养之道而具念者[而言]』
Taṃkhotapaṃ nabhavati kiṃ musā mamaṃ; ()
『彼热诚并非虚假于我』者,此言我并无妄语;
§76
76.
Nālanti so kuhanavasena devatā-
彼天人以欺诳之道,实无以惑乱之,
Vimhāpaneti’ha nijadehatappaṇaṃ,
于此以自身苦行炙热之举令人惊叹,
Evaṃ anussariya’nuvāsaraṃ vasī
如是随念、随忆,自在者
Āhāramāhari virasaṃ parittakaṃ; ()
携来无味、少量之食物;
§77
77.
Svācelako vicarikarāpalekhaṇo
彼为衣垢者、游行者、不涂油者
Ācāramuttya’bhavi nacehitiṭṭhiko,
以行持之解脱而成,非于此处住立者,
Uddissakaṃ abhihaṭakaṃ nimantanaṃ
特请、送来、邀请
Nāsādayi piṭakakalopikumbhikaṃ; ()
不受用,篮、钵、瓶
§78
78.
So daṇḍamuggaramusale’ḷakantaraṃ
彼不食用杖、锤、杵、犁、斧之间
Pāyantigabbhinipanitīhi cā’haṭaṃ,
由孕妇、产妇所携来、所持来者,
Sāmakkhikāvisaya muhinnamekikaṃ
共同所有之领域、迷乱者、单独者
Saṅkittinodanamapi nābhisādayī; ()
所堆积、所储藏者,亦不受用;
§79
79.
Sovīrakaṃ napivi suraṃ namerayaṃ
彼不饮用酸粥、不饮用酒、不饮用米酒
Sukkhāmakaṃ yadapi tikovisuddhikaṃ,
干鱼,即使是三重清净者,
So macchamaṃsakavikatiṃ paṭikkhipi
彼拒绝鱼肉之变易食
Appekadā tapasi nirāmagandhiko; ()
有时彼以苦行为无臭者
§80
80.
So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃ
彼从七托钵处渐次减少
Yāvekamāhari kabalaṃ balatthiko,
乃至从一处持来一团食,为力故
So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃ
彼从七托钵处渐次减少
Ekaṃ kulaṃ upagami yāva bhikkhituṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
乃至往诣一家为乞食
§81
81.
Ekāya dīhipi ticatūhi pañcahi
以一日、二日、三日、四日、五日
Dinnaṃ paṭiggahi chahi dattisattahi,
所施与者,他受取;以六日、七日
Ekāhikappabhutikamaddhamāsikaṃ
从一日开始的、半月的
Mūlaṃ sayaṃ patitaphalaṃ pabhuñji so; ()
根、自落果,他食用;
§82
82.
Sāmākataṇḍulamathasākamaddakaṃ
萨玛咖米、米、芝麻、豆、麦
Nīvārakuṇḍakahaṭadaddulādikaṃ,
尼瓦拉米、昆达咖米、去壳大麦、哒度喇等
Piññākagomayatiṇa jhāmakodanaṃ
彼勇士食用了糠饼、牛粪、草、焦饭,
Vīro mahāvikaṭamapānubhuñji so; ()
以及极大的变质食物;
§83
83.
Thokaṃ pivi pakasatamitaṃ hareṇuka-
少量饮用了百倍稀释的哈雷努咖
Yūsaṃ tathā canaka kulatthamuggajaṃ,
汤汁,以及鹰嘴豆、马豆、绿豆所生之汤,
So appabhojanaparamo sajīvitaṃ
彼以极少食为最上,维持生命,
Ekena yāpayi tilataṇḍulena’pi; ()
甚至以一粒胡麻或一粒米粒而度日;
§84
84.
Sāṇammasāṇa?Jina’jinakkhipacchava-
麻布、粗麻布、亚麻布、亚麻布碎片、
Dussaṃ tirīṭakakusavākacīrakaṃ,
棉布、提利德咖草、咖萨草、瓦咖草、吉拉咖树皮布,
So kesakambalamapivāḷakambala
彼持发毛毯、亦持瓦拉咖毯、
Moḷukapakkhikaphalakānya’dhārayi; ()
摩卢咖草毯、帕基咖草毯、帕拉咖树皮布及其他;
§85
85.
Dubbaṇṇanattakamayamaggapuggalo
劣色、破烂、污秽、道路上之人,
Appekadā paridahi paṃsukūlakaṃ,
有时披着尘堆衣。
Attantapovaraṇa parāyaṇo bhavi
他成为以自我折磨为最上、为归依者
So massukuntalatanulomalocako; ()
他是观察须发卷曲、身毛竖立者
§86
86.
Ubbhaṭṭhako’bhavi parivajjitāsano
他成为常立者、舍弃坐卧者
Ukkaṭṭhamukkuṭikavataṃ adhiṭṭhahī,
他受持蹲踞、蹲坐之誓
Uddhaggakaṇṭakavīsame apassaye
在竖立荆棘、不平之卧处
Seyyaṃ akā tadupariṭhānacaṅkamaṃ; ()
他作卧,于其上作站立与经行
§87
87.
So sāyatatiyakamudakāvarohaṇa-
彼具足于第三时分之水下降
Yutto pavāhayitumaghaṃ samussa hī,
确实为使雨云降下而激励,
Ātāpayaṃ iti paritāpayaṃ sakaṃ
『热诚』者,即热恼自己
Dehaṃ ciraṃ parihari pāpabhīruko; ()
之身体,畏惧恶者长久守护;
§88
88.
Yo nekahāyanagaṇiko’tthi’tinduka-
有多年数之
Rukkhassa kho papaṭikajātakhāṇuko,
印度枣树之树皮所生之树洞,
Evaṃ tathā papaṭikajātamattano
如是,如同薄饼般生起的自己的
Gattañca sannivitarajomalaṃ bhavi; ()
身体,成为覆盖着尘垢污秽的;
§89
89.
Sovā paro natu parivajjayī rajo-
他睡眠,却不以手避开尘土
Jallāni kajjalamalināni pāṇinā,
污垢、煤烟、污秽之物,
Dehaṃ subhojanajahanena jajjaraṃ
以美食所生的脂肪使身体衰老,
Telaṃ vilepiya rajasā’bhithūlayī; ()
涂抹油脂,以尘土使之增厚;
§90
90.
So dve’kapassayikavataṃ papūrayī
彼圆满了二种一衣支之誓
Āpānako’ bhavi phalake’pi thaṇḍile,
以板为饮水器,以地为座
Seyyaṃ akāka vihari vivekakāmavā
作卧,乐远离而住
Ajjhogahaṃ adutiyako mahāvanaṃ; ()
独自无伴侣地深入大林;
§91
91.
Pāṇe ime visamagate’tikhuddake
「这些众生行于不平之地,极微小」
Nā’haṃ vadhissamiti paṭicca’nuddayaṃ,
「我不杀害」,缘于悲悯
Ussāvamaddanahirabhīrutāya so
因践踏、压榨、伤害、恐怖之故,彼
Nātho abhikkami ca sato paṭikkami; ()
护者正念地前进与后退;
§92
92.
Ninnatthalā vanagahanā vanāsayo
低洼之地、森林密处、林中住所
Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ migo yathā,
如鹿舍弃低洼之地与森林密处,
Hīto vipassiya vipinopage jane
舍离毗婆尸之林苑中的人群
Tāsābhibhū papanati evamevakho; ()
如是,彼恐怖之征服者前往。
§93
93.
Disvāna luddakavanakammikādayo
见到猎人、林中作业者等
Gopālake tiṇanaḷakaṭṭhahārake,
牧牛者、取草芦苇薪柴者
Mācaddasaṃ ahamapi tetya’yaṃjano
我亦不令彼等见我此身
Mā maṃ vipassatu samadhiṭṭhahaṃ vataṃ; ()
愿彼等不见我已住立于誓愿
§94
94.
Ekovasaṅgaṇikavihārabhītiyā
因独住林中之怖畏
Ninnatthalā vanagahanā taponidhī,
离开浅处之密林,苦行之住处
Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ papāta so
低洼之地、森林密处、悬崖峭壁
Tassāsi tādisi pavivittatā tadā; ()
彼时,彼有如是之远离独处;
§95
95.
Yasmiṃvane caratamavītarāgīnaṃ
于彼林中,未离贪者行走时
Romuggamo caraṇatalāni kampare,
毛发竖立,足底颤抖,
Disvāna bhiṃsaṇakavanaṃ tathāvidhaṃ
见如是可怖之林
Ajjhogahaṃ vasi pavivekakāmavā; ()
乐远离者入而住。
§96
96.
Ussāvapātatasamaye’ntaraṭṭhake
「在露水降落之时」者,在冬季中间。
Hemantike sisiratarāya rattiyā,
「在冬季极寒之夜」者,
Abbhāvakāsika mabhipūrayi vataṃ
「露地住者圆满誓愿」者,
Kicchaṃ vasi vasi vanasaṇḍago divā; ()
「艰苦地住,日间住于林丛中」者,
§97
97.
Gimhotu pacchimadivasantare divā
「而在热季最后日期之间,日间」者,
Abbhāvakāsikadhutadhammapūrako,
「露地住头陀法圆满者」者,
Rattiṃ vane vihari javaṭṭhikānyu’pa
夜间住于林中,依止爪哇提咖
Nissāya so asayi susānabhūmiyaṃ; ()
彼卧于冢间地;
§98
98.
Buddhaṅkuraṃ upagamiyo’ṭhubhanti’pi
诸牛群亦前往佛塔处,站立
Omuttayantipi rajaso’kiranti’pi,
亦撒尿,亦撒粪
Gomaṇḍalā savaṇakhilesu daṇḍakaṃ
牧牛者于木桩处给予棍杖
Datvā vadāpayitumupakkamanti’pi; ()
亦开始令其说
§99
99.
Sovādhivāsayi satimā upekkhako
彼以念、以舍而安住
Taṃvedanaṃ kaṭukaka manaññavediyaṃ,
彼感受彼受——苦者、非乐者
Dukkhe sukhe sumati tulāsarikkhako
于苦于乐,善慧者如秤杆之平衡者
Bālesu tesva’pi navikopayimanaṃ; ()
于诸愚者中亦不令动摇
§100
100.
Āhāratappaṇavidhinā visuddhi’ti
以食物热恼之法而清净
Eke vadanti’ha samaṇāññatitthiyā,
有些人在此说:「外道沙门们,」
Kolādibhojanavikatiṃ tathāvidhaṃ
「如枣椰等食物之变化,如是种种,」
Appicchatāya’nubhavi suddhikāmavā; ()
「为少欲故,或为清净欲者所受用;」
§101
101.
「一百零一。」
Appojabhojanavikatiṃ pabhuñjato
「受用少量食物之变化者,」
Khattiṃsalakkhaṇasiriyā samujjalaṃ,
「以三十二相之光辉而辉耀,」
Kāyo suraddumaruciro’dhimattaka-
身体如苏拉树般美丽,超越极限的
Sīmānamaṭṭhikataca māpadhīmato; ()
界限之骨架,非愚钝者所有;
Pabbānivā asitalanāsva’sitika-
如山节般黑色的指甲与黑色的
Vallisu unnata’vanatāni seyyathā,
筋脉,高起与低下之处,犹如
Āsuṃ tathā karacaraṇādikāni’pi
彼身躯之手足等亦
Tassu’nnatonata’vayavāti viggahe; ()
如是有高起与低下之肢体。
§103
103.
Mokkhesino karabhapadaṃva nissiriṃ
欲求解脱者之驼足如无肉,
Nimmaṃsa mānisada mahū sirimato;
具威德者之人座无肉亦如是;
Tassu’ntatāvanatakapiṭṭhikaṇṭako
其弯曲低垂之背脊棘刺,
Āsi yathāvalayitavaṭṭanāvali; ()
如同环绕旋转之环列;()
§104
104.
Gopāṇasi sithilitabandhanā jara-
如同牛栏之绳索松弛老旧,
Sāḷāya heṭṭhupariṭhite’va dhīmato,
智者之身如同上下围绕之老屋,
Nimmaṃsalohitakakalebare pya’va-
于此无肉无血之筋骨身躯中,
Bhaggā bhavuṃ pavisamaphāsukāvalī; ()
诸触之行列已破坏、已断绝;
§105
105.
Appaṃ kubhojanavikatiṃ pabhuñjano
少量食用粗劣之食物,
Tassa’kkhikūpagayugalakkhitārakā,
彼之双眼如井口,其瞳孔
Okkāyikā abhavu magādhagā tadā
当时沉降,如马嘎达地方之
Gambhīrakupagadakatārakāka viya; ()
深井中沉没之星辰;
§106
106.
Vātātapena’ bhiphusito yathā’maka-
如被风日所侵袭之葫芦,
Cchinno’bhisamphuṭani alābu tittako,
被切断、被完全覆盖,成为苦瓜,
Sīsacchavī sukhumachavissa bhojano-
头皮因细皮之食物切断而
Pacchedanena’bhiphuṭitā ṭhitaṃ tathā; ()
被触及,如是而住;
§107
107.
Tassodaracchavi pana piṭṭhikaṇṭakaṃ
然而彼之腹皮粘附于背骨,
Alliyi so muni malamuttamocako,
彼牟尼、垢与最上之解脱者,
Okujjito paripati pūtimūlaka-
俯伏倒地,腐烂根本
Lomāni tabbapugalitāni bhūmiyaṃ; ()
毛发因热而脱落于地;
§108
108.
So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅgapāṇinā
彼以背脊荆棘所缠之手
Kucchicchaviṃ phusitumito parāmasi,
欲触腹皮而触摸,
So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅakgapāṇinā
彼以背脊荆棘所缠之手
Kucchicchaviṃ phusitumito parāmasi; () (Yamakabandhanaṃ)
欲触腹皮而触摸;(双连结)
§109
109.
Kālonukho varapuriso’ti no tathā
「此优秀之人,肤色黑暗」——并非如此,
Sāmonukho napi nanumaṅguracchavi,
「肤色沙门黑,亦非指甲肢体黑」,
Āsuṃ tadā kavimatikathāparā narā
当时诗人们以智慧议论说:
Disvā malaggahitamasobhanacchaviṃ; ()
「见其为垢所执持,肤色不美净。」
§110
110.
Ye santī sampatī samaṇā’bhavuṃ pure
「过去曾有诸沙门,具足成就者」
Attantapā tapasi anāgate siyuṃ,
「未来亦将有自苦者,以苦行折磨自己」
Te vedanaṃ kaṭukamitodhikaṃ kimu
「彼等感受此剧烈苦受,何以」
Vedenti vedayu mabhivedayissare; ()
「已感受、正感受、将感受?」
§111
111.
Īhāya dukkarakiriyāyi’māya’pi
「依此难行之行,以及此」
Neva’jjhagā yamariyañāṇadassanaṃ,
未证得圣智见,
Attūpatāpanakasirassa kevalaṃ
仅得自我折磨之苦头,
Bhāgī bhavi anariyamaggagāmiso; ()
成为非圣道行者之分享者;
§112
112.
Saṃsāre sātisāre barataradarathe saṃsaraṃ saccasandho
于轮回、极轮回、极可怖畏之轮回中流转,真实结缚者
Khedevedesi devāsiranarasaraṇoesayaṃsattasantiṃ,
令天、阿修罗、人之归依处疲厭,寻求彼众生之寂静,
Dhīrovīrovaroyopabhavabhavabhayopāpatāpabbipatto
『勇者』『英雄』『最胜者』『生起者』『有畏者』『堕落者』『热恼者』『到达者』
Āyogaṃ yogiyogī parihari hirimāevamevacchavassaṃ; () (Muttāhāra bandhanaṃ)
『瑜伽』『瑜伽者』『瑜伽行者』应舍弃,『惭』『如是』『如是』『六十年』;()(『解脱』『束缚』)
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hakayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne mahābodhisattassa mahā padhānānuyogappavattiparidīpo ekādasamosaggo.
如是,由名为『梅达难德』之行者所造,于一切诗人心喜悦施与之因,于《胜者种姓灯》中,于不远因中,大菩萨大精勤修习行相之阐明,第十一品。
§1
1.
Kāmaṃ kāmasukhallikā’nuyogo
『欲』『欲乐耽溺』『随行』
Hīno’natthakaro’tya’ne(’karūpaṃ),
『下劣』『无义利作者』『于彼』『作色』
Cintetvāna tapovanaṃ vimānā
『思惟』『苦行林』『离宫殿』
Tvaṃ siddhatthu’pagamma kāhase kiṃ; ()
汝接近成就而作何事?
§2
2.
Konāma’ntu’patāpanā’nuyutto
何名为热恼随行者
Patto hoti sukhappadaṃ kadāci,
曾得达乐道,
Tasmā attu’patāpanā’nuyogo
是故热恼随行
Hīno’natthakaro’ti cintayassu; ()
应思惟为下劣无义利者;
§3
3.
Attānaṃ sayamevamovaditvā
自己如是教诫自己后
Piṇḍāyā’nugharaṃ caritva laddhaṃ,
行乞食于家家之后,所得之
Bhattaṃ bhuttavato sakamhi kāye
食已食者,于自身中
Āsuṃ pākatikāni lakkhaṇāni, ()
有平常之诸相,
§4
4.
Hīnantadvayavajjanena jātu
以舍离低劣与高举二边故,于彼
Ñāṇukkaṃsagatamhi tamhi vīre,
智增上之勇者,
Bodhāyū’pasamāya nibbidāya
为觉悟、为寂止、为厌离
Ukkaṭṭhaṃ paṭipattimācarante; ()
行持最上精勤者
§5
5.
Chabbassānya’nidukkaraṃ karitvā
六年行难行之后
Bodhiṃ nājjhagato subhojanāni,
未证菩提,食美食
Bhuñjanto kimu kubbate’ padhānā
从精勤退失,作何为
Vibbhanto iti pañcavaggiyāyaṃ; ()
此五群比库如是说
§6
6.
Madaditvā sikataṃ sinehaladdhā
得润泽后,如沙得水
Kevā’suṃ samaṇaṃ hi’maṃ upecca,
「谁能亲近此沙门?」
Ko mūḷho’dhigamādhigantumicche
「哪个愚者希望证得所应证得之法?」
Cintetvā migadāyamotariṃsu; ()
如是思惟后,彼等下至鹿野苑;
§7
7.
Senānīnigame tadāni seṭṭhi-
尔时,在将军村中,长者之女
Dhītā sāmikulaṃ alaṅkatā’si,
已装饰好,前往夫家,
Bhārenā’vanataṅginī kucānaṃ
因乳房之重量而身躯弯曲
Haṃsivā’lasagāminī sujātā; ()
名为苏嘉德者,前往汉西瓦拉村;
§8
8.
Jāte patthitapatthanāsamiddhe
当所愿之愿成就时,
Rukkhā’dhiggahitāya devatāya,
为了恭敬那住于树上的天人,
Kātuṃ sābalikammaka mānayitvā
欲行供养业,
Dhenū laṭṭhivanopagā sahassaṃ; ()
千头母牛前往杖林;
§9
9.
Tāsaṃ pañcasatāni duddhakhīraṃ
从彼等中挤取五百头之乳
Pāyetvā katapuna yāvatā’ḍhadhenū,
令饮用后,凡有半数母牛,
Khīrānaṃ parivattanaṃ vidhāya
施设乳汁之转换,
Paccūsamhi dudoha tā’ḍhadhenū; ()
于清晨挤取彼等半数母牛之乳;
§10
10.
Missetvā sayamevava duddhakhīraṃ
混合自己所挤之乳,
Pāyāsaṃ pacituṃ samārabhittha,
开始煮制乳粥,
Devā tattha sudhārasaṃ khipitvā
诸天人于彼处投入甘露味。
Ārakkhādimakaṃsu uddhanasmiṃ; ()
「阿拉卡迪玛咖」者,在偈颂中;
§11
11.
Tassā’si himāvācalo’padhānaṃ
「彼之喜玛瓦差罗为依靠」
Pallaṅko pathavitalaṃ ahū ce,
「卧榻若是大地表面,」
Hatthā pacchimapubbasāgaresu
「双手在西海与东海,」
Pādā dakkhiṇasāgare bhaviṃsū; ()
「双足在南海;」
§12
12.
Uggantvā tiṇajāti nāhirandhā
「生起之草类不能遮蔽」
Tassā’hacca ṭhitā nabhaṃ asesaṃ,
彼之足所立处,无余虚空
Chādesuṃ caraṇuṭṭhitā’ssa kaṇha-
被其足底所生之黑色
Sīsā’jānuyugā’pya’kaṇhakīṭā; ()
黑头、黑膝、黑踝之黑虫所覆;
§13
13.
Cattāro sakuṇā catuddisāhi
四只鸟从四方
Patvā tappadapañjaraṃ vivaṇṇā,
来到彼足笼,变色
Setā’suṃ puthumīḷbhapabbatassa
于广大伊喇山成为白色
Sīse caṅkami so alimpamāno; ()
彼于头上行走而不沾污;
§14
14.
Iccevaṃ sumati’ṭṭhapākadāni
如是善慧见此等煮饭之时
Passitvā supināni pañca niṭṭhaṃ,
所见五梦已成就,
Patto ajja bhavāmahanti buddho
今日我已得成佛陀,
Nigrodhaṃ samupecca sannisīdi; ()
前往尼拘律树后坐下;
§15
15.
Sodhetaṃ sahitā tu puṇṇadāsī
彼与富那陀夷一同清扫
Paccūse vaṭamūlapubbasele,
清晨时分,在榕树根处的东侧岩石上,
Taṃ lokekaraviṃ virājamānaṃ
见彼世间唯一日轮正辉耀着,
Disvā’voca sujātametamatthaṃ; ()
苏嘉德对彼说此义:
§16
16.
Lakkhagghaṃ haripātimāharitvā
取来值百千之黄金盘后,
Sā āvajjayi pakkabhājanaṃ so,
彼女倾注熟食容器,彼者
Pāyāso vinivaṭṭito ṭhito’si
乳粥已转出,汝立于此
Tāyaṃ pokkharapattatova’toyaṃ; ()
彼水如荷叶上之水珠;
§17
17.
Sā aññāya suvaṇṇapātiyā taṃ
彼女知已,以金钵
Chādetvā muditā pasantacittā
覆盖之,心喜悦寂静,
Gantvā maṇḍana maṇḍitā sasīse
前往装饰处,头上作装饰,
Katvā pūjayi bhojanaṃ sujātā; ()
苏嘉德供养食物;
§18
18.
Kālaṃ ettakamevabodhisattaṃ
时至此量,菩萨
Nātikkamma vidhātudinnapatto,
未越过规定而入水者,
Sampatto’si adassanaṃ tato taṃ
汝已达到从彼处不可见,
Pātiṃ soṇṇamayaṃ paṭiggahetvā; ()
受取金色之钵后;
§19
19.
Haṃsālimalinīkatāravinda-
天鹅、阿利玛离尼、莲花之
Reṇucchannasunīlanīrapurā,
花粉所覆、美丽青色水城,
Yā nerañjaravissutā’si tāya
彼著名之尼连禅河
Najjātīramagañji sattasāro; ()
七精华者前往河岸;
§20
20.
Pāyāsāmisapuṇṇasoṇṇapātiṃ
除了装满乳粥的金钵
Kāsāvāni jinaṅkuro ṭhapetvā,
与袈裟衣,胜者之苗留置后,
Tīre tāya savantiyā nahātuṃ
为于彼河岸沐浴
Titthaṃ gandhagajorivo’tarittha; ()
如香象般下至渡口;
§21
21.
Rolambākulanīlanīrajehi
以摇曳的青色水生莲花
Sevālehi nadījalaṃ sunilaṃ,
河水因水藻而呈深蓝色,
Nikkhantajjutisañcayehi dehā
身体因出现的光辉聚集
Otiṇṇassa jagāma piñjarattaṃ; ()
而变成黄褐色,当他浸入水中时;
§22
22.
Gaṅgākāmini kañjareṇugandha-
恒河女神以高耸波浪之臂
Cuṇṇaṃ tuṅgataraṅgabāhunā taṃ,
用带有莲花花粉香气的
Bhattāraṃ salilena sītalena
清凉水洒向那位主人
Makkhetvāsunahāpayantī’vā’si; ()
「涂抹后令其沐浴」者,
§23
23.
Tulyaṃ tabbadanambujena laddhuṃ
欲以彼施与之水获得等同,
Āyantaṃ raviraṃsisaṅgamena,
日光线聚集而来时,
Haṃsasseṇi sarojakosarāsiṃ
鹅群污染了莲花苞堆,
Saṃdūsesi āvāriyo hi pāko; ()
因为成熟的阿瓦利果确实污染了;
§24
24.
Tīre sārasacakkavākapakkhī
岸边的鹤、鹭、鸭、鸟群
Sosāya’ssavisāritaṃ’sapakkhā,
「其翅展开,悲鸣哀号,
Gambhīrambhasi mattamāhariṃsu
深水中取得醉象,
Maññe nikkaruṇāya ettakantī; ()
我思彼等无悲悯,竟至如此;
§25
25.
Tuṇḍe maṇḍitapuṇḍarīkadaṇḍo
喙中装饰莲茎,
Pakkhe keravapaṇḍare pasārī,
翅上展开白鹭羽,
Nāthassu’bbahi mattahaṃsarājā
醉鹅王无依护」
Setacchattavibhutimuttamaṅge; ()
于白伞盖威光最胜之肢体;
§26
26.
Vattamhojapalobhitālicakkaṃ
转动着由光辉所润泽之轮辋
Cakkhavāpāthagataṃ jinaṅkurassa,
来到胜者幼苗眼界之内,
Saṃdassesi padhānabhuṭhitassa
向精勤修习中者显示
Nilasmiṃ kasiṇamhi bhūtibhāraṃ; ()
于青遍处中之威光重担;
§27
27.
Veyyāvaccakarārivāpagāyaṃ
于作服侍者之敌对田野中
Sevālādimalāpanena mīnā,
诸鱼以除去苔藓等垢秽之方式,
Pādañcandagamīnalakkhaṇassa
于彼具足脚掌月轮相之
Tassa’gge vimalikariṃsu vāriṃ; ()
顶上,令水清净;
§28
28.
Uttiṇṇassa visālasāḷasākhī-
已登岸者,以广大娑罗树枝——
Sākhāhatthapuṭehi puñknāya,
以树枝之手掌捧取而
Gattaṃ mandasugandhagandhavāha-
拭身,柔和妙香之香风
Vatthaṃ sāḷavanaṅganā adāsi; ()
沙罗林女施与衣,
§29
29.
Lokindo parimaṇḍalaṃ nivattho
世间导师披圆满衣,
Chādetvāna timaṇḍala’ntariyaṃ,
覆盖三圆周下衣后,
Bandhitvopari kāyabandhanampi
于上系身带,
Kāsāvaṃ paridhāyi paṃsukūlaṃ; ()
着袈裟尘堆衣,
§30
30.
Pāyāsassa nirūdakassa ūna-
无水乳粥不足
Paññāsappamite vidhāya piṇḍe,
将食团分作五十份量后,
Pācīnābhimukho nisajja najjā
面向东方坐于河
Tīre tāya akāsi bhattakiccaṃ; ()
岸边,以彼完成食事;
§31
31.
Pāyāso madhuro’yamassa satta-
此甘美乳粥于彼七
Sattāhaṃ paṭividdhabodhino hi,
七日已证觉者,
Ojāsamapharaṇāya ṭhānamāsi
成为充满精力之处
Tasmā so pavihāsi nibbihesaṃ; ()
因此,彼舍弃了寻求涅槃之路;
§32
32.
Bujjheyyaṃ yadi bodhimajja sohaṃ
『若我今日能证觉悟』——如是我思,
Uddhaṃsotamayaṃ suvaṇṇapāti,
此向上流之黄金钵,
Gaṅgāyaṃ khipaki gacchatūti vatvā
说道:『让它流向恒河去吧』,
Dhīmā dakkhiṇahatthagaṃ tamagghaṃ; ()
智者将那枚价值连城的戒指投入右手边的水流;
§33
33.
Sotaṃ bhindiya sā savantimajjhe
她破开水流,就在那奔涌的河流中央
Ṭhatvā pāti yato asītihatthaṃ,
站立而饮,从八十肘处,
Uddhaṃsotamupecca sannimujji
逆流而上后沉没,
Tasmā so’pi nimujji pītinajjaṃ; ()
因此彼亦沉没于喜悦之河;
§34
34.
Nāgānaṃ bhavanaṃ upecca tiṇṇaṃ
到达龙族之住处后,三位
Buddhānaṃ panimamhi bhaddakappe,
诸佛于此贤劫中,
Sāpātiparibhuttasoṇṇapāti
连同钵一起受用金钵
Ghaṭṭetvāna ṭhitā katānurāvā; ()
「敲击后站立,作出随喜」者,
§35
35.
Taṃ dīghāyukakālanāgarājā
「彼长寿时之龙王」者,
Sutvā saddamathajjape’kabuddho,
「闻声后,于彼时刻一心专注」者,
Uppannoti jinaṃ abhitthavanto
「『胜者已出现』,如是赞叹」者,
Aṭṭhāsi thutigītikāsatehi; ()
「以百种赞颂歌曲而站立」者,
§36
36.
Chāyābaddhavisālasāḷasālaṃ
「荫蔽广大娑罗树林」者,
Patvāsāḷavanaṃ nadīsamīpe,
到达河流附近的沙喇林,
Ājīvaṭṭhamasīlasaṃvarena
以正命第八戒律防护
Ādoyeva visuddhakāyavāco; ()
从最初即清净身语;
§37
37.
Katvāṭṭhārasapiṭṭhikaṇṭakānaṃ
以次第方式
Koṭīnaṃpaṭipādanaṃ kamena,
完成十八亿脊椎骨节
Pallaṅkassanisajjabandhanena
结跏趺坐的束缚
Kammaṭṭhānasatiṃ upaṭṭhapetvā; ()
确立业处念后
§38
38.
Ānāpānasatiṃpariggahetvā
把握入出息念
Nibbattesimalaggahītapubbe,
于前所取不净中生起
Rūpārūpasamādhayo’ṭṭhapañcā-
色界与无色界之定八种与五种
Bhiññāyo vasitāca so vasīso ()
诸神通与自在,彼自在者
§39
39.
Jhānassādarato divāvihāraṃ
乐于禅那者之日住
Katvā sāḷavane surāsurehi,
在沙罗林中,由天人与阿苏罗众所作,
Dhīro maggamalaṅkataṃ karīva
智者如象庄严道路,
Gantuṃ otariyatrabodhimūlaṃ; ()
为前往菩提树根下而降下;
§40
40.
Lājādīkusumehivippakiṇṇo
以炒米等花朵遍洒,
Muttāpaṇḍaravāḷukātthato so,
由珍珠与白沙所铺设,彼
Maggo tuṅgataraṅga bhaṅgahāri
道路能除去高低波浪之障碍
Lakkhīvāsapayodadhīri’vā’si; ()
犹如吉祥天女所居之乳海
§41
41.
Majjhā’ropitapaṅkajābhirāmaṃ
中央种植莲花令人欢喜
Muttādāmasamākulaṃ samantā,
四周以珍珠璎珞庄严
Kaṇṇolambasuvaṇṇaghaṇṭamassa
耳垂悬挂黄金铃铛
Deṭā dibbavitāna mukkhipiṃsu; ()
诸天张设天幔覆盖其上
§42
42.
Lokatthaṃ karaṇāya coditasmiṃ
为作世间利益而被劝请时
Tasmiṃ lokadivākare’kavīre,
当彼世间日轮、无畏者
Gacchante sahajātabodhimūlaṃ
前往与生俱来的菩提树根时,
Āloko udapādi sabbaloke; ()
光明生起于一切世间;
§43
43.
Āyantaṃ tiṇhārako pathamhi
见到那位持利剑者在最初时前来,
Disvā sotthiyanāmabhūsuro taṃ,
名为索提亚的天人
Pādāsi tiṇamuṭṭhiyo’ṭṭhamattā
献上八把草束于足下。
Nātho tāni tiṇāni sampaṭicchi; ()
护主接受了那些草;
§44
44.
Vattatte varapāṭihāriyamhi
为了对你展示殊胜神变,
Magge gandhagajo’ca jamhamāno,
在路上,发情期的象王踌躇不前,
Sampatto karuṇākalattabhattā
因悲悯时机已至而到达
Sambodhādhigamāya bodhimūlaṃ; ()
菩提树下,为证得正觉;
§45
45.
Tassosīdaṭhitaṃ’va cakkavāḷaṃ
对他而言,轮围世界仿佛静止不动
Heṭṭhā dakkhiṇato’ttarānanassa,
在下方、南方、北方之面,
Paññāyu’ttaracakkavāḷamuddhaṃ
超越慧命伍答拉的轮围山顶,
Laṅghitvānaṭhitaṃ’va ābhavaggaṃ; ()
如同站立于有顶;
§46
46.
Evaṃ pacchimamuttaraṃ disampi
如是向西方、最后的北方诸方,
Aṭṭhānanti padakkhiṇaṃ karonto,
作右绕八处,
Gantvā ṭhānavaraṃ puratthimasmiṃ
前往东方的殊胜处
Aṭṭhāsi vasi pacchimānano so; ()
彼以背面而立;
§47
47.
Dhīmā dakkhiṇapāṇipallavena
智者以右手掌
Agge tāni tiṇāni sattharī so,
于师前割彼等草,
Tamhā cuddasahatthamuppatitvā
从彼处跃起十四肘
Pallaṅko samalaṅkarī dumindaṃ; ()
结跏趺坐庄严树王;
§48
48.
Dakkho kārupavīṇacittakāro
善巧之木匠、精通绘画者
Kātuṃ vā’likhituṃ yathānasakkā,
「做或写都无能为力」,
Aṭṭhaṃsu haritāni santhatāni
「诸草铺展而住」
Evaṃ tāni tiṇāni uppatitvā; ()
「如是诸草生起后」;
§49
49.
Maṃsādī upasussare nahārū
「肉等干枯,筋」
Aṭṭhīcepyavasissare sarīre;
「骨亦残留于身体」;
Muñceyyaṃ caturāsavehi yāva
「我将舍断四漏,直至」
Bhindissāmi natāvimaṃ ahanti; ()
「我将破此无明之网」,
§50
50.
Daḷhaṃ cintiya daḷhamānaso so
坚固地思惟,心意坚固的他
Pācīnābhimukho dumindabandhaṃ;
面向东方,于树王之缚,
Katvā piṭṭhigataṃ nisīdi bodhi-
作已,背向而坐于菩提
Pallaṅkamhi yugandhare ravī’va; ()
座上,如日于轭山,
§51
51.
Lokeso sasimaṇḍalāvabhāsaṃ
世主如月轮之光辉
Setacchattamadhārayī tadaññe,
持白伞盖者及其他诸天,
Suddhāvāsatalaṭṭhadevatā taṃ
净居天界十处之天人等,
Pūjesuṃ makuṭappitañjalīhi; ()
以顶礼合掌之礼敬拜彼;
§52
52.
Ye rūpāvacare vasanti devā
凡住于色界之诸天人等,
Te ca’ññatra asaññasattadeve,
除无想有情天外之彼等,
Sampatvā vajirāsane nisinnaṃ
来至坐于金刚座者之处,
Pūjesuṃ kusumākulañjalīhi ()
以花满之合掌礼敬
§53
53.
Ekacce paranimmitādilokā
某些来自他化自在等诸天界者
Patvā bhattibharā’marā mahiṃsu,
到达后,充满信敬之诸天人欢喜
Pūjābhaṇḍasamābhikiṇṇahatthā
手持供养物品充满
Mārāriṃ tahimāpa pāpimā kiṃ; ()
魔敌在彼处,恶魔又能如何
§54
54.
Ye nimmāṇaratimhi nijjarā te;
彼等于化乐天中之诸天人
Patvā gandhakaraṇḍamaṇḍalehi,
抵达后,以香盒与圆坛,
Sampūjesumalaṅkataṅghipīṭhaṃ
供养那装饰足座的尊者,
Naṃ seṭṭhaṃ vijayāsanopaviṭṭhaṃ; ()
那坐于胜利座上的最胜者;
§55
55.
Aṭṭhāsi tusitālayā saseno
兜率天宫的天王与其军众,
Patvā santusitavhadevarājā,
抵达后极为欢喜,
Vijento harimora piñchapuñja-
挥动着孔雀羽毛束,
Sobhaṃ kañcanatālavaṇṭapantiṃ; ()
到达美丽的金棕榈扇排列之处;
§56
56.
Patvā yāmasurālayā saseno
夜摩天宫殿,与军众一同
Saṃvijesi suyāma devarājā,
善夜摩天王觉知,
Dhīraṃ soṇṇapaṇāḷikānipāta-
以坚固金板击打
Dhārāsannibhacārucāmarehi; ()
所发声流般的美妙拂尘;
§57
57.
Devindo vijayuttarākhyasaṅkhaṃ
天帝吹响名为『胜利最上』的螺
Vīsaṃ hatthasataṃ dhamītadaññe,
二十手百(即二千手)吹奏乐器等,
Pūjesuṃ tamupecca koviḷāra-
以拘毗罗花等前往供养彼(世尊),
Pupphādīhi ca tāvatiṃsadevā; ()
三十三天众亦如是;
§58
58.
Yakkhādīhi purakkhatā’pi deva-
四方四大天王,
Rājāno caturo catuddisāsu,
由亚卡等为前导,
Rakkhaṃ saṃvidahiṃsu devalokā
从天界安排守护。
Taṃ patvāna vinaṭṭhalomahaṭṭhaṃ; ()
抵达彼处后,失去毛发之处;
§59
59.
Vādento saramaṇḍalaṃ vidhāya
演奏时,布置音声圆场,
Vīṇaṃ pañcasikho’pi beḷuvākhyaṃ,
五髻亦以名为贝鲁瓦之琵琶,
Taṃ sampūjayi kālanāgarājā
迦拉龙王礼敬彼,
Thomento thutigītikāsatehi; ()
以数百赞颂歌曲称扬;
§60
60.
Evaṃ kāhaḷabherisaṅkhavīṇā-
如是,以螺贝、鼓、琵琶——
Ghaṇṭāvījanichattacāmarehi,
以钟、扇、伞盖、拂尘,
Naccādīhicalājapañcamehi
以舞蹈等、游行、五种供养,
Dīpaddhupadhajehi mānayuṃ taṃ; ()
以灯、香、幢旗,恭敬彼者;
§61
61.
Siddhattho paṭisiddhamāradheyyo
悉达多,已遮止魔之应供者,
Kattuṃ attavase sadevalokaṃ,
欲令含天之世间置于自己控制之下,
Sutvā vāyamatīti bodhimaṇḍe
闻已精勤,于菩提座处
Māro tatra samārabhitthagantuṃ; ()
魔于彼处开始前往;
§62
62.
Tasmiṃ kho samaye bhayāvahāni
于彼时,引生恐怖之
Mārasso’taraṇāya kāraṇāni,
魔之障碍之诸因,
Cakkhacāpāthagatāni dunnimitta-
进入眼之境界之恶相——
Rūpādīni tilokalocanassa; ()
色等,对于三界之眼者;
§63
63.
Sukkha’mhodhararāvabherirāva-
干旱、洪水、雷鸣、战鼓之声
Vipphārābadhirīkatambarampi,
被闪电击打而撕裂、震聋的天幕,
Bhīmaṃ vijjulatā’sighaṭṭaṇehi
因闪电与武器碰撞而可怖,魔的战场圆阵形成;
Mārassā’havambḍalābhamāha; ()
说到魔罗的名称与所得;
§64
64.
Mārassā’gamanañjase rajova
魔军到来时,如同尘土
Vājīnaṃ khuraghaṭṭaṇena jāto,
因马匹蹄踏碰撞而生起,
Ukkāpātasataṃ janesi tassa
为他生起了百颗流星。
Cakkhavāniṭṭhaphakhalaṃ disāsu ḍāho; ()
眼睛流出脓汁,诸方燃烧;
§65
65.
Vehāse vicaruṃ kabandharūpā
无头之身形在空中游走,
Kākolā balipuṭṭhavāyasārī,
乌鸦、秃鹫、铁嘴鸟群集于供祭之肉,
Unnādiṃsu kharānilo pavāyī
粗猛之风吹起,发出呼啸之声,
Abbhuṭṭhāsi rajo disāsu dhūmo; ()
尘埃升起,诸方烟雾弥漫;
§66
66.
Āloko vigato ghaṇandhakāro
光明消失,浓厚黑暗遍布。
Otiṇṇo mahikāsamābhikiṇṇo,
「陷入」者,被泥沼所遍覆;
Ākāso pathavi bhūsaṃ pakampi
「虚空」者,大地震动发出声响;
Meghacchannadinaṃ dinaṃ babhūva; ()
「云覆之日」者,日日成为被云所覆之日;
§67
67.
Siddhatthañhi asiddhamatthametaṃ
「悉达多」者,此未成就之义;
Kātuṃ assavamārakiṅkarāme,
「作」者,在魔之仆从阿萨瓦玛园中;
Vatve’thā’ti pajāpatī saseno
「说『如是』」者,巴嘉巴娣与军众。
Tattheva’ntaradhāyi tāvadeva; ()
就在那里,当时即刻隐没;
§68
68.
Sā setā purato pajāpatissa
那白色的光明在巴嘉巴帝面前
Āsī bārasayojanaṃ vinaddhā,
延展了十二由旬,
Evaṃ dakkhiṇavāmano ca loka-
如是,右方与左方,直至
Dhātvantāvadhīmāsi pacchato’pi; ()
世界界的边际,后方亦然;
§69
69.
Uddhaṃ sā navayojanappamāṇā
向上,那光明的量度为九由旬
Saddo bhūmividāraṇori’vā si,
「声音犹如大地裂开」,那声音如同大地裂开一般。
So’paḍḍhaṃ satayojanaṃ babhūva
「那半百由旬」,那象王高达半百由旬。
Uccaṃ so girimekhalo gajindo; ()
「高耸如山带」,那象王高耸如同山带一般。
§70
70.
Nāhesuṃ parisāsu nimmitāsuṃ
「在所化现的众会中没有」,在所化现的众会中,没有。
Dveyodhā sadisāyudhādadhānā,
「两种持相似武器者」,持有两种相似武器者。
Tabyāsena alañhi lomahaṃso
「以那种方式足以令毛发竖立」,以那种方式足以令人毛发竖立。
Yassā’nussaraṇena ce siyā me; ()
「若忆念彼女,我将……」
§71
71.
Māpetvā sahasā sahassabāhuṃ
「除却千臂者,突然间」
Gaṇhitvā vividhāyudhāni tehi,
「取持种种武器,以彼等」
Ārūḷho girimekhalaṃ saseno
「登上山腰,与军队俱」
Māro pāturahosi baddhavero; ()
「魔怀结怨,现身而来」
§72
72.
Deveso yasasā samaṃ sakena
「天主与自己的荣耀相等」
Setacchatta magañchi saṃharitvā,
收起白伞盖与道路,
Deveso yasasā samaṃ sakena
天帝与自己的荣耀一同
Saṅakkhaṃ piṭṭhigataṃ vidhāya dhāvī; () (Yamakabandhanaṃ)
将桑咖置于背后而奔驰;
§73
73.
Saṅkocā’nanakāhalo jagāma
因收缩而无声的
Pātālaṃ khalu kālanāgarājā,
迦拉龙王确实前往地底,
Vīṇādoṇisakho sakhānapekho
琴腹之友不顾朋友
Tamhā pañcasikho kalahuṃ palāyi; ()
因此,般遮西卡逃离了争斗;
§74
74.
Disvā mārabalaṃ samosarantaṃ
见到魔军正在聚集,
Sampattā janatā palāyi bhītā,
已到来的众人惊恐而逃,
Sosīho’va vihāsi sakyasīho
释迦狮子如同狮子般独自安住,
Eko kamārakarindakumhabhedī; ()
独自一人,如同能破铁匠象王头颅者;
§75
75.
Passitvā’dharakantibhāramassa
见到他坚固不动的威光重担
Vattamhoruha mindirāvihāraṃ,
「我等应舍弃莲花宫殿,」
Siddhatthena samo nacatthi loke
「世间无有与悉达多相等者,」
Iccevaṃ kalimā’ha mārasenaṃ; ()
「如是」,咖离玛对魔军如是说;
§76
76.
Etasasā’bhimukhā mayaṃ kadāci
「以此军队面对我等之时,」
Nosakkoma’bhiyujjhitunti tātā,
「我等不能与之战斗,诸父啊!」
Vatvā uttarapassato samāro
「如是说已」,萨玛罗向北方而去
Khandhāvāramabandhi baddhavero;
彼英雄以蕴门为堡垒,束缚敌军;
§77
77.
Disvā’jjhottharamānamārasenaṃ
见今日升起的魔军之慢心,
Ārakkhāvaraṇaṃ thiraṃ vidhāya,
建立坚固的守护屏障,
Khandhāvāramabandhi sopi vīro
彼英雄亦以蕴门为堡垒,
Jetuṃ taṃ dasapāramī bhaṭehi; ()
以十波罗蜜战士征服彼魔;
§78
78.
Māro bhudharamerucakkavāḷe
魔于须弥山轮围世界中
Rukkhādīni vicuṇṇituṃ samatthaṃ,
能够粉碎树木等,
Khobhetvā bhuvanattayaṃ disāsu
震动三界于诸方,
Uṭṭhāpesi samīraṇaṃ sughoraṃ; ()
彼令极可怖之风生起;
§79
79.
Vāto pāramidhāmavārito so
彼风为波罗蜜之力所阻,
Nittejaṃ palayānilassamopi,
失其威力而逃逸,亦衰弱,
Patto cāmaramandamārutova
到达时如拂尘之微风
Tandehotuparissamaṃ jahāsi; ()
彼以身之劳苦舍弃;
§80
80.
Dhārāvegavihinnabhūmibhāgaṃ
水流冲击破坏地面部分,
Gambhīrā’sanirāvanibbharā’ghaṃ,
深险无渡难越之洪流,
Māro māpayi tuṅgavīcabhaṅgaṃ
魔以高涌波浪之破坏而测量,
Vassoghaṃ paripātarukkhaselaṃ; ()
雨洪流使树木岩石倾倒;
§81
81.
Vīro pāramipāḷibandhanena
勇者以波罗蜜之系缚
Rakkhaṃ bandhi nijantabhāvakhette,
他在自己的耕地范围内设置了守护,
Teno’gho vipathaṅgamo vipakkha-
因此,洪流成为了敌方
Senāyā’si pavāhaṇe nidānaṃ; ()
军队进攻的原因;
§82
82.
Tejokhaṇḍasamānamattano so
他自己如同火聚一般,
Tattaṃ pajjalitaṃ sajotibhūtaṃ,
炽热、燃烧、具有光明,
Māpetvo’palavassamappasayhaṃ
令无法抵挡的石雨停止。
Jhāpetuṃ tamupakkamittha māro; ()
魔欲烧毁彼,于此作加行;
§83
83.
Mārasseva patantamuttamaṅge
魔之最上肢正落下时,
Ghoraṃ pāramivāyuvegaruddhaṃ,
如被风速所阻之可怖彼岸,
Taṃvassaṃ vajirāsanūpacāre
彼雨于金刚座附近
Pūjāpupphaguḷattanaṃ jagāma; ()
成为供养花团之状;
§84
84.
Assaddho visadiddhatiṇhadhāraṃ
无信、清净、锐利刃者
Ādittaṃ pihitambaro’daraṃ so,
彼之腹部被燃烧的衣服覆盖,
Māpesi asisattitomarādi-
他令刀、矛、标枪等
Vassaṃ sabbadisānipātamānaṃ; ()
从一切方向降下之雨停止;
§85
85.
Tasmiṃ pāramivammavammitasmiṃ
在彼已达到最上之最上时,
Vissaṭṭhā’yudhavuṭṭhi kuṇṭhitaggā,
已放出的武器之雨,其锋刃变钝,
Patvā sampati pupphavuṭṭhibhāvaṃ
现今达到花雨之状态。
Tappādāsanamatthake papāta; ()
彼落于其足座之顶端;
§86
86.
Māro vicciṭacicciṭāyamānaṃ
魔使种种变化显现
Saṃvaṭṭānalakhaṇḍavibbhamaṃ so,
如劫末火焰之碎片散乱,
Vassaṅgāramayaṃ savipphuliṅgaṃ
雨降炭火,带着火星
Uṭṭhāpesi palāsapakupphavaṇṇaṃ; ()
升起如落叶堆之色;
§87
87.
Khippaṃpāramimantajappanena
以速疾到彼岸之真言诵念
Aṅgārāninivāritānitāni,
炭火被遮止,
Taṃbuddhaṅkurapuṇṇacandabimbaṃ
彼佛芽满月轮
Sevantānivikiṇṇabhānivāsuṃ; ()
诸侍者散布光明而住;
§88
88.
Bhasmīkātumalantimāraveriṃ
欲灰化彼魔怨敌之污垢,
Dhūmākiṇṇamaniggataggijālaṃ,
烟所覆、火焰网已出,
Mārobheravarāvamussadābha-
魔鼓声恐怖如放出——
Mabbhuṭṭhāpayikhārabhasmavassaṃ; ()
以波罗蜜之力,令魔所降之炭灰雨
§89
89.
Setāmuddhanivippakiṇṇabhasmiṃ
白色、顶上散布之灰尘
Taṃvassaṃcitapāramībalena,
彼雨以积集波罗蜜之力
Patvācandanagandhacuṇṇabhāvaṃ
到达檀香粉末之状态
Mārārissapapātapādamūle; ()
落于魔王敌人之足下
§90
90.
Asmiṃ guvalayālavāḷagabbhe
于此藤蔓丛林之胎藏中
Sampātānaladaḍḍhavaṇṇudhāraṃ,
其肤色如燃烧森林之火炭般焦黑,
Uttāsāvahamattano’pi kaṇho
黑者自身亦生恐怖,
Vassāpesi uḷāravaṇṇuvassaṃ; ()
却降下殊胜肤色之雨;
§91
91.
Disvā’ṅakghīnakharāliraṃsigaṅgā-
见彼肢体、牙齿、爪、光线如恒河
Tīrussāritavaṇṇurāsi massa,
岸边堆积之肤色聚,
Aṅgāro’va’dhikodhapāvakena
如炭火因更强之嗔恚火焰而燃。
Kaṇho kaṇhataro’si jhāpitatto; ()
「黑者,汝更黑,被烧焦者;
§92
92.
Dhūpāyantamavīcimaccimantaṃ
冒烟、无间、极炽热,
Samphuṭṭhaṃ ghanapheṇaṇabubbulehi,
充满浓厚泡沫与水泡,
Vassaṃ paṅkamayaṃ bhusaṃ nimuggo
雨泥浆,极深陷,
Māro māpayi pañcakāmapaṅke; ()
魔使沉溺于五欲泥中;
§93
93.
Tasmiṃpāramisattīsitibhūte
于彼波罗蜜力坚固者」
Paṅke candanapaṅkabhāvayāte,
于泥中,使旃檀泥性得成,
Māro passiya phullapaṅkajāhaṃ
魔见我如盛开泥中莲,
Kopā paṅkahatānanorivāsi; ()
因忿怒,如泥所击面而住;
§94
94.
Mārāriṃ iminā hanāmahantī
以此大威力击破魔敌,
So lokantariyatdhakāraghoraṃ,
彼于世间中,黑暗可怖,
Māro sūvividāriyaṃ disāsu
魔于诸方被善破裂
Uṭṭhāpesighanandhakārakhandhaṃ; ()
令起立者,破除黑暗之聚;
§95
95.
So’yaṃ pāramijātaraṃsijāla-
此以到彼岸光线之网,
Bhinnā’sesatamojinaṅkureṇo,
破坏一切黑暗征服者之种子,
Pallaṅkodayapabbatodito’si
从结跏趺坐升起之山而出现,
Kāmaṃ māratusārasosanāya; ()
为了枯竭魔军之力;
§96
96.
Etaṃ gaṇhatha bandhathā’ti vatvā
说『取此,缚之』后
Niṭṭhaṃ kappamavaṇṇiyaṃ kavīhi,
「诸诗人所赞叹的劫已完成」
Saddhiṃ mārabalenu’pāgato so
「彼与魔军一同前来」
Kuddho yuddhamakā pamattabandhu; ()
「愤怒者作战,放逸者为亲属」
§97
97.
Taṃ disvā’calaniccalaṭṭhamesa
「见彼已,此为动与不动之义」
Pallaṅko nacapāpuṇāti tuyhaṃ,
「卧具不属于你」
Mayhaṃ he’su’pakapakpateva tasmā
「因此,我的箭如同颤动飞来」
Asmā vuṭṭhahathā’vusotya’voca; ()
「友!从此起来吧!」彼如是说。
§98
98.
Ekā’pī samatiṃsapāramīnaṃ
「三十波罗蜜中,即使一个,」
Pallaṅkatthamapūritā tayā’ti,
「结跏趺坐之位,亦未被汝圆满。」
Vutte so khipi nijjito’racakkaṃ
言说已,彼被击败者投掷了劣轮。
Cakkaṃ cakkavaraṅkitassa sīse; ()
轮落于具轮宝相者之头上。
§99
99.
Taṃ cakkāyudhamujjhitappabhāvaṃ
彼轮武器所投掷之威力
Yuddhe laddhajayassa mārajissa,
于战中得胜魔军者,
Ussisamhi varāsanūpacāre
于头顶上妙座之侍奉中,
Setacchantamivussitaṃ rarāja; ()
如白伞盖般高举而辉耀;
§100
100.
Tuyhaṃ sañcinanamhi pāramīnaṃ
「于汝积集波罗蜜时,
Ko sakkhī’ti ahañca sakkhihomi,
谁为证人?」「我自身即为证人。」
Sakkhī’ganti pavattamārasenā-
『作证』者,正在进行的魔军之
Ghoso bhumividāraṇori’vāsi; ()
声音,犹如大地裂开之吼声。
§101
101.
Dāpentonijasakkhimuggatejo
世尊为显示自己的证明,发出威光,
Bāhuṃtāvapasārayī paviro,
于是伸出手臂,
Sakkhīhantīvadaṃ’va mārasenaṃ
如同说『我将作证』而击败魔军。
Tajjento’va babhūva bhumicālo; ()
震动之时,大地震动。
§102
102.
Mātaṅgo girimekhalo chitāriṃ
玛当果山以山为带者,礼敬被击破之敌,
Vandanto’vapapāta jannukehi,
以双膝跪地而礼拜,
Māro laddhaparājayo nivattha-
魔王得败北,对于所穿之衣
Vatthassā’pi anissaro palāyi; ()
亦无自在,遂逃走。
§103
103.
Ghoramārabalavāraṇādhipa-
如狮子王威镇恐怖魔军象群之首领,
Mānadappanibhakumbhadāraṇo,
持破慢瓶之象鼻,
Bodhimūlavajirāsanopari
于菩提树下金刚座上,
Kesarīva virarāja māraji; ()
胜魔者如狮子般威光显耀。
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavakijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne devaputta mārabala viddhaṃsana pavattiparidīpo dvādasamo saggo.
如是,由名为梅达难德之行者所造,为一切诗人心生欢喜之因,于《胜者史灯》中,不远因缘品,天子魔军破坏事之显示,第十二章竟。
§1
1.
Nikhilamāratusāravisosino
已完全干涸魔军精华之水者,
Athajinaṅakkuradīdhitimālino,
胜者之光辉如花环般庄严,
Ravi katāvasaro’va’parācalaṃ
如太阳已完成其职责而趋向西山,
(Duta’vilambita) gāmimupāgamī; ()
前往村落;
§2
2.
Jaladhivārisinehasupurite
在被大海岸边之湿气充满的
Abhavi paṃsumahītalamallake,
尘土地面之摔跤场中,
Paṇihitāparabhudharavattikā-
如置于他人头顶之
Jalitadīpasikhe’va nabhomaṇi; ()
燃灯焰尖上之天宝珠;
§3
3.
Udayapabbatagabbhasamubbhavaṃ
从日出山腹中生起,
Sakayasopaṭibimbasamaṃsubhaṃ,
与自身光辉之映像同等光明,
Sapadi tappamukhe sasimaṇḍalaṃ
即刻在彼之面前,月轮
Kasiṇamaṇḍalavibbhamamubbahi; ()
从遍处圆相中显现而出;
§4
4.
Aruṇavaṇṇasudhākara bhākarā
赤色甘露之持者,光辉者
Divasasandhivilāsiniyā khaṇaṃ,
于昼夜交会时游戏之刹那,
Parihariṃsu’dayāparabhudhara-
避开了日出与日落之山
Savaṇagaṃ maṇimaṇḍana vibbhamaṃ; ()
之金色宝珠庄严之光耀;
§5
5.
Ravidhurā vidhurā sarasīvadhu
日之伴侣,伴侣,池沼之妇
Kamalakomalakosapuṭañjalī,
莲花柔软花苞之合掌,
Upavane pavane’ritabhūruhā
「在园林中,在森林中」,此处指生长的树木。
Panamitānamitāva tapodhanaṃ; () (Yamakabandhanaṃ;)
「礼敬那些礼敬者,礼敬那些不礼敬者,如同苦行者」。(此为轭式连结。)
§6
6.
Aparasāgaramuddhani bhāsuraṃ
「在彼海洋之顶上,光辉灿烂」,
Timirajālaparaṃ ravimaṇḍalaṃ,
「超越黑暗之网者,日轮也」,
Mukulitamburuhassirimāhari
「夺取含苞莲花之美丽」,
Bhamaracakkabharaṃ sarasūpari; ()
「蜂群之重担,在池上旋转」。
§7
7.
Lavaṇavāridhikācasarāvake
咸水海与湖泊的水鸟们,
Aparabhūdhara kūṭa bhujappitā,
栖息于彼岸山峰之顶,
Sūriyamaṇḍalapāti nimujjiya
日轮沉没于
Purimayāmamukhaṃnakimāhari; ()
初夜分之始时未曾带来;
§8
8.
Maṇipabhāruṇa bhākara maṇḍalaṃ
宝珠光辉红色之日轮,
Tamanubhuya mahambudhirāhunā,
随后大海被拉胡所吞食,
Mukhagataṃvamitaṃ viyaka lohitaṃ
口中吐出的鲜血
Jaladarāji rarāja dinaccaye; ()
如同日落时分的云层行列般辉耀;
§9
9.
Vitatameghapabhāhi muhuṃ muhuṃ
以展开的云光辉一再地
Kaḷita pāṭala pallava sampadaṃ,
装饰着红色嫩叶的圆满,
Vanaghaṭaṃ viṭapantaragaṃ kamā
使林丛中枝条间所行的可爱者
Phūṭatamopaṭalaṃpariṇāmayī ()
转变为破裂暗层的结果。
§10
10.
Subhajanebhajanenirapekkhinī
对善人不偏袒,对恶人不偏袒,
Vipatinī patinīva rajassalā,
如堕落者、如有夫之妇般染着尘垢,
Sumadhupe madhupe parivajjayuṃ
于善香中、于蜜中应回避,
Kamalinīmalinīkatanirajā; () (Yamakabandhanaṃ;)
如莲花、如花鬘所作者无尘垢;(双连结)
§11
11.
Madhumadālikulā makulāvalī
蜜醉蜂群、花串,
Anilabhaṅga taraṅga bhujeritā,
为风所折、为波浪、为臂所动,
Paduminī ramaṇīhi sirimato
莲池以可爱者庄严,
Sumahitāmaṇikiṅkiṇiseṇiva; ()
犹如善置摩尼宝铃之行列;
§12
12.
Rasikapakka phalāphala sālisu
于有味成熟果与无果之娑罗树中,
Tarusiresu samosaramānakā,
诸树之美丽处聚集者,
Timirakhaṇḍanibhā badhirīkaruṃ
破暗分者,以聋者之声,
Ravipathaṃ virutehi vibhaṅgamā; ()
以鸣声遍满日道者;
§13
13.
Kumudinīpamadā’thasudhākara-
如睡莲般微笑之月轮——
Karasatehi parāmasanāparaṃ,
以百光线触摸为事,
Kusumahāsavilāsadharā bhusaṃ
持花笑容游戏之流,极为
Bhuvanavandiragabbhamalaṅkari; ()
庄严世间所礼敬之胎藏;
§14
14.
Himakaro hariṇañjanahārinā
月轮以除鹿斑之
Nijakarena nirākari taṅkhaṇe,
自身光线,于彼刹那驱除,
Sakalaloka’vilocana sambhavaṃ
一切世间之观察者所生
Ghanatamopaṭalaṃhisajo yathā; () (Silesabandhanaṃ)
犹如日轮破除浓厚黑暗之聚
§15
15.
Sapadipāramitāramitāsayo
具足已达波罗蜜彼岸之意
Navama’nussatiyāsatiyā paraṃ,
第九随念超越随念之彼岸
Adhikatā’dhi samādhi samāhito
增上定中得定而等持
Purimajātibhave tibhave sari; () (Yamakabandhanaṃ)
忆念前生诸有中之生
§16
16.
Sumatipādaka jhāna samuṭṭhito
善慧足禅那所生起者
Purimakhandhasamūhamanukkamaṃ,
忆念前蕴聚之次第
Asariso’panisinnajayāsana-
从无身坐于胜座
Ppabhuti yāvasumedhabhavāvadhiṃ; ()
直至善慧有之终
§17
17.
Idhabhave samanantarajātiyaṃ
于此有中无间生
Tadiyakhandhapabandhamanussari,
忆念彼蕴之相续
Ticatupañcachasatta nava’ṭṭhapi
三、四、五、六、七、九、八,
Dasapi visatitiṃsati jātiyo; ()
十、二十、三十种生,
§18
18.
Lahumanussaritāḷisa jātiyo
轻易忆念四十种生,
Pabhava khandhavasena tahiṃtahiṃ,
依蕴而有诸生起处,遍于彼彼,
Bhavasataṃbhavupaḍḍhasataṃbhava-
百生、半百生、
Dasasataṃbhavalakkhamathāparaṃ ()
千生、十万生,及其余。
§19
19.
Aparimāṇa yugantagajātiyo
无量劫末火生
Aparimāṇa vivaṭṭagajātiyo,
无量展转火生
Aparimāṇa yuganta vivaṭṭagā
无量劫末展转火
Aparimāṇa guṇo sarijātiyo; ()
无量功德萨利河生
§20
20.
Catusuyonisusattamanaṭṭhiti-
四生胎卵湿化七识住
Tibhavapañcagatīsuparibbhamiṃ,
三有五趣中流转
Kasirabhāravaho ahamañjase
「我是犁轭的负荷者,在不平之地」
Sakaṭabhāravaho gavajoyathā; ()
「如牛轭之车的负荷者;」
§21
21.
Itisamañña dharo’simamutra’haṃ
「如是我在此世被称为『负荷者』」
Iti nihīnapasattha kulo bhaviṃ,
「如是我成为卑贱、被轻蔑的种姓」
Iti bhaviṃ abhīrūpavirūpimā
「如是我成为丑陋、畸形者」
Itipi bhatta phakhalāphala māhariṃ; ()
「如是我亦取得粗劣的饮食、无果实者;」
§22
22.
Anubhaviṃkusalākusalārahaṃ
经验善与不善,值得阿拉汉者
Vividhadukkhamadukkha madukkha khaṃ,
种种苦与非苦,非苦之乐
Dasasatāyu satāyumitobhaviṃ
千岁寿与百岁寿,如是生起
Itibhavaṃtibhavaṃsamanussari; () (Yamakabandhanaṃ)
如是有与如是有,随念之(双连结)
§23
23.
Itiha yāvasumedha bhavaṃ sudhī
如是此处,乃至贤慧者之有,善慧者
Sumariyā’tigatā’mitajātiyo,
善死者已超越无量生
Asari sopaṭilomavasā tato-
「顺逆自在」从那时起,
Ppabhuti yāva ito tatiyaṃ bhavaṃ; ()
直至从此第三有;
§24
24.
Punaramutra tatobhavato cuto
再次于此,从彼有死去,
Samupapajji manantarajātiyaṃ,
生于无间隔生中,
Tahimahaṃtusite tidasālaye
于彼我在兜率天宫,
Bhavimatijjuti santusitābhidho; ()
成为极光辉者,名为『善兜率』;
§25
25.
Tusitadevanikāyasamatvayo
我曾与兜率天众平等,
Paramarūpa vilāsadharo’bhaviṃ,
持有最胜色身之庄严,
Sumadhurāmatamāhari midisaṃ
享受如是极甘美不死甘露,
Anubhaviṃsukhamindriya gocaraṃ; ()
体验诸根境界之安乐;
§26
26.
Samupajīvimamānusahāyana-
我曾在兜率天宫中,
Catusahassa mahaṃtusitālaye,
与四千天女共同生活,
Marugaṇamburuhāsanayācanaṃ
鹿群莲座之劝请
Iha paṭicca tato bhavato cuto; ()
在此缘于彼,从彼有死没;
§27
27.
Jananirājiniyā maṇicetiye
于生母后妃之宝殿中
Sugatadhātumivā’samakucchiyaṃ,
如善逝舍利于阿萨玛咖之腹中,
Ravikule paṭisandhimahaṃ pitra-
于日种族中我结生,父
Narapatiṃ adhikicca samappayiṃ; ()
为人王,我超越而达成;
§28
28.
Itiha rūpamarūpamanādikaṃ
如是此处,色与非色等无始之法
Viparivattati vattati nāparaṃ,
辗转流转,非有他法
Visatiyā sati yāva dhiyā’sanaṃ
当以慧力入于座时,乃至有渴爱存在
Vihatamohatamo’si bhave sudhī; () (Yamakabandhanaṃ;)
汝已破除有中之痴暗,成为善慧者(双连结)
§29
29.
Cutupapattipabandhavasenahi
以死生相续之势力
Avasavakattanadhātuparamparā,
界之相续,依他力而作
Jalitadīpasikhe’va pavattati
如燃灯之焰般转起
Nayidhapuggalavedakakārako; ()
此处无补特伽罗为受者、为作者
§30
30.
Purimakhandhapabandhamanekadhā
前蕴之相续多种多样
Itivavatthayato hi kudiṭṭhiyo,
如是确定时,诸恶见
Apagatā’ttani vīsativatthukā
于我中已离去的二十事
Tamihadiṭṭhivisuddhi’ti vuccati; ()
此处称为见清净
§31
31.
Satimato ravimaṇḍalasantibhā
具念者之光辉如日轮之光明
Sakaṭamagganibhā’yamanussati,
车道之光辉,彼之随念
Purimajātisu nābhivirajjhati
于前生中不染着
Saravaye sarabhaṅgasaro yathā; ()
如湖中之鹿,鹿折之湖
§32
32.
Acutiyācutiyāmati māsane
于不动与不动中,于月中
Sutavatī’tavatī’hati bujjhituṃ,
多闻者与多闻者,于此觉悟
Samudite’mudite kumudāni’ma
「已升起」者,升起的白莲花们,此处
Nakamalā kamalāni alaṅkari; () (Yamakabandhanaṃ;)
「天之花鬘」者,莲花们被装饰;(轭语结合;)
§33
33.
Ruciracandamaricivilepinī
「以悦意月光线涂抹者」,
Kumudasaṇḍavikāsavihāsinī,
「于白莲群开展中嬉戏者」,
Rajanimajjhimayāmavilāsinī
「于夜中分时游戏者」,
Tadadhisīladhanaṃ vijābhāsi kiṃ ()
「彼之上戒财」者,慧光照耀何故?
§34
34.
Ghanasunīlavisālatapovanaṃ
茂密、深蓝、广大的苦行林,
Analabhāsurakīṭakulākulaṃ,
充满闪耀火光的虫群,
Rajanirājiniyā kusumākulā-
夜之王妃以花朵装饰,
Viraḷakesakalāpasiriṃ bhajī; ()
我礼敬那稀疏发髻之美;
§35
35.
Tadupahāraratāyi’va komudī-
如同睡莲藤蔓喜悦于那供养,
Bhujalatāya vibhāvaribhīruyā,
以露水滋养而畏惧太阳,
Gahitalājakabhājanavibbhamaṃ
取得羞赧容器之震动
Phuṭitakeravakānana māhari; ()
触及椰子林园者夺去
§36
36.
Tibhuvanekaraviṃ ravibhattari
三界唯一太阳,当太阳分配时
Aparadīpagate sarasīvadhū,
另一灯没入,如池中之妇
Rajaniyā vihitāvasarā’pi kiṃ
夜晚虽已作好时机,然而何故
Paricariṃsu patibbatamabbhutaṃ; ()
侍奉夫主之誓愿,实为稀有
§37
37.
Parilasiṃsu bhusaṃ bhuvane’vu bho
它们在世间极为闪耀夺目啊,
Ravipathe vitatā, vitatārakā,
遍布于太阳的轨道之中,繁星密布,
Animise hi mahāya mahimato
以不眨之眼,对于伟大者之伟大荣光,
Jalitadīpasikhāca mahītale; ()
如燃灯之焰,照耀于大地之上;
§38
38.
Makaratenaketanasantibhā
犹如摩羯[鱼形]旗帜之光辉,
Tuhinadīdhitidīdhiti majjhime,
于中央,宛若冰雪明月之清辉,
Nisi dadāra sadārasarāginaṃ
以利剑斩断了常贪着自妻者
Hadayakeravakeravakānanaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
心椰林之椰林丛;(双连结)
§39
39.
Atha bhavābhavadiṭṭhivibheda naṃ
其次,破除了有无有见者
Vimati moha tamopuṭapāṭa naṃ,
疑惑、愚痴、暗冥之覆障者
Cutupapātapabhuti vijāna naṃ
了知死生等者
Kathamalattha sadibbaviloca naṃ; ()
如何获得了天眼者;
§40
40.
Kusalakammapabhāvasamubbhavaṃ
善业之力所生起者
Sukhumaduragatāni’pi gocaraṃ,
微细难行之境亦为所行
Animisāna pasādavilocanaṃ
不眨眼者之净信眼
Rudhirasembhamakalāpagataṃka yathā; ()
如血红宝石串中之珠宝
§41
41.
Tathariva’kkhisamena sudhāsinaṃ
如是以眼平等善安住者
Vimatidiṭṭhimisodhanahetunā,
以净化疑见杂染之因故
Hatamanopakilesamalena so
彼以灭除意垢染之
Vigatamānusakenahi cakkhunā; ()
离去人眼之
§42
42.
Karatalamburuhoparicakkhumā
掌中庵摩罗果、枣子果上之眼者
Yathārivā’malakībadarīphalaṃ,
如同无垢之庵摩罗果、枣子果,
Cutupapattigatepi tathāgate
于死生趣中之如来
Tibhuvanamhi yathicchita maddasa; ()
于三界中随所欲而见;
§43
43.
Navupapātakhaṇeca cutikkhaṇe
于新生刹那与死亡刹那
Visayabhāvamupenti tathāgatā,
诸如来成为所缘境,
Tadupacāravaseni’hadassanaṃ
依彼近行之力,此见解
Khamati aṭṭhakathācariyāsabho; ()
为注疏师众所认可;
§44
44.
Upadhihīna’dhihanīnatathāgate
于无依者、非卑劣之如来,
Anapanītapaṇīta tathāgate,
于未离去者、殊胜之如来,
Anabhirūpa’bhirūpatathāgate
于如来不端正与端正
Sugati duggati dugga mupāgate; () (Yamakabandhanaṃ;)
善趣、恶趣、险难所至;(双连结)
§45
45.
Tiriyamuddhamadhopatitīya so
横向、上方、下方堕落者,
Matipahaṃ abhipassi yathārahaṃ,
彼如实见慧超越,如其所应,
Nicitakammapatheca tathāgate
于如来已决定业道者,
Upari pādakajhānasamuṭṭhito; ()
从足禅那而出起;
§46
46.
Akusalāni kariṃsu ime tidhā
「这些人造作了三种不善」
Sucaritāni kariṃsu tidhā ime,
「这些人造作了三种善行」
Ariyamaggaphalehika samaṅgino
「具足圣道果者」
Nasamaṇā’tipi antimavatthunā; ()
「非沙门」,以最后事例而言
§47
47.
Guṇanirākaraṇena asādhavo
「恶人以否定功德」
Upavadiṃsu nasanti guṇā’ti’me,
「诽谤说『这些功德不存在』」
Apicasapakpurisā’riyapuggale
「又,那些恶人对圣者人物」
Tadanurūpaguṇehi pasaṃsayuṃ; ()
「以与彼相应的功德赞叹;」
§48
48.
Vitathaladdhiparāmasanā ime
「这些人执取虚妄的证得,」
Paramaladdhiparāmasanā ime,
「这些人执取最上的证得,」
Gahitaladdhivasena tahiṃtahiṃ
「依所执取的证得,在此处彼处」
Nicitakammapathā janatā ayaṃ; ()
「这群人确定了业道。」
§49
49.
Caturapāyamapāyamapāyatiṃ
四恶趣、无恶趣、无趣处
Upagatā sugati sugatiṃiti,
已到达善趣、善趣者
Yati samāhitavāhitavā’ ddasa
已行者、已等持者、已运载者见
Animisakkhisamakkhisamanvito; () (Yamakabandhanaṃ)
具不眨眼、具眼、具观察(双连结)
§50
50.
Sammāsammasatosato satimato kammādihetubbhavaṃ
正确地、正确地思惟者、思惟者、具念者,从业等因生起的
Rūpārūpamanāgataṅni mahā mohandhakāro dhiyā,
色与无色、未来的诸,以慧破大无明黑暗
Abbhatthaṅgami yāya soḷasavidhā kaṅkhācatekālikā
已入内者,即十六种疑与四时性
Sākaṅkhātaraṇabbisuddhu dutiyeyāme pavattā mati; ()
彼疑之超越清净,于第二夜分生起之智慧;
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne pubbenivāsañāṇadibbacakkhuñāṇādhigama pavattiparidīpo terasamo saggo.
如是,由名为梅达难德之行者所造,为一切诗人心生欢喜之因,于《胜者史灯》中,近因之中,证得宿住随念智与天眼智之生起之阐明,第十三品。
§1
1.
Sudhākare vikasitakeravākare
于月轮中,开敷之莲花丛
Kamenu’ pāsati sati pacchimaṃ disaṃ,
以龟观望后方
Vihāvarī sasirucirānanaṃ jinaṃ
夜分终时,月光庄严面之胜者
Bhajanti pacchimamathayāma motari; ()
「亲近后夜时分」者,当黎明将至之时。
§2
2.
Khaṇaṃ nisāpati virahātureva’yaṃ
「此刻如离别之苦者般令夜消逝」者,此刻如同离别之苦者一般,令夜时消逝。
Nisāvadhū malinapayodharambarā,
「夜之女神污秽衣裳与乳房」者,夜之女神其衣裳与乳房皆已污秽。
Catuddisāyatanayanehi sampati
「以四方处所为眼」者,以四方处所作为眼目。
Mumoca sīkaranikarassubindavo; ()
「现今放出水滴聚集之露珠」者,现今放出水滴聚集而成之露珠。
§3
3.
Kilesanāsanapasuto samādhinā
「以定而致力于烦恼之灭除」者,以定而致力于诸烦恼之灭除。
Puthujjano tadanusayaṃ yathubbahe,
凡夫随增彼随眠,如同污垢;
Tathaṃ’sunā bhuvanakalaṅkasodhano
如来以智慧之箭,清净世间之垢染,
Nahe kalānidhi sakalaṅka mubbahī; ()
如无垢之月轮,从云中显现;
§4
4.
Puratthime nabhasi vikiṇṇa tārakā-
东方天空散布之群星,
Pabandhanibbharatimiraṃ viyākarī
其光辉驱散浓密之黑暗,
Nisāvadhu valayitahārabhāsura-
如夜之女神,以手镯与项链之光辉照耀,
Sunīlakomalanavakuntalassiriṃ; ()
深蓝柔软新发鬘之荣光
§5
5.
Vipassanābalavimalīkatantaro
观慧力所净化之内在
Jinaṅkuro duritamalaṃva candimā,
胜者之子如月光驱除罪垢尘秽
Maricisañcayadhavalīkatambaro
光线聚集所白净之衣
Tamocayaṃ tamanucaraṃ nirākarī; ()
彼除灭暗聚及随暗而行者
§6
6.
Pavāyi sītalamalayānilo bhusaṃ
清凉马拉亚风极盛地吹送
Disaṅganā sisiratusārabindavo,
方位之象,清凉露珠之滴,
Mumoca sā vicari nisā nisākara-
彼夜放出,夜行者——
Marīcimañjariparicumbite bhuvi; ()
月光束聚所亲吻之大地上;
§7
7.
Niraṅgaṇe nirupakilesa niccale
于无垢、无随烦恼、不动、
Mudumhi kamakmaniyavisuddhibhāvage,
柔软、适业性、清净性具足、
Samāhite manasi vipassanāmanaṃ
得定之心中,观之心
Athāsavakkhayamatiyā’ bhīnīhari; ()
其次,以漏尽智超越三有
§8
8.
Sabārasaṅgikabhavacakka majjhagā
智者于十二支有轮之中
Anukkamena’pi paṭilomato sudhī
依顺逆次第
Vavatthayaṃ yamariyañāṇadassanaṃ
确定彼圣智见
Visuddhiyā visaddhiyā taduccate; ()
由清净故、由明净故,彼被称为
§9
9.
Khaṇena yo sarati sahassalocano
千眼者于一刹那忆念
Yathāvato dasasatamattha massapi,
即使对于拥有千眼的因德拉而言,
Vidhātuno nijacaraṇaṅgulippabhā-
其足趾指甲之光辉
Vibhusitā’khilabhuvanodarassa’pi; ()
照耀一切世界之腹内;
§10
10.
Asesanīvaraṇatusārasosino
干涸一切无余盖之浊水者,
Samādhisambhava’ khilajhānalābhino,
由定而生、获得一切禅那者,
Jagattayaṃ karabadaraṃ’va dassino
见三界如掌中庵摩罗果者
Nayassa kassaci visayatta māgataṃ; ()
此道未曾到达任何人的境域;
§11
11.
Adiṭṭha mappaṭi viditaṃ sayaṃpurā
自己从前未见、未证知的
Anuttaraṃtamariyañāṇadassanaṃ,
无上的圣智见,
Imassa gotamasamaṇassa sijjhate
于此果德玛沙门得以成就,
Garūpasevanavirahassa abbhūtaṃ; ()
远离亲近师长,实属稀有;
§12
12.
Bhavebhave parivitadānapārami-
生生世世圆满布施波罗蜜
Balena’hū vijaṭitalobhabandhano,
以力之水解开了贪欲之缚,
Samettikhantyanugatasīlapāramī-
以忍辱波罗蜜与戒波罗蜜之水随行而来,
Jalena nibbutapaṭighādipāvako; ()
熄灭了嗔恚等火焰;
§13
13.
Bhavebhave bhavi thirañāṇapāramī-
在诸有中生起,以坚固的智波罗蜜
Padhaṃsitā’khilaviparītadassano,
摧毁了一切颠倒见,
Vināyakapakpabhuti garūpasevana-
以亲近导师等尊者
Vasena pucchiya hatamohasaṃsayo; ()
以问而破除愚痴与疑惑;
§14
14.
Bhavebhave budhajanapujanādinā
于生生世世中,以供养智者等
Garūbhivādanabahumānanādinā,
以恭敬礼拜、尊重等
Janāpacāyanavidhinā vinodayi
以敬奉众人之法而驱除
Sadappa munnati mabhimāna muddhaṭaṃ; ()
常时高举之我慢与傲慢;
§15
15.
Bhavebhave vibhavaratiṃ ratiṃbhave
于生生世世中,以财富之乐与有之乐
Anaṅgasaṅgamarati maṅganāratiṃ,
乐于无肢体接触,舍离女色之乐,
Gharā’bhinikkhamiya’nagāriyaṃrato
从家出离,乐于非家,
Apānudī paṭilabhi jhāna mattanā; ()
以自己的禅那驱除、获得;
§16
16.
Bhavebhave sa’vīriya saccapāramī-
于诸有中精进,以真实波罗蜜为依归,
Parāyaṇo adhikusalesu cāratiṃ,
于诸善法中行乐,
Jahaṃ vacīduritamalaṃ catubbidhaṃ
舍断四种语恶行之垢
Visodhayī nijahadayañca paggahī; ()
清净了自己的心,并且提起(精进);
§17
17.
Bhave bhave iti samatiṃsapāramī-
生生世世中,三十波罗蜜
Visujjhitā’ kusalamanomalimaso,
已清净,善心的垢秽,
Kamena indriya paripākataṃ gato
次第地,诸根达到成熟,
Nacaññasampada mahipatthayī sudhī; ()
贤智者不希求其他的成就;
§18
18.
Bhave bhave agaṇitameva bodhiyā
生生世世中,唯独计数着觉悟
Dayāya coditahadayo’hi kapatthanaṃ,
「由悲心所策动之心」者,即愿求也。
Akā catubbidhaphalasampadā tato
「从彼」者,从四种果德之成就。
Padissare niravasarā riva’ntani; ()
「于显现者」者,犹如无间隙也。
§19
19.
Bhave bhave sakapaṇidhānasattiyā
「于有有中」者,以自己本愿之力故。
Tidhā’hisaṅakkhatakusalaṃ imassa bho,
「三种所积集之善」者,此尊者之善也。
Nasādhaye kimariyañāṇadassanaṃ
「何不成就圣智见」者,何不成就圣者之智见耶?
Anaññapuggalavisayaṃ nasaṃsayo; ()
非他人境界,无疑惑;
§20
20.
Aniccato’dayavayatāya dukkhato
从无常,以生灭性;从苦,
Sadukkhatāyapi avidheyatādinā,
以苦性,亦以不可控制性等;
Anattato varamati khandhapañcakaṃ
从无我,最胜地对五蕴
Punappunaṃ samupaparikkha mussahī; ()
一次又一次地反复观察,勿放逸;
§21
21.
Kalāpasammasanamukhena bārasa-
以色聚观察之门,十二
Vidhe anādikabhavacakkanissite,
于法中,依无始有轮而住,
Kamena sattasu anupassanāsu so
彼胜者之子,以次第于七随观中
Jinaṅkuro tadavayave’bhinīhari; ()
专注于彼之支分;
§22
22.
Aniccatobhusamanupassamuddhari
以无常随观而显示
Asesasaṅkhatagataniccasaññitaṃ,
一切有为法之常想,
Anattato samanuvipassa dukkhato
以无我随观、以苦随观
Sasaṅkhatepajahi sukhattasaññitaṃ; ()
于有为中,舍弃被认为是乐的想;
§23
23.
Vinodayī sumati virāganibbidā-
善慧者以离贪、厌离之力,
Vasena saṅkhatagatarāganandiyo,
驱除对有为法的贪爱与喜悦,
Nirodhanissajanavasā’nupassiya
依灭尽、舍离之力而随观,
Tathodayādiyanamasesaṅghate; ()
如是于生起等一切有为法中;
§24
24.
Vidhāyadubbidhamanupassato kasato
以厌恶之心随观、磨练
Asesasaṅakkhatamapi nāmarūpato,
从名色无余地完全观察,
Nidānato punakhaṇato’dayabbayaṃ
从缘起、从刹那,其生灭
Upaṭṭhahi dviguṇitapañcavisadhā; ()
以二十五种方式现起;
§25
25.
Sudhīmato taruṇavipassanāyi’me
对于智者,这些是幼嫩观的
Vipassakassi’ti dasupakkilesakā,
观者的十种随烦恼,
Bhavuṃpabhāsatimatipītinicchayo
即光明、智、喜、轻安、乐、胜解
Sukhī’hanāsamathanikantyupekkhanā; ()
「乐」者,舍弃寂止与观之倾向的舍。
§26
26.
Pasannalohita paripuṇṇaviggahā
「净血」者,圆满身躯。
Viniggatā niravadhilokadhātusu,
「出离」者,于无边世界界中。
Vipassanābalapabhavā’bhipatthari
「观力所生」者,由观之力而显现。
Sudhantakañcanarasapiñjarappabhā; ()
「善净金汁黄色光」者,如善净金汁之黄色光辉。
§27
27.
Ayaṃpatho nabhavati tappabhādayo
「此道」者,彼等光辉之道不存在。
Visattikāpabhutikilesavatthukā,
以贪著为首的诸烦恼为事,
Punodayabbaya manupassato tato
从彼观察再生与坏灭之人,
Patho samubbhavi dasupakkilesagaṃ; ()
道生起,前往十种随烦恼;
§28
28.
Pathāpathaṃ samupaparikkhatoiti
对道与非道善加审察之
Sudhīmato taruṇavipassakassayā,
智者、初观者,由此
Samuṭṭhitā nisitavipassanāmati
生起锐利的观慧。
Pathāpathikkhaṇakavisuddhi vuccate; ()
称为道非道智见清净。
§29
29.
Narāsabho adhigatañātatīraṇa-
人中牛已达知度彼岸
Pariññavā uparipahāṇasaṅkhayā,
遍知者,以上断尽之故,
Pariññayā ubhaya visuddhisiddhiyā
以遍知,以两种清净之成就
Tisaccadassanapasuto samārabhī; ()
专注于三谛之见而精勤;
§30
30.
Aniccalakkhaṇamapaki dukkhalakkhaṇaṃ
阐明无常之相与苦之相
Anattalakkhaṇamatha sabbasaṅkhate,
无我相者,于一切行中,
Yathāvato nasamanupassi santati-
如实不见相续之我,
Riyāpathehica pihitaṃghaṇenaso; ()
以圣道之门闭塞稠林;
§31
31.
Visodhayaṃ matimudayabbaye tato
由此净化心于生灭,
Lahuṃ tilakkhaṇavisadattago bhusaṃ,
速疾通达三相之明净者,甚多,
Vipassanāpathapaṭipanna mattanā
以自己行于观道
Alatthabhaṅgadhibhayañāṇamādikaṃ; ()
未得破坏怖畏智等为首;
§32
32.
Sayambhuno uparinavānupassanā-
自觉者的上行随观——
Vibhāvanā navaguṇavaṇṇanāyidha,
此处阐明九种功德的显示,
Vidhīyate navavidhañṇabhāvanā
施设九种智的修习,
Pavuccate sapakaṭipadāvisuddhiti; ()
称为连同明白句的清净;
§33
33.
Matīhitihipi catusaccachādaka-
以意趣亦覆盖四谛——
Tamovidhaṃsana samanantaraṃ thiraṃ,
破除黑暗之后紧接着坚固,
Nirodhagocaramalabhittha gotrabhu-
获得以灭为所缘的种姓智——
Matiṃ sudhī anariyagottabāhiraṃ; ()
智者超越非圣种姓之外;
§34
34.
Pasatthagotrabhumatidinnasaññakaṃ
被赋予殊胜种姓智之名,
Samūlamuddhaṭakalusattayaṃ sudhī,
智者连根拔除三种垢秽,
Vibandhaduggativinipātanādikaṃ
断除系缚、恶趣、堕落等。
Athādimaṃpaṭilabhī ñāṇadassanaṃ; ()
于是,此获得者获得了智见;
§35
35.
Yadevanantaraphaladanti paṇḍitā
诸智者说:『即无间果』,
Vadantitapphalamapi paccavekkhaṇaṃ,
彼亦获得了对该果的省察,
Alattha so puna dutiyāya bhumiyā
他为了证得第二地,
Vipassanaṃ samadhigamāya bhāvayī; ()
再次修习观;
§36
36.
Bhusovisosita bhavadukkhakaddamaṃ
极度干涸了有苦之泥。
Akālikaṃ tanukatakibbisattayaṃ,
无时的、薄少烦恼的三种,
Anuttaraṃ dutiyamalattha tapphalaṃ
无上的第二无垢,于彼果
Sapaccavekkhaṇamatha ñāṇadassanaṃ; ()
具省察,及智见;
§37
37.
Vipassanaṃpunarapibhāvayaṃ sayaṃ
又自修习观,
Samuddhaṭālayapaṭighaṃ bhavāpahaṃ,
已拔除贪欲住处与嗔恨、除有者,
Sapaccavekkhaṇaphalañāṇamajjhagā
证得具省察的果智
Anuttaraṃ tatiyaka ñāṇadassanaṃ; ()
无上的第三智见
§38
38.
Tilakkhaṇaṃ thiramatimā’bhipattiyā
以坚固心达至三相
Subhāvayika upari catutthabhumiyā,
善修习者于上方第四地
Avāriyāsaniriva tālamatthake
如棕榈顶端之无遮蔽座
Kilesamuddhaniranihaccacārinaṃ; ()
行于已断烦恼顶者
§39
39.
Nivāritākhila bhavacakkavibbhamaṃ
已遮止一切有轮转动
Savāsanāparimita pakāpanāsanaṃ,
具有随眠的有限显现已被舍断,
Anaññagocara varañāṇadassanaṃ
无上的智见,非他境界,
Alattha tapphalamapipaccavekkhaṇaṃ; ()
获得了那果,无需再观察;
§40
40.
Tadāsavakkhayamatigñāṇadassana-
彼时漏尽,超越智见,
Visuddhivuccati arahattapattiyā,
被称为清净,因证得阿拉汉果,
Sahevacuddasavidha buddhabuddhiyo
与十四种佛智同时俱生。
Jino catubbidha paṭisambhidālabhī; ()
胜者具足四种无碍解;
§41
41.
Asādhāraṇaṃ ñāṇachakkaṃbalāni
不共的六通与十力
Dasa’ṭṭhārasāveṇikā buddhadhammā,
十八不共佛法,
Catuddhāvisārajjamiddhānubhāvā
四无畏、神通威力
Samiddhāsahecārahattena tassa; ()
与阿拉汉果一起圆满成就;
§42
42.
Abhiññeyyadhamme abhiññāya sāmaṃ
以自己的智慧证知应被证知之法
Pariññeyya dhamme pariññāya sāmaṃ,
自己遍知应遍知之法后,
Pahātabba dhamme pahantvāna sāmaṃ
自己舍断应舍断之法后,
Sanibbānamaggapphalaṃ sacchikatvā; ()
现证有涅槃之道果后;
§43
43.
Siyāyāvatāñeyya dhammappavatti
诸法之流转应至何种程度,
Siyātāvatā tassa ñāṇappavatti,
彼之智流转应至何种程度,
Abhiññāya sabbaññutāñāṇa māsi
证知后,量度一切知智。
Sahevārahattena sabbaññu buddho; ()
与阿拉汉果同时,一切知佛陀;
§44
44.
Mahāmohaniddāpagomaggañāṇa-
以道智觉醒,大痴眠已去,
Ppabuddho’hisambodhiyā sobhamāno,
以正觉而光耀,
Munindo dinindaṃ’ susandohahāsi-
牟尼主以日光般的微笑,
’Ndirāmandirindivarābhaṃahāsi; ()
以青莲般的微笑而微笑;
§45
45.
Subuddhābhisambodhipubbācalambhā
善觉者于正觉前所得之不动
Sahevāruṇo buddhasūrodayena,
与佛陀太阳升起之黎明同时,
Samuṭṭhāsi veneyya bandhūhisaddhiṃ
与应被调伏的亲族一起升起,
Pabujjhiṃsu abbhuggatamhojakosā; ()
诸已升起的尘垢藏者觉醒;
§46
46.
Uḷārāvabhāso tadā jātikhette
彼时在生地,殊胜的光辉
Bhusaṃpātubhuto mahīsampavedhi,
极为显现,大地震动,
Siḷāsāḷaseḷāvataṃsā subhāni
岩石、娑罗树、山岩庄严美丽
Nimattāni battiṃsajātātiloke; ()
「诸相」者,三十二种生起于世间;
§47
47.
Tamojālaviddhaṃsanādīni loke
「破除暗网等」者,于世间中
Karontova cattārikiccāni’māni,
「作此四种事业」者,
Samuṭṭhāsi tasmiṃkhaṇe raṃsimāli
「于彼刹那生起光鬘」者,
Rivādiccavaṃsubbhavo buddhasūro; ()
「如日族所生之佛陀太阳」者,
§48
48.
Mahīlājavuṭṭhīhi sañchannabhutā
「为尘垢雨所覆之大地」者
Nabhaṃ kanibbharaṃ gandhadhupaddhajehi,
虚空充满香烟与幡旗,
Chaṇhokulā kevalaṃ lokadhātu
六欲天界遍满整个世间界,
Mahāmaṅakgalāvāsa kalīlāvalambiṃ ()
大吉祥住处密布垂挂,
§49
49.
Tadātappadambhoja pūjāgatānaṃ
彼时前来礼敬莲足者,
Siro bhattibhārañjalīnaṃ surānaṃ,
以恭敬负荷合掌之诸天人,
Nirālambamākāsa randhaṃ babhāsa
无所依之虚空间隙皆辉耀。
Pabhāsāra cūḷāmaṇihakā’karāḷaṃ; ()
光明如小宝冠般可怖;
§50
50.
Guṇonāma sakkhandhasantāna suddhi
功德者,名为蕴相续之清净,
Sakosuddhakhanvdhappabandhohi buddho,
以清净蕴之连结而觉悟者,
Namobuddhabhutassa nipphantañāṇa-
礼敬彼已成佛者,具足圆满智、
Ppahāṇānubhāvāhirūpassatassa; ()
断除之威力、超越色者;
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne mahā bodhisattassa ariyamaggañāṇābhisambodhi samadhigama pavattiparidīpo cuddasamo saggo.
如是,由名为美达难德之行者所造,为一切诗人心生欢喜之因,于《胜者史灯》中,不远之因缘篇,大菩萨证得圣道智正自觉之转起阐明,第十四品。
Jinavaṃsadīpe avidure nidānabhāgo dutiyo. · 《胜者世系灯》近因缘分第二。
§1
1.
Asseva pakallaṅkavarassakāraṇā
彼因施予自己的座垫与卧具,
Sīsakkhimaṃsāni ca dārasunavo,
以及头肉,并施予妻子儿女,
Datvā cirassaṃ akarinti dukkaraṃ
长久以来行此难行之事,
So (indavaṃsā’)bhidhajo vicintayī; ()
彼月族之旗帜如是思惟:
§2
2.
Pallaṅkato tāva navuṭṭhahaṃ tahiṃ
「我从座垫未起身于此处,
Pallaṅkamādhāya nisajja sattahaṃ,
结跏趺坐七日,」
Saṅkappapuṇṇo’dhisamādhayo muni
思惟圆满之牟尼,
Sammā samāpajji anekakoṭiyo; ()
正确证入无数亿之定;
§3
3.
Nā’yaṃ jahāte vijayāsanā’layaṃ
此尊不舍胜利座之处,
Yaṃkiñcikiccaṃ karaṇiyamassahi,
凡有任何应作之事,
Saṃvijjate dānipi kāci devatā
今亦存在某些天人,
Saṅkābhighā’tābhivitakkayuṃ iti; ()
以疑惑击破与寻思。
§4
4.
Tāsaṃ viditvāna vitakkamāsanā
知晓彼等之寻思座已
Abbhuṭṭhito so gaganaṅgaṇaṃ khaṇaṃ,
彼从座起,刹那间升至虚空界,
Saṃdassayanto yamapāṭihāriyaṃ
示现双神变
Nissaṃsayo saṃsayasallamuddharī; ()
无疑者拔除疑惑之箭;
§5
5.
Nissāya pallaṅkamimaṃ mahīruhaṃ
依止此大树之法座
Sampattasambodhipado’smi cintiya,
我思惟:『已达正觉之足处』,
Oruyha pakallaṅkaṭhitappadesato
从菩提座处起身,
Pubbuttarānañhi disāna mantarā; ()
于东北方诸方向之间;
§6
6.
Sattāha mindivaracārulocana-
以七日间因陀罗妙眼——
Pañcappabhāsāranisecanena so,
五种光明流注灌洒,
Samapūjayanto jayabodhimāsanaṃ
如是礼敬胜菩提座,
Aṭṭhāsi lokekavilocano jino; ()
世间独眼胜者站立。
§7
7.
Gantvā ṭhītaṭṭhānajayāsanantarā
前往站立处,从胜座起身之后
Pubbāparassaṃ disi sattavāsaraṃ,
向东西方向,七日之间
Nikkhittacakkaṅkitapādapaṅkajo
放下轮相足迹之莲足者
So caṅkamī nimmitaratanacaṅkame; ()
彼行者于化作宝石之经行处行走
§8
8.
So bodhito uttarapacchimantarā
彼觉者于北方与西方之间
Devehi nānāratanehi nimmite,
由诸天以种种宝石所化作之处
Sattāhamattaṃ maṇimandire muni
牟尼于宝殿中七日之间
Sammābhidhammaṃ pavihāsi sammasaṃ; ()
正遍思惟正自通达之法
§9
9.
Manthācale’nambunidhiṃ’va kesavo
如同凯萨瓦于曼陀罗山搅动大海
Viññāṇakaṇḍādiṭasā catubbidhaṃ,
以识蕴等四种为基础
Tasmiṃ nisinno muni dhammasaṅgaṇi-
牟尼坐于彼处,以智力
Mālolayī ñāṇabalena duddasaṃ; ()
观察难见之法集论
§10
10.
Vebhaṅgiyaṃ khandhavibhaṅgamādikaṃ
韦帕嘎中蕴分别等
Gambhīramaṭṭhārasadhā sudubbudhaṃ,
甚深义味难通达
So mārabhaṅgo’tha vibhaṅgasāgaraṃ
彼魔破者以智轭终风
Saṃkhobhayī gñāṇayugantavāyunā; ()
搅动分别之海
§11
11.
So dhātusuññattapajānano jino
彼胜者了知界空性
Nissattanijjivasabhāvadhātuyo,
无有情无命者自性之诸界
Vitthārayanto tadanantaraṃ varaṃ
详细阐述之后,紧接着阐明殊胜的
Nānānayaṃ dhātukathaṃ vavatthayī; ()
种种方法的界论;
§12
12.
Khandhādipaññattivasena chabbidhā
依蕴等施设,有六种
Paññattiyo’ti suvibhattamātikaṃ,
施设,如是善分别的论母,
Paññāya sabbaññujino’tha puggala-
以一切知者的智慧,而后最上人
Paññatti mālolayi aggapuggalo; ()
阐述了人施设;
§13
13.
Vādībhasīho sakavādamaṇḍalaṃ
论辩之狮,进入自宗之圆场,
Oruyha sammā paravādamaṇḍalaṃ,
正确地降伏他宗之圆场,
Suttāni saṅgayha sahassamaṭṭhadhā
集合诸经千八百种,
Saṃkhitta mādo mukhavādayuttikaṃ; ()
略摄其义,配以口诵之理趣;
§14
14.
Ñāṇena vitthāriyamāna mattano
以智慧展开自己的
Kiñcāpya’nantāpariyanta muttamaṃ,
虽少许,却无边无际、最上的
Takkīhi nakkāvacaraṃ nakehici
诸论师所不能及,
Nātho kathāvatthu mathā’bhisammasi; ()
大师完全通达《论事》;
§15
15.
Yaṃ mūlakhandhādivasā dasabbidhaṃ
彼论以根、蕴等十种为基础,
Uddesaniddesapadā’nurūpato,
依略说、详说、句义之次第,
Niṭṭhānato saṃsayato vibhāgiyaṃ
从结论、疑问、分别等方面,
Gambhīrañāṇena’tha sāgarūpamaṃ; ()
以甚深智慧,如大海般深广;
§16
16.
Santaṃ paṇitaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ
寂静、殊胜、微妙、极难见
Guḷhaṃ atakkāvacaraṃ acintiyaṃ,
深隐、超越思择范围、不可思议
Nānānayaṃ taṃ yamakaṃ susaññamo
具多种方法之双论,善自制者
Dhammassaro sammasi nippadesato; ()
忆持法者,从无余依之义理善加思量;
§17
17.
Nānānayu’ttuṅgataraṅganibbharaṃ
具多种方法、高耸波涛充满
Neyyatthanītatthamaṇihi maṇḍitaṃ,
以所引义、能引义之宝珠庄严
Dhammantarāvaṭṭasataṃ athāparaṃ
法间旋转百,复有其他,
Saddhammakhandhodakakhandhapūritaṃ; ()
正法蕴水聚充满;
§18
18.
Satthā catubbisa timattapaccaya-
导师二十四三倍缘,
Velaṃ paricchedavisālapaṭṭanaṃ,
时际分别广大港,
Gambhīrapaṭṭhāna mahaṇṇavaṃ kathaṃ
甚深发趣大海论,
Ālolayaṃ sammasi ñāṇamerunā; ()
以智须弥搅动观察;
§19
19.
Nissaṅgañāṇo muni hetupaccayo
无执着智者之牟尼,因缘条件
Iccādinā’ropitamātikārahaṃ,
以『如是』等所建立之论母我
Niddiṭṭhanidedasapadaṃ papañcita-
已说示之指示句,详细阐释之
Ñeyyaṃ catubbīsavidhaṃ sudubbudhaṃ; ()
所应知者二十四种,极难觉悟;
§20
20.
Nissāya bāvīsavidhe tike tika-
依止二十二种,于三法之三
Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike
发趣论中,深奥之名色
Nissāya nissesake tathā duka-
依止于无余者,如是二法——
Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike ()
《发趣论》中,心所与名色,
§21
21.
Bāvisamattā tikamātikā duke
二十二种三法论母于二法中,
Pakkhippa paṭṭhānavidaṃ dukantikaṃ,
置入《发趣论》,此为二法三法,
Bāvīsamattāya tike sataṃduke
以二十二种三法于百二法中,
Pakkhippa paṭṭhānamidaṃka tikaddukaṃ; ()
置入此《发趣论》,此为三法二法。
§22
22.
Katvā tikesve’va tike duvīsati
在三法中作了二十二三法组,
Paṭṭhāna mantogatike tikattikaṃ,
从《发趣论》至《论母》中的三法组,作了三三组合;
Katvā dukesve’va tathā sataṃduke
在二法中同样作了一百二法组,
Paṭṭhāna mantāgetike dukaddukaṃ; ()
从《发趣论》至《论母》中的二法组,作了二二组合;
§23
23.
Iccānulome janayāni pakkhipaṃ
如是在顺次中,我生起了所投入的,
Cha ppaccanīye’pi nayāni pakkhipaṃ,
在六种逆次中,亦生起了所投入的诸法则。
Evaṃ khipitvā anulomapaccani-
如是投入顺逆——
Yecā’pi cha ppaccaniyā’nulomake; ()
以及那些六种逆顺者;
§24
24.
Gambhīrapaṭṭhānamahodadhiṃ iti
以智慧须弥山
Saṅkhobhayaṃ sammasi ñāṇamerunā,
搅动甚深发趣大海洋,
Taṃ sammasantassa savatthukaṃ chavi-
对彼搅动者,连同所依的皮
Vaṇṇo pasanto’si pasīdi lohitaṃ; ()
肤色已平息,血已清净;
§25
25.
Tasmiṃkhaṇe cattajavaṇṇadhātuyo
彼刹那,四大种界
Aṭṭhaṃsu ṭhānamhi asitihatthake,
住立于八十肘之处,
Aññatra’dhiṭṭhānabalaṃ sarīrato
除了胜解力之外,从身体
Chabbaṇṇaraṃsī visarā’hiniccharuṃ; ()
六色光明放射而出;
§26
26.
Sevālakālindinadi’ndirāpati-
如苔藓、迦陵伽河、因陀罗之主、
Nilambari’ndivaravaṇṇasantibhā,
青衣、青莲花色之寂静光辉,
Kesa’kkhimassūhika viniggatā bhusaṃ
「发端生出之须毛,大量地」
Nīlappabhā’sesadisā alaṅkaruṃ; ()
「青光辉之残余相似者,装饰之;」
§27
27.
Tāsaṃ vasā’ sesadisāvilāsinī
「彼等之脂肪残余相似而嬉戏者」
Āsuṃ yathā pārutanīlakambalā,
「如同披覆青色毛毯者,」
Tā cakkavāḷāti papūrayantiyo
「彼等充满轮围之」
Dhāviṃsu nilopalacuṇṇasannibhā; ()
「奔驰,如青莲花粉相似者;」
§28
28.
Nissesalokaṃ haritālakuṅkuma-
无余世间的雌黄与郁金
Cuṇṇehi sovaṇṇarasehi missakaṃ,
粉末与黄金液混合,
Ālepayantīviya pītaraṃsiyo
彷佛涂抹般的黄色光线
Yā niggatā kañcanasannibhattacā; ()
已出现,其身体如金色;
§29
29.
Tāsaṃ vasenā’si siṇerupabbata-
依彼等之力,须弥卢山
Rājā vilino’va mahaṇṇave jalaṃ,
王彷佛融入大海水中,
Saṃkappitā’va’ṭṭha disāgajā’bhavuṃ
诸方象如同被思量而成
Niddhantacāmīkarakappanādinā; ()
以驱逐黄金色之想等;
§30
30.
Lākhārasānaṃ parisecanaṃ viya
如同洒遍紫胶汁
Nindūracuṇṇo’kiraṇaṃ’va yādisi,
如同撒散红土粉
Sañjhāpabhārattasurattaraṃsiyo
黄昏光辉之红色光线
Nikkhamma dhāviṃsu samaṃsalohitā; ()
出现而奔驰,带着肉与血;
§31
31.
Tāsaṃ vasenā’khilabhūmikāminī
依彼等之力,遍一切地之大地
Āsī nimuggāriva uttaraṇṇave,
如沉没于上层海中,
Ambhojarāgehi sunimmitāni’va
一切物品如以莲花色善造作者,
Sabbāni dabbānya’bhavuṃ jagattaye;()
于三界中生起;
§32
32.
Yākundasogandhikacandacandikā-
彼黄花、素馨花、茉莉花、月光花
Kappūrakhīrodadhivīcipaṇḍarā,
与龙脑、乳海波浪之白色,
Aṭṭhīhi dāṭhāhī vitassaṭā bhusaṃ
以骨与齿极度扩展,
Odātaraṃsī dhavalīkaruṃ disā; ()
白色光芒使诸方洁白;
§33
33.
Tāsaṃ vasenā’si yathā mahīvadhu
依彼等之力,犹如大地之妇女
Odātavatthehi nivatthapārutā,
以白衣所覆所裹,
Tā khīradhārāparisekabandhurā
彼等如乳流灌洒之亲友,
Dhāviṃsu buddhassa yasonibhāpabhā; ()
佛陀之名声光辉如泉涌流动;
§34
34.
Sabbādisāyo’khilalokadhātuyo
一切方位、整个世界界,
Mañjiṭṭhapaṅkehi vilepayanti’ca,
以茜草泥涂抹
Nikkhamma mañjiṭṭhapabhā tatotato
从彼处彼处出离的茜草光辉
Dhāviṃsu sañcuṇṇapavāḷasantibhā ()
奔驰着,如同碎珊瑚般的寂静光
§35
35.
Nīlādidhātussarasehi pañcahi
以青等界的五种精华
Vaṇṇehi pupphehi maṇīhisattahi,
以色、以花、以宝石、以众生,
Sampūrayantī’va pabhā pabhassarā
「光辉充满」,诸光明
Nikkhamma lokaṃ sakalaṃ alaṅkaruṃ; ()
出离后庄严了整个世间;
§36
36.
Tā raṃsiyo byāpiya mediniṃ mahī-
彼等光线遍满大地、
Sandhārakaṃ vāri matho samīraṇaṃ,
持地之水、水下之处及风轮,
Heṭṭhā’jaṭākāsatalaṃ tathūpari
下至无间地狱、上至虚空界顶,
Gaṇhiṃsu lokaṃ tiriyaṃ nirāvadhiṃ; ()
取得了横向无边际的世间;
§37
37.
Devaddumu’yyānavimānabhusaṇa-
天树、园林、宫殿、庄严——
Canda’kkatārānikarā’marā tato,
月、星、星群、不死者从彼处,
Saṇṭhānamattehi vijāniyā’bhavuṃ
仅以形相即可了知其存在,
Tā niggatā ajjatanā’pi dhāvare; ()
彼等今日亦于奔流中出离;
§38
38.
Tamhā’bhīgantvā ghananīlasākhino
因此前往彼处,密集青色枝条的
Nigrodhasākhissa’japālasaññino,
尼拘律树枝,如同阎浮叶之想,
Mūle nisajjā’dhisukhaṃ vimuttijaṃ
世尊坐于树根下,体验解脱所生之胜乐
Satthā’nubhonto pavihāsi sattahaṃ; ()
七日间安住于此;
§39
39.
Oruyha tasmiṃsamaye vimānato
尔时从彼宫殿下来
Dānādayo pāramiyo bhavābhavaṃ,
布施等波罗蜜,于有有之间
Dhāvaṃ asādhāraṇañāṇasiddhiyā
为成就不共智而奔走
Eso’va nā’haṃ abhisaṅkhariṃ iti; ()
『此非我所造作』如是思惟;
§40
40.
Otārapekho navipassa ettakaṃ
「下望者」,「不见者」,「如此多」。
Kālaṃ kalaṅkaṃ akalaṅkarūpino,
「时」,「污点」,「无污点形色者」。
Sokā’kulo acchi chamāya soḷasa-
满怀忧苦,以眼泪于地上画出十六道
Lekhā vilekhaṃ kalimā avammukho; ()
划痕之线,面朝下,容颜暗淡无光;
§41
41.
Kasmā napaññāyati’dāni nopitā
『为何如今不见她』——从未被嫁出
Olokayanti kva gato’ti dukkhitaṃ,
环顾四方,问道『她去哪里了』,满怀悲苦
Sokena lekhā likhamāna mañjase
以忧愁在板上书写文字时
Disvā nisinnaṃ pitaraṃ sudummukhaṃ; ()
见父坐着,面容极为愁苦
§42
42.
Tatro pagantvā vasavattidhītaro
彼时,瓦萨瓦提之诸女前往彼处
Pucchiṃsu taṇhā aratī ragā lahuṃ,
渴爱、不乐、染、轻浮诸女问道
Kiṃ tāta kiṃ tāta kimettha jhāyasi
「父亲啊,父亲啊,您在此思虑何事?
Ko te paro kena parājito tuvaṃ; ()
谁是您的敌人?您被谁所击败?」
§43
43.
Suddhodanassā’vanipassa oraso
「净饭王之子」
Patvā’hisambodhipadaṃka mukhe masiṃ,
「证得无上正自觉位时,于口中涂抹煤灰」
Makkhesi me chinditamārabandhano
「已断魔缚者涂抹了我,」
Tasmā’nusocāmi kathesi pāpimā; ()
「因此我悲伤」,恶魔如是说;
§44
44.
Ānīya taṃ mattagajaṃ’va mārajiṃ
「如同带来醉象一般,带来那战胜魔者」
Rāgādipāsehi mayaṃ subandhiya,
「我们以贪等索善加系缚」
Dassāma vo passatha tāta no balaṃ
「我等将示汝等,父亲,请看我等之力」
Māsoci mājhāyi’ti dhītaro’bravuṃ; ()
「勿忧,勿怖」,诸女如是说;
§45
45.
Siṅgārasaṅgāmadharā’vatārinī
彼等持爱欲庄严之战具而降临,
Bhubhaṅgabāṇāsanamattadhārinī,
持眉弓、箭、武器,
Āropitā’pāṅgasarā’pya’nissarā
装备侧目之箭,亦无所发,
Kāmārimārārisaravyadāraṇe; ()
于破坏欲敌魔敌之箭中;
§46
46.
Sevālanīlāmalakuntalākulā
如青苔般青黑、无垢的鬈发纷乱,
Bālindulekhe’valalāṭamaṇḍalā
如新月纹般的额轮圆满,
Niluppalakkhī calahemakuṇḍalā-
如青莲般的眼目、摇动的金耳环——
Laṅkārakaṇṇā’likalāpabhā’lakā ()
装饰耳朵的耳环光辉灿烂。
§47
47.
Vāṇilatāvellitaphullamālatī-
如风中藤蔓摇曳、盛开的茉莉花——
Dantāvalī pallavapāṭalādharā,
齿列洁白、唇如嫩叶般红润,
Kandappakīḷālayahemakāhaḷa-
其鼻如欲神游戏处之金铃,
Saṅkāsanāsā kamalāmalānanā; ()
如莲无垢之面容;
§48
48.
Vijjullatā cārubhujā calācala-
如闪电光之美臂,动摇不定,
Līlāvalambatthanahaṃsamaṇḍalā,
游戏垂悬之乳房如天鹅群,
Cāmīkarāliṅgavilāsakandharā
如金树缠绕拥抱游戏之肩,
Lāvaṇṇa vallidalakomalaṅgulī; ()
如盐水蔓藤叶般柔软之指;
§49
49.
Nimmekhalālinavilaggabhāginī
无腰带、无缠绕、无系缚之部分者
Kīḷānadīkulavisālasoṇinī,
游戏河岸、广大、红色者
Kandappadappānaladhūmakajjala-
五箭之火焰、烟、煤炭、黑色
Romāvalivellitanābhimaṇḍala; ()
毛列所缠绕之脐轮
§50
50.
Pīnorujaṅghā kalikānakhāvalī
丰满之大腿小腿、花蕾指甲列
Tā’naṅakgaraṅgaṅajahāriviggahā,
彼女身体肢体之美丽、动人之形体者
Māraṅganā yatra niraṅgaṇo jino
魔女们前往无垢的胜者所在之处,
Tatrā’gamuṃ rāgasurāmadā’turā; ()
她们为爱欲之酒所醉、为狂乱所苦;
§51
51.
Aṅgīrasassā’nanasoṇṇadappaṇe
在鸯耆罗沙之子的金色镜面般的容颜上,
Tā sundarī bimbitalocanindirā,
那些美女们,莲花眼的妙女们,
Kandappakīḷākalahaṃ vidhātave
为了制造爱神游戏的争斗,
Kāloyamiccāhu tuvaṃ yadicchasi; ()
说道:『时机已到,若汝愿意的话。』
§52
52.
Vyāpāritā te paricārikā mayaṃ
「你的侍女们已被遣散,我们」
Etthāgatā homa manobhunā’dhunā,
「今已被意欲之主带至此处,」
Vattambujānaṃ paricumbane ayaṃ
「此时正是亲吻莲花般面容之时,」
Kālonu bhogotama kiṃnayicchasi; ()
「受用最上者啊,你还想要什么?」
§53
53.
Bho puṇṇakumbhe’va tavo’ramandire
「尊者啊,在你那如满瓶般的苦行林中,」
Uddhaggalomu’ssitanīlaketane,
「毛发竖立、青色发髻高耸之处,」
Kāmāhisekussavamaṅgalāya no
「为我等欲爱灌顶之吉祥」
Sajjethi’me pīnapayodhare nakiṃ; ()
「岂不应备此丰满之乳房?」
§54
54.
Vattambuje no adharaṃ’subandhure
「汝之唇莲,岂非我等之下唇所系?」
Nettālimālā nahivumbare tava,
「汝之眼蜂群,岂非于唇果处?」
Amhesuyevā’bhipatanti bhomuni
「大地主啊,欲神之箭唯射向我等」
Kandappabāṇā karuṇā kuhiṃ tavaṃ ()
「汝之悲悯在何处?」
§55
55.
Tvaṃ yobbano sāmi mayañca yobbanī
「汝乃少年主,我亦少年女
Kālo vasatto vipinaṃ manoramaṃ’
时节已至,林野可爱
Mandānilo vāyati kiṃ cirāyate
柔风吹拂,何故迟延?
Tuyhaṃ anaṅgo’va niraṅgaṇo’si kiṃ; ()
汝之无欲者,如无垢者,何故如是?
§56
56.
Dibbāni vatthābharaṇāni’māni’pi
此等天衣与装饰
Lajjāya saddhiṃka sithilibhavanti no’
与羞耻俱,岂不松弛耶?」
Amhesvanaṅgena samaṃ anaṅgaṇaṃ
「与我们无垢者同等无垢,」
Daḷahatta māyāti manaṃ tava’bbhutaṃ; ()
「坚固手魔啊,汝之心实为稀有。」
§57
57.
Iccānigammaṃ hadayaṅgamaṃ giraṃ
「如是说此入心之语后,」
Vatvāna dibbena sarena mañjunā,
「以天之柔和音声说已,」
Kāmāturānanti pumānamāsayā
「诸欲贪所恼者,即诸男子之意向,」
Uccāvacā cintiyamāradhītaro; ()
「高低不等地思量着魔之诸女。」
§58
58.
Kaññāvilāsādivasena viggahe
「以少女嬉戏等方式,在身体上
Nimmāya paccekasataṃ padassiya,
各自造作百种姿态,
Pāde mayaṃ bho paricārayāma te
尊者,我等侍奉您的足」,
Vatvā tamārādhayituṃ parakkamuṃ; ()
如是说已,努力取悦于彼;
§59
59.
Gāthā imā dhammapade mahāmuni
大牟尼在《法句》中唱诵这些偈颂,
Saṅgāyi tāsaṃ tamanaṅgabhaṅgīnaṃ,
为了破除彼等无形者之姿态,
Vatvā nasakkoma mayaṃ pakalobhituṃ
说已,我等无能力诱惑之
Tā rittahatthā pitaraṃ upāgamuṃ; ()
彼等空手而归,返至父处;
§60
60.
Gantvā tato so mucalindasaññino
从彼处前往,至名为穆吒陵德之
Rukkhassa mūle mucalindabhogino,
树根处,穆吒陵德龙王
Bhogāvaligandhakuṭiṃka samappito
以身圈围绕,奉献精舍
Sattāhamajjhāvasi jhānamuttamaṃ; ()
七日间修习最上禅那;
§61
61.
Mulamhi rājāyatanassa sākhino
于王树根处,枝叶之荫下,
Pallaṅka mādhāya nisajja sattahaṃ,
结跏趺而坐,满足于七日,
Tamhābhi’gantvā bhavabandhanacchido
断有缚之师,从彼处前往,
Satthā valañjesi vimuttijaṃ sukhaṃ; ()
品味解脱生之乐;
§62
62.
Satthā evakaṃ vasanto parahitatirato sattasattāhamattaṃ
导师如是住,常乐利他者,满七日又七日,
Yaṃkiñcāhārakiccaṃ dhuvaparihariyaṃ kiccamuccāvacampi;
凡诸食事务,应常行持者,及诸高下事;
Nākāsi jhānamaggapphakhalasukhamakhilaṃ samphusanto vibhāsi
不作禅那道果之乐为无缺,遍触而显现
Pādāsi dantapoṇodaka magada’bhayaṃ tassa devanamindo; ()
足施齿木水,马嘎达无畏,彼天帝萨咖
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato sattasattāhavitikkamappavatti paridīpo paṇṇarasamo saggo.
如是由名为梅达难德之行者所造,为一切诗人心喜悦之因,于胜者史灯中,于寂静因缘,世尊七个七日经过之阐明,第十五品
§1
1.
Mūle rājāyatanaviṭapacchāyāmano (hārini)
于根本王榻树荫下(哈利尼)
Vikkhāletvā bhagavati mukhaṃ tasmiṃ nisinne sati,
洗净口后,世尊坐于彼处时
Vāṇijjatthaṃ nija janapadā dve bhātikāka vāṇijā
为商业利益,从自己国土,两兄弟商人
Gacchantā majjhimajanapadaṃ taṃṭhāna majjhotaruṃ; ()
「前往中部地区者,于该处中途」,
§2
2.
Buddhaṃ disvā nirupamasiriṃ saddhāya sañcoditā
「见佛具无比威光,由信驱使」,
Sampādetvā madhurivamadhuṃ manthaṃ madhūpiṇḍikaṃ,
「备办甜蜜之甜物、搅拌之蜜团」,
Bhante tumhe anubhavatha no bhikkhaṃ paṭiggaṇhiya
「『尊者!愿您们受用我们的食物,请接受施食』」,
Evaṃ vatvātadubhayajanā aṭṭhaṃsu baddhañjalī; ()
「如是说已,彼二人合掌而立」,
§3
3.
Sabbe buddhā nahi karatalambhojesu gaṇhanti kho
「诸佛实不于手掌莲花中受取」
Saṅkappettassi’ti bhagavatokismiṃ paṭicchāmahaṃ,
「我将为世尊准备」——我在何处接受此事?
Cittācāraṃ sumariya silāpatte pamāṇupage
善忆念心行,在石板上量度
Pādāsuṃ sampati catumahārājā kuverādayo; ()
四大王天——库韦拉等——当时来到足下;
§4
4.
Ekaṃ katvā samuti caturo patte adhiṭṭhāya te
合为一后,依止四钵而决意
Bhutvā’hāraṃ bhuvananayano bhuttānumodaṃ kari,
食用食物后,世间导师作食后随喜,
Buddhaṃ dhammaṃ saraṇamagamuṃ te tenuho’vāṇijā
彼等商人归依佛、归依法
Jātā loke sakalapaṭhamaṃ dvevāciko’ pāsakā; ()
世间首次生起两位近事男
§5
5.
Tesaṃ dvinnaṃ suparihariyaṃ dethā’ti saṃyācataṃ
对于彼二人,应善加守护,如是请求
Jālaṅkā’laṅkatakaratalo rupindirā mandire,
网状装饰之手掌,于卢宾陀罗宫殿中
Sīsaṃ nilopalamaṇighaṭīlīlāvilāsaṃ phusaṃ
触及头顶青莲宝珠之游戏嬉乐
Sevāli’ndīvaradalasiriṃ so kesamuṭṭhiṃ adā; ()
彼给予塞瓦离青莲花瓣之美——发髻
§6
6.
Patvā tesaṃ janapadamubho pakkhippa tā dhātuyo
二人得彼等之国土后,安置彼等舍利
Jīvantasmiṃ bhagavati mahāthūpaṃ patiṭṭhāpayuṃ,
世尊在世时,建立大塔,
Vimhāpento vanasuragaṇaṃ yatrā’japālābhidho
令林中天人众惊叹,名为阿迦巴拉之处,
Nigrodho’si tahimupagamī muṭṭhāya tamhā jino; ()
尼俱律树在彼处,胜者从彼处出定而前往;
§7
7.
Svā’yaṃ dhammo sayamadhigato dubbodhanoduddaso
此法乃自证之法,难觉难见,
Iccevaṃ so samabhivivinaṃ dhammassa gambhīrataṃ,
如是彼如是思惟法之甚深性,
Appo’ssukko’bhavi bhagavato cittaṃ viditvā mahā-
世尊之心成为少欲者,大梵天知晓其心意。
Brahmā’gantvā sayamadhigataṃ desetumāyācī taṃ; ()
梵天前来请求彼自证者说法;
§8
8.
Gaṇhitvā so bhuvanasaraṇo ajjhosanaṃ brahmuno
彼世间归依者接受梵天之劝请
Deseyyaṃ kho paṭhamamasamaṃ dhammaṃ imaṃ duddasaṃ,
我应说此初无等法,此难见法,
Kassā’hanti sumariya vasī āḷārakocuddako
谁能了知耶?彼善忆者忆念阿拉喇与伍德咖
Abbhaññātuṃ vata paṭibalātesaṃ cutiṃ addasaṃ ()
实能通达者,我见彼等之死;
§9
9.
Āvajjento munikatavidū te pañcavagge bhavā
彼牟尼具智者省察,彼等五群比库于有中
Bhikkhu dhamme kataparicayā kutrā’dhunā vijjare,
比库们对法已熟习,现今在何处可得见?
Bārānasyaṃ itisipatane ñatvāna āsāḷhiyā
知晓在巴拉纳西的仙人堕处,于阿萨拉哈月
Māse pañcaddasiya masamo bārāṇasiṃ pāvisi; ()
十五日,牟尼进入巴拉纳西;
§10
10.
Āgacchantaṃ samuni upakaṃ ājīvakaṃ antarā-
来时,在路中间见到邪命外道伍巴咖,
Magge disvā gamanasamaye buddhattanaṃ attano,
于行走之时,告知自己的佛陀性,
Ācikkhitvā vimati matarī saññāya taṃ dūrato
彼以疑心了知后,从远处认出
Nibbinditvā katika makaruṃ vaggā samaggā vasī; ()
「诸象群厌离后,共同和合地做了什么?」
§11
11.
Ñatvā tesaṃ manasi vikatiṃ odissakaṃ samphari
「人中狮子知晓它们心中的变化后,特别地散发」
Mettaṃ cittaṃ narahari tato phuṭṭhāsamānā vasī,
「慈心。那时诸象群受到触动,」
Nāthaṃ natvā dasanakhasamodhāna’jalīhā’gataṃ
「知晓怙主已到来,以牙爪清扫地面、合掌而来,」
Paccuggantvā tahimahiharuṃ papphoṭhayitvā’sanaṃ; ()
「前往迎接,在那里清扫地面,铺设座位;」
§12
12.
Mākho tumhe pariharathamaṃ eyā’vusotyā’dinā
「『朋友们,你们不要伤害此人』等语」
Saññāpetvā samuni samaṇe sabbaññutaṃ attano,
牟尼令诸沙门了知自己的一切知性,
Koṭīha’ṭṭhārasahi navuto brahmehi cā’laṅkari
以十八亿九十俱胝梵天庄严,
Bārāṇasyaṃ pani’sipatane paññattabuddhāsanaṃ; ()
在巴拉纳西仙人堕处宣说佛陀教法;
§13
13.
Saṃvattetvā parahitakaro so dhammacakkaṃ jino
利益他者的胜者转动法轮,
Koṇḍaññākhyassamaṇapamukhe koṭīnamaṭṭhārasa,
以名为贡德尼亚的沙门为首的十八亿,
Brahmāno te paṭhamakaphale sammā patiṭṭhāpayi
令彼等梵天正确安立于初果。
Kampitthā’yaṃka vasumativadhū suttāvasāne bhusaṃ; ()
当经说完时,大地女神震动甚剧;
§14
14.
Vappatthero dutiyadivase’ tye’vaṃ dinānukkamaṃ
瓦巴长老于第二日,如是日日次第,
Sotāpannā taditaravasī ātappamanvāya te,
彼等依热诚而住者,成为入流者及其余诸位,
Sabbetherā bhaṇitasamaye vitthāritassuññate
一切长老于说法时,详细阐述空性,
Suttattasmiṃ vigatadarathā āsuṃ pahiṇāsvā; ()
于经义中,离诸疲劳,得达喜悦;
§15
15.
Nibbinditvā nikhilavisaye nikkhanta māvāsato
厌离一切境界,从住处出离
Disvā satthā yasakulasutaṃ pakkosayitvāna taṃ,
见已,导师召唤耶舍族子,
Tāyaṃ ratyaṃ paṭhamakaphalaṃ ratyāvasāne dine
于彼夜,令得初果,于夜终之日
Pabbājesi uparimakhilaṃ maggapphalaṃ pāpayaṃ; ()
令出家,令达上之道果;
§16
16.
Pabbājetvā yasakulasutassambhattamitte jane
令耶舍族子之亲友众人出家后,
Sampāpesi adhikacaturo paññāsa maggapphalaṃ,
令五十四人得达道果,
Evaṃ khīṇāsavavasigaṇe jāte’kasaṭṭhyā bhuvi
如是,漏尽者之自在众生于世间成六十
Vassāna’nte pahiṇi muni te bhikkhu disācārikaṃ; ()
瓦萨终了时,牟尼遣彼诸比库行游方;
§17
17.
Gacchanto so haririva mahāvīro’ruvelaṃ sayaṃ
彼大雄者如狮子行,自往伍儒韦喇
Disvā kappāsikavanaghaṭe tiṃsappamāṇe jane,
见咖巴西咖林丛中三十人众,
Pabbājesi katavinayanā te bhaddavaggeyyakā
令出家已作律仪,彼等跋德瓦嘎众
Bhikkhūmaggapphalarasamudā anvācaruṃ cārikaṃ; ()
诸比库得道果味,随行游方;
§18
18.
Netā jetā vijaṭitajaṭo patto’ruvelaṃ tato
导师胜者解结发,从彼到达伍儒韦喇
Saṃdassetvā vimatiharaṇaṃ so pāṭihīraṃ varaṃ,
示现了殊胜的神变以破除疑惑,
Pabbājetvā jaṭilapavare tebhātike’nekadhā
令三兄弟等众多结发外道中的上首者出家,
Chindāpetvā vinayamakā antobahiddhajaṭaṃ; ()
使他们断除了律中所说的内外结发,
§19
19.
Pabbājetvā pacurajaṭile katve’tare nijjaṭe
令众多结发者出家,使其他人成为无结发者,
Saddhiṃ tehī dasasatamahākhīṇāsavehā’samo,
与彼等一千位漏尽者一起,无与伦比者,
Nicchārento disidisi bhusaṃ chabbaṇṇaraṃsiṃka subhaṃ
向四方各处放射出极为殊妙的六色光芒
Rañño vācaṃ sumariya puraṃ rājaggahaṃ pāvisi; ()
忆念王之言语,进入王舍城。
§20
20.
Tatrā’sante vasati sugate laṭṭhibbanuyyānage
彼处,善逝住于竹林松鼠饲养处。
Vuttantaṃ taṃ savaṇasubhagaṃ uyyānapāloditaṃ,
彼事,悦耳之言说,由园林守护者所告知。
Sutvā baddhañjalisarasije pādāsane pūjayī
闻已,以合掌莲花供养足座。
Bhunātho bārasahi nahutehā’gamma so māgadho ()
世尊以十二万那由他摄受彼马嘎达人。
§21
21.
Bhetvā diṭṭhiṃ ciraparicitaṃ te kassapādī vasī
破除长久亲近之见,彼等咖萨巴等自在者。
Disvā rājā bhagavati tadā dhammaṃcarante tahiṃ,
王见世尊于彼时行法,
Nikkaṅkho so sumadhurataraṃ pitvāna dhammāmataṃ
彼无疑者饮极甘美之法甘露,
Saddhiṃ ekādasahi nahutehā’dophalaṃ pāpuṇi; ()
与十一万众共证得初果;
§22
22.
Laddhassāso darathavigamā hutvā mahopāsako
得安息、离怖畏而成大近事男,
Svemebhikkhaṃ kasugatapamukho saṅghādhivāsessatu,
请求:『愿以善逝为首之僧团明日受我食』,
Āyācitvā namiya caraṇadvandāravindadvayaṃ
礼拜双足莲花已,
Paccuṭṭhāyā’gami sapariso so bimbisārābhidho; ()
那位名为宾比萨拉的有眷属者,从座起身前来;
§23
23.
Pāto rājaggahanagarato koṭīnamaṭṭhārasa
清晨时分,从王舍城出发的八十万
Daṭṭhuṃ buddhaṃ nirupamasiriṃ laṭṭhīvane nāgarā,
城中居民,为了见世间无比光辉的佛陀,前往竹林,
Rāsibhūtā dutiyadivase ekassa bhikkhussa’pi
第二日聚集成群,由于拥挤,
Sambādhattā nahipavisanokāso’si dighañjase; ()
即使一位比库也没有进入的空间,长久以来;
§24
24.
Āvajjetvākimanabhimataṃ sakko nisinnāsanaṃ
萨咖观察到此不如意之事后,从所坐之座
Uṇhākāraṃ janayi’ti tadā hutvā navo māṇavo,
「生起热恼」者,彼时成为新学童,
Maggo’tiṇṇo abhavi purato gāthāhi vatthuttayaṃ
「道已渡」者,以偈颂在前赞叹三衣,
Saṃvaṇṇetto bhavatu bhagavā māchintabhatto iti; ()
「愿世尊勿思食事」如是说;
§25
25.
Dānaṃ datvā sugatapamukhassaṅghassa rājaggahaṃ
施与以善逝为首之僧团布施后,抵达王舍城,
Sampattassā’vanipatipuraṃ aññatravatthuttayā,
「地主之城已到达,除三衣外,
Bhante sohaṃ kathamihavase velāya’velāyapi
「尊者,我于此如何住?」时时如是问。
Ākaṅkheyyaṃ tvadupagamituṃ iccevamārocayī; ()
「我愿前往」,如是禀告;
§26
26.
Sandacchāyaṃ vijanapavanaṃ yaṃ veḷudāyavhayaṃ
「名为竹林的寂静园林,清凉有荫,」
Uyyānaṃ me jitasuravanaṃ taṃ nātidurantike,
「我的园林胜过天界园林,距离不远,」
Sampūjento jinakaratale jālāvanaddhe hari-
「供养胜者之足掌,以网缦覆盖,以绿」
Bhiṅkārenā’hariyaka salilaṃ pātesi taṃ patthivo; ()
「宝石色泽的阿诺提咖河水,国王令其流入;」
§27
27.
Lokālokācalataṭakaṭī viñjhāṭavīlocanā
「世界边缘山脉之腰带,宾迦山林之眼目」
Gaṅakgāpāṅakgā danakasikharibāhā tikuṭatthanā,
恒河、亚穆纳河、萨拉巴胡河、玛希河、三山之地,
Ugghosentī jaladhivasanā puññānumodantiva
穿着水衣者(诸龙)发出欢呼声,如同随喜功德,
Sādhū’tyā’yaṃ vasumativadhū saṅkampi tasmiṃkhaṇe; ()
以『善哉』之声,大地女神在那一刻震动;
§28
28.
Āramaṃ taṃ parama ruciraṃ satthā paṭiggaṇhiya
导师接受了那座极为悦意的园林,
Dhammaṃ vatvā’gami parivuto bhikkhūhi vuṭṭhā’sanā,
说法后,从座起,由比库们围绕而去,
Tasmiṃ kāle paramamamataṃ ye daḷhamittā ubho
在那时,那两位坚固的朋友获得了最上甘露
Taṃ taṃ gāmaṃ nigamanagaraṃ anvesamānā’caruṃ; ()
寻访彼彼村落、镇市、城邑而行;
§29
29.
Āhiṇḍantaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya tesva’ssaji-
见彼阿沙基长老为乞食而游行于彼等处,诸根寂静、调伏,
Ttheraṃ disvā samitadamitaṃ vippo’patissā’bhidho,
名为伍巴帝萨的婆罗门
Laddho’kāso padamanuvajaṃka sutvādvi gāthāpadaṃ
得到机会,随行其足迹,听闻二偈句后,
Sotāpanno’ bhavi vijaṭayaṃ saṃyojanāhaṃ tayaṃ; ()
成为入流者,断除三结;
§30
30.
Gāthaṃ sutvā amatamadhuraṃ taṃ sāriputto’ditaṃ
沙利子听闻彼所说甘露甜美之偈后
Moggallāno kaapanuditathāsaṃyojanānaṃ tayaṃ,
摩嘎剌那已断除三结,
Pabbajjitvā tadubhaya janā netvā paribbājake
出家后,彼二人引领诸游方者
Patvārāmaṃ amataparamā satthāramārādhayuṃ; ()
抵达园林,令彼等欢喜不死至上之导师;
§31
31.
Sattāhene’va’dhigami mahābhute pariggaṇhiya
仅七日内,通达大种后,
Moggallāno vasi taditaraṃ maggattayaṃ tapphalaṃ,
摩嘎剌那征服彼等,其余三道及其果,
Māsassa’ddhaṃ katavīriyavā suttaṃ parasso’ditaṃ
一个半月中精勤修习,经中所说已被宣说
Sutvā dhammaṃ adhigami vasī taṃ dhammasenāpatī; ()
听闻法后,自在者、彼法将证得;
§32
32.
Dhammassāmī karahaci ubho te sāvakānaṃ mamaṃ
法主宣说:『此二者为我声闻中',
Aggaṃ bhaddaṃ yugamiti ime pabyākarotto munī,
『最上、吉祥、双贤』,如是牟尼记说,
Aggaṭṭhāne purimacaritaṃ ñatvā patiṭṭhāpayī
知晓前世行后,将其安立于最上位,
Sampinento sakalaparisaṃ cando’va kundāṭaviṃ; ()
遍照整个大众,如月照耀昆达林;
§33
33.
Sutvā suddhodananarapati putto mamaṃ sampati
听闻后,净饭王之子、我子,现今
Buddho hutvā padahiya ciraṃ nissāya rājaggahaṃ,
成佛后,精勤修行,长久依止王舍城,
Uttārento sakalajanataṃ saṃsārakantārato
救度一切众生脱离轮回险难之处,
Saṃvattetto vasati sivadaṃ saddhammacakkaṃiti; ()
转动赐予安乐的正法轮而住;
§34
34.
Jiṇṇovuddho pariṇatavayappatto’ hamasmyā dhunā
『我今已衰老年迈,寿命已至尽头,
Jīvantoyevahi mamasutaṃ icchāmi daṭṭhuṃ bhaṇe,
我希望在活着的时候见到我的儿子』,
Evaṃvatvā’dhikadasasataṃ ekaṃ amaccaṃ tahiṃ
如是说后,派遣一位大臣及一百余人前往彼处
Uyyojesi nayanavisayaṃka puttaṃ karohīti me; ()
「派遣(使者说):『使我儿成为眼识之境!』」
§35
35.
Gantvā’macco catuparisatiṃ dhammaṃ bhaṇantaṃjinaṃ
「大臣前往四众会中,见胜者正在说法,」
Disvā baddhañjali sapariso tatre’kamantaṃ ṭhito,
「与随从合掌而立于一旁,」
Sutvādhammaṃ paramamadhuraṃ patvā’ggamaggapphalaṃ
「听闻最上甘甜之法,证得最上道果,」
Pabbajjitvā hadayakamalaṃ kasaṅkocayī rājino; ()
「出家后,使王之心莲收缩;」
§36
36.
Aṭṭhakkhattuṃ puna saparise pāhesi rājāpare
「王又八次派遣其他随从者。」
Aṭṭhā’macce tathariva gatā’maccā napaccā’gatā,
八位大臣如是已去,诸大臣未再来,
Pabbajjitvā adhigataphalā tecā’pi raññomanaṃ
出家后证得果德者,彼等亦未能令王心喜悦,
Nā’rādhesuṃ sunisitadhiyā sañchintasaṃyojanā; ()
以锐利之慧思惟结缚者;
§37
37.
Dujjāno me maraṇasamayo jiṇṇo’smi tātā’dhunā
我之死期难知,我今已老,诸子啊,
Tasmā puttaṃ nayanavisayaṃ kātuṃ samattho’sikiṃ,
是故汝能否令吾子入于眼之境界?
Evaṃ vatvā kapuna saparisaṃ sokāphadāyiṃ tahiṃ
如是说已,王与眷属于彼处被忧苦所击
Dinnokāsaṃ pahiṇi sacivaṃ pabbajjituṃ bhubhujo; ()
国王给予许可,派遣大臣前往出家;
§38
38.
Patvā’rāmaṃ parivutajano saccaddaseno’ditaṃ
抵达园林,随众围绕,真实见者萨吒德萨那宣说
Sutvā’macco thiramati catussaccā’nupubbikathaṃ,
大臣闻已,坚固心意,听闻四圣谛次第说法,
Pabbajjitvā hatabhavabhayo hutvāna khīṇāsavo
出家之后,灭除有怖畏,成为漏尽者
Aggaṭṭhānaṃ paṭilabhi kulappāsādikānaṃ idha; ()
于此获得第一位阶,在令族姓信乐者中;
§39
39.
Bārāṇasyaṃ kesipatanato pattassa rājaggahaṃ
从巴拉纳西剃发处,前往王舍城
Sambuddhassā’dhikadinakatī pañcevamāsā’ bhavuṃ,
正自觉者成道后已过五个月,
Hemantā’tusamayavigamā sante vasante maṇi-
冷季时节已逝去,春季来临时,
Bhusākārā upavanavadhū cūtaṅkurā’ laṅkaruṃ; ()
园林女神以宝石装饰,芒果嫩芽作庄严;
§40
40.
Kālaṃ ñatvā kapilanagaraṃ kālaññuno satthuno
知时的导师知晓时节,前往咖毕拉城,
Gantuṃ kālo’yamiti adhunā so kāludāyi vasī,
『现在是前往的时候』,彼自在者咖卢德夷,
Saṃvaṇṇento gamanasamayaṃ kātuṃ alaṃ saṅgahaṃ
赞叹前往的时节,足以作摄受。
Ñātinantī sumadhurasaro gāthābhigāyī puthu; ()
「亲族欢喜者」,声音极甜美的歌唱者,即杜鹃鸟;
§41
41.
Mandaṃmandaṃ surabhipavano sito’dhunā vāyati
缓缓地,香风吹拂,清凉的风现在正吹着
Pupphākiṇṇā vipinaviṭapī mattālimālākulā,
林中树枝花朵遍布,醉蜂花环缠绕,
Gaṅgāvāpī vimalasalīlā samphullakañjuppalā
恒河池水清净嬉戏,盛开的红莲青莲,
Sāyaṃka pāto ahani vivaṭā sabbādisā pākaṭā; ()
傍晚、清晨、白昼开放,一切方向显现;
§42
42.
Bhante magge navadalasikhā jālo’jjalā mañjarī-
尊者,道路上新叶嫩芽的网络,明亮的花穗——
Bhasmacchannā bhamaravisaraddhumandhakārā bhusaṃ,
灰烬所覆、蜂群飞散、烟雾黑暗、极为
Jhāpennā’pe’tarahi virahī samphullacūtāṭavi-
燃烧着,即使现在,离别者充满盛开的芒果林
Dāvaggī te lavamapi manotāpāya vattanti kiṃ; ()
火灾,你们即使些许也转为心苦,为何?
§43
43.
Kāmandhānaṃ bhadayamadhunā socāpayattā bhusaṃ
欲盲者,现在应使安乐,极为悲伤适宜
Sākhacchinnā vigalitadalā magge asokaddumā,
枝被截断、叶片脱落、在路上的无忧树
Aññatrā’pī vanacaravadhū pādappahārā’turaṃ
在别处,林行女足击所苦
Tatvante te karakisalayassobhaṃka virūḷhaṅkurā; ()
彼等树端,因芒果嫩叶之美而显耀,新芽茂盛;
§44
44.
Pitvā cutaddūmaphalarasaṃ sammattapuṅkokilā
饮用了库杜巴树果实之汁液,正确成熟的杜鹃鸟
Saṃkujante sarasamadhuraṃ vetāḷikā’va’ñjase,
如同韦答离咖鸟般,在树枝上甜美悦耳地鸣叫,
Seṇībhutā janapadavadhū te pādapīṭhe muni
牟尼啊,成群结队的村落少女们,在树足之处
Sampūjetuṃ navasarasije hiyyo’vinante dhunā; ()
昨日以新鲜莲花供养你,摇动着;
§45
45.
Āmulaggā dalitaviṭapi pupphañjalihakā’dhunā
今日则连根拔起,折断树枝,手持花束
Āgacchantaṃ tvamahimahituṃ saṃdissare’vo’natā,
前来的你,仿佛为了礼敬而低垂,
Vātoddhutā bhamaramukharā kiñjakkhapuñjā’ñjase
被风吹动、蜜蜂嗡鸣的花粉团,在你身边
Ātatvante tavaparimukhe sovaṇṇasaṅkhassiriṃ; ()
展开,在你面前显现金色螺贝的光辉;
§46
46.
Bhante antokalalasalilāvāsena kālaṃ ciraṃ
尊者啊,因内部浊水的居住而长久
Ambhojānaṃ mukulavikatī siteti’vā’kuñcitā,
莲花的花苞闭合,如同冷缩一般蜷曲,
Esantī’ve’tarahi saraṇaṃ te pādabhaddāsane
现在仿佛正在寻求你吉祥足座的庇护
Uggacchante pajahiya manotāpaṃ vasantātapaṃ; ()
舍弃升起的心热,即春季之热;
§47
47.
Pātheyya’mbhoruhakuvalayā’laṅkāratuṇḍā kalaṃ
以水生青莲为资粮装饰其喙,发出美妙之声
Saṅkujantī pavanapadaviṃ uḍḍīyamānā’dhunā,
震动风之路径,今正飞翔,
Haṃsasseṇika sirasi vajato te bhuyate kiṅkiṇi-
鹅群之首领头顶上的铃铛
Ghosākiṇṇaṃ kusumavikaticchannaṃ vitānaṃ yathā; ()
充满铃声,如同以花之变化所覆盖的天盖;
§48
48.
Sampūjenti ratanakanakālaṅakkārabhārañjalī
以宝石与黄金装饰之重担合掌礼敬
Maggo’tiṇṇā vanasuravadhū te lājavuṭṭhīhi’va,
「道路」为森林天女们以花粉雨所覆盖,
Kiñjakkhehi caraṇayugalaṃ kamandātilandolitā
「双足」为花蕊所染,「蔓藤」为蜂群所亲吻,「嫩叶」为装饰,「枝条」为花环;
Vallī bhiṅgāvalikisalayā’laṅkārasākhāvalī; ()
「枝条之列」为装饰;
§49
49.
Sammārūḷho pavanaturagaṃ kāmākaro mañjari-
「欲神」善骑风马,于花簇
Tuṇiresū madhukarasare sandhānayanto’dhunā,
「箭筒」中,以蜜蜂之音调弦,此时,
Campeyyādīkusumakalikāsannāhasambhāsuro
「占波花」等花苞之铠甲所庄严
Naṭṭho loko bahujanamanosaṅakgāma mogāhati;()
「世间已失,众人心不安,陷入迷惑」
§50
50.
Yasmā suddhodananarapabhu ādiccavaṃsaddhajo
「因为净饭王人主,日种族之旗帜」
Jiṇṇo vuddho mamihapahiṇi tvaṃ daṭṭhukāmo pitā,
「年老衰迈,遣我至此,父王欲见汝」
Tasmā bhante kapilanagaraṃ veneyyasattākaraṃ
「是故世尊,请往咖毕拉城,为应调伏有情之利益」
Kantvā rañño hadayamakulaṃ bodhetu sokākulaṃ; ()
「前往后令王心不乱,觉悟彼忧恼之心」
§51
51.
Sādhu’dāyi savisayamahaṃ patvā narādhissaraṃ
「善哉,我将前往彼境,抵达人王之处」
Uttāreyyaṃ pitaramitare bandhū’pi dukkhaṇṇavā,
「我应救度父亲及其他亲族脱离苦海」,
Evaṃvatvā radanakira ṇālaṅkārabimbādharo
如是说已,齿如珠串、唇如频婆果者
Dhammassāmiparivutavasīrājaggahānikkhami; ()
被法主随从围绕,从王宫出发;
§52
52.
Patvā rañño uparibhavanaṃ sokāludāyi’ddhiyā
以神通力到达王宫上方,索那伍答夷
Bhuttā’hāro tadupagamanaṃ atvāha mārocayaṃ,
受食已,前往彼处,告知:
Sambuddhatthaṃ pituru’pahaṭaṃ bhikkhaṃka pakaṭiggaṇhiya
「为正自觉者,父王所送来的食物,请接受」
Assāsento vajati nabhasā sokākulaṃtaṃ kulaṃ; ()
「安慰」者,世尊以虚空行去往那忧愁充满的家族;
§53
53.
Taṃ bhuñjanto divasadivase so yojanaṃ yojanaṃ
「彼受用」者,日复一日,彼每日一由旬一由旬
Saṅkhepento paramakaruṇārāmāya sañcodito,
「缩短」者,为最上悲悯之乐所策励,
Netvā khīṇāsavayativare vīsaṃ sahassaṃ jino
「引导」者,胜者引导二万漏尽行者
Lakkhīvāsaṃ kapilanagaraṃ māsehidvīho’tari; ()
「吉祥住处」者,咖毕拉城,二月间抵达;
§54
54.
Nānuppatte bhagavati puraṃ no ñātiseṭṭhaṃ kuhiṃ
「未到达」者,世尊未到达城时,我们的亲族上首在何处
Passissāmā’tya’jahitamanokotuhaḷā sākiyā,
「我等将见」者,舍弃心中好奇的释迦族人,
Ārāmoyanaṃ vijanapavano nigrodhasakkassa taṃ-
园林游行处,寂静之风,尼拘律萨咖之彼处——
Sāruppoti tahimabhinave senāsane māpayuṃ; ()
「适宜」者,于彼新住所令建造;
§55
55.
Paccuggantvā surabhikusumākiṇṇañjaliha’ñjase
前往迎接,以芬芳花朵遍撒合掌之道,
Āgacchantaṃ sumahakiya jinaṃ rājiddhiyā’laṅkate,
来临的大威力胜者,以王神通庄严,
Ketuggāhe daharadahare katvā kumāre pure
于幢旗高举处,令幼小童子在前
Rājā’maccā paramaruciraṃ ārāma motārayuṃ; ()
国王与大臣们令极美妙的园林下降;
§56
56.
Pallaṅkeno’dayagirisire cando’va tārāvuto
如月伴众星,于东山之顶以法座
Nānākhiṇāsavaparivuto paññattabuddhāsane,
为种种漏尽者所围绕,坐于所设之佛座,
Āsino’yaṃ manakumuduniṃ sakyānamunniddayaṃ
此位令释迦族之意莲开敷者
Nissoko so muni parihari sokandhakāraṃ pitu; ()
彼无忧牟尼除去父之忧暗;
§57
57.
Siddhattho’yaṃ paramadaharo amhehi vuddhā mayaṃ
此悉达多极为年少,我等已老
Jāmātā’yaṃbhavati tanujo nattānujo no iti,
「此人是女婿,此人是亲生子,此人是外甥,此人不是」,
Mānatthaddhā daharadahare sakyā kumāre’bravuṃ
因慢心故,年长者对年少者,对诸王子们说:「你们前去礼敬胜者,我们在你们之后,不」。
Tumhegantvā paṇamatha jinaṃ vo piṭṭhitāhomै no; ()
「你们前去礼敬胜者,我们在你们之后,不」。
§58
58.
Āvajjetvā sakalaparisaṃ ñatvā tadajjhāsayaṃ
观察整个大众,了知彼等之意向,
Mānummattā vibhavamadirāmattā ime khattiyā,
「这些刹帝利,因慢而醉,因财富之酒而醉,
Muddhābaddhañjalikisalayā yasmā navandanti maṃ
因此他们不以头顶合掌之嫩芽礼敬我」
Vandāpetuṃ alamiti tato jhānaṃ samāpajjiya; ()
为了令礼敬,从那(禅那)出定后;
§59
59.
Pattā’bhiñño nijapadarajoraṃsihi sañcumbite
已得神通者,以自身足尘光辉所触及
Tesaṃ cūḷāmaṇigirisire sambuddhasuro lasaṃ,
彼等头顶宝珠山峰上,正自觉者之声明亮地
Saṃdassento yamakamasamaṃ mānandhakāraṃ haraṃ
显示双神变无等,破除慢黑暗
Bodhāpesi vadanakamale gaṇḍambamūle yathā; ()
如莲花面上颊根处,令觉悟;
§60
60.
Disvā suddhodananaravaro taṃ pāṭihīraṃ varaṃ
净饭王人中胜者,见彼殊胜神变
Pādambhoje paṇami sirasā ānandabhāronato,
我以头顶礼阿难重担者的莲足,
Cakkaṅkālaṅkatapadarajo samphuṭṭhamuddhāñjali
以合掌触顶,其上沾有轮宝庄严之足尘,
Rājaññānaṃ kamalakalikāsaṇḍassiriṃ vyākaruṃ; ()
我宣说诸王族之莲花蕊丛之吉祥;
§61
61.
Sañjhāmeghāvaliparivuto suroriva’tthācalaṃ
如同被晚霞云列围绕的须弥山王,
Khamhā bhaddāsanamavatarī sovaṇṇavaṇno jino,
金色的胜者从空中降下殊胜座,
Subabhujiñche nayanabarihī keḷāyanaṃ pokkhara-
以眼睫毛游戏于莲池的善臂者,
Vassaṃ vassi nijanakharuciṃ tesaṃ samāje sati; ()
当那些人的集会存在时,他依照自己的意愿安住了雨安居;
§62
62.
Sutvā vuttaṃ purimacaritaṃ vessantarākhyaṃ tato
听闻了所说的前世行,名为韦桑德拉的故事之后,
Pakkantānaṃ phusiya sirasā tappādacūḷāmaṇiṃ,
当他们离去时,以头触礼那足顶宝珠,
Bhante bhikkhaṃ sugatapamukho saṅghodhivāsetu no
『尊者!以善逝为首的僧团,请接受我们的供养!』
Icce’kopi paṭhamadivase nākāsi ajjhesanaṃ; ()
如是,某人在第一日作了请求;
§63
63.
Nānākhīṇāsavaparivuto lokānukampāparo
被各种漏尽者围绕,以悲悯世间为上,
Lokādhiso dutiyadivase āciṇṇakappārahaṃ,
世间主于第二日,依诸正自觉者之惯行,
Sambuddhānaṃ kapilanagare pāto’va lakhyākare
于咖毕拉城,清晨时分,于适宜之时,
Hīnukkaṭṭhaṃ kulamavijahaṃ piṇḍāya sampāvisi; ()
不舍弃卑贱与高贵之家族,为乞食而入;
§64
64.
Āhiṇḍattaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya santindriyaṃ
彼诸家族见彼游行于彼处为乞食、诸根寂静之
Satthāraṃ taṃ nirupamasiriṃ chabbaṇṇaraṃsujjalaṃ,
导师——具无比威德、六色光明炽盛者,
Pāsādaṭṭhā’nimisanayanambhojehi sampūjayuṃ
从宫殿上以不眨之莲花眼礼敬。
Ugghāṭetvā harimaṇimayaṃ jālāvaliṃ nāgarā; ()
诸龙众揭开翡翠宝珠所成的网幕之后
§65
65.
Ohāretvā kusumasurabhīsaṅkhārasambhāvite
在花香馥郁、供养堆积之处,卸下
Kese massuṃ rajanamalinaṃ kāsāvavatthaṃ kharaṃ,
发须,染以尘垢,披上粗糙的袈裟衣
Acchādetvā kapaṇapuriso’va’yyo gahetvā sīḷā
如同乞丐一般,此尊者手持钵
Pattaṃ patto kapilanagaraṃ pakiṇḍāya āhiṇḍati; ()
已得钵后,来到咖毕拉城,为乞食而游行
§66
66.
Vuttantaṃ taṃ savaṇakaṭukaṃ sutvāna bimbādharā
那位唇如频婆果者,听闻此令耳难受之消息后
Bimbādevī marakatasiḷājālantarā vithiyaṃ,
宾巴天女从绿宝石网格之窗
Āhiṇḍantaṃ parivutagaṇaṃ mattebhagāmiṃ jitaṃ
观见被随从围绕、乘醉象而行、已得胜者
Olokentī nayanamaṇike assūhi sampūrayi; ()
以眼珠宝充满泪水
§67
67.
Cumbanti sātanujaratanaṃ tandassanabyāvaṭā’-
亲吻自己弟弟之宝、因渴望而分离
Sityā’nubyañjanavilasitaṃ byāmapakpabhālaṅakkataṃ,
具足随好庄严、以寻尺光辉装饰
Rūpaṃ rūpassiri nirupamaṃ saṅgāyi gāthaṭṭhakaṃ
色中之色美、无与伦比之色身,唱诵八偈颂
Saṃvaṇṇetvā caraṇatalato yāva’ssa uṇhisato; ()
从足底直至顶髻,一一赞叹已;
§68
68.
Īsaṃ kālaṃ alasagamanaṃ sā kālahaṃsopakari
那缓慢行走的姿态,恰似时节之鹅,
Oropenti abhinavakucandā’tibhārāturā,
新开的花蕾因过重的负担而低垂,
Gantvā sīghaṃ khaḷitavacatā putto mahārāja te
大王,您的儿子已迅速前往,言语有些踌躇,
Piṇḍāya’smiṃ carati nagare rājānamiccabruvi; ()
正在此城中行乞食,如是告知国王;
§69
69.
Rājā senāparivutasamo tejonubhāvādinā
国王被军队围绕,听闻威光神力之事,
Taṃ sutvāṃ’se sukhumavasanaṃ katvā navaṃsāṭakaṃ,
听闻此事后,他穿上细软衣,披上新衣,
Acchādetvā nihitamakuṭo nikkhittakhaggo bhusaṃ
遮覆身体,放下王冠,放下刀剑,极为
Lajjāpanno tuvaṭatuvaṭaṃ gantvā tadagge ṭhito; ()
羞愧,急速急速地前往,站在那前面;
§70
70.
Koṭṭhagārānya’pi pitukule rittāni kimmaññasi
父族的库藏也空了,你还想要什么?
Kasmā lajjāpayasi pitaraṃ tvaṃ bhānuvaṃsubbhavo,
为何你令父亲羞愧?你是太阳族的后裔,
Bhante tuyhaṃ pakarivutavasīsaṅghassi’to bhojanaṃ
尊者,为你及你的随行僧团准备了食物。
Mā kapiṇḍāyā’cari anudinaṃ dajjeyya miccabruvi; ()
「勿于咖毕拉城行乞,应日日施与」,如是说者为妄语。
§71
71.
Tuyhaṃ vaṃso anariyapado ādiccavaṃso siyā
汝之种姓为非圣族,应是日种。
Mayhaṃ vaṃso sadariyapado sambuddhavaṃso siyā,
我之种姓为具圣族,应是正觉者种。
Asmiṃvaṃse anuvicaraṇaṃ piṇḍattha manvālayaṃ
于此种姓中随行,为乞食之目的而寻求,
Cārittaṃ bhopurimasugatā’ciṇṇanti kavatvā jino; ()
此行仪为过去诸善逝所行,如是知已,胜者
§72
72.
Uttiṭṭhādiṃ avadi kasugamaṃ gāthaṃ ṭhito vīthiyaṃ
立于街道,说「应起」等,对迦尸国人说偈。
Sotāpanto’vanipati bhavī sotāvadhānena so,
「入流者」——国王将成为入流者,因其以耳流之注意,
Gāthādhammaṃ suṇiya madhuraṃ dhammaṃcare’tyā’dikaṃ
听闻偈颂之法,甘美之法,而行法等等,
Patto maggaṃ dutiyamavīraṃ dhammānudhammaṃ caraṃ; ()
得第二道,无畏地行法随法行;
§73
73.
Sutvā rājā cariyamaparaṃ yo dhammapālavhayaṃ
国王听闻另一行持后,名为法护者,
Patto maggaṃ tatiyamakhilaṃ kāmālayaṃ cālayaṃ,
得第三道,完全动摇欲界住处,
Setacchattu’llasitasayane’nuṭṭhānaseyyu’pago
于白伞盖辉耀之卧床上,进入不起卧
Saṅkhārānaṃ visadamatiyā yo lakkhaṇaṃ sammasi; ()
以极清净之慧观察诸行之相者,
§74
74.
Viddhaṃsetvā namuviparisaṃ saṃkelasamārādikaṃ
摧破名色颠倒、杂染、障碍等,
Suro ramhāvanamiva’sinā so aggamaggāsinā,
如天神以利剑破森林,彼以殊胜道剑,
Tuṭṭho maggapphalasukhasudhāpānena verisame
满足于道果乐之甘露饮,于敌军中
Pañcakkhandhe vijaya malbhī nibbānarajjassiriṃ; ()
征服五蕴,获得涅槃王国之荣耀;
§75
75.
Āropetvā uparibhavanaṃ pattaṃ gahetvā tato
登上高楼,取钵后
Rājā saṅghaṃ sugatapamukhaṃ khajjena bhojjena ca,
王以副食与主食供养以善逝为首的僧团,
Santappetvā puna sapariso nīce nisajjāsane
令其满足后,与随从一同坐于低座,
Sārānīyaṃ kathayamavasi sammodanīyaṃ kathaṃ; ()
开始说可忆念的、令人欢喜的话语;
§76
76.
Itthāgāraṃ hadayasarasimajjhe nimuggatthana-
如同沉没于心湖中央、
Haṃsaṃ dinānanasarasijaṃ soke’ṇatāpeniva,
被忧苦热恼所煎熬的天鹅,见日面莲花,
Buddhaṃ baddhañjaliharasirokumbhehi sampūjayī
王以合掌之手与低垂之头顶礼敬佛陀。
Taṃ vātabbhāhataharilatālīlaṃ jagāmo’nataṃ; ()
彼被风吹动、绿黄色的棕榈叶,我们进入了那无边的世界;
§77
77.
Antogabbhe nayanasalalaṃ samapuñchamānā jinaṃ
宫殿内部,擦拭着眼中的泪水,宾芭天女与其眷属一同前来礼敬胜者,
Bimbādevī saparijanatāvyāpāritā vandituṃ,
『我的儿子尚未获得那功德之财,他自己',
Appatvā me yadiguṇadhanaṃ attha’yyaputto sayaṃ
『为何不进来看他呢?』如是说着站立;
Taṃ kamaṃ daṭṭhuṃ nanupavisatī’tve’vaṃ vadantī ṭhitā; ()
国王与人群一起进入那因陀罗宫殿。
§78
78.
Raññā saddhiṃ purisanisaho tāyindirāmandiraṃ
那位男中雄杰与国王一同前往吉祥天女的宫殿
Antogabbhaṃ maṇigaṇapahābhinnandhakāraṃsadā,
恒常携带着宝珠群所破除的内胎黑暗,
Ādāya’ggaṃ yatipatiyugaṃ patvā’cchi bhaddāsane
他携带着最上的行者对,到达了在伍德耶山顶所设置的吉祥座,
Paññatte so’dayagirisire bālaṃsumālī yathā; ()
如同年轻的苏玛离;
§79
79.
Disvā pīnatthanabharanatā sā rājadhītā jinaṃ
见到胜者后,那位王女因丰满乳房的重量而弯身,
Patvā mālā kanakaratanālaṅkārahīnā lahuṃ,
迅速地到达了失去金宝装饰的花鬘,
Haṃsimaññe sarasijavanaṃ pāde yathājjhāsayaṃ
如同天鹅们依意趣前往莲池一般,到达了足下
Sañcumbantī paṇami sirasā ādāyagopphadvayaṃ; ()
她恭敬地以头顶礼,承接双足踝;
§80
80.
Pāsāda’ntovarakasarasi dhammillasevālake
在宫殿内殊胜池中,发髻如藻,
Omujjantī nijabhujalatālīlātaraṅgākule,
她沉浸其中,自己的臂如藤蔓,戏水波涛汹涌,
Nāthassa’ṅghītalanakhasikhākantippabandhāmbhasi
在导师足趾甲尖光辉结合之水中,
Laddhassāsā ciravirahajaṃ tāpaṃ vinodesi sā; ()
得到安息的她,消除了久别所生之热恼;
§81
81.
Sutvā nesā kanakaratanā’saṃdhāraṇaṃ dhāraṇaṃ
听闻此,她持守金宝不相连之持守,
Kāsāvānaṃ tavahiridhanā’vissajjanaṃ sajjanaṃ,
「对袈裟衣者无惭愧之舍弃,对善士之装饰,
Nā’jjhācāre anabhiramaṇaṃ uccāsane cā’sane
对正行之不欢喜,对高座与座位,
Rājā’voca tvamanukurute snehodayā’hodayā; ()
王说:『你因爱心生起与日俱增而仿效。』
§82
82.
Sutvā tassāniravadhiguṇādhārāya’nūnaṃ guṇaṃ
听闻彼无上功德之流后,为显示不少于彼之功德,
Āvīkatvā’gami bhavapaṭicchannāpadānaṃ jino,
胜者显现后前往,有情道隐藏之足迹,
Netvā gehappavisanakaraggāhā’bhisekussave
引导至入家之门,为灌顶之庆典」
Saṃvattante dutiyadivase nandākhyarājatrajaṃ; ()
在劫成立的第二日,名为难德的王子;
§83
83.
Gacchanto’pī saha bhagavatā so pañcakalyāṇiyā
即使与世尊同行,他因那位具五美德的女子
Sīghaṃ jālaṃ vivariya thiyā vīthiṃ vilokentiyā,
迅速打开窗格,从街道观望,
Bhaṅgāpāṅgāyatabhujalatāsaṅakkaḍḍhitabbhantaro
以弯曲侧目、伸展的藤蔓般手臂所牵引的内心
Pattaṃ bhante haratha vacanaṃ bhatyā na taṃ vyākari; ()
『尊者,请取钵』之语,他未作回答;
§84
84.
Pabbājetvā visayamadirāmattāya tassā gīraṃ
令那位沉醉于欲境之酒的女子出家后,其言语
Sutvā nandāpahanahadayaṃ nandaṃ narindatrajaṃ,
听闻后,心中欢喜被驱除的难德,国王之子,
Icchāpetvā kakuṭacaraṇidibbaccharāliṅgane
使其渴望顶髻足、天女拥抱,
Ñāyenā’nuttarasukhamahārajje patiṭṭhāpayī; ()
以正法将其安立于无上乐大王位;
§85
85.
Bimbādevi sukhaparibhataṃ kīḷāparaṃ rāhulaṃ
宾比德维,拥抱被安乐围绕、耽于嬉戏的拉胡喇,
Āliṅgitvā tanujaratanaṃ sā sattame vāsare,
那子宝,在第七日,
Ugghaṭetvā ratanakhacitaṃ jālaṃ vimānodare
打开宫殿内镶嵌宝石的网格
Āgacchantaṃ purisatisabhaṃ nijjhāyamānā ṭhitā; ()
她们站立着,凝视着那正在走来的人群中的男子;
§86
86.
Nānākūṭācalavalayito devindacāpākulo
被种种峰顶山脉环绕,如天帝之虹彩般
Āgacchanto kanakasikharīrājāka yathā jaṅgamo,
正在走来,如同金峰之王般移动,
Tatā khīṇāsavaparivuto jabbaṇṇabhānujjalo
从那里,被漏尽者围绕,如黄金光辉般闪耀
Eso tuyhaṃ naraharika pitā iccākaha pakassāhi naṃ; ()
这位是你的人中狮子父亲,如是说已,将他带来;
§87
87.
Etassā’suṃ vividhanidhayo puññānubhāvuṭṭhitā
这些是她的种种宝藏,由福德之力所生起
Nāhaṃja kapakassāma’bhigamanato paṭṭhāya tekhonidhī,
「我不是咖巴咖的儿子」——从前往(彼处)开始,那些财宝(已)不足三分之一,
Bhūsāpetvā tanujaratanaṃ sā sattavassāyukaṃ
养育了身体珍宝(般的儿子),她(已)七岁寿命,
Yācassū’ti pahiṇi pituno ñattaṃ dhanaṃ pettikaṃ; ()
「应当乞求」——(她)送去父亲的消息:「父亲的财产」;
§88
88.
Uppādetvā pitari balavaṃ pemaṃ jalevu’ppalaṃ
在父亲(心中)生起强烈的爱,如水中莲花,
Puttotyā’haṃ tvamasijanako chāyā’pi teme sukhā,
「儿子啊,你不是我所生,影子也是你们的快乐」,
Aḍhāse’vaṃ lapitavacano vuṭṭhāya bhaddāsanā
半途如是说此语后,从吉祥座起身
Bhuttāhāroka parivutavasi gantuṃ jinocā’rabhī; ()
世尊食已,围绕而住,开始前往;
§89
89.
Dāyajjaṃ me samaṇa dadataṃ atthodhanenā’ti me
「沙门,请给我应继承之财,我需要财富」,
Yācaṃ yācaṃ jinamanuvajaṃ sāraṅgarājakkamaṃ,
一再请求,随行胜者,如萨朗嘎拉王之步伐,
Sīhacchāporiva bhagavato daḷhaṃ surattaṅgulī-
如狮子皮,世尊之坚固、善染之指
Mālāyālaṅkari bhujalataṃ bhogindabhogāyataṃ; ()
鬘所庄严之臂蔓,如龙王之龙身般广大;
§90
90.
Saṃyācannaṃ vibhava kamanugaṃka vaṭṭānugaṃ rāhulaṃ
被请求财富,随顺而行,适宜轮转之拉胡喇
Pabbājetvā’riyadhananidhiṃdemīti cintāparo,
「出家后,我将给予圣财宝藏」,如是思虑者,
Patvā’rāmaṃ ajahitasuto saddhammarājā imaṃ
正法王抵达园林,未舍弃之子,对此
Pabbājehi’tya’vadi sumukhaṃ tvaṃ dhammasenāpati; ()
「令出家」如是言说善面者,汝为法军主;
§91
91.
Chetvā nīluppaladalamuduṃ cūḷākalāpaṃ mahā-
切断柔软如青莲花瓣之发髻,大
Moggallāno kavasi abhinavaṃ kāsāvamacchādayī,
摩嘎剌那剃除,披覆新袈裟衣,
Tasso’vādaṃ akari dhutavā thero mahākassapo
彼之劝导,持头陀行之长老大咖萨巴作
Pabbājesi tanujaratanaṃ taṃ sāriputto vasi; ()
沙利子使彼子宝出家;
§92
92.
Sikkhākāmo aparasamaye thero mahārāhulo-
欲学之时,长老大拉胡喇——
Vādaṃ sutvā’dhikataraguṇaṃ sampāpuṇī rāhulo,
闻说法已,拉胡喇证得更增上之功德,
Sutvā kasuttaṃ puna taditaraṃ sikkhāgarūnaṃ garu-
闻何经已,复次彼于诸学处中尊重者之
Ṭṭhānaṃ patto tibhavamatari patvā’ggamaggapphalaṃ;Ka ()
尊位得已,超越三有,证得最上道果;
§93
93.
Tasmiṃ suddhodananaravaro pabbajjite nattari
彼孙出家时,净饭王人中胜者
Ajjhogāḷho ravikuladhajonissīmasokaṇṇave,
沉浸于日族旗帜边际之忧愁海中,
Dinno’kāsaṃ kamapitanayaṃ mātāpitūhā’yatiṃ
已给予许可,愿父母允许爱子出家,
Pabbājeyyuṃ alamitivaraṃ saṃyāci vosāvakā; ()
『应当出家』,如是殊胜之语,彼求听者恳请;
§94
94.
Rañño datvā varamati varaṃ bhuttāsano āsanā-
向王给予殊胜之最上许可后,从食座起身,
Vuṭṭhāya’ntobhavanavanato nikkhamma mandānilaṃ,
从内宫园林出来,趋向微风吹拂之处,
Rukkhacchāyāviraḷasarasītīraṃ vivekakkhamaṃ
树荫稀疏、清凉水岸、适宜独处之地。
Sītaṃ sitabbanamavasarī chaddantadantī’vaso; ()
「寒冷者,应被冷却之时机已至,六牙象牙者」如是。
§95
95.
Tasmiṃkāle gahapatikule jāto mahāseṭṭhipi
彼时,于居士家族中生,成为大富商,
Patto rājaggahapuravaraṃ saddho sudattābhidho,
达至王舍城中最胜居士,有信者名为苏达德,
Buddhoka hutvā yamadhivasate’tya’ssosi suddhodanī
成为佛陀之优婆塞而住,净饭王妃听闻此事,
Paccūsasmiṃ amaravivaṭadvārena tatrā’gamā; ()
于黎明时分,经天界开启之门,前往彼处;
§96
96.
Appetvā’ṅakghīratanaphalake khittañjalīmañjariṃ
未达乳海宝果盘,已举合掌之花鬘。
Bhatyācūḷārajatakalasaṃ cittappasādāvahanaṃ,
苏德德伍达尼供养了充满信心的、饰以银制小水瓶的食物,
Dhammaṃ sutvā paṭhamadivase laddhādimaggapphalo
听闻法后,于第一日即证得初道果,
Dānaṃ datvā sugatapamukhe saṅghe sudattodhanī; ()
向以善逝为首的僧团施予布施;
§97
97.
Bhante lakkhīkamakalamalakā saṅakkāsamatthāya no
尊者啊,为了我们的吉祥、繁荣、无垢、荣耀与平等,
Iddhaṃ phakhītaṃ sujanabhajitaṃ sāvatthisaṅkhaṃ puraṃ,
愿您速来这繁荣、广大、为善人所亲近的、名为沙瓦提的城市,
Dhammassāmi vajatu karuṇāchāyāsakahāyo lahuṃ
愿法主以悲悯之荫庇护而速来
Laddhassāso savisayamagāevaṃ katajjhesano; ()
「得到许可」者,已获得同意,已作祈请,如是前往有境界之处。
§98
98.
Buddhatthaṃ so gahapati mahāmagge samagge divā-
为了佛陀,彼居士在大道上,在平坦之处,于昼
Rattiṭṭhānappabhutisubhage paccekalakkhaṃ dhanaṃ,
夜住立处等吉祥之地,各别标记财富,
Vissajjetvā pacuravibhavo daṭṭhabbasārepure
施舍后,具足丰富财物,在应见之城中
Kāropesi amarabhavanākāreka vihāre vare; ()
令建造如天宫形状之殊胜精舍;
§99
99.
Koṭīha’ṭṭhārasahī asamaṃ bhūmiṃ kiṇitvā samaṃ
在此以十八亿购得不可比拟之地,使之平坦
Koṭīha’ṭṭhārasahi pacuraṃ māpetva senāsanaṃ,
以十八亿(金钱)建造众多住处,
Koṭīha’ṭṭhārasahi paramaṃ ārāmapūjāmahaṃ
以十八亿(金钱)举行最胜的园林供养大会,
Sajjetvā so gahapati navaṃkamakmaṃ suniṭṭhāpayi; ()
那位家主准备好后,完成了新的甘马(仪式);
§100
100.
Evaṃ jetavanaṃ vihārapavaraṃ kārāpayitvā mahā-
如是建造了揭德林这座最胜的精舍后,大
Vīrassā’gamanāya dūtapurise pesesi seṭṭhissaro,
长者主派遣使者前往(迎请)大雄的到来。
Tesaṃ sīsaharañjalihi mahito sutvāna taṃ sāsanaṃ
彼等以头顶合掌恭敬,世尊听闻彼劝请
Sambuddho jalitiddhimā sapariso rājaggahā nikkhami; ()
正自觉者具燃烧神变,与众俱从王舍城出发
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato pakiṇṇaka caritappavatti paridīpo soḷasamo saggo.
如是,由名为梅达难德之行者所造,于一切诗人心喜施与因缘中,胜者史灯,近因篇集中,世尊杂行事进行之阐明,第十六品
§1
1.
Satthu jetavananāmamindirā-
导师揭德林名之吉祥宫
Rāma motaraṇamaṅgalussave,
殿堂渡越吉祥庆典时
Rāmalakkhaṇabhagī (rathoddhatā)
殿堂相具足者由车引出
Seṭṭhiputtapamukhā sumaṇḍitā; ()
以长者子为首,善加装饰;
§2
2.
Pañcamattasatamāṇavā navā
五百新学童
Pañcavaṇṇadhajabhāsura’ñjalī,
持五色幢旗光辉,合掌,
Pañcakhāṇasiriyu’jjalā’bhavuṃ
具五种刹那之光辉,
Pañcamārajinarājino pure; ()
在五魔胜利王者之前;
§3
3.
Hemakumbhakucakumbhavibbhamā
如金瓶、水瓶般殊胜
Seṭhidhītupamukhā kumārikā,
以长者女为首的少女们,
Puṇṇakumbhasatanibbhara’ñjalī
手持满百瓶,合掌恭敬,
Tassa satthu purato tato bhavuṃ; ()
于彼导师前如是而有;
§4
4.
Seṭṭhipādaparicārikāsakhī
侍奉长者足的友伴们,
Mantharā’vajitahaṃsadhenuyo,
如鹅如牛行步缓慢者,
Pañcamattasatanāriyo’bhavuṃ
五百女人如是而有。
Pacchato gahitapuṇṇapātiyo; ()
后随持满钵者
§5
5.
Setavatthasunivatthapāruto
身披洁白衣、善着衣
Pañcaseṭṭhisatamattasevito,
约五百长者随侍
Lokanāyaka manāthapiṇḍiko
世间导师与给孤独
Seṭṭhi pītierito tamanvagā; ()
长者喜悦激励,随彼而行
§6
6.
Nīlapītapabhūtīhi mārajī
以青、黄、赤诸光,降伏魔军
Deharaṃsivisarehi jotayaṃ,
以身光明照耀,
Añjasaṃ sahacarācaraṃ bhuvi
于地上与随行者一同直行,
Jaṅgamo kanakabhūdharoriva; ()
如行走的金山,
§7
7.
Maggadesakajanassa piṭṭhito
在指路者之后,
Bhikkhusaṅakghaparivārito yahiṃ,
为比库僧团所围绕,
Jetanāmavanamotarī tahiṃ
于彼处进入名为揭德的林园
Lokalocananipīyamānako; ()
世间眼所饮视者
§8
8.
Pucchitassa paṭipajjanakkamaṃ
对所问者应行之次第
Tāya jetavanapujanāya so,
以彼揭德林供养,彼
Dehi buddhapamukhe tapovanaṃ
「以佛为首之苦行林,施与
Bhikkhusaṅghavisaye’ti pabruvi; ()
比库僧团之领域」如是说
§9
9.
Dammi buddhapamukhe tapovanaṃ
「我施与以佛为首之苦行林」
Bhikkhusaṅghavisaye’ti bhindiya’
「比库僧团的领域」者,为了分裂。
Byappathaṃ thiramanāthapiṇḍiko
给孤独长者建立了
Seṭṭhi dhotakarapaṅakkajoka sadā; ()
无比坚固的道路、洗衣场、池塘、桥梁,常时;
§10
10.
Jālalakkhaṇavicitrakomaḷa-
以网纹相、种种、柔软
Pāṇipallavatalesu satthuto,
的手掌嫩叶般的掌面,向导师
Dakkhiṇodakamadāsi kañcana-
布施了右手的水与黄金
Kuṇḍikāya surabhippavāsitaṃ; ()
以军持水香气熏洒,
§11
11.
Sitamuṇhamanilātapaṃ paṭi-
清凉温暖,防御风热,
Hanti ḍaṃsamakase siriṃsape,
驱除蚊虻、蝇蚋、蜥蜴,
Svā’numodanamakā jino paṭi-
胜者接受随喜,以此等方式
Ggayha jetavanamevamādinā; ()
受取揭德林;
§12
12.
So sudattavisuto samāpayi
彼善施者之子成就此事。
Vatrabhūpamapabhūvibhūsaṇo,
我以瓦德拉布般的威光庄严,
Seṭṭhi jetavanapūjanāmahaṃ
我是揭德林供养的大富长者,
Cattakoṭidhanasañcayo sadā; ()
恒常积聚四亿财富;
§13
13.
Indirāya suramandiropamā
如天宫般的吉祥宅邸,
Candanāgarusugandhabandhurā,
栴檀沉香妙香围绕,
Tatra gandhakuṭi bhāti medinī-
彼处香殿于大地上辉耀——
Sundarisirasi sekharo yathā; ()
犹如孙德莉头顶之宝冠;
§14
14.
Tāya gandhakuṭiyā’dhirohiṇī
彼香殿之登阶者,
Dhammarājacaraṇindirā’dharā,
持法王足莲之吉祥女,
Saggamokkhabhavanappavesani-
如通往天界、解脱宫殿之
Sseṇipaddhatirivā’ti nomati; ()
阶梯道路,故应礼敬;
§15
15.
Tabbihāraparito sudhāmaṇi-
彼精舍周围以善净摩尼
Baddhamāvaraṇacakka māhare,
愿我常忆念大海,其轮回之障已被束缚,
Satthu kittisirikhīrasāgaru-
导师之声誉吉祥如乳海——
Tatuṅgavīcivalayassiriṃ sadā; ()
其高涌波浪环绕之吉祥;
§16
16.
Tabbihārapariveṇamosadhi-
彼寺院之僧房药草——
Tārakādhavalavāḷukākulaṃ,
星辰般洁白之沙聚,
Vyākaroti jinakundabandhuno
胜者亲族之友为之阐释。
Saṅgamena saradambarassiriṃ; ()
以会合显示秋季水池之美;
§17
17.
Tattharattamaṇiketusaṃhatī-
彼处夜宝幢聚集之
Raṃsibhinnatimirambare na kiṃ,
光线破除暗空中,岂非
Kovidehi ravicanda tārakā
由智者说日月星
Jotiriṅgananibhā’ti vuccare; ()
光明身相似;
§18
18.
Bhāti phullavanarājilakkhiyā
以盛开林王相辉耀
Rattakambalamivā’hisanthataṃ,
如红毯般铺展于此,
Caccaraṃ caraṇasampaṭicchane
在导师足踏之处,
Satthuno kusumareṇu nibbharaṃ; ()
充满花粉,
§19
19.
Bhiṅgapantimaṇitantusibbitaṃ
如蜂群以宝线缝制,
Mandamārutatharussitaṃ tahiṃ,
被微风轻拂于彼处,
Pupphareṇupaṭalabbitāna mā-
勿以花粉层覆盖我——
Bhātisatthu’pari vāritātapaṃ; ()
兄弟之日光被遮蔽
§20
20.
Rājarukkhakaṇikārasākhino
王树迦尼迦罗之枝
Phullitā parisamantato tahiṃ,
于彼处周遍盛开
Satthu dhammasavaṇena dissare
因听闻导师之法而显现
Cīvarāni’va nivatthapārutā; ()
如同衣被穿着披覆
§21
21.
Uggatā’likuladhūmakajjalā
升起蜂群烟尘之黑烟
Nibbikāsakalikāsikhāvalī,
无垢咖离咖树的枝条,
Campakadadumapadīpasākhino
占巴咖树与达杜玛树的灯枝,
Ujjalanti satavaṇṭavattikā; ()
如百灯芯般明亮照耀;
§22
22.
Jhāyataṃ kamadhuradhammabhārati-
禅修者以甘美法语之流,
Nijjharehi sikharidari tahiṃ,
从山洞岩穴中流出,
Sammavegaparisositā da’pi
以正确的速度令人满足,即使现在。
Kiṃ navūpasamayanti sādhavo; ()
「善士们为何不平息?」
§23
23.
Kujitālikulakokilā tahiṃ
「在那里,杜鹃鸟在摇动的芒果树丛中鸣叫,」
Phullitaggasahakārasākhino,
「芒果树枝顶端花朵盛开,」
Tibbarāgacarite’pi mūlage
「即使在根部有强烈贪欲行者,」
Bhāvanāsu naramāpayanti kiṃ; ()
「在修习中为何不使人迷乱?」
§24
24.
Lājapañcamakapupphasanthataṃ
「炒米与五种花朵铺满」
Tantapovanapavesanañjasaṃ,
以离贪者足迹庄严之,
Vītarāgacaraṇaṅkasajjitaṃ
入于林野之直道,
Saggamaggamapahāsate sadā; ()
常舍弃天界之道;
§25
25.
Nārivāmacaraṇāturā’pi ye
即使那些为女人柔软足所恼者,
Saṅgamena vigataṅgaṇaṅginaṃ
因与离垢肢体者相会,
Lomahaṃsajanite’va pītiyā;
如生起令毛竖立之喜悦;
Tatra’sokatarurāji rājate, ()
其处,阿首咖树林辉耀,
§26
26.
Kiṃsukādikusumehi bhāsuraṃ
以金苏咖等花朵光明,
Taṃ tapovana manālayālayaṃ,
彼苦行林无烦恼之住处,
Tesa muggatapatejasā bhusaṃ
以彼等豆类光辉充满,
Aggipajjalitameva dissate; ()
如火焰燃烧般显现;
§27
27.
Uddhavaṇṭagaḷitehi phullase-
以向上攀缘滴落之盛开
Phālikākuḍumalehi sālinī,
以水晶珠串为饰者,以稻穗为饰者,
Mālakā rajatavedikā kaviya
以花鬘为饰者,以银栏楯为饰者,以诗偈为饰者,
Vidadumehi khavitā virājate; ()
以象牙镶嵌者,光辉灿烂;
§28
28.
Pīta cuta makaranda bindavo
饮用芒果花蜜之滴者,
Tatra kīrakaravikasārikā,
于彼处,鹦鹉、杜鹃、鹧鸪,
Kiṃka haranti madhuraṃ ravantipi
何等鸟类发出甜美之声而鸣叫
Mañjubhāṇīmunibhāratissiriṃ; ()
妙音牟尼帕拉德、提西、丽
§29
29.
Hemakūṭamakuṭehi nijjhara-
黄金峰冠诸瀑流
Bhārabhāsurataṭo’rapīvarā,
重担光耀岸边更殊胜
Bhuribhuridharabhubhujā tahiṃ
广大持地诸王于彼处
Cumbare jinasuta’ṅghipaṅkaje; ()
礼敬胜者子足莲
§30
30.
Cārucañcupuṭatuṅgacucukā
美妙唇壳高耸尖峰
Cakkavākakucamaṇḍalā tahiṃ,
彼处,具有如查咖瓦咖鸟胸部般圆满的乳房,
Nīlikākacakalāpasālinī
具有如尼离咖鸟发髻般的秀发,
Nīlanīrajavilolalocanā; ()
具有如青莲花般转动的眼睛;
§31
31.
Seṇibaddhakalahaṃsamekhalā-
具有如成列系缚的咖喇汉萨鸟般的腰带,
Dāmabhārataṭapīnasoṇinī,
具有如绳索重担般丰满红润的臀部,
Bhiṅgacakkaratanaṅgadāvalī
具有如蜂群轮转般的臂钏行列
Bhaṅgavīcikaṇahārabhāsurā; ()
破浪泡沫项链光辉者;
§32
32.
Kaṇṇikāgaḷitakañjakesara-
耳饰落下花粉花蕊
Piñjarambuvimalambarā subhā,
黄褐色水清净衣装美好者,
Gandhavāhasukhaphassadā siri-
香风吹送乐触施予者,吉祥
Mandirā kumudamandahāsinī; ()
宫殿者,白莲缓慢微笑者;
§33
33.
Kesarāliradanā sarojinī-
花蕊蜂群齿者,莲花者
Kāminī vikacapaṅkajānanā,
「欲女」者,盛开莲花为面者,
Vītasabbadarathehi sevitā
「离一切怖畏者所亲近」者,
Dibbapokkharaṇiyo najenatikiṃ; ()
「天池」者,为何以河流?
§34
34.
Muddikāpabhutivallivellita-
「以摩提咖等藤蔓缠绕」者,
Jiṇṇacīvarakuṭīhi jhāyataṃ,
「以旧衣为屋而禅修者」者,
Piñchāsāritasikhaṇḍimaṇḍalā-
「以孔雀羽毛散布之孔雀群」者,
Khaṇḍataṇḍavasumaṇḍitaṃ vanaṃ; ()
林中以破碎、粗糙、美好之物为庄严;
§35
35.
Satthu kasāvakasatehi bhāvanā-
导师以百数袈裟衣修习之
Sattibhinnatimisāti katthaci,
力刃破暗,于某处,
Dissare niracakāsato tahiṃ
彼处显现无尘垢,
Gabbharo’darasamosarāni’va; ()
如胎藏内室之入口;
§36
36.
Kālakā dhutapisaṅgavāladhī
黑色者,抖擞黄褐色之衣
Māḷakesu kalaviṅkasāḷikā,
在玛拉咖树上,咖拉温咖鸟与沙利咖鸟,
Bhattasitthamanubhūya nibbhayā
享用了饭食之后,无所畏惧地
Dhammarāvamanukūjare tahiṃ; ()
在那里鸣唱着法音;
§37
37.
Vitamaccubhayabhantalocanaṃ
已超越死亡恐怖、眼目清净者,
Ālavālajalapānadohaḷaṃ,
渴望饮用阿拉瓦拉池水者,
Satthu mañjusarapāsaniccalaṃ
导师以柔和音声不动摇地呼唤
Dissate hariṇamaṇḍalaṃ tahiṃ; ()
在彼处可见鹿群;
§38
38.
Hatthavellitalatāhi vāraṇā
象以其象鼻卷缠的藤蔓,
Vānarāca maṇivijanīhi’va,
以及猴群以宝珠般的扇子,
Vijayanti bhavatāpabhīruke
在彼处守护着畏惧生存之热恼的、
Rukkhamūlagatajhāyino tahiṃ; ()
住于树根下禅修者;
§39
39.
Meghavaṇṇavanarājirājinī
云色的森林王者之行列
Kandamūlaphalabhojanehi sā,
以块根果实之食,
Dānapāramirate’va pīṇaye
彼女专注于布施波罗蜜,以供养
Bhikkhūsaṅghasahitaṃ tathāgataṃ; ()
与比库僧团俱的如来;
§40
40.
Dhammamaṇḍapavitānamuddhati
法堂的天盖高悬于上,
Lambamānamaṇibubbulodare,
宝珠水泡垂挂其中,
Niccapajjalitavijjurājiyo
恒常燃亮的闪电行列
Bhanti nijjitaravindutārakā; ()
星辰被击败而闪耀;
§41
41.
Rukkhakoṭarakulāvakodare
树洞巢穴之内
Kujitehi sakuṇehi taṃvanaṃ,
鸣叫的鸟群使彼林
Jeti saṅkhaghaṇavaṃsavallakī-
胜过螺鼓笛竹琴
Rāvasārasuraraṅgabhusiriṃ; ()
之音声精华天乐庄严;
§42
42.
Indanīlamaṇitoraṇippabhā-
因德拉宝石门楼之光辉
Bhinditabbatimiropamaṃ tahiṃ,
在彼处,如同应被破除的暗冥,
Candacaṇḍakaramaṇḍaladvayaṃ
日月二圆轮之光辉
Vindateva asurindavibbhamaṃ; ()
恰似阿修罗王之威光;
§43
43.
Khīrasāgarataraṅgapaṇḍarā
乳海波浪般洁白的
Nekacaṅkamanamālakā tahiṃ,
众多经行道列在彼处,
Phuṭṭhacārucaraṇindirā bhusaṃ
被妙足触及的吉祥极为殊胜
Bhanti jhānapasutāna massame; ()
诸禅那寂静者之光辉,于我等中
§44
44.
Bhāvanāya pavanāni pāvanā
修习之清净者,为清净者
Desanāya rasanā vibhūsanā,
说法之味者,为庄严者
Sevakā danavakā sasāvakā
诸侍奉者、施与者、与声闻俱者
Mānayantī kavikanayaṃ sukhānayaṃ; () (Yamakabandhanaṃ;)
尊敬诗人之引导、乐之引导者
§45
45.
Kīcakā tyanilakūja kīcakā
诸竹林、风鸣之竹林
Vācakā rivagaṇassa vā cakā,
「瓦吒咖」者,乃牛群之「瓦」与「吒咖」;
Mocakā navaphalassa mocakā
「摩吒咖」者,乃新果之「摩吒咖」;
Mecakā camaṇithambha mecakā; () (Yamakabandhanaṃ;)
「梅吒咖」者,乃兽皮柱之「梅吒咖」;(双连结)
§46
46.
Kūjitā’li bhajitā’parākajitā
「咕基达」者,乃「阿离」、「帕基达」、「阿巴拉咖基达」;
Rājitā’lakajitā hi pūjitā,
「拉基达」者,乃「阿喇咖基达」,实为「布基达」;
Gāravā’kararavāyakeravā
「咖拉瓦」者,乃「阿咖拉拉瓦」、「亚盖拉瓦」
Keravākararavā sagāravā; () (Yamakabandhanaṃ;)
「盖拉瓦咖拉拉瓦萨咖拉瓦」(双连结);
§47
47.
Ketakī kusumahantacātakī
「盖德咖咖库苏玛汉德吒德咖」
Ambare ṇukaṇikā’valambare,
「阿姆巴雷努咖尼咖阿瓦喇姆巴雷」,
Vuñcitā utuniyāmayañjitā
「温吉德伍德尼亚玛亚吉德」
Rāmabhumi paramābhirāmabhū; () (Yamakabandhanaṃ;)
「拉玛布弥巴拉玛比拉玛布」(双连结);
§48
48.
Tāsadā havisadāna māsadā
「德萨德哈维萨德那玛萨德」
Yo sadātiya sadā kama taṃ sadā,
「常欲者,常行者,彼常者,」
So tamo dahatamo hi tattamo
「彼暗者,烧暗者,实热者,」
Vītamo muhatamo hī gotamo; () (Yamakabandhanaṃ;)
「离者,顷刻者,实果德玛;(轭缚)」
§49
49.
Sālakā nanavilāsapā latā
「萨拉咖,种种戏论巴拉达,」
Mālakā valisubhāsamā lakā,
「玛拉咖,皱纹善光玛拉咖,」
Māḷakā valisubhāsamā lakā
「玛拉咖,皱纹善光玛拉咖。」
Sāḷakā nanavilāsapā lakā; () (Yamakabandhanaṃ)
「萨拉咖」者,乃「那那维拉萨巴」之「拉咖」也。(双连结)。
§50
50.
Vāneva jāto vijito vaneva
「瓦内瓦嘉多维基多瓦内瓦」者,如林而生,如林而胜也。
Jinova’nejo kavanajānano no,
「基诺瓦内乔咖瓦那嘉那诺诺」者,如胜者无尘垢,如林知者非我等也。
Netā vinetā vijanānu vāte
「内达维内达维嘉那努瓦德」者,导师、调御者,随顺离众者也。
Vanī janaṃ jetavane vinento; () (Caturakkharika citta yamakaṃ;)
「瓦尼嘉那杰德瓦内维内多」者,于揭德林调御众人也。(四句双连结偈)。
Iti medhānandābhidhānanayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne jetavana vihārālaṅkāra paridīpo sattarasamo saggo.
如是由名为「梅达难德」之论师所造,为一切诗人心生欢喜之因缘,于《胜者史灯论》中,近因分中,庄严揭德林精舍之光明,第十七品竟。
§1
1.
Bhuvika yassa jinassa tādino
彼寂静胜者之地上
Vidurānaṃ mukharaṅakgamandire,
贤者众之首要殿堂中
Arahādi guṇāti sundarī)
阿拉汉等德之美者
Lasate kitti vilāsa sundarī; ()
声誉辉耀如美丽舞姿
Migadāyatapovane isi-patane gotama gotta ketuso,
鹿野苑林仙人堕处,果德玛族之幢相者
Narasārathi vassa mādimaṃ
人御者最初雨安居
Vasi bārāṇasirājadhāniyaṃ; ()
【世尊】住于巴拉纳西王都;
§3
3.
Puna veḷuvane vināyako
再者,导师
Nagare rājagahe giribbaje,
于王舍城山城之竹林,
Dutiyaṃ tatiyaṃ catutthakaṃ
第二、第三、第四
Avasi vassamanuddayāparo; ()
度过雨安居,其后;
§4
4.
Muni pañcamavassa mindirā-
牟尼第五雨安居于大林
Layavesāli puraṃ mahāvane,
韦萨离城于大林中,
Pavihāsi puraṅgapīvaraṃ
舍离城邑之丰饶,
Upanissāya yatheva kesari; ()
依止而住如狮子;
§5
5.
Timirāpaharo’sadhīlatā-
驱除黑暗者无懈怠,
Jalite sītala nijjharākule,
燃起清凉瀑流群,
Munichaṭṭhamanālayo sukhaṃ
牟尼第六住处安乐
Vasi vassaṃ puthumaṅkulācale; ()
世尊于普图玛嘎拉山度过雨安居;
§6
6.
Tidasālayago sudubbudhaṃ
前往三十三天宫,于石座上
Abhidhammaṃ kathayaṃ silāsane,
宣说极难觉悟的阿毗达摩,
Sunisajja savītināmayī
善坐而度过第七雨安居月;
Sugato sattamavassa manvahaṃ; ()
善逝于第七雨安居月之末日;
§7
7.
Haricandanagandhapāvana-
以黄旃檀香所净化的
Pavane bhesakalābhidhe vane,
在名为贝萨咖喇巴的林中,
Sanarāmara lokanāyako
与天人及人类的导师,
Munināgo vasi vassamaṭṭhamaṃ; ()
牟尼之尊住第八雨安居;
§8
8.
Madhurassarabhāṇi ghosita-
在以甘美音声宣说而著名的,
Visute ghosita seṭṭhikārite,
名为果西德的长者所造之处,
Navamaṃ vasi vassamassame
住第九雨安居。
Varakosambi pure munissaro; ()
牟尼之主住于殊胜的国桑比城;
§9
9.
Munikesari pārileyyaka-
牟尼狮子因巴利雷亚咖
Karinājīvitadānato bhato,
象王施予生命而得喜悦,
Dasamaṃ vasi pārileyyake
第十次住于巴利雷亚咖
Vanasaṇḍe tarusaṇḍamaṇḍite; ()
林丛中,以树丛庄严;
§10
10.
Varadhammasudhārasena sa-
彼以殊胜法甘露味
Jjana mekādasamaṃ samaṃ jino,
胜者住于十一年
Dvijagāmavare’bhipīṇayaṃ
在婆罗门村之胜处受供养
Vasi nāḷāvidite nirālayo; ()
自在者无家,住于那拉维德
§11
11.
Dharaṇīsuragāma māsadā
天人之村达拉尼,一月后
Punaverañja maniñjano jino,
胜者再往韦兰迦,不染著
Pucimandadumindamūlago
前往布吉曼达杜明德树下
Asamo bārasamaṃ samaṃ vasī; ()
无等者,于十二年间住于等持;
§12
12.
Vikacappalacārulocano
开敷莲瓣、美目者,
Munirājā vajirācalācalo,
牟尼王,如金刚山不动摇,
Sikharākulacāliyācale
于山峰群集、震动之山,
Avasī teḷasamaṃ guṇālayo; ()
住十三年,功德之藏;
§13
13.
Salilāsayasītale mudu-
于水池清凉处,柔软
Pavane jetavane tapovane,
在巴瓦那林、揭德林、苦行林,
Vasi cuddasamaṃ samaṃ mahā-
大沙门住了十四个雨季,
Samaṇo assamaṇā’pasādano; ()
令非沙门者信乐;
§14
14.
Kapilavhayarājadhāniyā
在名为咖毕拉的王都
Avidure nararāhaseyyake,
不远处的人王卧处,
Pavihāsi tipañcamaṃ samaṃ
度过了三个或五个雨季
Muni nigrodhatapovane subhe; ()
牟尼住于尼俱律陀林园之美妙处;
§15
15.
Khara mālavakañca rakkhasaṃ
调伏凶恶之马喇瓦咖亚卡,
Damayaṃ bhūdhara pīvarodaraṃ,
及大腹之山持者,
Rucirālavirājadhāniyaṃ
庄严美丽之阿喇维城,
Viharī soḷasamaṃ samaṃ jino; ()
胜者住于彼处十六年;
§16
16.
Puna veḷuvanaṃ tapovanaṃ
复次,竹林园
Upanissāya giribbajaṃ puraṃ,
依止于山城(王舍城),
Dasa sattama vassa māvasī
十七个瓦萨雨安居,
Munisīho hatamāravāraṇo; ()
牟尼狮子已破魔军众;
§17
17.
Bhavadukkharujāhi mocayaṃ
以法语甘露,
Janataṃ dhammakathā’gadena so,
令众生从有苦病中解脱,
Vasi cāliyapabbatālaye
彼(世尊)住于遮离耶山窟。
Jinavejjācariyo dasaṭṭhamaṃ; ()
胜者医师住第十八年;
§18
18.
Tadanantaravassa muggadhi
紧接其后之年,于摩嘎迪
Vipule cāliyapakabbate’va so,
广大阿离耶咖巴德,彼
Vasi vīsatimaṃ giribbaje
自在者住第二十年,于吉利巴迦
Nagare veḷuvane tapovane; ()
城之韦卢瓦那、达波瓦那;
§19
19.
Anibaddhavihārato iti
如是,由于无固定住处故
Viharanto bhagavā tahiṃtahiṃ
世尊住于彼彼处
Maṇijotiraso’va kāmado
如摩尼宝光泽,施与所欲
Sarade vīsati vītināmayī; ()
度过二十个雨季;
§20
20.
Muni jetavane tapovane
牟尼住于揭德林苦行林
Bhavane cā’pi migāramātuyā,
以及鹿母殿中
Mahite vasi pañcavīsati-
于彼胜处住二十五
Mitavassāni tibaddhavāsago; ()
已度雨安居、三结缚住者
§21
21.
Anibaddhanibaddhavāsato
从无系缚系缚住
Vasato tassa sato tahiṃ tahiṃ,
具念住于彼彼处者
Nanu vijjati kiccapañcakaṃ
岂非存在五种所作
Katakiccassa kathananuvāsaraṃ; ()
已作所作者之说法时机
§22
22.
Aruṇuggamane samuṭṭhito
于日出时已起立
Tadupaṭṭhākajanassa’nuggahaṃ,
为了随顺那些侍奉者众,
Munirānanapādadhovanaṃ
牟尼洗净脸与足,
Pavidhāyā’khilakicca mattano; ()
安排了自己的一切事务;
§23
23.
Sunisajja susajjitā’sane
善坐于善备之座,
Sapadānācaraṇāya yāvatā,
为了随即行持,尽其所需,
Samayo samayaññu vindati
知时者获得时机。
Naciraṃ jhānasukhaṃ rahogato; ()
不久,独处者享受禅那之乐;
§24
24.
Paribandhiya tāyabandhanaṃ
束缚彼束缚之绳,
Sunivatthantaravāsako’pari,
善着下衣于上,
Arahaddhajachāditaṅgimā
以阿拉汉幢覆盖身体,
Maṇivaṇṇopalapatta mubbahaṃ; ()
如宝石色石板般高举;
§25
25.
Abhisaṅkhatapuññasattiyā
以积集福德之力
Vivaṭadvāravihāragabbhato,
从敞开门扉的精舍内室,
Girigabbharato’va kesarī
如狮子从山洞中,
Bahinikkhamma kadāci ekako, ()
有时独自出来,
§26
26.
Valayikatatārakāvalī
众星环绕成鬘,
Navacandoriva vāridodarā,
如新月从云腹中现,
Yatisaṅghapurakkhato tato
为行者僧团所前导,从彼处
Bahi nikkhamma kadāci so muni; ()
彼牟尼出外时,
§27
27.
Pakatīgatiyā’pi bhikkhituṃ
以自然之行相乞食,
Gatiyā sappaṭihāriyā’yapi,
或以具神变之行相,
Yugamattadaso samācare
行于一寻之量,
Nigamaggāmapurīsu katthaci; ()
游行于村落、镇市、城邑之任何处;
§28
28.
Carato varapāṭihāriyaṃ
行殊胜神变时
Samadhiṭṭhāya kadāci bhikkhituṃ,
为了有时乞食而站立,
Vimalīkurute mahītalaṃ
大地变得清净无垢,
Purato mandasugandhamāruto; ()
前方吹来柔和芳香的微风;
§29
29.
Purato’pasamenti dhūliyo
前方平息尘埃,
Carato cārutarañjase sire,
行走时头顶有美妙的华盖,
Vilasanti vitāna vibbhamā
天幕辉映显现
Navameghā phusitāni muñcare; ()
新雨云降下雨滴;
§30
30.
Kusumāni samīraṇā’pare
其余诸风吹散花朵,
Vipinenā’hariyo’kirantipi,
森林中的鹿群亦洒落,
Nijapādatalaṃ’va bhūtalaṃ
如同自己的足底,大地
Samataṃ yāti pathe padappite; ()
在所行之道上趋于平坦;
§31
31.
Mudukā sukhaphassadā mahī-
柔软、触感舒适的大地——
Vanitā tappadasaṅakgame’kadā,
美女们曾一度聚集于彼足之处,
Kamalānipi cumbare’kadā
曾一度亲吻莲花,
Pathaviṃ bhejja tadaṅghīpaṅkaje; ()
彼足之泥中莲花劈开大地;
§32
32.
Caraṇakkamitā’ravindaja-
足所踏之莲花,
Makarandā’ti sugandhabandhurā,
其花粉芳香馥郁,
Jinagandhagajinda māsiraṃ
胜者象王之香气
Parivāsenti samokirantipi; ()
「遍满」者,亦即「遍布」之义。
§33
33.
Makarandapabandhavibbhamaṃ
花蜜结缚之光辉
Juti sindhūravicuṇṇabandhurā,
光芒以辛杜拉红粉为庄严,
Abhibhūya supiñjarāyate
超越而呈现极美之金黄色
Carato lokamimaṃ carācaraṃ; ()
行于此动不动之世间。
§34
34.
Kalahaṃsa mayūrasārikā
天鹅、孔雀、鹦鹉
Karavīkā’pi sakaṃsakaṃ ravaṃ,
咖拉维咖鸟亦各自发出鸣声,
Dvipadā’pi catuppadā’pare
二足者亦有四足者等其他众生
Vajato tassa napūjayanti kiṃ; ()
当彼行走时,何以不礼敬?
§35
35.
Turiyāni vibhūsaṇāni’pi
乐器与装饰品亦
Sayamevā’bhiravanti taṅkhaṇe,
于彼时自然发出悦音,
Tamudikkhiya pāṭihāriyaṃ
望见那神变奇迹
Sugate koka hi nasampasīdati; ()
善逝者,谁人不生净信?
§36
36.
Vividhabbhutapāṭihāriya-
种种稀有神变
Katasaññāya mahājano jino,
已作想之大众,胜者
Janayaṃ janatāya’nuddayaṃ
为众人生起悲愍
Idhapiṇḍatthamupāgato iti; ()
今来此为乞食之故
§37
37.
Kusumādiyamākulañjalī
以花等充满之合掌
Sadaneha’ntaravithi motare,
在有脂肪的内街巷中,
Jinaraṃsi pabandha kambala-
以胜者光芒编织的毛毯
Satasañchanna vivaṇṇaviggahā; ()
百重覆盖、色身变异者;
§38
38.
Janatā nakharālidīdhiti-
众人以指甲划痕的光辉
Nikarākāsanadīnimujjitā,
聚集、天空般的卑贱所沉没者,
Abhivandati vandanārahaṃ
礼敬应受礼敬者
Munino pādayugaṃ pamoditā; ()
对牟尼的双足感到欢喜;
§39
39.
Dasavisativā mahājano
二十四人的大众
Jinapāmokkhayatī satampivā,
如同百人般地恭敬胜者,
Abhiyācati detha noiti
恳请道:『请施与我们』,
Bhagavantaṃ vibhavānurūpato; ()
依各自的财力供养世尊;
§40
40.
Adhivāsanamassa jāniya
知晓了他的允诺
Janatā’dāya jinassa hatthato,
为了众人,从胜者手中接受,
Tamadhiṭṭhitapatta mindirā-
将那被加持之钵,带入殿堂——
Sadanaṃ dānagharaṃ pavesaye; ()
即布施堂中;
§41
41.
Catujātikagandhabhāvite
在以四种族香熏修的
Bhuvi paññattavarāsanopari,
地上所设最胜座上,
Ahatāhatavatthajātite
以未捣与已捣之衣料
Sunisinnaṃ sugataṃ sasāvakaṃ; ()
善坐、善逝者与其声闻众;
§42
42.
Paṭiyattapaṇītabhojana-
以预备之精美饮食,
Vikatīhe’va sahatthapaṅkajā,
以自手之莲华供养,
Abhitappayate mahājano
大众热诚供养,
Patimāneti ca cīvarādinā; ()
并以衣等恭敬供养;
§43
43.
Saraṇāgamane’pi pañcayu
于归依时亦有五种
Adhisīlesu patiṭṭhahanti ye,
「安立于增上戒者」,指那些
Catumaggaphalesu katthavi
在四道果中,何处
Tadabhiññā’nusayāsayādito; ()
从彼证智、随眠、意向等开始;
§44
44.
Bhagavā katabhattakiccavā
世尊已作食事
Anurūpāya kathāya dhammiyā,
以相应的如法之语,
Ravibandhu vineyya bandhunaṃ
调伏亲族之日亲
Hadayambhojavanaṃ pabodhaye; ()
为觉醒心莲速行,
§45
45.
Harimerugiri’va jaṅgamo
如哈利梅如山之行动者,
Parinaddhindasarāsanāvalī,
遍身披挂因陀罗弓弦列,
Visate satapuññalakkhaṇo
具百福德相之
Muniru’ṭṭhāya vihāramāsanā; ()
牟尼从精舍座起立;
§46
46.
Varamaṇḍalamāḷake tahiṃ
于彼殊胜圆坛场中
Muni paññattamahārahāsane,
牟尼于所设之大高座上,
Khaṇamāgamayaṃ nisidati
暂时来到而坐,
Yaminaṃ bhojanakiccasādhanaṃ; ()
直至彼食事之成办;
§47
47.
Maṇivammasuvammitā viya
犹如以宝线、善线所缝制之
Karino pārutapaṃsukūlikā,
象衣所覆之尘堆衣者,
Yatayo yatirājayūthapaṃ
诸行者围绕彼行者之王、群主
Parivārenti upecca taṅkhaṇe; ()
彼等于彼时前往围绕;
§48
48.
Samayaṃ samayaññuno tato
知时者从彼时
Tadupaṭṭhākavaro nivedaye,
最胜侍者应告知,
Jinagandhagajo suvāsitaṃ
胜者香象以善香
Visate gandhakuṭiṃ sugandhinā; () (Purebhattakiccaṃ)
进入香室具善香; (食前事)
§49
49.
Athagandhakuṭīmukhe jino
尔时胜者于香室门口
Virajo pādarajo nacatthipi,
无尘垢,足尘亦不存,
Paridhotapadāni nikkhipaṃ
洗净足已,置于
Maṇisopāṇatale khaṇaṃ ṭhito; ()
宝石手掌之上,住立片刻;
§50
50.
Udayo’pi jinassa dullabho
胜者之出现亦难得,
Khaṇasampattisamiddhi dullabhā,
刹那具足之成就难得,
Manujesu’papatti dullabhā
于人中生起亦难得
Jinadhammassavaṇampi dullabhaṃ; ()
听闻胜者之法亦难得;
§51
51.
Samaṇatta mape’ttha dullabhaṃ
于此沙门性亦难得,
Tividhaṃ sāsana mappamādato,
三种教法勿放逸,
Yatayo’vadatā’nusāsati
诸行者清净者教诫,
Abhisampādayathā’ti bhikkhave; ()
诸比库应当成就;
§52
52.
Abhivandiya keci bhikkhavo
某些比库礼敬后
Bhagavantaṃtaka paṭipattipūrakā,
圆满世尊教法之行道者,
Atha sampaṭipādanakkamaṃ
于是依次修习之次第,
Paṭipucchantivipassanādisu; ()
询问观等诸法;
§53
53.
Padadāti vipassanādisu
牟尼于观等诸法中,
Muni tesaṃ cariyānurūpikaṃ,
为彼等授予适合其行之足迹,
Paṭigaṇhiya satthusāsanaṃ
领受导师之教诫
Maṇidāmaṃ viya makaṇḍanatthiko; ()
如欲穿珠宝串之人,
§54
54.
Pavidhāya jinaṃ padakkhiṇaṃ
绕胜者右绕后,
Atha te bhattisamapakpitañjalī,
彼等以恭敬合掌,
Pavisanti yatī sakaṃsakaṃ
诸行者各自进入
Vasatiṃ santanivātavuttino; ()
自己的住处,寂静无风之行者;
§55
55.
Vatapabbatapādakandara-
瓦德巴瓦德山麓洞窟
Pabhūtīsva’ññataraṃka padhānikā,
「丰盛」者,某些精勤者,
Pavisanti surāsuroraga-
进入天、阿苏罗、龙、
Garuḷānaṃ bhavanesucā’pare; ()
迦楼罗之住处,以及其他;
§56
56.
Atha gandhakuṭiṃ yadicchati
然而,若欲进入香殿,
Pavisitvā pavivekakāmavā,
进入后,乐于远离者,
Muni dakkhiṇapassato sato
牟尼从右侧,具念
Sayanaṃ kapakpayatī’sakaṃ divā; ()
白昼〔他〕卧于自己适宜的卧榻之上
§57
57.
Vupasantasarirajassamo
身垢已然息灭,如同澄净平和之态
Muniru’ṭṭhāya anekakoṭiyo,
牟尼起身,历经无数俱胝,
Anubhūyaka samādhayo khaṇaṃ
刹那间体验诸定,
Bhuvanaṃ passati buddhacakkhunā; ()
以佛眼观照世间;
§58
58.
Samathamhi vipassanāyavā
或于止,或于观,
Dhuranikkhepakate tathāgate,
当如来已放下重担时,
Tahimiddhibalenu’paṭṭhito
彼以神通力与威德力侍立于彼处,
Puna vuṭṭhāpayate dayānidhi; ()
悲悯之藏再次令其起立;
§59
59.
Iti pañcasatampi sāvake
如是世尊极速教诫
Atikhippaṃ kabhagavā’nusāsiya,
五百声闻众,
Padumāniva te pabodhayaṃ
如莲花般令彼等觉悟。
Nabhāsā yāti vihāra mattano; ()
不以虚空行至自己的住处;
§60
60.
Jinasindhavapādavikkamaṃ
胜者骏马之足迹威力
Jinachaddantagajindakuñcanaṃ,
胜者象牙象王之钩锁
Jinakesarasīhagajjanaṃ
胜者狮鬃狮子之吼声
Abhipassāma suṇoma no iti; ()
我等得见得闻如是;
§61
61.
Vihareyya yahiṃ jino tahiṃ
胜者住于何处,即住于彼处
Aparaṇhe kusumākulañjalī,
午后时分,众人手持盛满花朵的合掌,
Sunivatthasupārutā bhusaṃ
善着衣、善披覆,极为庄严,
Muditā sannipatantikho janā; ()
欢喜地聚集而来;
§62
62.
Atha dassitapāṭihāriyo
尔时,已示现神变者,
Pavisatvā varadhammamaṇḍapaṃ,
进入殊胜法堂,
Sūriyova yugandharo’pari
犹如太阳在持双山之上。
Sunisajjā’sanamatthake jino; ()
胜者于善敷设的座位顶端
§63
63.
Karavikavirāvahārinā
以咖拉维咖鸟鸣般的
Madhuro’dārasarena sotunaṃ,
甘美广大之音声,向听众
Caturā’riyasaccamīraye
宣说四圣谛
Anupubbāya kathāya nissitaṃ; ()
依次第说法而
§64
64.
Paṭigaṇhiya dhammamādarā
恭敬地领受法
Nijavohāra’nurūpagocaraṃ,
她前往与自己言说相应的行境,
Abhiyāti padakkhiṇena sā
以右绕方式接近
Parisātaṃ sirasā’bhivandiya; () (Pacchābhattakiccaṃ)
以头礼敬众会;(午后事)
§66
66.
Varavāraṇakumbhadāraṇo
如持优胜象王之额珠者,
Migarājāva kudiṭṭhabhañjano,
如狮子王摧破恶见者,
Atha niṭṭhitadhammagajjano
于是完成法吼者
Muniru’ṭṭhāyu’pavesanā’sanā; ()
牟尼起身、入浴、坐下;
§65
65.
Kamalaṃ’va kalevaraṃ varaṃ
如莲花般殊胜之身躯
Vimalaṃ vitarajomalaṃ jino,
离尘垢、清净无染,胜者
Avasiñcitukāmavā sace
若欲灌注者,
Pavisitvāna nahānakoṭṭhakaṃ; ()
进入浴室后;
§67
67.
Tadūpaṭṭhitikena bhikkhunā
由侍奉之比库
Paṭiyattenudakena viggahe,
以准备好的水沐浴后,
Samitotuparissamo muhuṃ
反复地平息了疲劳,
Punarāgamma nivatthacīvaro; ()
再次回来穿上衣服;
§68
68.
Sunisajja sina’ssame same
在平坦的住处善卧善眠,
Pariveṇe ṭhapitāsanopari,
在寺院中设置的座位上,
Anubhoti muhutta mattanā
以适度享受片刻。
Suvimutto’pi vimuttijaṃ sukhaṃ; ()
善解脱者亦有解脱所生之乐;
§69
69.
Tadupaṭṭhitipaccupaṭṭhitā
彼现起与随现起
Abhinikkhammatatotatoyatī,
出离之彼彼处流转,
Mahitañjalipupphamañjarī
恭敬合掌之花鬘
Parivārentitilokanāyakaṃ; ()
围绕三界导师;
§70
70.
Paṭipattipapūraṇakkamaṃ
道行圆满之次第
Paṭipucchanti vipucchanāni’pi,
「反复询问」者,亦即诸多询问。
Yatayo hi visuṃvisuṃ jinaṃ
诸行者各各向胜者
Savaṇaṃ dhammakathāya yācare; ()
前往听闻法说;
§71
71.
Bhagavā karuṇāya codito
世尊为悲悯所策励,
Tadadhippāya mavecca buddhiyā,
以智了知彼等之意趣,
Abhisādhaya matthamuttamaṃ
成就最上之义。
Purimaṃ yāmamatikkame iti; () (Purimayāmakiccaṃ)
「超越前夜分」者,前夜分的事务。
§72
72.
Bhagavanta manantadassinaṃ
世尊见无边际者
Sirasā tesugatesu bhikkhusu,
以头礼敬彼善逝诸比库
Abhivandiya jātikhettato
礼敬毕,从诞生刹土
Labhamānā’vasaraṃ surāsurā; ()
天人与阿修罗获得机会
§73
73.
Upagamma tapovanaṅgaṇaṃ
前往苦行林园
Kurumānā chavivaṇṇapiñjaraṃ,
正在作的皮肤色泽如黄褐色,
Maṇimoḷimaricisañcaya-
宝珠光辉与光线聚集
Paricumbīkaḷitaṃ sirimato; ()
所围绕亲吻的具吉祥者;
§74
74.
Nakhakesaramaṅgulīdalaṃ
指甲、花蕊、手指、花瓣
Caraṇambhojayugaṃka pavandiya,
足莲花双所礼敬,
Caturakkharikampi pucchare
四音节亦在后问。
Varapañha’ntamaso’hisaṅkhataṃ; ()
「最胜问」者,至少如此计算;
§75
75.
Sivado vadataṃanuttaro
「施安乐者,说者中无上」
Muni vissajjati tabbipucchanaṃ,
「牟尼解答彼之所问」,
Atha vitakathaṅkathi tada-
「于是离寻思、离疑惑者,彼等」
Bbhanumodanti abhitthavantipi; ()
「随喜,亦再三赞叹;」
§76
76.
Nijadhammapadīpatejasā
「以自法灯之光辉」
Janasammoha tamovidhaṃsano,
破除众生愚痴之暗者,
Iti majjhimayāma manvahaṃ
如是我思惟中夜分,
Katakicco muni vītināmaye; () (Majjhimayāmakiccaṃ)
牟尼已作所应作,度过中夜;(中夜分所作)
§77
77.
Abhibhutasarīrajassamo
已制伏身体之疲劳,
Katakiccehi’riyāpathehica,
以已作所应作之圣道,
Atha caṅkamaṇena pacchime
然后以经行于后夜
Paṭhamaṃ bhāga matikkame muni; ()
牟尼超越了第一部分的目录;
§78
78.
Paṭivāta’nuvāta vāyita-
顺风逆风吹送而来的
Guṇagandhehi sugandhitaṅgimā,
功德香气使身体芬芳,
Maṇidīpapabhāsamujjalaṃ
如宝珠灯光般明亮,
Sugato gandhakuṭiṃka upāgato; ()
善逝前往香室;
§79
79.
Sayanopari sampasārayaṃ
在卧床上伸展
Paṭimārūpasarūpaviggahaṃ,
如狮子作卧,身形端正相称,
Sayanaṃ kurute’va kesarī
于第二(念处)中,具念与正知;
Dutiyasmiṃ satisampajaññavā; ()
第二颂中,「具念正知」;
§80
80.
Asamiddhakilesamiddhavā
烦恼未成就而(功德)成就者,
Bhagavā bhaṅgabhavaṅgasattati,
世尊以坏灭与有分七十(种智),
Sunisajja pabujjhito mahā-
善卧已,大(觉者)觉醒—
Karuṇājhāna mupeticā’sane; ()
悲禅那之达成,
§81
81.
Purimesu bhavesu pāṇino
若于前世诸有中,
Yadi vijjanti katādhikārino,
存在已作加行者,
Raviraṃsivikāsanūpaga-
如日光照射而开展之
Padumānī’va pabodhanārahā; ()
莲花,应被唤醒;
§82
82.
Karuṇāya samuṭṭhito tato
由悲而生起,从彼处
Karuṇāsītalamānaso muni,
牟尼以悲心清凉之意,
Abhipassati buddhacakkhunā
以佛眼观见
Bhuvi te maggaphalopanissaye; ()
地上彼等道果之近依;
§83
83.
Iti pacchimayāma manvahaṃ
如是于后夜时分,
Tatiyaṃ bhāga matikkame jino,
胜者超越第三分,
Purimoditakiccakārino
先前所应作之事已作者
Katakiccassa acintiyāguṇā; () (Pacchimayāmakiccaṃ)
已作所作者之不可思议功德;(后夜分所作)
§84
84.
Pasidanti rūpappa māṇapi buddhe
色身之量亦令人信乐于佛
Pasidanti ghosapakpa māṇapi buddhe
音声之量亦令人信乐于佛
Pasidanti ḷukhappa māṇapi buddhe
粗显之量亦令人信乐于佛
Pasidanti dhammappamāṇapi buddhe ()
法之量亦令人信乐于佛
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne pañjavidhabuddhakicca paridīpo aṭṭhārasamoka saggo.
如是,由名为梅达难德之苦行者所造作,为一切诗人心生欢喜之因,于《胜者史灯》中,近因分,五种佛陀所作之阐明,第十八品竟。
§1
1.
Niravadhibhuvanālavālagabbhe
于无间三界之广大深窟中
Sucaritamūlavirūḷhakittivallī,
善行根所生长之名声蔓藤
Navaguṇaniyamotu saṅakgamena
以九种功德之规则相应而
Bhagavatamāsiyatheva (pupphitaggā); ()
世尊如同开花之顶
§2
2.
Suvisadamatimā savāsanehi
具极清净意者,与诸随眠俱
Sakala kilesa malehi cārakāyo,
一切烦恼垢污及行身
Itipi bhagavato budhābhigīto
『如是世尊』者,觉者所赞叹,
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
『阿拉汉』之名声响彻世间;
§3
3.
Gahita nisita maggañāṇa khaggo
执持锐利道智之剑,
Varamati duccaritārayo achindi,
超胜地斩断恶行之敌,
Itipi bhagavato hatārinoyo
『如是世尊』者,已破诸敌,
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
『阿拉汉』之名声响彻世间;
§4
4.
Tibhavarathasamappitaṃ avijjā-
三有之车轮所装配者,无明为
Bhavatasiṇāmayanābhika māsavakkhaṃ,
有渴爱之绳索为辐,业之轮毂为轴心,
Vicitupacitakamma sañcāyā’raṃ
种种积集之业为聚积之轮辋,
Jaṭitajarāmaraṇerunemi vaṭṭiṃ ()
纠缠老死之尘垢为轮缘,轮转
§5
5.
Avidita pariyanta kālasīmaṃ
旋转之有轮存在于彼,
Paribhamitaṃ bhavacakkamatthi tassa,
彼之有轮已被转动,
Thiravīriyapadehi bodhimaṇḍe
以坚固精进之足,立于菩提道场
Suvimalasīlamahītaleṭhito yo; ()
极清净戒之大地上者;
§6
6.
Hanivihani are visuddhasaddhā-
以极净信之
Karakamalena samādhisāṇapiṭṭhe,
手莲,日日击打定之砧石背,
Sunisita masamaṃ nihanti kamma-
善磨利之月月斩断业
Kkhayakarañāṇakuṭhārimādadhāno; ()
灭尽智之斧,持之;
§7
7.
Hatabhavaratha vibbhamassa magga-
已杀有轮之车,登上道车,
Rathamabhiruyha sivaṃpuraṃ gatassa,
乘彼车已,前往寂静城者,
Itipi bhagavato hatārakassa
如是世尊已杀敌者,
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
『阿拉汉』之称赞声遍满世间;
§8
8.
Avidita pariyanta dukkha vaṭṭaṃ
未知边际之苦轮,
Athabhavacakkaka mituccate avijjā,
或有轮之车轮,此被称为无明,
Tahimupahitanābhī mūlakattā
在此,因为是根本之故,无明是轮毂
Bhavatijarāmaraṇaṃ tadantanemi; ()
有、生、老死是轮辋的终端
§9
9.
Ghaṭita tadubhayantarā arāssu
在此二者之间,作为辐条而结合的
Dasa abhisaṅkharaṇādisesa dhammā,
是从行开始的其余十法
Kasirasamudaye nirodha magge
在苦、集、灭、道中
Bhavati pajānamajānanaṃ avijjā; ()
对于了知与不了知,即是无明
§10
10
Bhavati tividhabhumikā avijjā
无明有三地
Catuvidha saccasabhāva chādakā’yaṃ,
此为四种谛自性之遮蔽者
Abhivicinana cetanāna maddhā
思择思之中间
Vividhanayena bhavattaye nidānaṃ; ()
以种种方式为三有之缘
§11
11.
Sakasaka paṭisandhicittahetu
各自结生心之因
Dvaya mabhisaṅkhata kammameva kāme,
唯二所造作之业于欲界
Cita kusala marūpa rūpa gāmiṃ
心善或不善,色界或无色界所行,
Tadubhayabhupaṭisandhihetu hoti; ()
彼二俱生结生之因;
§12
12.
Kusalamakusalaṃ tidhā vibhattaṃ
善与不善三种分别,
Purimabhavenicitaṃ yathānurūpaṃ,
前有中所积集如其相应,
Nabhavati paṭisandhitoparaṃ kiṃ
非从结生而有其他,何者?
Tibhava pavatti vipāka citta hetu; ()
三有流转果报心之因。
§13
13.
Samudayamaya kāmarūpapākā
集所成者,是欲界与色界的果报
Sati paṭisandhi pavattiyaṃ bhavantī,
存在于结生与转起中
Saka saka bhavanāma rūpahetu
各自有的名为色之因
Vividha nidānavasena cānurūpaṃ, ()
依种种缘由而相应
§14
14.
Tathariva caturo arūpapākā
同样地,四种无色界果报
Sakasakabhumikanāmapaccayāva,
各自地的名之缘
Samupacita manaṃ asaññasatte
积集之意,于无想有情
Nabhavatikiṃka bhuvi rūpamattahetu; ()
何以不生于世间?唯色之故;
§15
15.
Tadubhaya mavipāka cittatopi
彼二者,无果报心故
Pabhavati tīsubhavesu cā’nu rūpaṃ,
于三有中,亦随色而生起,
Sugati dugatiyaṃ padaṃhi kāme
于善趣恶趣,于欲界之足处
Bhavati saḷāyatanassa nāma rūpaṃ; ()
成为六处之名色;
§16
16.
Bhavati padaka masaññi vajjarūpa-
「有」之词根,无想、离色相——
Bhuvi tividhāyatanassa nāma rūpaṃ,
于地,三种处之名与色,
Havati samudayo bhave arūpe
有之集起于无色有中,
Sukhuma manāyatanassa nāma mattaṃ; ()
微细,意处之名而已;
§17
17.
Iti tividhabhave bhavanti taṃ taṃ-
如是于三种有中,各各——
Bhava pabhavāyatanāti phassahetu,
有之生起处,以触为因。
Tathariva kamato bhavānu rūpaṃ
同样地,从业而来的有,以及色
Tividhabhavesu chaphassavedanejā; ()
在三种有中,由六触所生之受
§18
18.
Vividha bhavagatiṭṭhitīsu taṃ taṃ
在种种有、趣、住处中,彼彼
Chaṭita jaṭā gahaṇassa hetu hoti,
成为执取六处纠缠之因
Punarubhaya bhavassa daḷhagāho,
对于再有与两种有的坚固执取
Bhavati bhavotibhavamhi hetujātyā; ()
以因的本性,成为有、后有、再有之中
§19
19.
Tividha bhavu’papattijātiresā
此三种有、生起、生,
Bhavati jarāmaraṇādi dukkha hetu,
成为老死等苦之因,
Sakalakasirupaddavā’savānaṃ
一切烦恼、灾患、漏之
Samudayahetutatosiyā avijjā; ()
集因,由此故为无明;
§20
20.
Thiragahaṇavasena yohi koci
凡以坚固执取之力
Sucarita duccaritaṃcareyya tassa,
行善行或恶行者,彼之
Sugati dugati gāmi kammamettha
此中,『业』者,是趣向善趣与恶趣之业
Kathayati kammabhavo’ti kammavādī; ()
『业论者』者,宣说业有之人
§21
21.
Vicitupacita kammasattijātā
『业力所生之种种积集』者,由业力所生之种种积聚
Vadatupapatti bhavo’ti pañcakhandhā,
『有』者,宣说再生之五蕴
Tadabhijanana māhajāti tesaṃ
『生』者,彼等诸蕴之初生起
Cuticavanaṃ paripākatājarā’ti; ()
『老』者,成熟与死没
§22
22.
Pahavaphalapabandhato ṭhītānaṃ
对于从地界、水界之束缚而住立者
Sarasagabhīrapaṭicca sambhavānaṃ,
对于依于池沼之深而生起者
Kayirati visadāya yāya dhamma–
为了清净,以法之
Ṭhitimatināmadhiyā pariggahaṃsā; ()
住立,以超越名色之慧而摄取;
§23
23.
Idhapana caturosiyuṃsamāsā
然而在此,四边际之总摄
Purimabhavo’daya moha kammameko,
前有、生起、痴、业为一
Bhavatihanabhavacittanāma rūpā-
有、取、有之心、名色、
Yatana cha phassa cha vedanāti ceko; ()
六处、六触、六受,此为一;
§24
24.
Api bhavati bhavo nikanti gāho
又有、有、喜贪、执取、
Janana jarāmaraṇaṃ anāgate’ko,
生、老死,于未来为一,
Pabhava phalavasena sambhavānaṃ
以因果之力而生起者,
Iti catu saṅkhipanaṃ siyātiyaddhaṃ; ()
如是四种摄略,应为三时;
§25
25.
Idha yathariva’tītahetupañca
此处,如过去因五,
Abhiratigāhabhavehi kammamohā,
由业与痴而有喜执有,
Tathariva saha mohakammunāpi
如是,今与痴业俱,
Abhiratigāhabhavā idāni hetū; ()
喜执有即是因;
§26
26.
Nabhavati phalapañcakaṃ kimeta-
果五不生,何以故?
Rahipaṭisandhika manādipañca dhammā,
离结生之识等五法故。
Bhavati phakhalamanāgate tatheva
「有」者,于未来亦如是存在。
Janana jarāmaraṇādi pañca dhammā; ()
生、老死等五法;
§27
27.
Bhavati bhavupapattiya’ntare’ko
「有」者,于有生起之间为一法,
Abhirati vedayitāna mantare’ko,
「喜」者,于所受之间为一法,
Tathariva citacetanāmanānaṃ
如是心与思之名,
Iti bhavacakkatisandhayo bhavanti; ()
如是有轮之三结生。
§28
28.
Suvisadamativīsatā’ katāraṃ
极清净的二十二种作者
Sa’tiparivaṭṭa tisandhikaṃ tiyaddhaṃ,
具六转、三结合、三半
Tadavagamiyatāya dhātu dhamma-
为了通达彼,界、法之
Ṭṭhitimatiyā catusaṅakgahaṃ dvimūlaṃ; ()
住立的极深义,四摄、二根
§29
29.
Hanivibhani jagattaye bhavanta-
破除三界中有情的
Bhavaratha cakkasamappitākhilāre,
有轮,圆满一切敌者的轮
Itipi bhagavato budhāhigīto
「如是世尊」者,为智者所赞叹
Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
「在世间被称颂」者,阿拉汉的名声响彻
§30
30.
Bhagavati udite mahānubhāvo
「世尊出现时」者,具大威力
Tamahimaheyya bhusaṃ sadevaloko,
「包括天人的世间应礼敬彼」者,极为恭敬
Tadahimahi kadāvi neru matta-
「我们何时礼敬彼」者,如须弥山般
Maṇiratanāvaliyā sahampatīpi; ()
「以宝珠璎珞」者,连梵天王也如是
§31
31.
Pacurasuranarā balānurūpaṃ
众多天人与人,依力量相应,
Yamabhimahiṃsu anātha piṇḍikopi,
恭敬彼者,给孤独亦然,
Gahapati tamupāsikāvisākhā
居士彼,近事女维萨卡,
Saparisa kosalabimbisārabhūpā; ()
与眷属,国萨拉王与宾比萨拉王;
§32
32.
Bhagavati parinibbute asoka-
世尊般涅槃后,无忧王,
Vahayadharaṇīpati dīpacakkavatti,
持大地之主,岛洲转轮王,
Dasabalamasamaṃ pariccajitvā
舍弃了与十力者无等的
Abhimahi channavutippamāṇakoṭī; ()
九十六亿俱胝之财富;
§33
33.
Agaṇita vibhavaṃ pariccachitvā
舍弃了无量的财富
Iharatanāvali cetiyaṃ vidhāya,
在此建造宝珠璎珞塔,
Suranarasaraṇassa dhātudehaṃ
天人人类归依处的舍利身
Narapatimānayi duṭṭhagāminī’pi; ()
即使是邪行的王后也恭敬了;
§34
34.
Dasabalamabhipūjayiṃsu pūjā-
他们以多种供养仪轨恭敬供养十力具足者,
Vidhibahumānana bhājanaṃ tadaññe,
其他人则以尊重礼敬为应供者,
Itijana mahanīya cīvarādī-
如是人们以衣等
Catuvidhapaccaya pūjanāka visesaṃ; ()
四种资具供养为殊胜;
§35
35.
Guṇajaladhi yadagga dakkhiṇeyyo
功德海中最上应供者
Arahati cāhuṇa pāhuṇā rahassa,
应受供养,应受施食,应受宾客之礼,
Itipi bhagavato kavippa sattho
「如是世尊为咖维巴的导师」
Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
「在地上被称颂为阿拉汉的名声传扬」
§36
36.
Idhaparamanipaccakāra giddhā
「此世他世不作礼敬而贪求的」
Samaṇaka bhusurakā vibhāvimānī,
「沙门之辈、卑劣者、自显者」
Rahasi akusalaṃ silokakāmā
「暗中行不善而欲求名声者」
Na kimasilokabhayena sañcinanti; ()
「不因恶名声之怖畏而积聚」
§37
37.
Nacakarahaci kiñcideva pāpaṃ
「不作任何恶」者,
Kayirati resarahopipāpabhīrū,
「即使是畏惧恶的人也会作恶」,
Itipi bhagavato rahāpagassa
「如是世尊远离恶」,
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
「遍世间流传的阿拉汉称赞之声」;
§38
38.
Anupasamita rāgadosa mohā
「未寂止贪嗔痴」者,
Thiramanabhāvita kāyacitta paññā,
「身心慧不坚固、未修习」,
Ariyapaṭipadāya ye vipannā
诸背离圣道者
Anariya dhammacarā narādhamāte; ()
行非圣法之人中最劣者
§39
39.
Sugahita sugatārahaddhajantā
善持善逝阿拉汉教者
Jinamanubandhiya santikeka varāpi,
随从胜者虽仅少许亦为殊胜
Itipi bhagavato bhavanti dure
如是虽远离世尊
Bhuvivisuto arahanti kittighoso ()
遍世间应受称赞声
§40
40.
Tathariva suvidura bhāvamāpa
如是远离,达于善修习之境
Munirapitehinihīna puggalehi,
牟尼被劣等人所轻视
Itipi bhagavato satampa sattho
如是世尊为百人之师
Bhuvivisuto arahanti kittighoso;Ka ()
遍世间闻名,应受称赞之声
§41
41.
Vihata sakalasaṃkilesa dhammā
一切烦恼诸法已被破除
Satata subhāvita kāya cittapaññā,
恒常善修习身、心、慧
Ariyapaṭipadaṃ papūrakārī
圆满圣道者
Anariyadhammapathārakāka sudhīrā; ()
远离非圣法道的贤智者
§42
42.
Satadasasata yojanehi dūre
即使住在百由旬、千由旬之远处
Yadiviharanti jinassa ārakāte,
若住于胜者的近处
Itipi bhagavato na tāva dūre
如是世尊实不远
Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
其称赞声遍布大地,值得赞扬
§43
43.
Tathariva avidūra bhāvamāpa
如是亦达不远之状态
Munirapi sappurisāna mīdisānaṃ,
牟尼对于如是诸善士亦然
Itipi bhagavato bhavantagassa
如是世尊尊者之
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
称赞声遍满世间,应受供养
§44
44.
Budha jana rahitabba pāpadhammā
智者应远离诸恶法
Pavūramanatthakarāka rahāvadanti,
彼等说应远离众多无义利者
Itipi bhagavato rahā na yassa
『如是世尊远离』者,因为彼无有
Bhuvivisuto arahanti kitti ghoso; ()
『世间著名的阿拉汉之名声』;
§45
45.
Garahiya rahitabbatā’riyehi
『应被圣者们远离的应呵责之法』
Paramaputhujjana puggalehi yasmā,
因为从最劣的凡夫人等
Itipi bhagavato naca’tthi’massa
『如是世尊不存在彼的』
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
『世间著名的阿拉汉之名声』;
§46
46.
Apica bhagavatā natekadāci
又,世尊非一时
Vigarahiyā rahitabbakā bhavanti,
应呵责者、应远离者存在,
Itipi bhagavato rahānayassa
如是世尊之远离法
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
遍满世间,应得称赞之声;
§47
47.
Gamana miharahoti vuccate taṃ
『来此远离』者,此被称为
Tibhavaparibbhamaṇaṃ raho na yassa,
三有流转之远离非彼所有,
Itipi bhagavato gatassa pāraṃ
「如是世尊已到彼岸」
Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
「在地上,阿拉汉的名声被传颂」
§48
48.
Niratisaya’dhisīlacittapañño
「无上的增上戒、增上心、增上慧」
Parama vimutti vimutti ñāṇalābhī,
「最上解脱、解脱智的获得者」
Asandisa guṇa bhājanoka anejo
「无比功德的容器、唯一者、无垢者」
Asamasamo asamo anuttaro’ti; ()
「无等同者、无等者、无上者」
§49
49.
Kusalabala samiddharūpavāti
善力增盛色者
Vividhaguṇehi siyā pasaṃ siyo yo,
以种种功德,彼应被赞叹者
Itipi bhagavato pasaṃsiyassa
『如是世尊应被赞叹』
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
世间遍闻,阿拉汉之名声响彻
§50
50.
Iminā imināpi kāraṇena
以此因,以此因
Bhagavā gotama gotta ketubhūto,
世尊果德玛族之幢相
Arahaṃ arahanti kittirāvo
「阿拉汉」者,声名远播
Dakatelaṃvatatāna sattaloke; ()
于三界诸有情中,施予油灯与戒德者
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato arahantināmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekūnavīsatimoka saggo.
如是,由名为梅达难德之比库所造,于一切诗人心中生喜悦之因缘,于《胜者史灯》中,近因部分,世尊「阿拉汉」名称施设之阐明,第十九品竟
§1
1.
Sammā sāmaṃ sabbadhammāna maddhā
以正智自证一切法之义理
Buddhattā paññānubhāvena tassa,
彼以慧之威力故,成佛陀
Sammā sambuddhoti abbhuggatāya
因圆满正自觉故,称为「正自觉者」
Āsikityā(sālinī) loka dhātu; ()
「阿西吉提亚(沙离尼)」世间界;
§2
2.
Yo cā bhiññeyye pariññeyya dhamme
凡于应遍知之法、
Bhāvetabbe sacchikātabba dhamme,
应修习之法、应作证之法,
Sammāsāmaṃ bujjhi tasmāsa buddho
正确地、完全地觉悟,因此彼为佛,
Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
于世间被称为「正自觉者」;
§3
3.
Tatrā’bhiññeyyā catussacca meva
于此,「应遍知」者,即四谛。
Dukkhaṃ saccaṃ kho pariññeyya dhammā,
苦谛者,应遍知之法;
Bhāvetabbā magga saccaṃ nirodha-
应修习者,道谛;灭
Saccaṃ tacchaṃ sacchikā tabba dhammā; ()
谛者,应现证之法;
§4
4.
Taṇhāpakkhe sambhavaṃ dhamma jātaṃ
渴爱方面所生起之法,
Maggānaṃvajjhaṃka pahātabba dhammā,
诸道之所应断者,应断之法,
Saddhiṃ jātyādīhi dukekhahi pañcu-
与生等及五苦俱
Pādānakkhaṇdhā siyā dukkha saccaṃ; ()
从足至头顶的诸蕴,可能是苦谛;
§5
5.
Yāyaṃ taṇhā kāma taṇhādibhedā
此渴爱,即欲爱等之分别,
Dukkhānaṃ sāhetu saccaṃ dvitiyaṃ,
诸苦之有因者,是第二谛,
Bandhānaṃ yatrāpya’bhāvo nirodha-
诸缚之无有处,是灭
Saccaṃ yañcā gamma taṇhāya cāgo; ()
谛;及依此而舍渴爱者;
§6
6.
Sammādiṭṭhādyaṭṭhamaggaṅga dhammā
正见等八道支法
Nibbānaṃ sampāpakā magga saccaṃ,
道谛能令达至涅槃,
Tesaṃ dhammānampi sambujjhinattā
因正觉此诸法故,
Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
于世间称为『正自觉者』;
§7
7.
Cakkheva’daṃ dukkhaṃ taduppāda hetu
如眼者,此苦及彼生起之因
Taṇhā nesānaṃ abhāvo nirodho,
渴爱,彼等之无有为灭,
Maggo bodhūpāya paññāti tassa
道为觉之方便,此为彼之慧
Evaṃ paccekaṃ padaṃ coddharitvā; ()
如是逐一提举诸字已;
§8
8.
Āropetvā sacca dhammesu sacca-
于诸谛法中安立真实谛者,
Sandhātā yo saccadassī sa buddho,
彼见真实者是佛陀,
Sammā sāmaṃ tikkhapaññāya bujjhi
以锐利慧自己正确地觉悟,
Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
于世间被称为正自觉者;
§9
9.
Channaṃ dvārānañca chārammaṇānaṃ,
六门与六所缘之
Channaṃ cittānañca chabbeda nānaṃ,
六种心与六种识之别,
Channaṃ saññānaṃ cha sañcetanānaṃ
六种想与六种思,
Channaṃ phassā naṃ vitakkādi kānaṃ; ()
六种触与寻等,
§10
10.
Evaṃ channaṃ rūpa taṇhādikānaṃ
如是六种色渴爱等,
Taṇhākāyānaṃ samāropaṇena,
以渴爱身之施设,
Sammā sāmaṃ bujjhi saccesu tasmā
故于诸谛正自觉
Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
「正自觉者」者,于世间著称;
§11
11.
Pañcannaṃ khandhāna maṭṭhārasannaṃ
五蕴、十八界、
Dhātūnaṃ cakkhādinaṃ bārasannaṃ,
眼等十二处,
Sammā sāmaṃ bujjhitattā sayambhu
因正确地自己觉悟之故,自觉者
Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
「正自觉者」者,于世间著称;
§12
12.
Rūpajjhānānaṃ catunnaṃ arūpa-
四色界禅那、无色
Jjhānānañcānussatīnaṃ dasannaṃ,
禅那、随念等十种业处,
Khatti sākāra’ppamaññāsubhānaṃ
六种有相、四无量、净相,
Kammaṭṭhānānaṃ navannaṃ bhavānaṃ; ()
此等业处共九种有;
§13
13.
Buddhattā saṃsāra cakke avijjā-
自成佛以来,于轮回之轮中,无明
Dyaṅgānaṃ saccesucāropaṇena,
等诸支,于诸谛中如实安立,
Sammāsāmaṃ esa nissaṅga ñāṇe
此正确无依之智
Sammā sambuddho vikhyāsi loke; ()
正自觉者于世间显现;
§14
14.
Paccuppannānāgatātīta dhamme
现在、未来、过去诸法,
Nibbānaṃ nissesa paṇṇatti dhamme,
涅槃及无余施设法,
Sāmaṃ abbhaññāsya’naññopa deso
自证知已,无他可教示,
Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
正自觉者于世间显现;
§15
15.
Sabbaṃñeyyaṃ tassa ñāṇanti kaṃhi
一切所应知者,彼之智何在?
Ñāṇampevaṃ ñeyya dhammantikaṃhi,
「智」亦应如是知,因为「所知法」是智的所缘,
Ñeyyantaṭṭhānomañāṇassalābhā
「所知」是智获得的立足处,
Sammāsambuddhoti vikhyāsi loke; ()
故于世间称为「正自觉者」;
§16
16.
Klesānaṃ yāvāsanāsatatītāya
由于诸烦恼连同随眠习气皆已超越,
Saddhiṃyoka sammohaniddāya sammā,
与一切愚痴睡眠一起正确地,
Sāmaṃbuddho magga ñāṇena tasmā
以道智自己觉悟,因此称为「正自觉者」
Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
「正自觉者」者,于世间显赫;
§17
17.
Sattādhīso pāramīcoditatto
七众之主,由波罗蜜所策励之自我
Pallaṅkenāsajjayo bodhimule,
以结跏趺坐不动摇于菩提树下,
Ambhojaṃka bhānuppahāka saṅgamena
如莲花与日光之会合
Sobhaggappattaṃ pabuddhaṃ’va sāmaṃ; ()
达至殊胜,如自己觉醒一般;
§18
18.
Sāmaṃ sammā’nañña sādhāraṇagga-
自己正确地,非他人所共有之最上
Maggobhāsenappabuddho samāno,
以道光明觉醒之时,
Sampatto sabbaññutāñāṇa sobhaṃ
达到一切知智之辉耀,
Sammā sambuddhoti vikhyāsi tasmā; ()
因此称为『正自觉者』;
§19
19.
Evaṃ sabbesaṃ dhammānaṃ
如是,以对一切诸法
Sammā sāmaṃ buddhattā so,
正确地自己觉悟之故,彼
Sammā sambuddho buddhoti
为正自觉者、觉者
Saddo loke abbhuggañji; ()
声音在世间升起;
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato kasammāsambuddhoti nāmapaññattiyā abhidheya paridīpo vīsatimo saggo.
如是,在名为梅达难德的苦行者所造作的、作为一切诗人心喜悦之因的《胜者史灯》中,在近因篇集中,阐明世尊『正自觉者』之名称指定的第二十品。
Taṃ kho pana bhavantaṃ
然而,对于具寿
Gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato
果德玛,如是美善的名声已升起
Itipi so bhagavā vijjācaraṇa sampannoti;
『彼世尊是明行具足者』;
§1
1.
Sampannavijjācaraṇe avijjā-
具足明与行,无明—
Ghaṇandhakāraṃ bhiduro pavīro,
破除稠密黑暗者,英雄,
Rāja vijjācaraṇubbhavāya
王者,因明行具足而生起,
Uḷārakittissiriyā kathaṃ taṃ; ()
具广大名声与吉祥,如何能述说彼?
§2
2.
Asaṅkhakappepi nivutthakhandhe
即使经无数劫,积聚诸蕴,
Peyyālapāḷiṃ viya ñāṇagatyā,
如同略说之文句,以智慧之行,
Kaṇṭhiravassu’ppatanaṃ yatheva
犹如喉音之生起
Saṅkippa khipakpaṃ visayāvalambaṃ; (1)
迅速投向、急速地、以境为所缘;
§3
3.
Saro’tisūro sarabhaṅgaka satthu-
『箭』者,乃勇健者、破坏音节者、导师之——
Khitto saravyamhi virajjhate kiṃ
所射之箭,于箭道中,岂有不中者?
Evaṃ atitesu bhavantaresu
如是,于过去诸有之间,
Asajjamānaṃ avirajjhamānaṃ; ()
不执著、不落空;
§4
4.
Yathicchitaṭṭhāna matitakhandha-
随所欲之处所、随所思之蕴——
Saṅkhāta māhacca pavattamānaṃ,
舍弃有为而转起者,
Pubbenivāsānugatañhi ñāṇaṃ
随顺前世住处之智
Anaññasādhāraṇamāsi yassa; ()
确实是彼所不共有者;
§5
5.
Pahīṇa’vijjānusayo jino so
彼胜者已断无明随眠,
Vijjāyu’peto paṭhamāya tāya,
具足明,以彼第一明,
Iccassa daṇḍāhatakaṃsapāti-
如是彼如杖击铜钵
Saddova sampatthari kittisaddo; ()
声音传播,即名声之声;
§6
6.
Hanīnappaṇītādi pabheda vatte
劣与胜等差别转起时,
Uppajjamāne ca nirujjhamāne,
以及生起与灭坏时,
Satte yathākammu’page gatīsu
有情随业前往诸趣处,
Pasādacakkhā’visaye ca rūpe; ()
净眼于色境中;
§7
7.
Anañña sādhāraṇa dibbacakkhu-
非他共有的天眼——
Saṅkhātañāṇena pahassarena,
以极清净的有行智,
Dibbena cā’loka pariggahena
以天眼光明遍取,
Yenā’hijānāti jino anejo; ()
胜者无恼者以此遍知;
§8
8.
Cutupapātabbisayāya satthā
导师于死生境界,
Vijjāyu’peto dutiyāya tāya,
具足彼第二明,
Iccassa sampatthari hema ghaṇṭā-
如是为彼铺展黄金铃声—
Ṭaṅkāraghosoriva kittighoso; ()
如铜鼓声般的名声;
§9
9.
Dukkhañca dukkhappabhavo nirodho
苦与苦之生起、灭尽
Maggo ca dukkhassa nirodhako’ti,
以及导向苦之灭尽的道
Cattāri saccāni yathāsabhāvaṃ
四谛如其自性
Pavedi ñāṇena sayambhu yena; ()
自觉者以智宣说,依此;
§10
10.
Yecā’savā āsavasambhavo yo
凡诸漏者,漏之生起者
Tesaṃ khayo yavā’savanāsupāyo,
「彼等之灭尽,即诸漏之灭尽方便」,
Taṃ sabbamaññāsi sayambhu ñāṇa-
「彼一切,自觉者以智」
Balena yenā’sava vippamutto; ()
「力而遍知,依彼而从诸漏解脱」;
§11
11.
Khīṇa’ti jātī vusita’nti seṭṭha-
「『已尽』者,生已尽;『已立』者,最上」
Cariyaṃ kataṃ’tī karaṇiya maddhā,
「梵行已立;『已作』者,应作已办」,
Nacā’parantye’va manantañāṇo
「非于后有,具无量智」
Ñāṇena’bhiññāya vihāsi yena; ()
以智证知而住于彼
§12
12.
Sayambhu sabbāsava saṅkhayāya
自生者为一切漏尽
Vijjāyupeto tatiyāya tāya,
具足第三明
Iccassa vipphāragahīrateri-
如是其广大深远长老
Rāvo’va sampatthari kittirāvo; ()
之声音遍布,名声之音
§13
13.
Vijjāhiheṭṭhā gaditāhi tīhi
以下所说三明
Samaṅakgi bhutassa tathāgatassa,
与彼如来之真实相应者,
Tadubbhavaṃ kitti sarīra bimbaṃ
由彼所生之名声身像,
Sataṃmanodappaṇagaṃ vibhāti; ()
如百人心镜般辉耀;
§14
14.
Cātummahābhūtikarūpiko yaṃ
此由四大种所成之色身,
Mātāpitunnaṃ karajamhi jāto,
生于父母所造之胎中,
Yo bhattakummāsahatopi kāyo
此身依饭与粥而维持
Aniccaviddhaṃsanabheda dhammo; ()
无常坏灭破坏之法;
§15
15.
Parittakāmāvacaramhi bhuto-
于小欲界中生起——
Pādāya bhedamhi tadattabhāve,
依于破坏中彼自性之存在,
Yaṃ nissitaṃ vedayitatta saññā-
凡所依止之受性、想、
Saṅkhāra viññāṇa pabhedanāmaṃ; ()
行、识之分别名;
§16
16.
Yo vippasanno maṇivaṃsa vaṇṇo
彼清净者,宝族之色
Tatrāvutaṃ suttamivakkhimā taṃ,
于此所说之经,我等当如是解说彼:
Ñāṇakkhinārūpa mavekkhi yena
以智灭尽名色,当观察彼,
Sacakkhumā tatrasitañca nāmaṃ; ()
具眼者于彼处依止之名;
§17
17.
Sītādinā ruppaṇalakkhaṇanti
以寒等变坏为相,故为色,
Rūpañca nāmaṃ natilakkhaṇanti,
色与名以倾向为相,
Taduttariṃ vedakakārako vā
彼之更上者,或为受者、作者
Attāttabhāvī paramatthato na; ()
胜义上,非自我、非我所;
§18
18.
Aññoññasambandhavasena yantī
依相互关联之缘而转起,
Nāpaṅgulandhā puthageva yanti,
非如盲者与跛者各别而行,
Tathā’ññamañño’panidhāya nāma-
如是,名与
Rūpāni vattanti’ha novisunti; ()
色互相依止而转起于此,非分离;
§19
19.
Vavatthayantassi’ti nāmarūpaṃ
对于如是决定者,即名色
Nissattanijjivasabhāva massa,
彼之无有情、无命者自性,
Yā diṭṭhi duddiṭṭhivisodhanena
由恶见之净化而
Samuṭṭhitā diṭṭhi visuddhisaṅkhā; ()
生起之见,名为见清净;
§20
20.
Avijju’pādānanikantikamma-
由无明、取、爱、业
Hetubbhavaṃ rūpamarūpamādo,
为因而生之色与无色,
Pakavattiyaṃ hetucatūhi rūpaṃ
在转起中,色由四因而有
Vatthādihetuppabhava’nti nāmaṃ; ()
「衣等因缘所生」者,此为名称;
§21
21.
Sabbattha sabbesu sadā samo na
一切处、一切时、一切中,并非恒常相同,
Nā’hetukaṃ tena naniccahetu,
非无因故,亦非恒常因故,
Evaṃ taduppādaka paccayānaṃ
如是,彼以智慧
Pariggahaṃ yāya dhiyā akāsi; ()
把握了那些生起之缘的诸缘;
§22
22.
Ahaṃ nu kho’siṃ nanukho ahosiṃ
「我过去曾存在耶?我过去不曾存在耶?」
Iccā’dya’tītādipabheda bhutā,
如是今日过去等之分别已成,
Kaṅkhā’ssa kaṅkhātaraṇabbisuddhi-
彼之疑惑,以疑度清净——
Saṅkhātapaññāya vigañchi yāya; ()
名为此慧——而被断除;
§23
23.
Khandhā atītādi pabhedavanto
诸蕴具过去等之分别,
Parikkhayaṭṭhena anicca dhammā,
以遍尽之义为无常法,
Bhayāvahaṭṭhena dukhā anattā
以带来怖畏之义为苦,为无我
Asārakaṭṭheni’ti sammasanto; ()
「无实质义」者,正观察;
§24
24.
Tāḷisadhā lakkhaṇapāṭavatthaṃ
棕榈叶束之相、特相、现起、足处
Khandhāna mesaṃ navadhā’tha nātho,
此诸蕴之九种,而后护者,
Tikkhindriyo so bhaya sattakānaṃ
彼利根者,依七种怖畏
Vasena sammadditanāmarūpo; ()
之方式,善碾压名色;
§25
25.
Paññāsadhā bandhudayabbayānaṃ
依五十种,亲族之生起与灭坏
Pariggahaṃ yāyadhiyā akāsi,
当彼以智慧作摄取时,
Yadā’ssa tāruññavipassanāya
当彼以新生观智之时,
Upakkilesā dasa pātubhūtā; ()
十种随烦恼现起;
§26
26.
Ñāṇakkhiṇā yena tilakkhaṇaṃ so
彼以智剑,于诸法中,
Addakkhi dhammesu tadā’pi tesu,
见三相时,
Jahāsu’pakelasapaduṭṭhamaggaṃ
舍断为随烦恼所染污之道。
Vipassanā sodhitamaggagāmi; ()
观清净道行者;
§27
27.
Vavatthapetvāna pathāpathe’vaṃ
如是确定道与非道后
Vipassanāvīthi manokkamitvā,
进入观之路
Yā magga’maggikkha visuddhi nāma
名为道非道清净者
Samubbhavā tīraṇatikkha buddhi; ()
生起度知锐利之慧;
§28
28.
Anantaraṃ tīraṇuṇapāraṃ
紧接度知之后
Patto pariññāya parikkhayāya,
已达遍知、灭尽,
Nipphattiyā yo navañāṇupetaṃ
成就、具足九智者,
Visuddhi mākaṅkhi visuddhikāmo;
欲求清净、希求清净;
§29
29.
Pabandhato ce’riyato ghanena
若以连续、以尊师、以密集,
Channesu dhammesva’nupaṭṭhahanne,
于六法中随观,
Tilakkhaṇe yenu’dayabbayena
以生灭于三相中
Punāpi so sammasi nāmarūpaṃ;
再者,彼观察名色;
§30
30.
Uppādabhaṅgaṭṭhitito yadā’ssa
当彼从生、灭、住三态
Vivaṭṭayitvāna vipassato yaṃ,
开显而观之时,
Saṅkhārabhaṅge’va pavatta maṭṭha-
唯于诸行破灭中转起的、
Vidhānisaṃsaṃbhavi bhaṅgañāṇaṃ; ()
具八种行相的、相应的坏灭智;
§31
31.
Vipassato bhaṅgamahiṇhamassa
对于观坏灭为最胜的彼
Hutvā bhayaṃ vāḷamigādayo’va,
成为恐怖如野兽等,
Upaṭṭhitā’tītabhavādibheda-
现起过去有等差别之
Bhavattayaṃ yaṃ bhayañāṇamāsi; ()
三有,彼即怖畏智;
§32
32.
Atha’ssa khandhāyatanādhi dhammā
其时彼之蕴、处等诸法
Ukkhittakhaggā madhakādayo’va,
如举剑之盗贼等,
Upaddavādīnavato vibhutā
显现为灾患、过患
Patvā yadādīnavañāṇa māsuṃ; ()
获得了过患智之后
§33
33.
Suvaṇṇahaṃsādi’va pañjaresu
如金翅鸟等在笼中
Bhavesu diṭṭhādinavesu tīsu,
在三有中见到见等过患
Nibbinditatto bhuvanekanetto
世间独眼者对此感到厌离
Yaṃ nibbidāñāṇa malattha tibbaṃ; ()
在此获得了强烈的厌离智
§34
34.
Pāsādito pāsagate’va sattā
如众生在高楼上见到陷阱
Vimuttikāmassa bhavehi tīhi,
对于欲从三有解脱者,
Nissesasaṅkhāra vimokkha kāmaṃ
欲求无余诸行解脱,
Babhuva yaṃ muñcitukāma ñāṇaṃ; ()
生起了欲解脱之智;
§35
35.
Aniccadukkhā’subhato ca khandhe
从无常、苦、不净观诸蕴,
Anattato bhāvayato abhiṇhaṃ,
从无我频频修习者,
Tassā’si saṅkhāravimokkhūpāya-
彼有诸行解脱之方便—
Sampādakaṃ yaṃ paṭisaṅkhañāṇaṃ; ()
成就者,即彼省察智;
§36
36.
Attena vā attaniyena suñño
以自或自所属而空
Dvidhātya’yaṃ saṅkhata dhammapuñjo,
此二分者,有为法聚,
Evaṃ catuddhā bahudhā chadhā’pi
如是四分、多分、六分亦
Vipassato buddhimato abhiṇhaṃ; ()
观者、智者、恒常;
§37
37.
Yā kho sikhāppattavipassanākhyā
凡彼名为顶达观者
Vuṭṭhānagāmīnica sānulomā,
出起之行与随顺,
Sāmuddakākīriva kūpayaṭṭhiṃ
如海水鸟依井柱,
Tilakkhaṇalambanikā babhūva; ()
成为以三相为所缘者;
§38
38.
Nahārudaddūlla mivaggipattaṃ
如火焰烧筋革绳,
Saṅkhāradhammaṃ paṭiliyamānaṃ,
诸行之法被省察时,
Vissaṭṭhadāraṃ’va upekkhakassa
如舍者之已离妻。
Saṅkhārupekkhā’si mahesinoyā; ()
此大仙之行舍智;
§39
39.
Āgrotrabhuñāṇa masesakhandhe
于余蕴之种姓智
Tilakkhaṇa’ropaṇa ninnapoṇaṃ,
倾向、趣向三相之安立,
Vipassanāñāṇa manekabhedaṃ
多种差别之观智
Yade’ttha saṅkhepanayena vuttaṃ; ()
于此以略说方式所说;
§40
40.
Vijjāya so māraji tāya tāya
以彼彼明,彼降魔者
Vipassanāñāṇagatāyu’peto,
观智之寿命已达,
Iccassa saṃvaḍḍhita kittivalli
如是彼之名声蔓藤增长,
Lokālavālamhi vikāsa māpa; ()
于世间藤蔓中开展光辉;
§41
41.
Muñjā isikaṃ asikosiyā’siṃ
如从蒙基草抽出伊西咖草,如从剑鞘抽出剑,
Yathā karaṇḍā phaṇi muddhareyya,
如从笼中举起蛇头,
Sabbaṅga paccaṅakgika mindriyaggaṃ;
一切支分、一切肢体、诸根最上者;
Manomayaṃ rūpimito sarīrā; ()
意所成者,从色身而出;
§42
42.
Aññaṃ sarīraṃ abhinimmiṇitvā
造作另一身体,
Mahiddhimā iddhimatānu rūpaṃ,
大神通者随神通者之形,
Cetovasipakpattavasippadhāno
心自在得、自在为主者,
Yvākāsi veneyyajanānamatthaṃ; ()
为所调伏众生之利益而作;
§43
43.
Mahiddhiko tāyamanomayiddhi-
大神通者,彼意所成神通——
Saṅkhāta vijjāya samanvito so,
彼具足被称为明的【戒定慧】,
Iccassa abbhuggatakittirāvo
如是彼之声誉已升起,
Nissesalokaṃ badhirīkarittha; ()
使整个世间成为聋者;
§44
44.
Ekopihutvā bahudhāca hoti
即使是一个,也成为多个,
Yo hotice’ko bahudhāpi hutvā,
凡是一个而又成为多个者,
Kare tirobhāva mathāvibhāvaṃ
能作隐没与显现
Mahiddhiko iddhimataṃ cariṭṭho; ()
大神通者,行于诸神通者中最胜;
§45
45.
Yathā nirālambanabhotalamhi
犹如于无所依之虚空中,
Yo iddhimā viṇṇavasi vasindo,
彼具神通者,识之自在者,自在主,
Vaje tiropabbata gehabhitti-
穿越围栏、山岩、屋壁、
Pākāra macchidda masajjamāno; ()
城墙,无碍无滞;
§46
46.
Karoti ummujjanimujjaniddhiṃ
作出没神通。
Yo vāripiṭṭheriva bhumipiṭṭhe,
犹如在水面上,在地面上
Abhejjamāno salile salīlaṃ
不被破坏,在水中如水般
Padappito yāti yathā pathavyā; ()
足踏而行,如在地上;
§47
47.
Pakkhī’va yo saṅkamate nabhamhi
犹如鸟在空中飞翔
Pallaṅka mābhujja mahānubhāvaṃ,
结跏趺坐,具大威力
Mahiddhimantaṃ ravicandabimbaṃ
具大神通,如日月轮
Sapāṇiphuṭṭho parimajjate yo; ()
凡以手触而摩擦者;
§48
48.
Ābrahmalokāpi kalebarena
乃至梵天界,以身体
Vasaṃ pavatteti mahiddhimā yo,
行使自在,具大神通力者,
Suvaṇṇakāroviya yaṃyadeva
犹如金匠,凡任何
Icchānurupābharaṇabbisesaṃ; ()
随意所欲之庄严殊胜;
§49
49.
Yathicchitaṃ paccanubhoti jātu
如所欲求,随时体验
Nānāvidhaṃ iddhividhaṃ jino yo,
胜者能示现种种神变,
So tāya vijjāyapi saṅgato’ti
彼以此明亦相应,
Abbhuggato tassa yasopabandho; ()
其名声之系缚已超越;
§50
50.
Sotappasādabbisayaṃ yatheva
如耳净信之境界,
Addhānamaggaṃ paṭipannaposo,
行于旅途道路之人,
Visuṃvisuṃ kāhaḷasaṅkhabheri-
各处之螺贝鼓
Vīṇādisaddaṃ vividhaṃ suṇeyya; ()
他应听闻种种琵琶等声;
§51
51.
Dūrantike mānusake ca dibbe
远近之人间声与天声,
Ubhopisadde sukhume uḷāre,
此二种声,细声与粗声,
Visuddhanimmānusaketa yena
以清净超越人间之耳,
So dibbasotena suṇāti nātho; ()
彼护者以天耳而听闻;
§52
52.
Samaṅgibhūtoti sadibbasota-
『具足』者,具足天耳者
Saṅkhātavijjāya jitāri tāya,
以被称为明的(智慧)战胜敌者,
Abbhuggato tassa kavībhigīta-
诗人所歌咏的那(世尊)的美名之声已升起,如同美名之声;
Silokasaddo’va silokasaddo; ()
美名之声已升起,如同美名之声;
§53
53.
Sarāgacittampi virāgacittaṃ
有贪之心与离贪之心,
Sadosacittampi adosacittaṃ,
有嗔之心与无嗔之心,
Samohacittampi vimoha cittaṃ
有痴之心与离痴之心
Saṃkhittavikkhittagatampi cittaṃ; ()
收缩与散乱状态的心;
§54
54.
Mahaggatampī amahaggatampī
广大的心与不广大的心,
Sottaraṃ citta manuttarampi,
有上的心与无上的心,
Samāhitampī asamāhitampi
得定的心与未得定的心,
Vimuttacuttampya’vimuttacittaṃ; ()
解脱的心与未解脱的心;
§55
55.
Sakaṃ mukhaṅkaṃviya dappaṇamhi
如同在镜中见自己的面容一般
Acchodake maṇḍanajātiko yo,
于清水中生起装饰者,
Paricca ceto parapuggalānaṃ
遍知他人众生之心后,
Yenā’bhijanāti vimuttaceto; ()
以此了知解脱之心者,
§56
56.
So tāya cetopariyābhidhāna-
彼以此心差别智之
Vijjāyu’petoti dayānidhāno,
明具足故,悲愍之藏,
Tilokagabbhe’ka vitānasobhā
三界胎中唯一伞盖之庄严
Tatāna tassu’bbhavasetakitti; ()
彼之生起与名声由此而展开;
§57
57.
Vijjāttayena’ṭṭhavidhāhi’māhi-
以三明与此八种——
Vijjāhu’peta’ssa tathāgatassa,
具足诸明的彼如来,
Veneyya kundākaracandikābhaṃ
调伏了如金匠之月光般的
Vibhāti yāvajja yasosarīraṃ; ()
名声之身,遍照一切;
§58
58.
Sumaṇḍito saṃvutapātimokkha-
善庄严者,守护巴帝摩卡——
Saṅkhātasīlābharaṇena yena,
以戒为庄严而行持者,
Irīyate yo karuṇa nidhāno
彼悲悯藏者如是行,
Tapodhano sīlavataṃ padhāno ()
苦行富者、持戒者中之上首,
§59
59.
Veḷupakpadānadivasena cāṭu-
以韦卢巴咖施与日及谄媚,
Kammyena duteyyapahenakena,
以使者职务、以豆汤之遣送,
So pāribhaṭyenapi muggasūpya-
彼以侍奉亦以绿豆汤
Samena saccālikabhāsaṇena; ()
以平等、真实、如法之语;
§60
60.
Agocaraṭṭhāna mupāsanena
以亲近非行处之处
Vikopaye kimpana pātimokkhaṃ,
如何能动摇巴帝摩卡?
Hitvā anācāramagocaraṃ taṃ
舍弃彼非行、非行处
Care sadācārasugocaraṃ so; ()
彼应行于善行、善行处;
§61
61.
Anuppamāṇesupi sabbadassi
于无量中亦一切见者
Sāvajjadhammesu bhayānupassi,
于有罪法中见怖畏者,
Laddhaggamaggapaphalasiddhasīla-
已得最上道果成就之戒、
Sikkhāya sikkhāgaru sikkhate so; ()
学中,尊重学而学者;
§62
62.
Khemaṃ disaṃ sañcaratī’ti pāti-
『行于安稳方』者,以彼
Mokkhādhisikkhācaraṇena tena,
巴帝摩卡增上学之行,
Abbhuggato taccaraṇanu bandho
超越了,随顺彼行者
Ādiccabandhussa yasopabandho; ()
日种亲族之名誉增长者;
§63
63.
Kantampirūpāyatanādi chakkaṃ
可爱色处等六境
Cakkhādinā so visayīkaritvā,
以眼等取为所缘后,
Nimitta’nubyañjanagāhi nātho
怙主以相与随形好之执取
Nahoti yeni’ndriyasaṃvarena; ()
不为所缚,以此根律仪;
§64
64.
Cakkhādichadvāra masaṃvaritvā
防护眼等六门
Rāgādidhammā viharanta menaṃ,
「贪等诸法住于彼者」,
Atvāssa veyyuṃ satisaṃvarena
「以念律仪不能害彼」,
Tassaṃvaratthaṃ paṭipajji yena; ()
「为彼律仪之故,由彼而行」,
§65
65.
Khemaṃdisaṃ so caraṇena tena
「以彼行而行于安稳方」,
Jitindriyo indriyasaṃvarena,
「以根律仪调伏诸根者」,
Abbhuggato saṃcaratīti tassa
「已超越而行,此为彼之」
Tilokanāthassa siloka saddo; ()
三界之主的称誉之声;
§66
66.
Ye lābhasakkārasilokakāmā
那些欲求利养、恭敬、称誉者,
Pāpicchake’cchāpakatāsamānā,
与恶欲者、欲望所制者相同,
Kevi’dhaloke catupaccayānaṃ
世间某些人,对于四资具,
Paṭikkhipitvā paṭisevanena; ()
舍弃拒绝而行受用;
§67
67.
Sāmantajappāya catubbidhassa
为了四种的周遍诵念
Iriyāpathassā’ṭhapanādināca,
由于不安住威仪路等,
Kuhāyanenā’lapanādināca
由于以诈现、以言说等,
Saccaṃ hiyā’nuppiya bhāsanena; ()
由于舍弃真实而说不喜之语;
§68
68.
Attā’vacaṭṭhānu’paropaṇena
由于以自己的贬低而抬举他人,
Muggassa sūpyenava pāribhaṭyā,
由于以绿豆汤等的轻蔑,
Nemitta kattādivasena micchā-
由于无相、作为等方式而成为邪——
Jīvena dujjīvika mācarantī; ()
以命维生,行邪命者;
§69
69.
Yatheva te no bhagavā kadāci
如同世尊曾于某时
Kohaññavutyā’lapanādināca,
以愤怒之语、交谈等,
Nemitta nippesikatāya kiñci
以无相、无驱使性之任何
Lāhena lābhaṃka nijigiṃsa nena; ()
以利养而欲求利养;
§70
70.
Nimittasatthā’dipakāsanena
以相师、占卜等之显示
Ājīvasīlaṃ avikopayitvā,
不破坏活命戒,
Namaṇḍanatthaṃ na vibhusaṇatthaṃ
非为装饰,非为庄严,
Davāya vā neva madāya neva; ()
非为肥壮,亦非为醉;
§71
71.
Anuppabandhaṭṭhitiyā imassa
为此身之维持与存续,
Kāyassa cā’bādha nisedhanatthaṃ,
为止息病患,
Pavattiyā paggahanāya seṭṭha-
为支持最上之修行而
Cariyassa porāṇa khudāpanetuṃ; ()
为了消除旧的行走之饥,
§72
72.
Nūppādanatthañca navaṃ jighacchaṃ
为了不生起新的饥渴,为了身体的维持、无过失,
Yātrāya kāyassa’navajjatāya,
为了安乐住,
Sukhaṃ vihārāya ca bhojanamhi
于食物中知量而食钵食;
Mattaññuko bhuñjati piṇḍapātaṃ; ()
三界之主以此行
§73
73.
Tilokanātho caraṇena tena
三界之主以此行
Mattaññubhāvena hi bhojanamhi,
以于食物知量之状态,
Khemaṃ disaṃ sañcaratīti loke
于世间行于安稳方向,
Abbhuggato tassa siloka saddo; ()
彼之美誉声已升起;
§74
74.
Divā nisajjāya ca caṅka mena
以日间之坐禅与经行,
Tathā rajanyā’varaṇīya dhammā,
如是于夜间应遮止之诸法,
Suddhantaro dvīhi’riyāpathehi
以二威仪道内心清净
Sapacchimevā paṭhamamhi yāme; ()
在初夜分的最后部分;
§75
75.
Vuṭṭhānasañño satisampajañño
具起想、念与正知者
Sa’majjhimasmiṃ muni dakkhiṇena,
牟尼以右侧
Passena kappeti ca sīha seyyaṃ
右胁而卧,作狮子卧
Pāde padaṃ thokaka matibbidhāya; ()
足叠足,稍微穿插;
§76
76.
Aṅgīraso jāgariyānuyoga-
鸯耆罗娑致力于警寤
Dhammena sammācaraṇena tena,
以法、以正行之故,
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa
彼游行于安稳方,因此
Abbhuggato abbhutakitti ghoso; ()
彼之声誉、殊胜名声已升起;
§77
77.
Sambodhiyā saddahanā samiddha-
以正觉为信、以圆满清净之信行故,
Visuddhasaddhācaraṇena tena,
以清净信行之故,
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa
彼游行于安稳方,因此
Abbhuggato abbhutakitti ghoso; ()
『已升起』者,已升起的『稀有名声之音』。
§78
78.
Guthaṃyathā pāpa jigucchanena
『如粪秽』者,以厌恶恶法之故,犹如粪秽。
Ariyena lajjācaraṇena tena,
『以圣者之惭行』者,以彼圣者之惭与行。
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti loke
『于世间游行安稳方』者,于世间游行安稳之方向。
Abbhuggato tassasilokasaddo; ()
『已升起彼之戒称声』者,已升起彼之戒德称赞之声。
§79
79.
Pāpāsamuttāsanalakkhaṇena
『以离恶法之相』者,以远离诸恶法为相。
Ottappasaṅkhācaraṇena tena,
以惭愧行为行持故,
Khemaṃ disaṃ sañcaratīti loke
彼于世间行于安稳方向,
Abbhuggato tassa siloka saddo; ()
彼之称誉声已超出;
§80
80.
Anañña sādhāraṇa bāhu sacca-
以无他共通、多圣、真实之
Dhammena dhīmā’caraṇena tena,
法,贤者以彼行持故,
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa
彼行于安稳方向。
Samubbhavo’dāta yasosadhīso; ()
「出生」者,彼之名声之主;
§81
81.
Thāmena daḷhena parakkamena
以力、以坚固、以精勤,
Vīriyena vīro caraṇena tena,
以精进力,以彼行,勇者
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa
行于安稳方,故彼之
Samubbhavo’ dāta yasosadhī so; ()
「出生」者,彼之名声之主;
§82
82.
Cirakriyānussaraṇe’tisūra-
于久作之随念中极勇猛
Tarāya satyā’caraṇena satthā,
「以真实行度脱」者,导师
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa
「游行于安稳方」,彼之
Yasopabandho visaribabhuva; ()
名声之结缚遍布流传;
§83
83.
Anaññasāmaññagabhīrañāṇo
「无与伦比之沙门深智」者,
Ariyena paññācaraṇena tena,
以彼圣慧行
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa
「游行于安稳方」,彼之
Yasopabandho visarībabhuva; ()
名声之束缚已消散;
§84
84.
Yo diṭṭha dhammamhi sukhāvahassa
于现法中能带来安乐者,
Vinissaṭassā’caraṇehi yassa,
已舍离诸行者,
Catukkajhānassa nikāmalābhī
随意获得四禅那者,
Akicchalābhī bhagavā’si buddho; ()
无难获得者,世尊是佛陀;
§85
85.
Nikāmalābhehi catūhi rūpa-
以四种色界随意获得
Jjhānehi nātho caraṇehi tehi,
「以诸禅那与彼等行,护者在世间行于安稳方」
Khemaṃdisaṃ sañcaratīti loke
「在世间行于安稳方」者,
Abbhuggato tassa yaso pabandho; ()
「彼之名声传播已高扬」
§86
86.
Tīha’ṭṭhahi vijjāhi
「以此三明」者,
Tipañcacaraṇehi’mehi sampantassa,
「以三五行此等具足者」,
Vijjācaraṇa visuddhaṃ
「明行清净」
Yasosarīraṃ virājate yāvajja ()
其身光辉照耀,乃至……
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato vijjācaraṇa sampannoti nāmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekavīsatimo saggo.
如是,于名为梅达难德之苦行者所造、作为一切诗人心喜悦之因、名为佛史灯之近因中,关于世尊『明行具足』之名称所应阐明者,第二十一品竟。
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā sugatoti.
然而,关于尊者果德玛,如是美善之名声传扬开来:『彼世尊是善逝』。
Sobhanagamanattā sugatoti. · 「善逝」者,因善妙行故也。
§1
1.
Gamana māhu gatanti susobhanaṃ
『前往』者,他们说『已去』,意为极善妙,
Ariyamaggagatena sivaṃdisaṃ,
以圣道之前往而去往寂静之方,
(Dutavilambita)tā’pagato gato
彼已离去、已前往。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼世尊为善逝」,彼应为善逝;
§2
2.
Gamana mācariyā ya manuttara-
行与行仪,彼无上者,
Vibhavadaṃ pavadanti’ha sobhanaṃ,
于此宣说具有殊胜之振动,
Tadariyena gatena gato yato
由彼圣者之行而去,因此
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼世尊为善逝」,彼应为善逝;
§3
3.
Muni timaṇḍalachādanatapparo
牟尼专注于三圆覆盖
Suparimaṇḍala mantaravāsakaṃ,
极为圆满的内住处,
Kanakakattariyā sunivāsaye
以金色丝线善安置,
Navadalaṃ kamalaṃ’va vikantayaṃ; ()
如九瓣莲花般辉耀;
§4
4.
Kanakadāmavarena parikkhipaṃ
以金色花鬘围绕,
Paduma hattha mivo’pari bandhati,
如持莲花之手于上结缚,
Samuni thāvaravijjulatāsiri-
牟尼坚固闪电般的光辉——
Musitacārikalebarabandhanaṃ; ()
「穆西德佳利咖-咧巴拉-班达那」者,如同遗忘行仪之身体束缚;
§5
5.
Sirighaṇo ghanakañcanacetiye
「西利伽诺 伽纳咖佳那-切提耶」者,在坚固黄金塔庙之西利伽诺处,
Ratanakambalavattha mivā’hataṃ,
「拉德纳咖巴拉瓦塔 米瓦阿哈德」者,如同宝石毛毯布般被击打,
Taruṇabhānupabhāruṇacīvaraṃ
「德儒纳帕努巴帕儒纳吉瓦拉」者,如初升太阳光辉般红色之袈裟,
Sirisarīravare paṭisevati; ()
「西利萨利拉瓦雷 巴提谢瓦提」者,在殊胜身体上受用;
§6
6.
Samuni jālavinaddhamanohara-
「萨牟尼 佳拉维纳达玛诺哈拉」者,寂静者以网结缚之悦意
Karatalehi sunīlamaṇippabhaṃ,
以手掌般的青宝石光辉,
Upalapatta malaṅkurute yathā
如同以青莲花瓣作庄严,
Bhamaramamburuhehi sarovaro; ()
池塘以蜂群与莲花为饰;
§7
7.
Vajati sobhana mindasarāsana-
前行时庄严,如因德拉宝座
Jaṭitajaṅgamameruriva’ñjase,
所装饰的、具动物形象的须弥山般迅速,
Samaṇamaṇḍanamaṇḍitaviggaho
以沙门庄严所装饰的身躯
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§8
8.
Suragajo’riva nandanakānanā
如天象从难德那园林,
Maṇiguhāya harī’va yugandharā,
如狮子从玉干达拉宝窟,
Navaravinduri’vā’maravāpito
如新莲从天池,
Samadahaṃsavaro’va’hinikkhamaṃ; ()
如白鹅王从阿耨达池出;
§9
9.
Vanaguhāditapovanato subhaṃ
从林窟等苦行林中出,殊妙
Vajati nikkhamiyā’samarūpimā,
「瓦迦帝」者,以出离之无等相,
Nirupamassiriyā bhusa mullasaṃ
以无比之吉祥,极度根本地
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝应为善逝;
§10
10.
Visaravipphuritā’mitaraṃsinā
以声音流布之无量光明,
Suparisekasuvaṇṇaraseni’va,
如善洒之金色光线,
Vajati piñjarito vasudhambaraṃ
以金黄色照耀大地衣。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§11
11.
Karivaro’va karīhi purakkhato
如象王为众象所前导,
Sakalapāpamalā’pagato sayaṃ,
自身已离一切恶垢,
Vajati vitamalehi nisevito
为离垢者所侍奉而行,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§12
12.
Asamabuddhavilāsalavena yo
以无等觉者之庄严美德
Abhibhavaṃ sanarāmaravibbhamaṃ,
降伏含天人魔梵之世间,
Paṭipathaṃ paṭipajjati sobhanaṃ
行于殊妙之道路,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝应为善逝;
§13
13.
Purimapacchimadakkhiṇavāmato
从前后右左,
Pabhavadehapabhāhi pahāsayaṃ,
以身所生之光辉照耀,
Ratana’sītimitaṃ vajate bhuvi
行于地上如宝石般光明
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§14
14.
Nigamagāmapurisu ca cārikaṃ
行于村镇城市之游行,
Carati yo karuṇāparicāriko,
行者以悲悯为侍从,
Amitasattamanoratha māvahaṃ
带来无量有情之心愿,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§15
15.
Kumudapaṅkaja campakamālati-
睡莲、红莲、占婆花、茉莉——
Kusumavuṭṭhisuphassitaviggaho,
其身为花雨所触,
Vajati cārutaraṃ jalitiddhimā
具神通光辉者行走得更为美妙,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝应为善逝;
§16
16.
Tagarakuṅkumalohita candana-
如于撒满多伽罗、郁金、红色旃檀
Surabhicuṇṇavikiṇṇamahāpathe,
香粉的大道上,
Vajati gandhagajo viya sobhanaṃ
香象行走得庄严
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼世尊为善逝」——彼应为善逝;
§17
17.
Turiyarāva satānugatatthuti-
以乐器之声、百众随行之赞颂、
Padasatehi abhitthutasagguṇo,
以百种赞词所称赞之具德者,
Vajati haṃsavilāsitagāmiyo
以天鹅游戏般之步行而行,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼世尊为善逝」——彼应为善逝;
§18
18.
Suranarādivilocanabhājana-
为天、人等之眼目所受者——
Pivitarūpavilāsasudhāraso,
饮用色相戏乐之甘露味者,
Vajati sīhavijambhitavikkamo
行如狮子奋迅之威力者,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝者,应为善逝;
§19
19.
Caraṇatāmarasassiribhārataṃ
足莲华之吉祥重担,
Anadhivāsini’vā’vanikāminī,
不堪忍受之林中女神,
Vajati tamhi pavedhati kampati
于彼行时战栗震动。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§20
20.
Sukhumakunthakipakilalikamakkhikā-
微细、昆塔咖、蚊、蝇、
Makasakīṭapaṭaṅakga manuddayo,
蚊虫、虱、飞蛾及人类,
Vajati yo aviheṭhaya mañjase
凡行于柔软处而不恼害者,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§21
21.
Ṭhapitacakkavaraṅkitadakkhiṇa-
已安立轮相庄严之右
Caraṇa paṅkaja piñjaritañjaso,
以足莲染黄之色者,
Vajati yo paṭhamaṃ yadi nikkhipaṃ
若彼最初踏出步伐,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝应为善逝;
§22
22.
Anupalitta malehi samaṃ phusaṃ
不为诸垢所染污,以平等触,
Kamalakomalapādatalehi yo,
以莲花柔软之足底者,
Vajati dhūtamalaṃ vasudhātalaṃ
踏行已除垢之大地表面
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§23
23.
Bhavati bheritalaṃ’va pakasārita-
以足莲蜜汁宣说,如鼓面被敲击,
Caraṇatāmarasehi suduggamaṃ,
难行之处,
Avanatunnataṭhāna mapāvanī
无低无高之地,无污垢,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§24
24.
Pathavitu’bbhavapaṅkajamuddhani
地上生起之莲花顶上
Ṭhapitakomalapādatalambujo,
舍弃柔软足底莲花者,
Vajati reṇupisaṅgasubhaṅgimā
行于尘土染污而美妙姿态者,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝者,应为善逝;
§25
25.
Vajati antamaso’palasakkharā
行于乃至碎石瓦砾,
Sakalikākaṭhelā’pi sakaṇṭakā,
碎片荆棘亦带刺者,
Apavajanti pathā dipaduttame
于两足尊之道路上避开。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§26
26.
Nijapadaṃ atidura manuddharaṃ
自足过远难提起,
Atisamīpa manikkhipa mañjase,
过近不投于平地,
Vajati gopphakajānu maghaṭṭayaṃ
行时触踝与膝盖,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§27
27.
Atilahuṃ sanikaṃ samitindriyo
过速缓慢诸根寂
Na carate carate jutiyu’jjalaṃ;
不行而行者,光辉炽盛;
Bhuvi same visame asamo samaṃ
于地之平处与不平处,不平等者成平等,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝者,应是善逝;
§28
28.
Anavalokiya uddhamadhodisaṃ
不观上方、下方、诸方,
Anudisañca catuddisa mañjase,
以及四方与中间,
Vajati yo yugamatta mapekkhako
行一轭间而不顾者
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼世尊为善逝」者,彼应为善逝;
§29
29.
Timadabandhurasindhurakesarī-
三摩陀亲族辛杜拉狮子——
Gativilāsaviḍambanavikkamo,
行相威仪嬉戏之威力,
Vajati pādatalaṅka madassayaṃ
足底轮相显示骄慢,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼世尊为善逝」者,彼应为善逝;
§30
30.
Nirupamajjutiyā purisāsabho
以无比光辉,人中牛王
Vasabharājaparājitavikkamo,
「牡牛王所不能胜之威力」,
Vajati sañjanayaṃ janasammadaṃ
「行进时生起众人之聚集」
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝者,应是善逝;」
§31
31.
Sūriyaraṃsi sameti pavāyati
「日光照耀而吹拂」
Kusumagandhasugandhasamīraṇe,
「于花香、妙香之风中,」
Vajati tabbimalañjasamajjhago
「行进于彼无垢之中间」
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§32
32.
Jaladharā purato jalabindavo
云层在前方降下水滴,
Naramarū kusumāti kirantipi,
人与天人撒花,
Tadupasattarajamhi pathe vaje
于彼所近之尘土道路上,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§33
33.
Ruciracāmarachattadharāmarā-
持美妙拂尾伞盖之天人众
Suranarehi’pi gacchati sakkato,
为诸天人所恭敬而行,
Garukato mahito patimānito
被尊重、被敬重、被尊崇,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝者应为善逝;
§34
34.
Yadi migindagajindaturaṅgama-
若为兽王、象王、骏马、
Migavihaṅgamanādasupūjito,
鹿、鸟、人所欢喜供养,
Vajati pupphavitānadharo sire
头顶花盖而行。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§35
35.
Nayanatoraṇacārutara’ñjase
当胜者象行进时,于眼门之美妙直道中,
Parilasanti gate jinakuñjare,
诸有情各自的庄严亦闪耀,
Sakasakā’bharaṇāni’pi pāṇinaṃ
「如是彼善逝」者,应为善逝;
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§36
36.
Bhavati acchariyabbhutamaṅgala-
成为稀有、未曾有的吉祥——
Chaṇamahussavakeḷinirantaraṃ,
刹那间大声呼喊不断,
Tibhuvanaṃ sugate sugate pathe
三界于善至者、于善至道中
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善至者应为善至者;
§37
37.
Siva masaṅkhatadhātu manuttaraṃ
寂静无为界无上
Paramasundaraṭhāna manāsavaṃ,
最胜妙处无漏,
Vigatajātijarāmaraṇaṃ gato
已去离生老死
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§38
38.
Murajadundubhichidda mivo’pari
犹如鼓与腰鼓之孔上方,
Nabhasi yāvabhavagga masaṃvuṭaṃ,
于虚空中直至有顶无覆障,
Vivaṭa kameti yadubbhavapaṅkaja-
开显业故,彼劣生莲华
Pamitiyā jinasaṅkha mapādise; ()
之量,我比拟胜者之螺;
§39
39.
Yadapi maṇḍanabhumi subodhiyā
又彼菩提之地为庄严地,
Acalaṭhāna manaññavalañjiyaṃ,
不动处,无与伦比之地,
Lalitapiñjakalāpanibho yahiṃ
彼处胜利菩提树,如嬉戏之金黄花束,
Vijayabodhi idāni’pi rājate; ()
今亦辉耀;
§40
40.
Paṭhama mubbhava mantapabhaṅguraṃ
最初升起之晨曦光辉,
Vasumatīyuvatihadayopamaṃ,
如大地少女之心,
Tada’pi kasundaraṭhāna mupāgato
彼时亦至美妙处
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§41
41.
Yadapi bodhipadanti pavuccati
凡被称为「菩提道」者,
Ariyañāṇamihagga manuttaraṃ,
此中圣智为最上无上,
Yada’pi ñāṇa manāvaraṇaṃ tathā
凡彼智亦无障碍,
Nikhilañeyyapathā’nativattanaṃ; ()
超越一切所知境界;
§42
42.
Purimajātisu pūritapārami-
前生中圆满诸波罗蜜—
Balavapaccayasantiparāyaṇo,
依止力之缘而趣向寂静者,
Tada’pi sundaraṭhāna mupāgato
彼时亦已到达美妙之处,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝者应为善逝;
§43
43.
Ariyamaggacatukkapahīṇakaṃ
以四圣道所断除之
Napunare’ti kilesagataṃ sataṃ,
百种烦恼趣不再来,
Apunarāgamanaṃ sugato yato
因不再来故,彼为善逝
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§44
44.
Sumati suṭhugato paṇidhānato
善意、善行者,从发愿
Ppabhuti yāva jayāsanupāsanaṃ,
开始,直至登上菩提座,
Tidasapāramiyo paripūrayaṃ
圆满三十波罗蜜,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§45
45.
Tadubhayantabhavābhavadiṭṭhiyo
彼二边——有见与无有见
Anupagamma gato hitamāvahaṃ,
前往未曾到达之处,带来利益,
Paṭipadāya hi suṭṭhutarāya yo
因为依极善妙之道而行者,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善至者,应是善至者;
§46
46.
Rucirabhāratibhattutibhocatu-
如狮子进入众会之中,
Parisamajjhagato viyakesari,
具有悦意之威光、威严、威德、威力,
Gadati vītabhayo giramāsabhiṃ
无畏地说出如狮子吼之语。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§47
47.
Surabhinā mukhatāmarase vacī-
以口中甘露之芬芳语音——
Sucaritappabhavena subhāsitaṃ,
以善行所生之善说,
Gadati dhammasabhaṃ parivāsayaṃ
宣说法众,令其充满,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§48
48.
Ratikaraṃ karavīkavirāvato
如咖拉维咖鸟鸣之悦耳
Paṭutaraṃ sutaraṃ sarasaṃ giraṃ,
明晰、易解、悦耳之语,
Gadati sotarasaṃ parisattare
为听众之利益而说于众中,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝者,应为善逝;
§49
49.
Gadati sabbavacīduritehi yo
凡离一切语恶行者,
Pavirato abhisandhiya bhindiya,
以破裂结缚为意图,
Avitathena tathañca kathaṃkathā
以不虚妄、如实之语,破除疑惑
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§50
50.
Thirakathaṃ nakadāvi visaṃvado
坚固之语,从不动摇,无诤论,
Gadati paccayikaṃ acalācalaṃ,
说缘生法,不动与动,
Parisago catusaccadaso sadā
众中宣说四圣谛者,恒常,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§51
51.
Sahitabhinnajanesudayāparo
于和合与分裂之众,悲悯为上
Anupadāniyameva’bhisandhiyaṃ,
于意趣中不可执取,
Gadatiyovacanaṃpaṭigaṇhiyaṃ
于言说中应当领受,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝者即是善逝;
§52
52.
Piyakaraṃ sukumārataraṃ giraṃ
可爱之语、极柔软之语,
Sutisukhaṃ sugamaṃ hadayaṅgamaṃ,
听闻之乐、易入、入于心者,
Gadati nela manelagalaṃ yato
彼说无垢、无垢之喉故。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
『如是彼善逝』者,彼应为善逝;
§53
53.
Vihitavāṇivilāsinisaṅgamo
与善施设之语言庄严相应,
Sumati sāmayikaṃ samayaṃ vidū,
善慧者知应时之时,
Gadati bhuta pavatti manaññathā
说已生起之事,不异说,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
『如是彼善逝』者,彼应为善逝;
§54
54.
Gadati ñeyyapadatthavido sadā
常说所知之句与义
Janahitattha manatthapanūdanaṃ,
为众生利益而舍弃自利,
Gadita matthagataṃ ubhayatthadaṃ
所说之法给予双重利益,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝应为善逝;
§55
55.
Sakalasaṅkhatadhammavimuttiyā
为从一切有为法解脱,
Gadati damma masaṅkhadhātuyā,
说法于无为界,
Ariyamaggaphalehi’pi nissitaṃ
亦依止于圣道果。
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§56
56.
Vinayavādi vineyyajane yato
因为对应调伏者说律,
Vinayanattha manattanayatvitaṃ,
以调伏义、僧悦法则而引导,
Vinayanissitakaṃ gadate kathaṃ
说依止于调伏的言说,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,彼应为善逝;
§57
57.
Hadayakosanidhānavatiṃ sadā
常具心藏库藏
Sadupamaṃ pariyantavatiṃ kathaṃ,
具善喻、有边际之语,
Gadati mañjugado vadanaṃ varo
殊妙音声之尊者说出言辞
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝应为善逝;
§58
58.
Muni rasaṅkuvitānanapaṅkajo
牟尼如莲华之面,离尘垢,
Purimameva giraṃ parisantare,
于会众中首先宣说言辞,
Gadati aṭṭhavidhaṅgikaka māsabhiṃ
以八支圣道之月光而说
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§59
59.
Avitathaṃ vitathampi niratthaka-
不虚妄之虚妄亦无义利,
Mapi kathaṃ suṇataṃ piya mappiyaṃ,
亦说可爱不可爱之语,
Nahivadanti kadāci tathāgatā
如来从不说此,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
「如是彼善逝」者,应为善逝;
§60
60.
Avitthaṃ suṇataṃ pakiya mappiyaṃ
不广说可爱不可爱之语。
Abhivadantī sadatthasitaṃ kathaṃ,
礼敬那宣说常为自利之语者,
Ya’dahivoharaṇe samayaññuno
彼于言说之时机善巧者,
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如是彼善逝应为善逝;
§61
61.
Tāya tāya’bhisāvayaṃ janataṃ sakāya niruttiyā
以各自之语言,以彼彼方式使众人理解,
Ehisāgatavādi gotamagottaketu tathāgato,
如来,果德玛族之幢,说『来、善来』者,
Mūlamāgadhibhāsayā gadate sabhaṃ kaparitosayaṃ
以根本马嘎达语言说法,令众会欢喜。
Tena so bhuvanattaye sugato siyāti suvissuto; ()
因此,彼善逝于三界中应为善逝,即善名称者。
§62
62.
Lokaṃ lokappabhavaṃ
世间、世间之生起
Lokanirodhañca lokamokkhūpāyaṃ,
以及世间之灭、世间解脱之方便,
Catubhī abhisamayehi
以四种现观
Nātho sammā gato tato so sugato; ()
护者正确地前往,因此彼为善逝。
Iti medhānandābhidhānena yatināna viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato sutagoti paññattiyā abhidheya paridīpo. Bāvīsatimo saggo.
如是,于名为美德阿难德之牟尼所造作、作为一切诗人心喜悦之因、名为胜者史灯中,于近因篇集中,世尊『善逝』之称号的解释阐明。第二十二品。
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato. Itipiso bhagavā lokavidūti.
「彼果德玛尊者有如是美善名声传扬:『如是彼世尊为世间解』。」
§1
1.
Tassa sa (dodhaka) lakkhaṇacāru-
「彼具相好庄严,」
Cakkavara’ṅkitapādatalassa,
「足底有轮宝相标记者,」
Lokavidū’tipi yāva bhavaggā
「『世间解』之声,直至有顶,」
Ekasilokaravo udapādi; ()
「唯一之世间音声生起;」
§2
2.
Lakkhaṇamūlanirodhanirodho-
「相之根本、灭之灭尽——」
Pāyavasena paki lokakamasesaṃ,
以慧遍知世间一切无余,
Yo paṭivijjhi tilokahito kagho
彼通达三界利益者、尊师,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§3
3.
Lokamidheva kalebaramatte
于此仅身躯之量的世间中,
Lokanidānanirodhamavedi,
知世间之集、世间之灭,
Lokanirodhakaraṃka paṭipattiṃ
以及导至世间灭之道。
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§4
4.
Lokamahambudhipāragu satta-
世间、我、佛、彼岸、有情——
Saṅkhatabhājanalokapabhedaṃ,
有为、器世间之分别,
So bhagavā’navasesamavedi
彼世尊无余遍知,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§5
5.
So hi bhavābhavadaṭṭhisabhāva-
彼实于有、有见之自性——
Ñāṇanulomikakhantipabhedaṃ,
智随顺忍之分别,
Āsayadhamma mabujjhi pajānaṃ
意乐之法觉了已,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
故称世间解;
§6
6.
Pātubhavaṃ sati kāraṇalābhe
得因缘时现起者,
Sattavidhānusayampi janānaṃ,
众生七种随眠法,
So paṭivijjhi vicaṭṭitaloko
彼已通达善分别世间
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』。
§7
7.
Rajjanadussanamuyhanasaddhā-
依染着、瞋恚、愚痴、信、
Buddhivitakkavimissavasena,
慧、寻思混合之方式,
So caritaṃ paṭivijjhi pajānaṃ
彼了知众生之行,
Lokavidūti pavuccati tasmā, ()
因此被称为『世间解』。
§8
8.
Hīnapaṇīta’dhimuttivasena
依下劣、殊胜之意乐方式
Dubbidhameva’dhimutti mavedi,
「双重意趣之胜解,彼已知」,
Lokaniruttivido janatāya
「世间言说之知者,于众生」,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
「故被称为世间知者」;
§9
9.
Apparajakkha manussadapāpaṃ
「少尘垢者,人中之恶」,
Ussadapāpa muḷārarajakkhaṃ,
「多尘垢者,粗重之尘垢」,
Dubbidhalokamabujjhi yatoso
「双重世间,彼已觉悟,因精勤故」
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』。
§10
10.
Indriyapubbaparopariyatti-
根之前后差别
Ñāṇapabho tikhiṇindriyalokaṃ,
以智光照利根世间,
So paṭivijjhika mudindriyalokaṃ
彼通达钝根世间,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』。
§11
11.
Vaṭṭavivaṭṭapatiṭṭha masādhu-
轮转与还灭之所依,善与不善
Sādhusabhāvagataṃ bhagavā so,
世尊通达善性之本质,
Dvāktike’taraloka mavedi
于二界中间之世间已觉知,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§12
12.
Sādhupasatthasadattaniyāmaṃ
为令知晓善所赞叹之自性规则,
Ñāpayituṃ sukarāsukarampi,
易作与难作,
Sattanikāyamavedi yato so
因彼已觉知有情之聚类故。
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
「世间解」者,因此而说;
§13
13.
Kammakilesavipākavibandha-
业、烦恼、果报、障碍之
Muttyavimuttigate paṭivijjhi,
解脱与解脱境,已通达,
Bhabbajaneya mabhabbajane so
可教者与不可教者,彼
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
「世间解」者,因此而说;
§14
14.
Nipphalatāya navuttamananta-
无果之故,未说无边之
Sattapamāṇa manāvaraṇena,
以七种量度,遮护学童,
Ñāṇabalena sayaṃ viditaṃhi
以智力自证知,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为世间解;
§15
15.
Vuttanayeni’ha so muni satta-
以所说之理,彼牟尼于此
Lokamanekavidhaṃ paṭivijjhi
洞察多种有情世间,
Sattanikāyasarojavane’ṇo
如鹿王于有情众莲林
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§16
16.
Paccayasaṇṭhitikaṃ paṭivijjhi
洞察了依缘而住立之法,
Saṅkhatalokamasaṅkhatadassi,
见有为世间与无为,
Ekavidhampyavaropitaloko
世间亦被归摄为一种,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§17
17.
Ruppaṇalakkhaṇato’khilarūpaṃ
从破坏之相而言,一切色
Nāmasalakkhaṇato catunāmaṃ,
以名之自相故为四名,
Dubbidhaloka mavedi munindo
牟尼主知难知之世间,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
是故称为『世间解』;
§18
18.
Lokahito sukhadukkhamupekkhā-
世间利益者,乐、苦、舍
Vedayitattikato suvibhattaṃ,
以所受之三种故善分别,
So bhagavā kapaṭivijjhi tilokaṃ
彼世尊洞察三世间
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』。
§19
19.
Pañcavidhaṃka muni bandhavasenā-
圣者以五种亲族军、
Hāravasena catubbidhalokaṃ,
以四种世间之力,
Lokapadīpanibho paṭivijjhi
如世间之灯般洞察,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』。
§20
20.
Advayavādi saḷāyatanākhya-
说不二法门、名为六处的
Chabbidhalokamavedi jino so,
彼胜者了知六种世间,
Sattavidhampi manaṭṭhitilokaṃ
亦了知七种心住处世间,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
是故被称为世间解;
§21
21.
Lābhapabhutika maṭṭhavidhampi
因为彼释迦牟尼
Lokasabhāvamavedi yato so,
了知利得等八种
Sakyamunī navasantanivāse
世间自性,于九有情居
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
『世间解』者,因此而说;
§22
22.
So dasabārasadhā’yatanānaṃ
彼以十二处之
Bhedavasena tilokapadīpo,
差别方式,为三界之灯,
Lokamavedi tilakkhaṇavedī
知世间,知三相者,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
『世间解』者,因此而说;
§23
23.
Dhātuvasena yato suvibhattaṃ
以界之方式,善分别
Loka matha’ṭṭhadasapparimāṇaṃ,
世间者,通达十八种量,
Saṅkhatalokabhido paṭivijjhi
有为世间之分别,彼已通达,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§24
24.
So maṇikañcanarūpiyamuttā-
彼已了知世间——摩尼、金、银所成之,
Saṅkhapavālasilākaṭhalādiṃ,
螺、珊瑚、石、木等,
Lokamavedi atindriyabaddhaṃ
超越诸根所系缚之世间。
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』。
§25
25.
Rukkhalatāphalapallavapatta-
依树、藤、果、嫩叶、叶片、
Pupphapakarāgapabhedavasena,
花、颜色、种类之差别,
So sukhumantaralokamavedi
彼了知微细间隔之世间,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』。
§26
26.
Yattakamevu’tujaṭṭhakalāpa-
凡有多少生类之聚集,
Rapagataṃ ihabhājanaloke,
在此分配世间中所生起者,
Vijjati tampaṭivijjhi asesaṃ
存在彼,无余遍知之,
Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§27
27.
So bhagavā himavatta pamāṇaṃ
彼世尊,雪山之量,
Aṭṭhamahānirayādi pamāṇaṃ,
八大地狱等之量,
Nāgasupaṇṇavimāna pamāṇaṃ
龙、妙翅鸟、天宫之量
Brahmasurāsuraloka pamāṇaṃ; ()
梵天、阿苏拉、天界之量
§28
28.
Paṃsujalānilabhumi pamāṇaṃ
尘、水、风、地之量
Dīpasavantisamudda pamāṇaṃ,
洲、河、海之量
Merumahidharakūṭa pamāṇaṃ
须弥、大地、山峰之量
Kappatarūravicanda pamāṇaṃ; ()
劫波树、太阳、月亮之量
§29
29.
Paccayasaṅkhatadhammasamuhaṃ
缘所造诸法之聚
Bhājanalokagataṃ sakalampi,
器世间所摄的一切,
Uddhamadhotiriyaṃpaṭivijjhi
上、下、横向皆遍知,
Lokavidūti pavuccatitasmā; ()
因此被称为『世间解』;
§30
30.
Lokālokakaro tilokatilakoso sattalokaṃ imaṃ
『世间与世间之作者』,三界之庄严者,此七世间
Bujjhitthā’nusayāsayādividhinā saṅkhāralokaṃ tathā,
以随眠、习性等方式觉知,行世间亦如是,
Āhārādipamāṇatādividhinā okāsalokaṃ yato
以食等量度等方式,因为处所世间
Tasmā lokavidūti vuccati jino saṅkhāraloka’ntago; ()
是故胜者被称为『世间解』,已达行世间之终极。
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavatolokavidūti nāmapaññattiyā abhidheyaparidīpo tevīsatimosaggo.
如是,在名为美达难德的行者所造作的、给予一切诗人心喜悦之因的《胜者史灯》中,在近因篇中,关于世尊『世间解』之名称的阐明,第二十三诵品。
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā anuttaro purisadammasārathīti.
然而,关于尊者果德玛,如是美善的名声传扬开来:『彼世尊是无上调御丈夫者』。
§1
1.
Abhāvato paramatarassa kassaci
因为不存在任何比他更殊胜者,
Janassa sagguṇavisarehi attanā,
以自身的善德之箭射穿众人,
Samāsanibbacananayena so muni
彼牟尼以简要说法之方式
Anuttaro sasi (rucirā)’nanambujo; ()
无上月亮(光辉)与莲花;
§2
2.
Tathāhi so narahari sīlasampadā-
如是彼人中狮子以戒具足——
Guṇeni’maṃ abhibhavate sadevakaṃ,
以此诸德超越含天世间,
Samādhinā varamatiyā vimuttiyā
以定、以胜慧、以解脱、
Vimuttidassanaguṇasampadāyapi; ()
以解脱智见德具足;
§3
3.
Yato navijjati adhisīlasampadā-
因为不存在增上戒具足——
Samādhidhipabhutiguṇehi tassamo,
在定、神通、功德诸方面与彼相等者,
Kutonu vijjati’ha taduttarītaro
于此世间何处能有超越彼者?
Siyā tatopya’ya masamo mahāmuti; ()
即使有与彼相等者,此大牟尼亦无有;
§4
4.
Nirūpamo asamamunīhi somuni
无可比拟者,与诸牟尼不相等之牟尼,
Yato samo asamasamo siyā tato,
因为相等者即是不相等者,故从此而言,
Tathāgatassi’ha dutiyassa kassaci
如来于此世间无有第二者可与之相比。
Abhāvato adutiyako tathāgato; ()
由于无有故,如来无第二者;
§5
5.
Yato navijjati paṭimāpi tassamā
因为彼之对等者亦不存在,
Samo tadā’samatanusampadāyapi,
于彼时,于等与不等之成就,
Sahāyako nahi paṭividdhabodhiyā
于已证悟觉悟者,无有伴侣,
Tato yamappaṭima’sahāyako muni; ()
因此,彼无对等者、无伴侣之牟尼;
§6
6.
Kalebarenapi abhirūpahārinā
即使以身躯,亦具可爱夺心者
Guṇehi tappaṭisamapuggalo nahi,
以诸德而言,世间无与彼相等之人;
Nacatthi pāvacanavibhāgakapakpane
于教法之分别阐释,亦无有能及者。
Sayaṃ vinā bhuvi paṭibhāgapuggalo; ()
于此世间,除彼自身之外,无有匹敌之人;
§7
7.
Anaññagocaravarabodhisiddhiyā
以无上行境之殊胜菩提成就故,
Sa’haṃ sayambhuti paṭipuggalonahi,
彼自生者,我实无有对等之人。
Paṭiññamappayitu malaṃ sayaṃ vinā,
除彼自身之外,无有能宣说、能开显此垢染者。
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是「人调御者」;
§8
8.
Sudantapuggaladamitabbapuggale
对已调伏之人与应调伏之人,
Dameti sārayati adantapuggale,
调御、驱策未调伏之人,
Yato jino vinayanupāyakovido
因为胜者善巧于调伏方便,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是「人调御者」;
§9
9.
Yathā haye mudukaguṇekhana sārathi
如同御者对柔顺与刚强之马
Tathāgato sugatikathāya dhammiyā,
如来以善趣之说、如法之说,
Dameti sārayati tathā tathāgate
调御、驱策,故于如来
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
称为『无上调御丈夫』;
§10
10.
Yathā haye pharusaguṇena sārathi
譬如御者以粗绳调御马匹,
Apāyatajjanavidhinā tathāgato,
如来以恶趣怖畏之法,
Dameti sārayati tathā tathāgate
调御、驱策,故于如来
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦即「人调御者」;
§11
11.
Adammiye mudupharusena sārathi
调御者以柔软与粗硬之法调御应调御者,
Yathā’bhimārayati tathā tathāgato,
如来亦如是,依其所应而调御,
Jahātya’novadiya nacānusāsiya
舍弃不可教者,教诫可教者,不教诫不可教者,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦即「人调御者」;
§12
12.
Karī’bhidhāvati damakena sārito
象被调象师驱策而奔驰
Puratthimādisu disameva kevalaṃ,
仅在东方等诸方向,
Anuttarena hi naradammasārathi-
因为由无上的人调御师——
Jinena sāritapurisānatādisā; ()
胜者所宣说的人中最上者们;
§13
13.
Nisajja katthaci sayanāsanamhi te
他们坐于任何卧坐处,
Disāsu aṭṭhasu atisaṅakgacārino,
在八方极为勤奋行走者,
Vidhāvare turitamanuttaraṃ disaṃ
在白昼末分迅速地指向无上方向
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是「人调御者」;
§14
14.
Patiṭṭhite muni’radhisīlasikkhayā
牟尼以增上戒学令其安立,
Vasī’nusāsiya adhicittasikkhayā,
以增上心学令其自在,教诫之,
Yathārahaṃ damayati bhabbapuggale
如其所应调御堪能之人,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是「人调御者」;
§15
15.
Samāhite muni radhicittasikkhayā
牟尼以增上心学令其得定
Vipassanāya’pi samaṇe’nusāsiya,
以观教诫沙门,
Yathārahaṃ damayati bodhanārahe
如其所应调伏应觉悟者,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
故为无上调御丈夫;
§16
16.
Tathuparūpari paṭivedhapattiyā
由如是及更上之通达成就,
Yathākkamaṃ anariyasekkhapuggale,
如其次第调伏非圣有学补特伽罗,
Dameti so vinayati lokanāyako
彼世间导师调伏、教导。
Anuttaro’tipi naradammasārathi ()
「无上」者,亦是「人调御者」
§17
17.
Vineyyabandhavamanakundacandimā
应调伏者之亲族、慢、烦恼之月光,
Vinesi kosalamagadhādhipādayo,
调伏了国萨拉、马嘎达之王等,
Anekakhattiyapurise vināyako
众多刹帝利人之调御者,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是「人调御者」;
§18
18.
Kudiṭṭhikuñjarahari kūṭadantabhu
恶见之象、狮、曲牙者
Surādibhūsurapurise vibhāvino
因为世尊能分别诸天等天人与人类
Jināsabho vinayi yato’nusāsiya
胜者之会众,调御者,因为能教诫
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
无上者,因此称为人调御丈夫
§19
19.
Upālināmikapamukhe durāsade
在以伍巴离为首的难调伏者中
Vināyako gahapatipaṇḍite puthu
调御者广泛地调伏了居士般智者们
Vinesi so upanayanakkhame yato
因为他调伏了那些堪能受近圆者
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是人调御御者;
§20
20.
Asaccadiṭṭhikamapi saccakavhayaṃ
即使持虚妄见者,名为萨吒咖,
Anaññavenayikanigaṇṭhanāyakaṃ
以及其他外道尼干陀派的导师,
Vinesi tappabhutidigambare jino
胜者调伏了彼等及诸裸行者。
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是人调御御者;
§21
21.
Jināsabho sabhiyasubhaddasaññino
胜者之集会,有萨比亚、苏跋德等名者。
Tappassino timisabhido sadhammiyā
热诚者、破暗者、与法相应者
Kathāyi’tobahi samaṇepi sikkhayi
由彼等沙门所说之法而学
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
无上调御丈夫者
§22
22.
Damesi somuni uruvelakassapa-
寂静牟尼调伏了伍儒韦喇咖萨巴
Gayādikassapajaṭilādike yato,
伽耶等咖萨巴结发行者等,因为
Jaṭādhare vijaṭitajālinījaṭo
持结发者,已解开结发网之结发
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是调御丈夫御者;
§23
23.
Pahāṇasaṃvaravinayuttaro muni
断、防护、调伏之无上牟尼,
Anekakhattiyasamaṇepi sāsane,
于众多刹帝利、沙门之教法中,
Vinesi sārathiriva uttaruttariṃ
如御者调御愈来愈优胜者,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是调御丈夫御者;
§24
24.
Manussasoṇitapisitāsanehi so
彼以人血肉为座者
Vinesi pīvarajaṭharaṃ nisācaraṃ,
调伏了肥腹的夜行者,
Sughoramānavaka manekarakkhase
调伏了极可怖的学童玛纳瓦咖及众多亚卡,
Anuttaro’tipi naradammasārathi, ()
因此称为『无上调御者』、『人之调御者』。
§25
25.
Vināyako suvinayi rāhunāmikaṃ
引导者善调伏了名为拉胡的,
Mahattabhāvika masurādhipaṃ yato,
具大威力的阿修罗王,因此,
Surādhipappabhutisure tathā’sure
天帝等诸天及阿修罗
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦即调御丈夫御者;
§26
26.
Pajāpatiṃ nikhilapajānukampako
对一切众生具悲悯之众生主,
Bakābhidhānikampi tucchaladdhikaṃ,
名为巴咖、具卑劣成就者,
Vinesi so naditaranīrajāsane
彼于河边之王座上降伏之,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦即调御丈夫御者;
§27
27.
Kasaṅkusehi’pi avineyyake yato
因以鞭钩亦不可调御者
Tiracchajātikapurise narāsabho,
人中之牛调伏了畜生趣的人们,
Vinesi so tisaraṇasilasaṃvare
以三归依、戒律、律仪调伏了他们,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
因此称为无上调御丈夫;
§28
28.
Kapolasecanamadakaṇṇacāmaraṃ
因为降伏了魔王,如同降伏了达那巴喇象王,
Hutāsanāsanirivabhiṃsanaṃ yato,
那象王有颊水浇灌、醉态、耳朵、拂尘,
Damesi māraji dhanapālakuñjaraṃ
如火焰、如雷电般可怖,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是调御丈夫御者;
§29
29.
Vinesi somuni himavantavāsinaṃ
牟尼调伏住雪山者,
Patāpapajjala mapalālabhoginaṃ,
威光炽盛、具大力者,
Kharaṃ bhayaṅakkara maravālabhoginaṃ
粗暴可怖、具马尾者,
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
「无上」者,亦是调御丈夫御者;
§30
30.
Nando’panandu’ragapatiṃ mahodara-
难德、伍波难德、离欲主、大腹者——
Cūlodaroragapamukhe ca nibbise,
在以朱腊德拉龙为首的诸龙中,
Dhumassikhā’nalasikhabhogīno akā
烟焰与火焰之蛇众皆被制伏,因此彼无上人调御者;
Tenā’pyanuttaranaradammasārathi; ()
故亦「无上调御丈夫之御者」;
§31
31.
Damanupāyakovido hi bodhaneyyabandhave
于调伏方便善巧,于应受教化之亲族中,
Ariyamaggavīthibhāsuraṃ varaṃ sivamapakuraṃ,
以圣道路之光明、殊胜、吉祥、无垢,
Paṭipadārathena sārayi yatheva sārathi
以道迹之车令其行进,如同调御师然。
Purisadammasārathiti vuccate anuttaro; ()
「人调御士」者,被称为「无上」。
Itimedhānandābhidhānena yatinā varacite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato anuttaro purisadammasārathīti nāma paññattiyā abhidheya paridīpo catubbīsatimosaggo.
如是,于名为「美德阿难」的苦行者所造作的、能给予一切诗人心喜悦的、名为「胜者史灯」的、在「亲近因缘」中,关于世尊「无上人调御士」这一施设的阐明,第二十四品。
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇekitti saddo abbhuggato itipi sobhagavā satthā devamanussānaṃti.
然而,关于尊者果德玛,如是美善名声已传扬:「彼世尊是天人之师」。
§1
1.
Kantāraṃ kharatakkaraṃ nirudakaṃ kattāramotārimaṃ
旷野险恶难行、无水、可怖畏、难以渡越,
Kantāraṃ migarājakuñjaramahā (saddulavikkīḷitaṃ),
旷野为狮王、象王、猛虎所游戏之处,
Kantāraṃ avatārabhurijanataṃ yo satthavāho sudhi
旷野无渡口、人众难行,彼善慧商主
Tāretvā nayate dayāparavaso khemantabhumiṃ yathā; ()
如同以悲悯为主者,渡之引导至安稳地;
§2
2.
Iccevaṃkaruṇānidhānahadayo saṃsāradukkhāture
如是此悲悯藏心者,对轮回苦所病之
Satte jātijarāvikāramaraṇassokādikantārato,
诸有情,从生老变坏死愁等荆棘林中,
Tāretvā dasasaṃkilesagahanā pāpesi khemaṃpuraṃ
渡之脱离十种杂染稠林,令至安稳城,
Tasmā satthupasatthakittivisaro satthā’ti sampattharī; ()
因此以导师所赞叹之名声音,称为『导师』;
§3
3.
Atthā’natthavicāraṇā’ticaturo lokuttaratthena’pi
义与非义之分别,此四者以出世间义亦
Yasmā sāsati lokiyena ubhayena’tthenalokaṃ imaṃ,
因为他以世间的两种义利教诫此世间——包括梵天界、包括天人与魔、包括沙门与婆罗门——
Sabrahmaṃ sanarāmaraṃ sasamaṇaṃ sabrāhmaṇaṃ yohi so
因为他是导师,故而获得赞叹名声,超越一切导师;
Satthā’tveva pasatthakittinikaro satthāramabbhuggato; ()
「导师」者,能成就称扬美誉之名,超越诸导师也;
§4
4.
Bhītiṃ jātijarārujādikasiraṃ nissāya jātaṃhi yo
因为他依止对生、老、病等之首的怖畏而生起,
Satthā satthadharorivā’rivisaraṃ nikkhittasattho sadā,
如持刀者一般,常时放下武器,进入敌境,
Sattānaṃ tasasate vihiṃsati dhiyā siddhatthasāro tato
以智慧杀害、伤害众生的恐惧,因此他是成就义利之精髓者
So satthā’ti yasosarīrasurabhī lokattayaṃ vyāpayī; ()
『导师』者,名声之身香遍满三界;
§5
5.
Lokatthābhirato anatthavirato jātyādikantārato
乐于世间利益,离于非利,离于生等之怖畏,
Uttāretica satthavāhasadiso yo atthadhammenavā,
如商队首领般引导,以利益与法,
Satte sāsati hiṃsatī’ti janatāsantānajātaṃ bhayaṃ
教诫众生,『伤害』众生相续所生之怖畏,
Vuttā’nvatthavasena sohibhagavā satthāti vaṇṇīyate; ()
依此义理所说,彼世尊被称赞为『导师』;
Taṃkho panabhavantaṃ gotamaṃ evaṃkalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipiso bhagavā buddhoti.
关于彼具寿果德玛,如是美善之名声传扬:『如是彼世尊是觉者』。
§6
6.
Yo saṅkhāravikāralakkhaṇaparosaṅkhārapaññattisu
于诸行变坏之相、粗显诸行、施设之中
Ñeyyatthesva’nanussutesu purimaṃ cattāri saccāni’pi,
应知义中未曾听闻者,先觉四圣谛
Bujjhitvā’cariyopadesarahito tattheva sabbaññutaṃ
无师教导而觉悟,于彼处证得一切知性
Patto ñāṇabalesu pāpuṇi vasībhāvaṃ sayamabhuka sayaṃ; ()
于诸智力中获得自在,自己证得、自己享受
§7
7.
Bodhetā’ti pajāya nibbacanato saccāni so bujjhitā
为令众生觉悟而说诸谛,故彼为觉者
Saccānīti’pi saccavādi bhagavāka nissesañeyyassapi,
诸谛者,世尊为真实语者,于一切应知义无余
Matyā bujjhanasattiyā mahatiyā yasmā samaṅakgī tato
因具有伟大的觉悟能力与大慧,故
Buddho nāmasiyāti kittivisaro tambuddhamabbhuggato; ()
名为『佛陀』,彼佛陀之名声传遍十方;
§8
8.
Yesaṃja bodhanavasattiyā sumatiyā cā’naññaneyyo sayaṃ
诸具觉悟能力与善慧者,无他可教导,自己
Buddhattā ca yathāvikāsapadumaṃ so bujjhanaṭṭhenapi,
已成佛,如莲花开敷,以觉悟之义而言,
Nānābuddhaguṇassa vissavanato buddhoti suddhodanī
因种种佛陀功德之宣说,净饭王后
Abbhuggañchi tibuddhakhettabhavane taṃkittigītassaro; ()
于三佛陀国土之住处,高声唱出彼赞颂之歌声;
§9
9.
Rāgassādhigataggamaggamatiyā dosassa mohassapi
由于以最上道超越了贪,以及嗔与痴,
Chinnattā ca samulaghātamakhilakelasārivaggassapi,
由于断除了连根拔除一切烦恼刺与垢秽之聚,
So khīṇāsavatāya copadhipariccāgena buddhotyayaṃ
此人由于漏尽以及舍弃依着,被称为『佛』,
Uccāriyati cārikittiracanā viññūhi yāvajjapi; ()
此称号之制作,被智者们永远宣说;
§10
10.
Dhammassāmi yathā pabuddhapuriso okkantaniddakkhayā
『法』者,如同已觉醒之人由于睡眠之灭尽,
Nājjho’tiṇṇakilesamiddhavidhamā bodhāpito kenaci,
不内在、不超越烦恼睡眠之状态,不被任何人所觉醒,
Buddhambhojatibhānano hī bhagavā sāmaṃ pabuddho yato
世尊自己觉悟,因为他以觉悟之光照耀,故名为佛
Buddhonāmasiyāti tabbhavayasoghoso vibhusāyate; ()
『佛』之名声,以彼有之荣耀之音而庄严
§11
11.
Gatyatthāvagamatthadhātusamatāsabbhāvato vā gato
或者,从行义、了知义、界义、平等义、自性义而言,他已去
Yenekāyanamaggamuggamatimā eko, hīsambujjhīso,
因为他以卓越之智,独自觉悟了那唯一道路
Sambodhiṃ jayabodhimūlamupago sattuttaro’nuttaraṃ
他达到了正觉,达到了胜利觉悟之根本,超越七有情,达到无上
Buddhotī’dha jagattaye nijayaso yāvajja vijjumbhate; ()
『佛』者,在此三界中,自己的荣耀遍及一切处而显现
§12
12.
Khīṇattā paramāya maggamatiyā dubbuddhiyā buddhiyā
因已灭尽最上道、超越恶慧之慧故
Laddhattāpi kaanuttaruttaraguṇālaṅakkārasāmaggiyā,
亦因已获得无上上德庄严之具足故
So sambodhiparāyaṇo sirighaṇo buddhoti suddhodanī
彼以正觉为归依处、具吉祥聚者,净饭夫人称之为『佛』
Lokambhodhimalaṅkari nijayasokallolamālāhi’maṃ; ()
以自身荣耀波涛之鬘庄严世间海
§13
13.
Sambuddho’ti’mināpadena munino saccāvabodhāvahaṃ
以『正自觉者』此语,牟尼之能带来诸谛觉悟之
Ñāṇaṃ tappaṭivedhañāṇa managhaṃ nā’ññehisādhāraṇaṃ,
智,彼通达智,无垢,非与他者共有
Buddho’tī’dha padena satthu karuṇāpubbaṅakgamaṃ desanā-
「佛」者,在此以「佛」一词,显示导师的教说智,其以悲为前行,以及能令所知之义显现的智。
Ñāṇaṃ ñeyyapadatthabodhanakaraṃ ñāṇañca dassiyate; ()
彼智依一切知智之赞叹而为「正自觉」一词,依圣道之称扬而为「佛」一词。
§14
14.
Taṃ sabbaññutañāṇathomanavasā sammādisambuddhi’ti-
彼智依一切知智之赞叹而为「正自觉」一词,
Saddassā’riyamaggakittanavasā buddhotisaddassaca,
依圣道之称扬而为「佛」一词。
Yogo’pe’tthakato’tya’bhāsi vibudho so dhamma pālābhidho
彼智者、名为法护者,亦于此处作此结合而说。
Buddhānussativaṇṇanāvivaraṇe viññātasatthāgamo; ()
于随念佛功德之解释中,导师之教法已被了知。
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne satthādevamanussānaṃ buddhoti nāmapaññattīnaṃ abhidheya paridīpo pañcavīsatimo saggo.
在名为梅达难德的苾刍所造、以令一切诗人心生欢喜为因缘的《胜者史灯》中,关于亲近因缘,对于导师、天人、人类所称『佛陀』这一名称的所诠义之阐明,第二十五品。
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipi sobhagavā bhagavāti.
「对于那位尊者果德玛,如是美善的名声传扬开来:『彼世尊、世尊』」。
§1
1.
Kavibhāratipaddhatichandasi ta-
以诗人巴拉帝方式的韵律,以德赞颂(多达咖韵)而说:
Gguṇathomana (toṭaka) vutya’bhavi,
赞颂功德之偈(托达咖格律)已被宣说,
Bhagavā’ti vibhattapadatthavatī
这一具有格位词义的词,
Madhurā suṇataṃ surataṃ madhurā; ()
甜美,听来悦耳,甜美。
§2
2.
Adhisīlasamādhimatippabhuti-
增上戒、定、慧等
Guṇarāsivisiṭṭhatarassa tato,
功德聚更为殊胜者,由此
Bhagavā’ti sadevamanussapajā-
『世尊』者,此名乃含天人众
Pavarassa sagāravanāma’midaṃ; ()
最胜者之恭敬名;
§3
3.
Bhagavāvacanena pavuccati yo
由世尊之言而宣说者,
Saniruttinayo vacanatthavaro,
具词源释义、词义最胜,
Sa’hi gāravaseṭṭhavisiṭṭhataro
彼确实以恭敬、最胜、殊胜而超越,
Bhagavāti nimittakanāmamidaṃ; ()
『世尊』者,此为表征之名;
§4
4.
Paripācitasañcitapāramitā-
已成熟、已积集诸波罗蜜,
Mitabhāgya manuttariyu’ttariyaṃ,
具足福德,无上、最上,
Yadi vijjati’massa anaññasamaṃ
若彼有无与伦比者,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
『世尊』者,彼被称为世尊。
§5
5.
Yadi mārabalaṃ pabalaṃ sakalaṃ
若彼已击破强大魔军全部
Kadalī dviradoriva tālavanaṃ,
如双牙象击破芭蕉林与棕榈林
Asanī’va kilesamabhañji tato
如雷电击破一切烦恼
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
故彼被称为『世尊』,彼即世尊
§6
6.
Yadi bhaggamakā’khilalobhamapā-
若彼已破尽一切贪,已破尽
Khiladosamapā’khilamohamapi,
一切嗔,亦已破尽一切痴
Viparītamanokaṇañca tato
以及颠倒的意行
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
『世尊』者,彼世尊被称为世尊
§7
7.
Yadi kodhu’panāha musuyanama-
若有忿、恼、覆、恼害、嫉
Cchariyaṃ ahirikkanirottapanaṃ,
悭、诳、谄、无惭、无愧
Api makkhapalāsa mabhañji bhavā-
以及傲慢、过慢,世尊破除了有
Bhavadiṭṭhi manajjava’maddavataṃ; ()
有见、我慢、激情、粗暴
§8
8.
Kharaphārusatā karaṇuttariyaṃ
粗糙与粗恶性,是造作的最上者
Yadi māna’bhimāna’pamādamadaṃ,
若慢、过慢、放逸、骄醉
Saṭhaphārusatā karaṇuttariyaṃ
狡诈与粗恶性,是造作的最上者
Saṭhamāyamabhañji’ti mohajaṭaṃ
破除了狡诈、虚伪、痴之缠结
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
被称为『世尊』者,彼即世尊
§9
9.
Tividhā’kusalaṃ tividhabbisamaṃ
三种不善,三种不平等
Tivitakkatimūlatisaññamapi,
三寻、三根、三想,
Timalaṃ tipapañca mabhañji tato
三垢、三戏论,彼已破此等,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
故称为『世尊』,彼即世尊;
§10
10.
Caturogha catubbidhayoga catu-
四暴流、四种轭、四
Bbidhagantha catubbidhagāha mapi,
种缚、四种执取,
Caturāsavadhamma mabhañjitato
四漏之法,已破此等故
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;
§11
11.
Vinibaddha manokhīla nīvaraṇā-
已断除心栓、诸盖、
Nya’bhīnandanamaccariyāni tato,
欢喜、吝啬等,从彼等
Yadi pañcavidhāni’pi bhaggamakā
若五种亦已破坏者,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;
§12
12.
Chavivādapadāni’pi sattavidhā-
六十二见处亦七种
Nusayehi kusitakavatthu’mato,
由于摧破了随眠、懈怠、有之事,
Ya mabhañji’tarāti’pi aṭṭhavidhaṃ
以及摧破了八种渴爱,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
彼被称为『世尊』,彼即世尊;
§13
13.
Navadhā’layamula mabhañji tathā
同样地,摧破了九种爱根,
Dasadhā’kusalaṃ dasakammapathaṃ,
摧破了十种不善、十业道,
Sakalāni kudiṭṭhigatāni tato
以及一切恶见之后
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;
§14
14.
Pariḷāhadaraṃ vividha’ddhasataṃ
种种百千的热恼与怖畏,
Bhavakanettivicāra mahañji tato,
有之引导与观察的大林,由此,
Satamattasahassakilesagataṃ
百千数量的烦恼之聚,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;
§15
15.
Aṇimā laghimā mahimā vasitā-
微小、轻妙、广大、自在——
Pabhuti’ssariya’ṭṭhabhagehi yato,
因具足权威、自在、吉祥、分离、六德等义,
Subhagehi samaṅakgībbhūva tato
由于具备诸吉祥德而圆满,因此
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
彼被称为『世尊』,故为世尊。
§16
16.
Aṇuno nanuno’ nanunokaraṇaṃ
微小者、极微小者、使微小之作用,
Karaṇaṃ lahuno’lahuno aṇimā,
作用、轻者、极轻者,此为微小性,
Laghimā mahimā mahimākaraṇaṃ
轻性、大性,此为使广大之作用
Karaṇaṃ vasitā vasitāya tahiṃ; ()
「造作」者,于彼处之自在也;
§17
17.
Saya micchitaṭhāna mupāgamanaṃ
自行前往错误之处,
Lahu vicchitakāriyasādhanatā,
迅速成就分离之事业,
Abhipatti pakamya masesavasī-
达到、成熟一切自在
Karaṇe’sikatā paramissaratā; ()
之造作中的无畏性、最上主宰性;
§18
18.
Nabhasā padasā gamanādivasā
以虚空、以足、以行等之自在
Vajato pariniṭṭhitakāriyatā,
「瓦迦德」者,已完成应作之事性;
Nijakāma’vasāyikatātiyahiṃ-
「尼迦咖马瓦萨夷咖德」者,依自己的意欲而行性;此等
Paramissariyākhyabhagā’ṭṭhavidhā; ()
「巴拉弥萨利亚卡亚巴嘎」者,名为最上自在之福德,有八种;
§19
19.
Catumagga catupphalasantipadā-
「咖度玛嘎咖度帕喇桑提巴达利亚达马萨穆哈巴给希余德」者,具足四道、四果、寂静道、圣法众之福德者,
Riyadhammasamuhabhagehi yuto,
「维纳离咖德巴巴玛雷希德德」者,由此已除去诸恶垢者
Vinalīkatapāpamalehi tato
尔后,远离罪垢污秽者
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;
§20
20.
Caraṇadiguṇa’tisayādhigatā-
具足戒等德行之殊胜所证得的
Samakittisarīrabhageta yuto,
平等名声与身体之福德,
Bhuvanattayavipphuritena tato
以遍满三界之故,因此
Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
彼世尊被称为世尊;
§21
21.
Janalocananīharaṇāya nirū-
为了除去世人眼中的障碍而无碍
Pama rūpasarīragatāya tato,
由于色身所具有的殊胜,
Nikhilāvayavassiriyā sabito
由于一切肢体的吉祥遍满,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
彼被称为『世尊』,故为世尊;
§22
22.
Abhipatthita micchita mattahitaṃ
所希求的、所欲求的自利,
Parasattahitampi samijjhati yaṃ,
以及他有情之利亦得成就,
Iti tādisakāmabhagena yuto
如是具足如此欲望之分
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;
§23
23.
Yadanuttariyena ca pāramitā-
由于具足无上的波罗蜜,
Vīriyena payattabhagena yuto,
以及精进、应施之福德,
Garubhāvapadappabhavena tato
由此产生尊重状态之因,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā;
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;
§24
24.
Paramissariyāyamadhammayaso-
由于最高自在、法、名声
Sirikāmapayattabhāgā chayime,
吉祥、欲、勤勇之分,此六者,
Yadi yassa jinassa bhavanti tato
若于彼胜者具有,由此
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
被称为『世尊』,彼即世尊;
§25
25.
Subhagena anaññasamena nirū-
具足无与伦比之妙善福德,
Pamarūpavilāsabhagena yuto,
具足无上色身庄严之福德,
Satapuññasamujjalitena tato
具足百福相所辉耀者,由此
Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,称彼世尊为世尊;
§26
26.
Nijadhamsasarīravibhūti yathā
如自身体之威德,
Nijarūpasariravibhūti tathā,
自身形体之威德亦然,
Iha vuccati bhaggasubhāgyamiti
此处称为「破坏之吉祥」,
Api tehi samaṅgi jino bhagavā; ()
胜者世尊亦具足彼等;
§27
27.
Kusalādipadehi vibhattamakā’-
以善等诸词分别而作——
Yatanādivasena ca bandhavasā,
以努力等方式,依亲属力,
Vata dhammasamuhasabhāva mato
实则法聚集之自性被认为,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
彼世尊被称为『世尊』;
§28
28.
Catudhā catudhā catudhā catudhā
四种方式、四种方式、四种方式、四种方式,
Catusaccadaso’riyasaccampi,
四谛之教示者,圣谛亦,
Vibhajī vibhajī vibhajī vibhajī
分别者、分别者、分别者、分别者
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; (Yamakabandhanaṃ)
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;(双连结)
§29
29.
Yadi dibbavihāra masevi bhaji
若修习、亲近天住,
Surajeṭṭhavihāra manaññasamaṃ,
修习、亲近天中之尊住,无与伦比,
Ariyañcavihāra manaññasamaṃ,
修习、亲近圣住,无与伦比,
Ariyañca vihāra masevi tato
修习圣住,因此
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
「世尊」者,彼世尊被称为世尊;()
§30
30.
Yadi kāyavivekasukhaṃ abhajī
若已享受身远离之乐,
Bhaji cittavivekasamādhisukhaṃ,
已享受心远离与定乐,
Upadhīhi vivekaka masevi tato
由此已修习诸依之远离,
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
彼世尊被称为『世尊』;
§31
31.
Bhaji vaṭṭagatañca vivaṭṭagataṃ
已享受轮转所行与出离所行,
Saya muttarimānusadhamma mapi,
自己已超越人法,
Tividhañahi vimokkha masevi tato
因修习三种解脱,故
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
被称为『世尊』,彼世尊;
§32
32.
Punarāgamanāvaraṇena bhave
以不再来之遮止于有中
Bhavanettisamañña midaṃ gamanaṃ,
此行名为有之引导者,
Yadi vantamakā’riyamaggamukho
若已吐出、已作、道之口
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
被称为『世尊』,彼世尊;
§33
33.
Bhagavā’ti visiṭṭha’bhidhānamimaṃ
「世尊」者,此殊胜之名号,
Na’ca mātupituppabhutihi kataṃ,
非由母、父等所作,
Sahabodhipadādhigamena gatā
与菩提座之证得俱来,
Tathasammuti tassajinassa’bhavi; ()
彼胜者之如是共称得成;
Athamahāniddesāgatanayo vuccate. · 其次,说《大义释》所来之理。
§34
34.
Lokuttarāya matiyā
以出世间之慧,
Rāgaṃ bhaggaṃ akāsi dosaṃ mohaṃ,
破贪、破嗔、破痴,
Yasmā kaṇṭakamānaṃ
因为世尊已断除刺之魔
Kilesamāraṃ tatopi buddho bagavā; ()
已断除烦恼魔,因此世尊是觉者、世尊;
§35
35.
Yasmā vibhajjavādi
因为世尊是分别说者
Bhaji vibhaji pavibhajī sadhammakkhandhaṃ,
已分别、已详分、已善分别正法蕴
Lokuttarañca katavā
已作出世间法
Bhavānamattaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
已断除诸有,因此世尊是觉者、世尊;
§36
36.
Yasmā bhāvitakāyo
因为已修习身者
Bhāvitasilo sadā subhāvitacitto,
已修习戒者、常善修习心者
Bhāvitapañño sabbhi
已修习慧者、与诸善士
Subhāvanīyo tatopi buddho bhagavā; ()
善应修习者,因此亦是佛、世尊;
§37
37.
Bhagavā kavanapatthāni
世尊适合作为
Paṭisallānabbihārasāruppāni,
远离住处之所的
Janavātāpagatāni
「远离人群喧嚣之处」
Vanāni senāsanāni yo pantāni; ()
「森林住所,凡是边远者」
§38
38.
Bhudharakandaraleṇaṃ
「山腰洞窟」
Guruhamūlaṃ pakalāla mabbhokāsaṃ,
「树根、露地」
Sivathikaṃ bhaji yasmā
「冢间,因为依止」
Tiṇasatthāraṃ tatopi buddho bhagavā; ()
「草敷具,由此故,佛世尊」
§39
39.
Catubbidhānaṃ saddhā-
四种信施之中,
Deyyānaṃ cīvarādisambhārānaṃ,
应施之衣等资具,
Subharo yasmā bhāgī
因为是善分者、受用者,
Paramappiccho tatopi buddho bhagavā; ()
最上悲愍者,因此彼佛世尊;
§40
40.
Attharasassa subhāgī
义味之善分者,
Dhammarasassa ca yato vimuttirasassa,
法味与解脱味,因为如是,
Adhisīlassa’dhicitta-
于增上戒、增上心
Ssa’dhipaññāyaca tatopi buddho bhagavā; ()
及增上慧,由此亦为佛、世尊;
§41
41.
Rūpārūpāvacara-
于色界、无色界
Jjhānāna catunna mapakpamaññānampi,
四禅那及四无量,
Viddhaṃsitīvaraṇo
已摧毁诸盖者
Yasmā bhāgī tatopi buddho bhagavā; ()
而为具分者,由此亦为佛、世尊;
§42
42.
Aṭṭhannañcaṭṭhannaṃ
八者之于八者
Vimokkhadhammāna mābhibhāyatanānaṃ,
八胜处诸法之
Anupubbavihārānaṃ bhāginavannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
九次第住之分享者,彼亦是佛、世尊;
§43
43.
Dasakasiṇasamāpatti
十遍定
Dasasaññābhāvanāna mapi bhāgīvā,
十想修习之分享者,
Asubhasamāpatyā’nā-
不净定与入出息念——
Pānassatiyā tatopi buddho bhagavā; ()
由于具足念之故,彼亦为觉者、世尊;
§44
44.
Sammappadhāna pabhuti-
正勤为首——
Satipaṭṭhāni’ddhipādadhammānampi,
念处、神足、诸法,
Catudhā suvibhattānaṃ
四种善分别者,
Bhāgī yasmā tatopi buddho bhagavā; ()
由于是彼等之分有者故,彼亦为觉者、世尊;
§45
45.
Pañcannampi balānaṃ
全部五力的
Yasmā pañcanna mindriyānaṃ bhāgī,
因为是五根的具足者,
Tasmā dasabaladhārī
所以是十力的持有者,
Jitindriso yo tatopi buddho bhagavā; ()
胜诸根者,因此也是佛、世尊;
§46
46.
Yasmā bojjhaṅgānaṃ
因为是觉支的,
Ariyassa’ṭṭhaṅgikassa maggassāpi,
圣八支道的,
Tathāgatabalānaṃ yo
如来诸力的
Bhāgi dasannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
十力之分有者,由此亦为佛、世尊;
§47
47.
Catuvesārajjānaṃ
四无畏
Yadi catupaṭisambhidāna maddhabhāgī,
若四无碍解之分有者,
Chabuddhadhammānampi
六佛法之亦
Chaḷabhiññānaṃ tatopibuddhobhagavā; ()
六神通之分有者,由此亦为佛、世尊;
§48
48.
Bhagavā’tye’taṃ nāmaṃ
『世尊』者,此为名
Nakataṃ mātāpitūhi bhātubhaginīhi,
非由母亲、父亲、兄弟、姊妹所作,
Sakamittāmaccehi
非由自己的朋友、同僚所作,
Na ñātisālohitehivā paññattaṃ; ()
非由亲族、血亲所施设,
§49
49.
Samaṇehi bhusurehi
非由沙门、婆罗门所作,
Na devatāhi ca nana yena kenaci racitaṃ,
非由天人所作,亦非由任何人所造作,
Uṭṭhaṭakibbisamūle
根源于勤奋精进
Subodhimūle subuddhasambodhīnaṃ; ()
「善觉树根」者,诸善觉者、正自觉者之
§50
50.
Paṭilābhahetu tesaṃ
获得之因,彼等
Bhagavantānaṃ anāvaraṇañāṇassa,
诸世尊之无障智,
Pavimokkhantikametaṃ
此为解脱之极致,
Yadidaṃ bhagavāti sacchikāpaññatti; ()
即此『世尊』之现证施设;
Athaṭīkāgatanayovuccate. · 其次,说复注所来之理。
§51
51.
Niratisayāsīlādi-
无与伦比之戒等——
Sagguṇabhāgā anaññasāmaññā ye
具足功德之分,非其他沙门所共有者
Yassu’palabbhanti tato
于彼处得见,由此
Bhagavā’tya’bhidhīyate sabuddho bhagavā; ()
称为『世尊』,觉者世尊
§52
52.
Tathāhi sīlaṃ samādhi
如是,戒、定
Paññā vimutti vimuttidassanañāṇaṃ,
慧、解脱、解脱知见智
Hiri ottappaṃ saddhaṃ
惭、愧、信
Vīriyaṃ sati sampajañña mete dhammā; ()
精进、念、正知,此等诸法;
§53
53.
Sīlavisuddhi ca diṭṭhi-
戒清净与见
Visuddhi kusalāni tīṇi tammūlāni,
清净,三善法,彼等之根,
Tayo vitakkā sammā
三种正思惟——
Tisso dhātvānavajjasaññā tisso; ()
三界无过想三种;
§54
54.
Catusatipaṭṭhāni’ddhi-
四念处之神变——
Ppādā sammappadhānadhammā caturo,
「巴达」者,正勤法四种,
Paṭisambhidā catasso
无碍解四种,
Caturo maggā phalānikho cattāri; ()
四道、四果,
§55
55.
Cattāro, riyavaṃsā
四圣种——
Yoniparicchedakāni catuñāṇāni,
如理决择智四种,
Catuvesārajjāni
四无畏——
Padhāniyaṅgāni pañca parimāṇāni; ()
五种精进支的量度;
§56
56.
Pañcaṅgiko’pi sammā
五支正——
Samādhi pañcindriyāni pañcabalāni,
五根五力,
Nissāraṇīyadhātu
出离界
Pañcavimuttiparipācaniyā dhammā; ()
五种解脱成熟法;
§57
57.
Pañca vimuttāyatana-
五解脱处—
Ñāṇāni chagāravā chabahulavihārā,
六智、六敬法、六常住法,
Chā’nussatiṭhānāni
六随念处、
Nissāraṇiyā chadhātu chalabhiññāyo; ()
六出离界、六神通;
§58
58.
Chabbidha’nuttariyāni
六种无上、
Jabbidhanibbedhabhāgiyā saññāyo,
六种通达分想、
Chaasādhāraṇañānā-
六不共智——
Nya’riyadhanānya’parihāniyā dhammā; ()
圣财与不退失法
§59
59.
Sappurisāriyadhammā
善士圣法
Bojjhaṅgā satta sattasaññā satta,
七觉支、七想、七
Khīṇāsavabalakathanā
漏尽力之说
Sattavivadhā dakkhiṇarahānañca kathā; ()
七种应受供养者之说
§60
60.
Aṭṭhannaṃ paññānaṃ
八慧
Paṭilābha nidānadesanā sammattā;
「获得」之因缘说示已正确完成;
Lokasabhāva’ccagamā
「超越世间自性」
Aṭṭha’kkhaṇadesanā ca aṭṭhavimokkhā; ()
「八时」之说示与八解脱;
§61
61.
Vatthunyā’ramhāni
「事」与「所缘」与「所依」
Mahāpurisatakkanā’bhibhāyatanutti,
「大人思惟」之超越与随顺,
Aṭṭhavidhā navu’pāyā
八种与九方便
Manasikaraṇamūlakā padhānyaṅgāni; ()
以作意为根本的精进支
§62
62.
Nava sattāvāsakathā
九有情居之论
Āghātapaṭivinayā ca nava nānattā,
九种恼害之调伏与九种差别
Navā’nupubbavihārā
新学者的次第住处
Navasaññā dasavidhā kusalakammapathā; ()
九想与十种善业道
§63
63.
Dasa kasiṇāyatanāni
十遍处
Dasa sammattāni nāthakaraṇadhammā,
十种正性是作依怙之法,
Balāni cā’riyavāsā
诸力与老师住处,
Mettāye’kādasānisaṃsā dhammā; ()
慈之十一种利益诸法;
§64
64.
Bārasadhammā cakkā-
十二法为轮,
Kārā terasadhutaṅgadhammā ce’pi,
作者十三头陀法亦,
Cuddasamattā buddhi
十四种智慧
Pañcadasavimuttipācanīyā dhammā; ()
十五种解脱应煮熟之法;
§65
65.
Ānāpānassatiyo
入出息念诸法
Soḷasa soḷasavidhā’ parantapatīyā,
十六种十六行相之依他智
Aṭṭharasa buddhaguṇā
十八佛功德
Ekūṇavīsati paccavekkhaṇabuddhi; ()
十九种省察智;
§66
66.
Catucattāḷisavidhā
四十四种行相
Paññāvatthū’dayabbayeñāṇāni,
慧之基础、生灭智,
Paññāsa kusaladhammā
五十善法,
Sattādhikasattatippabhāvatthūni; ()
七十七慧地;
§67
67.
Catuvīsati koṭilakkha-
二十四俱胝相
Ppamita samāpattiyañcaravajirañāṇaṃ,
量之等至、行、金刚智,
Samantapaṭṭhānapacca-
遍处、因缘—
Vekkhaṇañāṇāni desanāñāṇāti; ()
「观察智」者,教示智也。
§68
68.
Sattāna manattānaṃ
有情之意乐
Vibhagañāṇānicā’sayānusayānaṃ,
分别智与随眠
Vuttavibhāgā santī
已说分别者存在
Guṇabhāgā bhagavato tato bhagavā so; ()
功德分者世尊,因此彼为世尊。
§69
69.
Manussattabhāvādike aṭṭhadhamme
人身等八法
Samodhānayitvā’hisambodhiyā ye,
「合集」者,由正觉所合集之诸法,
Samiddhā’dhikārehi sattuttamehi
由七种最上有情,以诸增上事而成就,
Mahābodhisattehi sampādanīyā; ()
由诸大菩萨所应圆满者;
§70
70.
Adhiṭṭhānadhammādayo pañcu’ḷāra-
决意法等五种,及广大
Pariccāgadhammā catussaṅgahā ca,
舍离法四摄法,
Cariyattayaṃ pāramīdhammarāsi
三种行与波罗蜜法聚
Bhavattyā’bhisambodhisambhārabhūtā; ()
「有性」者,成为正觉资粮之基础;
§71
71.
Pabhutyā’bhinīhārato yāvabodhi
「能力」者,从发愿直至菩提,
Asaṅkheyyakappāni cattāri’massa,
此人经历四阿僧祇劫,
Salakkhāni te bodhisambhāradhammā
具足彼等菩提资粮法之特相,
Bhavā vuddhipakkhe bhatā sambhatā’ti; ()
「有」者,于增长分中被培育、被积集;
§72
72.
Bhajīyanti yā puññavantehi loke
世间具福德者所修习者。
Payogaṃ samāgamma sampattiyo tā,
依于精勤而得的成就,
Bhagānāma vaṭṭabbivaṭṭānugā’ti
称为『福』,随顺于轮转与出离。
Pavuccanti tesaṃ ubhinnaṃ bhagānaṃ; ()
此二种福,如是被称说。
§73
73.
Pure bodhito bodhisatto samāno
往昔,菩萨在觉悟之前,
Bhusaṃ bodhisambhāradhamme vinanto,
极力增长菩提资粮之法,
Patiṭṭhāsi yasmiṃ bhage te vanīti
安立于彼福中,故称『有福』。
Manussesu devesu ukkaṃsabhute; ()
在人与天中,被称颂为最胜者;
§74
74.
Tathā’naññasāmaññasāhiññajhāna-
如是,其他沙门、婆罗门的禅那、
Ssamāpattibhedaggamaggapphalādī,
等至之差别、最上道、果等,
Bhage bodhimūle vivaṭṭānuge’pi
在菩提树下、转法轮时等处,
Sayaṃ buddhabhuto samāno vanī’ti; ()
自己成佛之时,亦如是宣说;
§75
75.
Catubbisa ye koṭilakkhappamāṇa-
二十四俱胝百千量
Samāpattibhāgā kamahābhāgadheyyo,
「等至分」者,应持为「大分」,
Paresaṃ nahitāya?Ttano diṭṭhadhamma-
为他人之利益?为自己之现法
Sukhatthāya te niccakappaṃ vanīti; ()
乐之故,彼等常时应说;
§76
76.
Abhiññeyyadhammesu ye bhāvitabba-
于应证知诸法中,彼等应修习
Pahātabbabhāgā pariññeyyabhāgā,
分、应断分、应遍知分,
Siyuṃ sacchikātabbabhāgā vanī’ti
应为应现证分,应说
Jino bhāvanāgocarāsevano te; ()
胜者修习行境之受用者,汝等;
§77
77.
Asādhāraṇe sesasādhāraṇa ye
于不共与其余共通者中,
Ime dhammabhāgā’dhisīlādibhedā,
此等法分为增上戒等之别,
Phalaṃ yāvatā bodhaneyyesu satthā
果报乃至于应觉悟者中,导师
Vanī patthayī suppatiṭṭhānukhoti; ()
言说愿求善安立随顺;
§78
78.
Aveccappasantā imassa’tthi deva-
无余寂静者,此有天人
Manussā bahū bhattiyuttā tathāhi,
人众多者,因为具备供养之故。如是,
Asādhāraṇā’nopamānattañāṇa-
因为无共、无比之智的威力等,彼为一切有情中最上者;
Ppabhāvādito sabbasattuttamo so; ()
因为无共、无比之智的威力等,彼为一切有情中最上者;
§79
79.
Anatthāpahārādipubbaṅgamāya
为了遣除非义等而为前导,
Hitatthā’bhinipphādane tapparāya,
为了成就利义而专注于此,
Payogābhisampattiyā bodhaneyya-
以方便的成就,应当觉悟所应觉悟者——
Pajāyo’pakārāvahāyā’mitāya; ()
对带来无量利益的子民众生,
§80
80.
Viyāmappabhā ketumālākulāya
对具有威光、冠冕庄严的,
Bhusaṃ lakkhaṇā’sityanubyañjanehi,
对以三十二相及八十随形好极为庄严的,
Vicittāya rūpindirāmandirāya
对色身如帝释天宫般殊妙的,
Samiddhattabhāvā’bhisampattiyāpi; ()
对以成就圆满之状态,
§81
81.
Yathābhuccasīlādidhammubbhavena
对以如其高贵的戒等诸法所生起的
Uḷārena lokattayabyāpināpi,
因具足遍满三界之广大、
Samannāgatattā kavisuddhena kitti-
清净诗才之声誉——
Ssarīrena khīrodadhīpaṇḍarena; ()
其身如乳海般洁白;
§82
82.
Ṭhitattā visiṭṭhāsu ukkaṃsakoṭiṃ
因住立于殊胜之赞叹顶峰、
Paviṭṭhāsu santuṭṭhitā’ppicchatāsu,
已入于知足少欲之中、
Catunnaṃ visārajjadhammāna maddhā
四无畏法之内
Dasannaṃ balānañca sabbhāvatopi; ()
十力之一切存在性故;
§83
83.
Samantāpasādāvahattā’pirūpa-
因能带来遍满净信故,于色
Ppamāṇadike jīvaloke surānaṃ,
量等之生命世间中,于天人、
Narāna’ñjalīvandanāmānapūjā-
人类之合掌、礼敬、尊重、供养
Vidhānārahattāpi sambhattiṭhānaṃ; ()
等仪式应受性故,亦为生起处;
§84
84.
Aveccappasādenu’petā’nusiṭṭhi-
具足证净者之随顺教诫
Paṭiggāhakā yejanā kenacāpi,
受持者之供养,无论由何者,
Manussena devena vā brahmunā vā
无论人、天人或梵天,
Asaṃhāriyā bhatti tesaṃ kadāci; ()
彼等之信乐,任何时候都不可动摇;
§85
85.
Pariccajja te sāvakā jivitampi
舍弃彼等声闻之生命,
Jinaṃ dhammapūjāya pūjenti daḷhaṃ;
以法供养坚固地供养胜者;
Tathāhi’ssa paññattasikkhāpadāni
如是彼之所制定学处
Navītikkamante samuddo’va velaṃ; ()
如海不越界
§86
86.
Pavuccanti bhāgāti dhammassabhāva-
「诸分」者,法之自性
Vibhāgā hi te khandhadhātvādinā’pi,
之区分也,彼等以蕴、界等
Atītādirūpādibhedehi tepi
以过去等、色等之差别,彼等
Anekappabhedā vibhattā bhavantī; ()
被分为多种区分
§87
87.
Papañcattayaṃ sabbasaṃyojanāni
戏论三种、一切结
Jino ganthayogā’savo’gho’padhīca,
胜者以道断除结、轭、漏、暴流、依,
Samucchijja maggena nibbānadhātvā-
由涅槃界饮甘露,吐出汝等之分;
Mataṃ so pibanto vamī te ca bhāge; ()
【此处缺失或不完整】
§88
88.
Chacakkhādivatthuni jā’rammaṇāni
六眼等所依处所生之所缘,
Chacittāni chabbedanā phassachakkaṃ,
六心、六受、六触,
Chasaññā chataṇhā chasañcetanā cha-
六想、六渴爱、六思
Bbitakke vicāre cha bhāge vamīti; ()
「应当吐出六种思惟」者,
§89
89.
Yamā’nanda cattañca vantaṃ vimuttaṃ
「阿难,凡已吐出、已解脱之四者」,
Pahīṇaṃ vinissaṭṭha maṅgīrasassa,
「已舍断、已弃绝者,对于安耆罗沙」,
Na taṃ jātu paccessatītyā’bha satthā
「彼将不再回来」,如是导师说,
Yathāvuttabhāge vamītvevameva; ()
「如所说之部分已吐出」,如是,
§90
90.
Jino kaṇhasukkeca vajjānavajje
「胜者说黑与白、有过与无过」
Nihīnappaṇite adhamme ca dhamme,
于卑劣与高尚之法,
Asādhāraṇena’ ggamaggā’nanena
以不共之最上道智,
Apaccāgamaṃ pāpayī uggirīti; ()
令不退转,令吐出恶法;
§91
91.
Paresañca saṃsāranirākaramhā
又为他人从轮回怖畏中,
Samullumpanatthāya kullūpamaṃ so,
完全拔除之故,如筏之譬喻,
Yathājjhāsayaṃ desayitvāna dhammaṃ
随其意乐而宣说法
Pamāpesi tehā’pi bhāge’ti sabbe; ()
「使满足彼等诸分」者,一切也;
§92
92.
Pure pūrayaṃ pāramīdhammajātaṃ
昔时圆满波罗蜜法聚
Mahābodhisatto samāno bhagābyaṃ,
大菩萨作为世尊之尊贵
Siriṃ issarattaṃ yasohatthasāraṃ
荣耀、自在、名声、手中精华
Vamī chaḍḍhanīyaṃ yathākheḷapiṇḍaṃ; ()
吐弃如应舍之痰团;
§93
93.
Tathāhi’ssa laddhaṃ pure somanassa-
如是彼于昔时获得喜悦——
Vhayo temiyo’yogharo hatthipālo,
瓦耶、迭弥耶、约嘎哈拉、哈提巴拉,
Kumārosamāno’bhinikkhamma gehā
库玛拉萨玛那从家出离,
Siriṃ devarajjassiriṃ uggiri so, ()
彼舍弃天王荣耀之荣耀,
§94
94.
Anekāsu jātīsu sampannabhogo
于众多生中具足财富者,
Bhāge laddhabhoge’vamevu’ggiritvā,
于所得财富之份如是舍弃,
Sakaṃ hatthagaṃ pacchime attabhāve
于最后有中舍弃自己手中所得
Anomassiriṃ cakkavattissirimpi; ()
无比的荣耀与转轮王的荣耀,
§95
95.
Catuddīpikaṃ devarajjā’dhipacca-
四大洲的天王统治权,
Samānādhipaccaṃ yathābhucca muccaṃ,
与之相等的统治权,如实舍弃,
Yasañcā’pi tatnissayaṃ pañcakāme
以及依于彼的名声与五欲,
Alaggo tiṇaggāya’pā maññamāno; ()
视为不及草尖之水而不执著;
§96
96.
Pahāyā’ bhigantvābhisambodhirajje
舍弃后前往正觉王国
Patiṭṭhāya saddhammarājā babhuva,
依止于正法王而成就,
Asāre tusāre’va saṃsārasāre
于无实如糠秕之轮回实中
Suvuttappakāre bhage so vamīti; ()
善说之类分中,彼吐出;
§97
97.
Pavattanti nakkhattarūpehi bhehi
以星宿形相之差别而转起,
Samaṃ cakkavāḷāvakāsesu yātā,
于轮围世界之虚空中同行,
Tikuṭaddi kuṭaddi canda’kka neru-
三顶、顶、月、日、须弥—
Vimānādisobhā bhagā nāma honti; ()
「宫殿等之美」名为「荣耀」;
§98
98.
Jino tassamaṅgī janokāsaloke
「胜者」于彼「世间」之「人众」中「具彼肢体」,
Have chandarāgappahāṇena yena,
「以何」「舍断欲贪」故,
Mahābodhimaṇḍe nisinnosamāno
「坐于大菩提座」时,
Vibhūtāvibhūte bhāge te vamīti; ()
「吐出」彼等「显现与不显现」之「部分」;
§99
99.
Sobhāgavā’ti bhatavā’ti bhagevanī’ti
「具荣耀者」即「具福者」即「具荣耀者」。
Bhāgevanī’ti abhipatthayi bhattavā’ti,
「应分享者」者,应分享食物者也。
Bhāgevamī’ti tibhavesu bhagevamī’ti
「应分享者」者,于三有中应分享者也。
Anvatthato hi bhagavā bhagavā samañño; ()
依义理而言,世尊称为世尊。
§100
100.
Icceva’massa arahādiguṇappabandha-
如是彼之阿拉汉等功德连结——
Pubbācalu’bbhavayasovisarosadhīso,
先前不动之生起名声流布之主。
Pajjañca sajjanamanokumudāni’ve’daṃ
「巴迦」与「萨迦那」——人心莲花,此等
Cittāni bodhayati kiṃ purisādhamānaṃ; ()
诸心令觉醒,何以劣人之故?
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavā’tināmapaññattiyā abhidheyaparidīpo chabbīsatimo saggo.
如是,由名为美达难德之比库所造,于一切诗人心喜悦施与之因,于胜者史灯中,于寂静因中,「世尊」等名称施设之所诠明灯,第二十六品。
§1
1.
Ettha’ttahisampattiparahitapaṭipattito
于此,从自利成就与利他行道二者
Nissīmāpi dvidhā buddhaguṇā saṅgahitā kathaṃ; ()
无边际之佛功德亦以二种摄集,如何?
§2
2.
Tāsva’ttahitasampattisaddhammacakkavattino;
于彼等中,自利成就之正法轮转者
Pahāṇasampadāñāṇasampadābhedato dvidhā; ()
由断成就与智成就之别,有二种;
§3
3.
Rūpakāyā’nubhāvāsuṃ tatthe’va’ntogadhā dvidhā,
色身与神变,于彼处内摄为二种,
Paratthapaṭipattī’pi payogāsayabhedato; ()
利他行亦由方便与意趣之别;
§4
4.
Payogo lābhasakkārasilokanirapekkhino,
方便者,不顾利养恭敬名闻,
Dukkhū’pasamaṇatthāya nīyyāniko’padesanā; ()
为苦之止息故,导出之教示;
§5
5.
Āsayo devadattādipaccāmittajanesupi,
意趣者,即使对迭瓦达德等敌对之人,
Hitajjhāsayatā niccaṃ mettākantāya bhattuno; ()
对于丈夫,常怀利益之意向,以慈爱为本;
§6
6.
Indriyā’paripakkānaṃbodhaneyyāna manvahaṃ,
对于诸根未成熟者、应被教导者,我认为,
Paññindriyādisampākasamayā’vagamādito; ()
从慧根等成熟之时机的了知开始;
§7
7.
Deyyadhammapaṭiggāhappabhutīhā’ nukampiya,
以悲悯心,对于应施之法、应受持等事,
Parahitapaṭipatyā’si paresaṃ hitasādhanaṃ; ()
以利他之行道,成就他人之利益;
§8
8.
Tesaṃ guṇaviseyānaṃ vibhāvanavasenapi,
对于彼等功德之对象,亦以阐明之方式,
Pāḷiyaṃ arahantyādipadānaṃ gahaṇaṃ kathaṃ; ()
在圣典中,『阿拉汉』等诸词之摄取,如何?
§9
9.
Tatthā’rahanti iminā padena paridīpitā,
其中,以『阿拉汉』此词所显示者,
Pahāṇasampadānāma attano hitasampadā, ()
名为断除圆满,即自己利益之圆满。
§10
10.
Padehi sammāsambuddho lokavidūti attano,
以『正自觉者』『世间解』等诸词,显示自己
Ñāṇasampattisaṅkhātā nahitasampatti dīpitā; ()
名为智圆满之利他圆满。
§11
11.
Vijjācaraṇasampanno’ti’minā dassitā’ttano,
以『明行具足』此词,显示自己
Vijjācaraṇapbhuti sabbā’pi hitasampadā; ()
「明行具足」等一切利益圆满;
§12
12.
Sugato’ti’minā vuttā paṭṭhāyapaṇidhānato,
「善逝」者,以此语词所说,从发愿开始,
Attanohitasampatti paratthapaṭipattica; ()
自利圆满与利他行;
§13
13.
Satthā devamanussānaṃ purisadammasārathī,
「天人师」、「调御丈夫」,
Paratthapaṭipatye’va padañcayehi dīpitā; ()
唯在利他行中,以词句显示;
§14
14.
Padañcayena buddhoti bhagavāti vibhāvitā,
以词句「佛陀」者,阐明「世尊」。
Yāva’ttahitasampatti parahitapaṭipatti ca; ()
乃至自利圆满与利他实践;
§15
15.
Tidhā buddhaguṇā hetuphakhalasatto’pakārato,
佛德略摄为三门:因德、果德、业用德,
Saṃkhittā arahaṃ sammāsambuddho’ti padehica; ()
略摄于『阿拉汉』与『正自觉者』二句偈中;
§16
16.
Vijjācaraṇasampanno lokavidū’ti’mehi ca,
以及『明行具足』、『世间解』等句,
Catūhi phakhalasampattisaṅkhātā kittitā guṇā; ()
以四种果德成就之名所称颂的功德;
§17
17.
Purisadammasārathi satthā dvīhipadehi tu,
以『调御丈夫、天人师』二语,
Sattopakārasampattivasena gaditā guṇā; ()
依七种利益圆满而说诸功德;
§18
18.
Phalasamapattisattopakārasamapattibhedato,
依果圆满与七种利益圆满之分别,
Ubho buddhaguṇā buddho’ti’minā paridīpitā; ()
以『佛』此词显示两种佛功德;
§19
19.
Sugato bhagavā dvīhi padehā’diccabandhuno,
善逝世尊以两句及日种之词,
Vibhāvitā hetu phalasatto’pakārasampadā; ()
阐明因、果、七种利益之圆满;
§20
20.
Thīrasārataro’dāruttuṅga sagguṇamerunā,
以坚固、精髓、坚实、高耸、具功德之须弥山,
Girirājā’pi nīcattaṃ jagāma jinarājino; ()
山王亦成卑下,于胜者王前;
§21
21.
Tassā’nupubbagambhīrasampuṇṇaguṇasāgare,
于彼渐次深广、圆满功德之海中,
Sāgaro’yaṃ paricchinno bindumattaṃ’va khāyati; ()
此大海显得有限,如一滴水而已;
§22
22.
Thāvarā’calapatthiṇṇapatiṭṭhāguṇabhumiyā,
于不动者、不可动摇之安立、确立功德之地,
Nopeti paṃsupathavī kalabhāgampi satthuno; ()
尘土大地于导师前,连微尘之分亦不及;
§23
23.
Cakkavāḷasahassāni sambādhikaḷitāni’va,
千轮围世界亦如狭窄拥挤,
Guṇalesānubhāvena dissanteravibandhuno; ()
依功德聚之威力,日月之障碍得以显现;
§24
24.
Anantāpariyantena guṇākāyena satthuno,
依导师无边无际之功德身,
Ākāso’mananto’pi antabhuto’va gamyate; ()
虚空虽无边际,亦如有边际而得知;
Evaṃ buddhaguṇānantāpariyantā acintiyā,
如是佛陀功德无边无际、不可思议、
Avāciyā’nopameyyā ahoacchariyabbhutā; ()
不可言说、无可比拟、稀有未曾有;
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāte navannamarahādiguṇānaṃ saṅkhepanayaparidīpo
如是,于名为梅达难德之行者所造、能施予一切诗人心喜悦之胜者史灯中,近因品第九,阿拉汉等功德之略说法光明
Sattavīsatimosaggo. · 第二十七 舍弃品。
§1
1.
Dhutanijjharacāmarānilena
以头陀清净之风
Sisire kūṭabhujehi gijjhakūṭe,
于寒冷时,在鹫峰山顶之肩,
Haribhudharahāridehadhāri
持有如狮子王项饰般之身者
Viharanto karuṇākaro kadāci; ()
悲悯者住时,某时;
§2
2.
Vasamāna masesabhikkhusaṅghaṃ
统摄一切比库僧团
Iha rājaggahanāmarājadhānyā,
于此名为王舍城之王都,
Varamaṇḍalamāla mānayassu
「请接受最胜花鬘」
Munirānandayanindamiccavoca; ()
「牟尼王欢喜地如是说」
§3
3.
Yati sampati sannipātayitvā
「彼时集合诸行者后」
Yatisaṅghaṃ yatirājamabruvī so,
「彼对行者僧团、对行者之王如是说」
Rucirañjalipūjitaṅghikañjo
「以美妙合掌供养足莲者」
Samayaṃ maññatha yassadāni bhante; ()
「诸尊者,现在请认为是时候了」
§4
4.
Atha kho sugato tato’higantvā
其时,善逝从彼处来,
Navasañjhāghanaraṃsivippakiṇṇo,
新暮时浓密光线散布,
Varamaṇḍalamāḷa motarittha
殊胜圆满曼陀罗已越过,
Ravi mandāramivodayā’calamhā; ()
如日轮从曼陀罗山之东山升起;
§5
5.
Tahi māsanamatthake nisinno
彼坐于座位顶端,
Migarājāriva kañcanācalagge,
如狮子王在金山顶峰,
Parisāsu visārado abhāsi
牟尼王在众会中无畏地宣说
Munirājā’parihāniyeca dhamme; ()
牟尼王与不退堕之法;
§6
6.
Abhinkhamiya’mbalaṭṭhikāyaṃ
世尊从彼城出发后
Viharanto bhagavā tato puramhā,
常住于安巴拉提咖
Navapallavamaṇḍitambasākhī
犹如芒果树枝以新叶装饰
Riva’nubyañjanacārurūpakāso; ()
以随好庄严其美妙色身
§7
7.
Itisīlapabhāvito samādhi
如是,以戒为基础修习的定
Saphalo cittapabhāvitā ca paññā,
有果,以心为基础修习的慧
Saphalā’ti pavattadhammacakko
有果,转起法轮者
Atha nālandamupāgamī sasaṅgho; ()
于是与僧团一起前往那烂陀;
§8
8.
Tahi mambavane yathābhirantaṃ
在那里的芒果林中随意而住
Viharantaṃ tamupecca theranāgo,
住于彼处者,长老龙前往
Makahītañjalimañjarika sirena
以头顶礼合掌之花鬘
Caraṇacanda mavandi sāriputto; ()
沙利子礼敬足莲
§9
9.
Sunisajja asajjamānañāṇaṃ
善安住不执着之智
Bhagavantaṃ pacuraṃ abhitthavanto,
多次赞叹世尊
Nadi sihanibho abhītavācaṃ
如狮子吼无畏之语
Bhagavā ca’bbhanumodi bhāsitaṃ taṃ; ()
世尊随喜彼所说
§10
10.
Kathayaṃ adhisīlacattapaññā-
在讲说中,增上戒、定、慧——
Paṭisaññuttakathaṃ tahiṃ vasitvā,
相应于彼之讲说,住于彼处后,
Yatisaṅghapurakkhato tato so
彼由行者僧团所尊敬之彼,
Agamā pāṭaligāmamuggadhīmā; ()
殊胜智者前往巴嗒厘村;
§11
11.
Muni pāṭaligāmupāsakānaṃ
牟尼为巴嗒厘村近事男们
Anukampāya sumāpite nivāse,
出于悲悯,于善建之住处,
Nivasaṃ savaṇañjalīhi peyyaṃ
以合掌恭敬之姿,世尊施予如衣服般可饮用之法甘露味
Vadhuraṃ dhammasudhārasaṃ adāsi; ()
施予殊胜之法甘露味
§12
12.
Acirāpagatesu’pāsakesu
当那些巴嗒厘村的近事男们离去不久后
Bhagavā pāṭaligāmikesu tesu,
世尊于彼巴嗒厘村民中,
Janasuññaniketanaṃ anañño
独自进入人已离去、空无一人的住处
Pavisitvāna akāsi sīhaseyyaṃ; ()
入内后作狮子卧;
§13
13.
Magadhādhipatissa bhupatissa
马嘎达国主宾比萨拉王
Nagaraṃ tatra sunidhavassakārā,
彼处之城,苏尼德与瓦萨咖拉
Sacivā tidasehi mantayitvā
二大臣与诸天商议后
Viya tasmiṃsamaye sumāpayanti; ()
于彼时如是善加营造;
§14
14.
Abhipassiya dibbacakkhunā taṃ
世尊以天眼见彼城已
Bhagavā’nanda mavoca hessate’daṃ,
告阿难言:'此将成为'
Ariyā’yatanaṃ vaṇippatho’ti
「圣者之住处」者,商道也
Nagaraṃ pāṭaliputtanāma maggaṃ; ()
城名巴嗒厘子,道路
§15
15.
Mithubhedavasena aggitovā
依夫妻分离之缘故,从火
Dakato pāṭaliputtasaññino kho,
从盗贼,对巴嗒厘子想者
Nagarassa kadāci antarāyā
城之障碍,某时
Muni vedehamuniṃ tayo’tya’voca; ()
牟尼对韦德哈牟尼三次说
§16
16.
Tadahe’vupasaṅkamiṃsu yena
「当日即前往」者,于彼日即前往。
Bhagavā tena sunīdhavassakārā,
「苏尼德与瓦萨咖拉前往世尊处」者,苏尼德与瓦萨咖拉二大臣前往世尊所在之处。
Jinapādakirīṭaphuṭṭhasīsā
「头触胜者足冠」者,彼等以头触礼世尊足顶,如触宝冠。
Abhisitte’va khaṇaṃ lasiṃsu’ ho te; ()
「彼等如受灌顶之刹那而光辉」者,彼等如王受灌顶之刹那般光辉显耀。
§17
17.
Thirasāraguṇena dhammarañño
「以法王之坚实功德」者,以世尊坚固如心材之功德。
Dhanudaṇḍeva ṭhitā nataṅakgayaṭṭhi,
「如弓杖立,身肢弯曲」者,彼等如弓杖般站立,身体肢节弯曲恭敬。
Tadubho savivā nimantayiṃsu
彼二人以言语邀请
Sugataṃ ajjatanāya bhojanena; ()
善逝以今日之食;
§18
18.
Adhivāsana massa te vidatvā
知彼之默许后
Paṭiyattehi paṇītabhojanehi,
以备办之殊妙食物,
Bhagavanta matappayuṃ sasaṅgaṃ
亲手供养世尊与僧团
Kamalāvāsanivāsagaṃ sahatthā; ()
住于莲华住处者;
§19
19.
Bhagavā’tha sunīdhavassakāre
世尊于是对苏尼德与瓦萨咖拉
Paribhutto apanītapattapāṇī,
已受用食毕、已撤钵与手
Anumodi nipīya dhammapānaṃ
饮用法饮后随喜
Pacuraṃ pītiphuṭantarā’bhavuṃ te; ()
彼等内心充满丰盛的喜悦
§20
20.
Anuyantajanehi dhammarañño
比库众为前导从彼处离去
Vajato bhikkhupūrakkhatassa tamhā,
从彼处出发,前有比库众相随,
Puthuloratalena yaṃ visālaṃ
因广大的普图洛拉德楞伽
Nagaradvāra manantaribabhuva; ()
城门之间无间隔;
§21
21.
Iti gotamabuddhapādaphuṭṭhaṃ
如是被果德玛佛足所触
Tadidaṃ dvāra mahosī gotamākhyaṃ,
此门成为大门,名为果德玛,
Tahi motari yattha kākakapeyyā
在彼处渡越,乌鸦与猴子可饮
Muni gaṅgākhyasavanti tuṅgavīci; ()
牟尼渡越名为恒河的河流,其波浪高涌;
§22
22.
Bahaḷā’nilabhaṅgavīcimālā-
被猛烈风所破之波浪花鬘所
Lulitāyā’ti gabhīraninnagāya,
摇动者,即甚深低下之流,
Ya manaṅgapabhaṅguro tarittha
彼于此处渡越了难以破坏意欲者,
Tayidaṃ gotamatitthanāma māsi; ()
此即名为果德玛渡处;
§23
23.
Sugato paratīrago’ghatiṇṇo
善逝已到彼岸、已渡瀑流,
Janataṃ passiya sāvakehi saddhiṃ,
与诸声闻弟子一起,见众人,
Taraṇattha mulumpakullanāvā
为了渡越,寻求木筏、浮囊、船只
Pariyesanta mudānagātha māha; ()
寻求者无偿地说偈曰:
§24
24.
Narasārathi yena bhumikantā-
人御者前往那大地边际——
Makuṭākārakuṭīhi nāvakāso,
以顶髻形状的小屋,无船只之处,
Upasaṅkami tena koṭigāmo
亿万村落以此而接近
Uditambhoru hu’pāhanappitaṅghī; ()
升起广大的日轮,压迫足底
§25
25.
Ahamasmi pabuddhasaccadhammo
「我是已觉悟真实法者」
Punaruppatti nacatthi me’ti vatvā;
说「我不再有后有」之后;
Tahi movadi vāsago tisikkhā-
彼处住者,于三学中受教;
Paṭisaṃyuttakathāya bhikkhusaṅghaṃ; ()
相应之说法,牟尼感动了比库僧团; ()
§26
26.
Muni nātikanāmagāmayāto
牟尼从名为那提咖的村落来,
Kathitānandayatindapuṭṭhapañho,
被阿难问及,已说了那提咖之问,
Paridīpayi dhammadappaṇākhyaṃ
阐明了名为『法镜』的
Pariyāyaṃ gatipaccavekkhaṇāya; ()
趣省察之法门;
§27
27.
Arahādiguṇakaroka mahesi
大仙人宣说阿拉汉等功德,
Viharaṃ tatrapi giñjakānivāse,
住于彼处,即揭嘉咖那住处,
Piṭakattayasaṅgahaṃ vasinaṃ
对通达三藏者
Adhisīlādikathaṃ kathesi bhīyyo; ()
更多地宣说了增上戒等之论。
§28
28.
Sugato pagato sabhikkhusaṅgho
善逝与比库僧团同行
Atha vesālipuriṃ purīnamaggaṃ,
尔时前往韦萨离城之城道
Tahi mambavane vasaṃ vasinaṃ
彼等住于芒果林中
Satipaññāparamaṃ abhāsi dhammaṃ; ()
宣说以念与慧为最上之法
§29
29.
Jinagandhagajo mama’mbapāli-
胜者象王今在我之芒果林
Gaṇikā ambavane’ni’dāni sutvā,
妓女庵婆巴离闻此
Abhiruyha payāsi bhaddayānaṃ
登上了吉祥车乘而出发,
Kucabhārātisamiddhabhattibhārā; ()
乳房之重担极为丰满充实;
§30
30.
Gaṇikā’tha katañjalinisinnā
犹如密实丰满乳房之重担所压迫者,
Ghanapīnatthanabhārarumbhīteva,
以如咖拉维咖鸟鸣叫般柔和之声,
Karavikavirāvamañjughoso
导师为彼女说甘美之法;
Madhuraṃ dhamma mabhāsi tāya satthā; ()
导师为彼宣说甘美之法;
§31
31.
Katabhattanimantanā pasādaṃ
已作食请后,从宫殿
Rasanādāmasarehi vāharanti,
以舌味之流运送,
Pavidhāya padakkhiṇaṃ munindaṃ
右绕牟尼主后,
Agamā haṃsavadhuva mandiraṃ sā; ()
彼女如鹅妃归宫殿;
§32
32.
Ahatāhatanīlapītaratta-
以未捶打与已捶打之青、黄、赤、
Sitamañjiṭṭhavirāgasāṭakehi,
白、茜草色、离染色之衣
Sunivatthasupārutā’bhirūḷhā
善着衣、善披覆、善乘
Suraputtāriva bhaddabhaddayānaṃ; ()
如天子之善车善乘;
§33
33.
Atha licchavirājarājaputtā
时诸离车王子
Upasaṅkamma paṇamma dhammarañño,
前往礼敬法王,
Nakharaṃsipabandhasindhutīre
于指甲光束连结之河岸
Samayuṃ maggaparissamaṃ nisinnā; ()
聚集坐于道路疲劳处;
§34
34.
Vilasiṃsu kiriṭabhiṅgamālā-
冠顶宝珠之鬘闪耀,
Viraḷā licchavikañjakosarāsi,
离车族女之粉堆稀疏,
Ravibandhavadhammabhākarena
为日亲法光所照,
Phuṭitā’dhaṭṭhitasilagandhasāli; ()
触及、压碎石榴与檀香;
§35
35.
Saphalīkatadullabhantabhāvā
彼等人使难得之有果实现,
Viphalībhutanimantānā janā te,
却使邀请成为无果。
Virajaṅghirajopisaṅgamoḷī
无尘垢、无染污、无混浊之聚集
Pura mārūḷharathā tato payāsuṃ; ()
城中魔军的战车从彼处败退;
§36
36.
Janalocanatoraṇākarāḷaṃ
世人眼目之门扉、可怖者
Avatiṇṇo vimalañjasaṃ sasaṅgho,
已降临、清净、直接、与僧团俱
Gaṇikāya gharaṃ mahesi pāto
大仙于清晨前往妓女之家
Caraṇakkantathalambujo jagāma; ()
足底柔软如莲花者前行;
§37
37.
Katabhojanasaṅgabhāvasāne
食已僧伽婆瓦结束时
Gaṇikā pañjalikā nisajja dhammaṃ,
伎女合掌而坐听法
Sunisamma sasāvakassa’dāsi
善听闻已与弟子俱
Sugatassa’mbavanaṃ samiddhasaddhā; ()
具足信心向善逝之芒果林
§38
38.
Muni rambavanaṃ paṭiggahetvā
牟尼受取芒果林后
Viharitvātahimeta deva dhammaṃ,
住于彼处为诸天说法
Kathayaṃ adhisīlacittapaññā-
在讲说增上戒、增上心、增上慧时——
Paramaṃ beḷuvagāmakaṃ jagāma; ()
至尊者前往贝卢瓦村;
§39
39.
Ahamettha vasāmi bhikkhave’ko
「诸比库,我将独自住于此处,
Samaṇhe’ttasahāyakehi tumhe,
你们应与同伴一起,
Upagacchatha vassa massamesu
在这些月份中度过瓦萨,
Muni vesālisamanatatotya’bhāsi; ()
牟尼从韦萨离附近如是说;」
§40
40.
Jitamārabalasasa beḷuvasmiṃ
「已战胜魔军者,在贝卢瓦」
Atha vassupagatassa ghorarogo,
「其时,入瓦萨者生起可怖之病」
Udapādi ca māraṇantikā’suṃ
「生起了近于死亡的」
Kaṭukā kāyikavedanā’tibāḷhā; ()
「剧烈的身体受,极其强烈」
§41
41.
Adhivāsanakhantipārago so
「彼忍受忍耐之彼岸者」
Sukhadukkhesu tulāsamo tadāni,
「于苦乐中如秤平等,于彼时」
Bhagavā avihaññamānarūpo
世尊身形安然无扰,
Adhivāsesi sato ca sampajāno; ()
具念且正知地默然受许;
§42
42.
Anapekkhiya tāva bhikkhusaṅghaṃ
尚未顾及比库僧团,
Idhu’paṭṭhākanivedanaṃ akatvā,
亦未向此处侍者作任何禀告,
Analanti mamā’nupādisesa-
『不渴望我的无余』——
Parinibbānapadaṃ sace labheyyaṃ; ()
『般涅槃之境,若我能得之;』
§43
43.
Vīriyena paṭippaṇāmayitvā
以精进回向之后,
Balavā’bādha malabbhayāpanīyaṃ,
有力者无病地获得可除去之物,
Paṭisaṅkharaṇārahaṃ visesaṃ
值得再造作的殊胜,
Samadhiṭṭhāya sajīvitindriyassa; ()
确立于命根之上;
§44
44.
Bhagavā’tha samādhi mappayitvā
世尊于是令定达到,
Paṭipassambhiya dukkhavedanaṃ so,
彼令苦受轻安,
Pavihāsi mahāvipassanāya
他进入了大观。
Nahi vikkhamhita vedanā punāsuṃ; ()
诸受不再动摇;
§45
45.
Ravibandhu vihārato’higantvā
月之亲族(月亮)升起之时,
Bahichāyāeraṇaṅgaṇappadese,
在外面、无尘垢之处,
Sunisajji susajajitā sanamhi
善卧、善敷设于床上,
Pariyuṭṭhāya lahuṃ gilānabhāvā; ()
超越了病患状态,迅速地;
§46
46.
Jitajātijarārujo nisīdi
已战胜生、老、病者坐下
Yahimānandatapodhano’ pagamma,
来到此处,阿难是苦行之财富
Tahi mañjaliko mayā sudiṭṭhaṃ
因此,曼嘉利咖被我善见
Khamanīyaṃ tava sāta miccavoca; ()
你的堪忍是可喜的、可爱的,如是说
§47
47.
Tava bāḷhagilānatāya bhante
尊者,因你的重病
Mama patthaṅghano viya’ttabhāvo,
我的手足如同瘫痪一般
Sakalāpi disā’nupaṭṭhahanti
「一切方位皆不现前」,
Napi dhammā paṭibhanti manti vatvā; ()
「诸法亦不现前于心」,如是说已;
§48
48.
Apicā’si mame’sa sāvakānaṃ
「又此乃我声闻弟子众之
Hadayassā’salavo nakiñcivatvā,
心箭,无有任何所有,
Bhagavā napanā’nupādisesa-
世尊不应般涅槃,愿无余
Parinibbāna padaṃ bhaje’ti bhante; ()
般涅槃之境,大德!」
§49
49.
Yamanantarabāhiraṃ karitvā
已作内外无别
Nanu cā’nandapakāsito hi dhammo,
岂非阿难已宣说此法
Gurumuṭṭhi tathāgatesu natthi
如来无师拳
Vada kiṃ patthayate mame’sa saṅgho; ()
说此僧团期待我何事
§50
50.
Adhunā’ha masīti vassikosmi
今我已八十岁
Parijiṇṇosmi tathāgatassa kāyo,
如来之身已衰老
Sakaṭaṃviya jajjaraṃ jarāya
「车辆因老朽而破败」
Bhiduro vattati vekhamissakena; ()
「愚者以混杂而转起」
§51
51.
Sanimittakavedanānirodhā
「从有相受之灭」
Upasampajja vimuttijaṃ samādhiṃ,
「证得解脱生之定」
Vihareyya yadā tadāttabhāvo
「彼时若住于此自体」
Vayadhammopi atīvaphāsuhoti; ()
「虽有坏灭法,亦极明净」
§52
52.
Adhunāga miva’ttadhammadīpā
「现在你们应当以自己为岛、以法为岛」
Bhavathā’naññaparāyaṇāttha tumhe,
「你们应当以自己为依归、不以他人为依归」,
Bhagavāvadi te’va sattamā’ti
「世尊对他们说了这第七句」
Samaṇā bhāvitakāya cittapaññā; ()
「那些沙门已修习身、心与慧」;
§53
53.
Punarāgami tattha vutthavasso
「度过雨安居后再次来到那里」,
Bhagavā jetavanaṃ mahāvihāraṃ,
「世尊前往揭德林大寺」,
Upagamma tadāni dhammasenā-
彼时,法军之将
Pati satthāra mavandi sāriputto; ()
沙利子礼敬导师;
§54
54.
Vividhiddhivikubbaṇaṃ vidhāya
施设种种神变之后,
Yatināgo muninā katāvakāso,
精勤之龙,被牟尼许可,
Tava pacchimadassananti vatvā
说『此为汝最后见面』后,
Nivuto pañcasatehi satthukappo; ()
与五百人俱,如师之威仪;
§55
55.
Abhinamma padakkhiṇaṃ karitvā
向世尊作右绕礼敬后
Bhagavantaṃ samupecca mātugehaṃ,
亲近世尊,前往母亲住处,
Janito’varake nipajjaka mañce
在出生时的卧床上躺下
Parinibbāyi tadā’si bhūmicālo; ()
般涅槃时,大地震动;
§56
56.
Atha kolitanāmatheranāgo
其后,名为果离德的长老龙象
Parinibbāyi tathā katāvakāso,
亦如是般涅槃,已作所应作,
Puna dhātusarīra mappayitvā
再者,未使界身显现,
Munikārāpayi cetiyāni tesaṃ; ()
牟尼令彼等建造塔庙;
§57
57.
Janalocanapīyamānarūpo
其形为众人眼目所喜见,
Muni vesālipuraṃ kamena patvā,
牟尼渐次到达韦萨离城,
Sunivatthasupāruto kulesu
善着衣、善覆护,于诸家族中
Cari piṇḍāya karī’va sericārī; ()
为乞食而行,如狮子行。
§58
58.
Bhagavā paribhuttapātarāso
世尊已食完早食
Bhavatā’nandadivāvihārakāmo,
尊者阿难欲日中住
Atha gaṇha nisīdananti vatvā
于是说『取坐具』后
Gami cāpālasamaññacetiyaṃhi; ()
前往名为恰巴拉的塔庙
§59
59.
Atha kho bhagavā nisidi yena
于是世尊坐于所往之处
Tadupaṭṭhākavaro’pagamma tena,
彼侍者中之最胜者前往彼处
Katapañjaliko nisidi vatvā
「合掌而坐」者,说已
Ramaṇīyaṃti udenacetiyampi; ()
「可爱」者,伍迭那塔也
§60
60.
Sugatassa panī’ddhipādadhammā
「善逝之神足法」者
Caturo bhikkhu subhāvitā suciṇṇā,
「四者,比库善修习、善行持」
Bahulīkaḷitā’ti cāha bhīyyo
「多作、多修习」者,牟尼更说
Muni tiṭṭheyya sace khameyya kappaṃ; ()
「若堪忍,可住一劫」者
§61
61.
Karuṇāparibhāvitāsayena
以悲心遍满意向者
Jitamārena tivāra mattamevaṃ,
已战胜魔者仅三次如是
Ujukaṃ muninā karīyamāne
牟尼正直地作时
Vipulobhāsanimittajappanamhi; ()
于广大光明相之念诵中
§62
62.
Pariyuṭṭhitamānaso riva’ñño
如同被缠缚心者之另一者
Kharamārena pamuṭṭhamānaso so,
彼被粗暴魔所失念心者
Na ca taṃ paṭivijjhi neva yāci
然而彼未洞察,亦未祈请
Bhagavā tiṭṭhatu yāvatā’yukappaṃ; ()
『世尊住世寿量劫』;
§63
63.
Vaja kaṅkhasi yassadānikālaṃ
『汝去吧,阿难,汝犹豫者,今正是时』
Pahitā’nandatapodhano’tivatvā,
如是说已,『苦行财已舍』,
Vasavattivasikato muhuttaṃ
自在力自在者,须臾间
Avidūramhi nisīdi rukkhamūle; ()
于不远处,坐于树根下;
§64
64.
Upagañchiya bodhaneyya bandhu
应前往觉醒亲族
Bhagavā yena pamatta bandhu tena,
世尊前往放逸亲族之处
Bhujagoriva bhuttanaṅgalena
如蛇已吞食犁杖
Abhimānena anonataṅgayaṭṭhi; ()
以慢而不弯曲身杖
§65
65.
Ajapālasamaññino kadāci
某时名为阿迦巴喇者
Uruvelāya vaṭaddumassa mūle,
在伍儒韦喇榕树根处
Katakicca? Tayā katā paṭiññā
「已作所作」者,你所作的承诺
Likhitā vattati cittapotthake me; ()
已书写,存在于我的心册中;
§66
66.
Samaṇā tava sāsanā’va tiṇṇā
沙门们已渡过你的教法
Adhunā dhammadharā’nudhammacārī,
现今持法、随法而行,
Paṭipattiratā bahussutā ca
乐于实践、多闻,
Suviyattā suvisāradā vinītā; ()
善巧明了、善于辩说、已调伏;
§67
67.
Paṭisiddhaparappavādivādā
禁止外道论者之论
Sahadhammena sapāṭihāriyaṃ te,
彼等以如法、具神变
Kathayanti kathāpayanti dhammaṃ
说法、令说法
Parinibbātu tato bhavantya voca, ()
尊者言:『愿从彼般涅槃』
§68
68.
Pariniṭṭhitasabbabuddhakicco
已完成一切佛事
Munirevaṃ samudirite tivāraṃ,
牟尼如是三度宣说
Analanti nirālayo bhavesu
「无依」者,于诸有中无所依止。
Tadū’(pacchandasikaṃ) nisedhanāya; ()
此乃为遮止欲求之故。
§69
69.
Appossukko samāno viharatu kalimā ho timāsaccayena
「愿彼无事者安住,三月期满后,污垢将生」。
Saccālokappakāso durita tamahido pañcatāḷisavassaṃ;
「真谛光明之显现者,破除恶暗者,四十五年间」。
Sammā khīṇassineho tibhuvanabhavane dhammarājappadīpo
「正断尽爱著者,三界有宅中之法王灯」。
Nibbāyissatya’bhāsi tadahani vijahañcā’yu saṅkhāravegaṃ ()
「将般涅槃」,彼于当日舍弃寿行之势力。
§70
70.
Cāpāle cetiye’vaṃ vijahati satiyā sampajaññenavāyu-
在遮巴拉支提,如是以念与正知舍弃寿行,
Saṅkāre bhūmicālo bhavi paṭupaṭahārāva gambhiraghoso,
大地震动,发出如击鼓般深沉响亮的声音,
Gajchiṃsu vijjurājibhujasatapahaṭā sukkhajimūtabheri
干燥的云鼓被百臂闪电击打而鸣响,
Loko sokandhakāre paripati janito bhiṃsano lomahaṃso; ()
世间陷入悲伤黑暗中,生起恐怖与毛骨悚然;
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato āyusaṅkhārossajjana pavatti paridīpo aṭṭhavīsatimo saggo.
如是,由名为美德难德的行者所造,能令一切诗人心生欢喜之因,在《胜者史灯》中,近因部分,世尊舍弃寿行之发生的阐明,第二十八品。
§1
1.
Yenā’nando vasati bhagavā tena gantvā nisinno
世尊前往阿难所住之处,坐下,
Pādambhoje sumahiya suhebaddhamuddhāñjalihi,
以善系缚、高举之合掌,礼敬足莲:
Bhante sukkhāsati ca elitā hiṃsano lomahaṃso
「尊者,干燥之大地被摇动,恐怖、身毛竖立
Jāto kasmā vasumativadhū sampavedhītya’pucchi; ()
生起,何故大地女震动?」如是问;
§2
2.
Heṭṭhā’kāse balavapavane vāyamāne kadāci
「下方虚空中,强力之风吹动时,
Vātaṭṭhā yā salilapathavī taṭṭhitā paṃsubhumi,
由风支持之水地、立于其上之尘土地,
Saṅkampante yatharivatari lola kallolamāli-
如河流般摇动,动摇不定,波浪环绕——」
Majjhotiṇṇā pathavicalanaṭṭhāna mānanda ce’taṃ; ()
「中等」者,曼德,此是地动之处。
§3
3.
Appekacce samaṇa samaṇabrāhmaṇā appamāṇā
有些沙门婆罗门,无量
Āposaññā sukhumapathavi bhāvitā santi yesaṃ,
水想已修习者,彼等于细微地
Pattābhiññā paricitavasī te samāpattilābhī
已得神通,已熟练自在,彼等得定者
Kampentīmaṃ tadapi bhavate bhūmicālassa ṭhānaṃ; ()
震动此,此亦成为地动之处。
§4
4.
Gabbhokkanto bhacati ca yadā sampajāno satova
入胎时,及当正知、具念者出生时
Gabbhasmā nikkhamati carime attabhāve tadāpi,
从母胎出生于最后有身时,此大地亦震动;
Sambodhiṃ vā purisanisaho bujjhate kampate’yā
当人中雄狮觉悟正自觉,此大地亦震动;
Ete dhammā samaṇa mahato bhumicālassa hetu; ()
沙玛那啊,这些法是大地震动之因;
§5
5.
Buddho hutvā bhuvananayano dhammacakkaṃ pajānaṃ
成佛后,世间导师为众生转法轮时,
Saṃvattetī vijahati yadā cā’yusaṅkhāravegaṃ,
以及舍弃寿行势力时,
Kampatye’sāpathavi phusate khandhanibbānadhātuṃ
此大地震动,当触及蕴般涅槃界时。
Ānande’te mahatipathavikampanatthāya hetu; ()
「阿难,此等为大地震动之因」
§6
6.
Tabyāsenabbigatahadayā’nandamānandatheraṃ
以此方式安慰了心中充满悲伤的阿难长老
Assāsetvā uparupari so desanaṃ vaḍḍhayitvā,
安慰之后,更进一步增广开示
Ānandā’haṃ karahacivasiṃ yassa nerañjarāya
「阿难,我曾住于尼连禅河」
Najjā tire jitajalamucassā’japālassa mūle; ()
「河岸边,战胜水魔的阿迦巴拉树根下」
§7
7.
Tatrā’gantvā phusatu bhagavā khandha nibbānadhātuṃ
「到达彼处,世尊将触证蕴涅槃界」
Issāmāyāmalinahadayo pāpimā iccavoca,
「心为嫉妒、虚伪、垢秽所染的恶魔如是说」
Laddhokāso punarapi kamamaṃ evamevā’bhiyāci
「得到机会后,再次以同样的方式向我乞求」
Ajjā’sīnaṃ paramarucire pya’tra cāpālacetye; ()
「『今日坐于此极为殊胜的遮巴拉支提』」
§8
8.
Apposasukekā tvamiha kalimā hohi māsehi tīhi
「『汝在此少有疾病,于三个月中成为无病者』」
Khandhānaṃ nibbuti bhagavato hessatī’ccetamatthaṃ,
「『世尊诸蕴的寂灭将会到来』——此为其义」
Ārocentena hi kasatimatā samapajaññena bhikkhu
「以此向具有正知、具有念的比库宣说」
Ossaṭṭho me jitanamucinā cā’yusaṅkhāradhammo; ()
「我已舍弃寿行法,由胜者所释放;」
§9
9.
Evaṃ vutte caraṇakamalacanda mānandathero
如是说已,阿难长老礼拜足莲月,
Natvā bhante bahujanahitatthāya tiṭṭhā’yukappaṃ,
「世尊!为众生利益故,请住寿一劫,」
Vatatikkhattuṃ paramakaruṇācodito yācidāni
如是三次恳请,被最上悲悯所驱使而今乞求,
Nā’yaṃ kālo bhavati sugataṃ yāvanāyi’cca’voca; ()
「此非时也,善逝!」如是说已;
§10
10.
Sambodhiṃ tvaṃ yadi bhagavato saddahanto’si kasmā
「汝若信受世尊之正觉,为何」
Nippīḷesī dasabala manullaṅghanīyā’bhilāpaṃ,
十力者压制了不可逾越的言说,
Tasmiṃ tasmiṃ sati bhagavatā ka yamāne nimitte
当世尊在彼彼相现起时,
Tumheve’taṃ viya kalimatā dukkatañcā’paraddhaṃ; ()
如同你们一样,因污秽而犯下恶作;
§11
11.
Yāceyyāsi yadi dasabalaṃ ce paṭikkhippa vācā
若你向十力者乞求,而彼拒绝之语,
Satthā’datte tava tatiyakaṃ vippayogo piyehi,
导师未给予你,第三次与所爱者别离,
Naṇvā’kkhāto samaṇa paṭigacceva me saṅkhataṃ yaṃ
沙门啊,岂非已说,我所造作者必回归于我
Jātaṃ bhūtaṃ avipariṇataṃ taṃ kuto’ pe’ttha labbhā; ()
「已生、已成、未变异者,从何处于此可得?」
§12
12.
Ekaṃsenā’vitathavacasā saccasandhena cāyu-
「以一向不虚妄语、以真实结合,寿命—
Saṅkhāro’ hīyati bhagavatā vyākatā’nanda bhikkhu,
诸行正在衰减」,世尊对阿难比库如是宣说,
Yāsā vācā yathariva chiyāmuttakhāṇo tathā taṃ
「如同已挖掘之井穴,那语言亦如是,
Paccāgacche napunavacanaṃ jīvitārakkhahetu; ()
为守护生命之故,不应再返回言说。」
§13
13.
Evaṃ vatvā sapadi sugato gandhanāgindagāmī
如是说已,善逝即刻前往香象村。
Yenāraññaṃ vipulamalakāsāravesāliyaṃ so,
彼世尊前往韦萨离广大阿拉咖萨拉林中,
Kūṭāgāraṃ tadavasariyā’nandatherena saddhiṃ
与阿难长老一同抵达重阁讲堂,
Iccābhāsī samaṇaparisaṃ sannipātehi sīghaṃ; ()
如是说道:『速速召集沙门众会!』
§14
14.
Evaṃ bhante lapitavacano sokasallena viddho
『如是,世尊!』如是被告语之具寿,为忧愁之箭所刺,
Sohā’yasmā vasigaṇa mupaṭṭhānasāḷāya māsuṃ,
于侍者堂中,一月之间,召集瓦西族群众,
Rāsikatvā mahitacaraṇo’pāhano tassa kālaṃ
集合已,向彼大德足下禀告其时。
Ārocesi gamiya bhagavā pīṭhikāyaṃ nisajja; ()
世尊坐于座上,告知了应前往之处;
§15
15.
Āmantetvā samaṇaparisaṃ bodhipakakkhe bhavā me
召唤沙门众后,世尊说:『诸比库,于我有诸菩提分法,
Yete dhammā sayamadhigatā desitā sādhukaṃ vo,
凡此等法,乃自证得而善说于汝等,
Uggaṇhitvā yathariva siyā sāsanañcaddhanīyaṃ
应善受持,如理修习,使教法得以久住,
Bhāvetabbā suparihariyā sevitabbā’ti vatvā; ()
应修习、应善护持、应奉行。』如是说已;
§16
16.
Nibbāyissatya’vaca bhagavā accayenā’cirena
世尊言:『我将于不久之后般涅槃。』
Temāsānaṃ bhuvanabhavanu’jjotapajjotarūpo;
彼诸座之光明,如同照耀世间生起之灯炬;
Tumhe sampādayatha samaṇā appamādena sabbe
汝等沙门众,皆应以不放逸成就此事。
Saṅkhārā yaṃ samudayamayā lakkhaṇabbhāhatā’ti; ()
诸行者,彼等由集所成,为相所击。
§17
17.
Pubbaṇhe so karakisalayā’dhāna’viṭṭhānapatto
清晨时,彼导师已达手指嫩芽般安置展开之状态,
Patto satthā pacuracaraṇo cīvaracchannaganto,
已达者、导师,众多随行者,以衣覆身而行,
Gattobhāsāruṇitaparikhāvīthipākāracakkaṃ
身光照耀,令护城河道、城墙、城轮呈红色。
Cakkaṅkeha’ṅkitapadatalassālivesālināmaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
其足底以轮宝等相庄严,名为沙离韦萨离者;()(双连结)
§18
18.
Āhiṇḍitvā tahi manugharaṃ piṇḍa manvesamāno
游行于彼等人家,寻求钵食
Pacchābhattaṃ bhuvananayano locanindīvarehi,
食后,以世间眼目之青莲花眼
Taṃ vesāliṃ dviradagatimā’nanda nāgāpalokaṃ
如象王之步伐,阿难,以龙象回顾
Oloketvā ida mavaca me pacchimaṃ dassana’nti; ()
回顾彼韦萨离,对我说此为最后一见;()
§19
19.
Tambhāṭhānā nayanasubhagaṃ sevito sāvakehi
从彼处,为诸弟子所侍奉,眼目悦意者
Bhaṇḍaggāmāṭavi mavasaṭo diṭṭhivādībhasīho,
住于班达村林中的见论狮子
Nicchāretvā sarasamadhuraṃ dhammagambhīraghosaṃ
发出甘美悦耳、深奥法音的吼声
Taṇhākhīṇā mamapunabhavo bhikkhave natthya’bhāsi; ()
『诸比库!渴爱已尽,我的再有已不存在』
§20
20.
Tisso sikkhā pariharatha vo sādhukaṃ bhikkhave’ti
『诸比库!你们应善加守护三学』
Evaṃ vatvā matibhagavatibhattubhūto sayambhu,
如是说已,具大智慧、自成就者、众生之主
Tamhāgāmā punarupagamī hatthigāma’mbagāmaṃ
从彼村再前往象村、庵婆村
Jambuggāmaṃ vamitagamano hatthivikkantigantā; ()
从阎浮村吐出所行,如象王之步伐而去;
§21
21.
Patvā bhogāyatana manaso bhoganāmaṃ subhikkhaṃ
到达财富之处,心之财富名为善食,
Nibbhogo so nagaramaparaṃ bhāratibhatturūpo,
彼无财者,另一城市,如婆罗德之夫形相,
Cittābhogaṃ kurutha samaṇā sādhukaṃtaṃ suṇātha
诸沙玛内拉应作心之财富,善听此,
Desissāmī’tya’vadi caturo vo uḷārāpadese; ()
『我将说』如是说四种殊胜之处;
§22
22.
Eso dhammo bhavati vinayo sāsanaṃ satthu cedaṃ
此是法,此是律,此是导师之教
Abbhaññātaṃ vata bhagavato sammukhā me sutanti,
「确实已被世尊当面所知,此为我所闻」者,
Sakkhīkatvā yadi vadati maṃ bhikkhave koci bhikkhu
「诸比库,若有任何比库作证而如是说我,
Nādatabbaṃ tadadhivacanaṃ nappaṭikkositabbaṃ; ()
「不应呵责彼之言说,不应反驳;
§23
23.
Pakkhittānaṃ mama tipiṭake tappadabyañjanānaṃ
「于我所安立之三藏中,彼等句与文字,
Yaṃyaṃṭhānaṃ avatarati saṃdissate niddhamettha,
「无论何处所显现,于彼处可见其确定,
Gantabbaṃ vo sugahitamidaṃ bhāsitaṃ bhikkhunoti
「汝等应前往,此为善受持之所说,诸比库」
Chaḍḍetabbaṃ kavacanamitaraṃ duggahītanti no ce;()
「应舍弃此咀嚼物,其余者为恶受持」,若非如此;
§24
24.
Āvāse yo viharati mahābhikkhusaṅgo amutra
「于彼住处,有大比库僧团住」,
Therā bhikkhū tipiṭakadharā theravaṃsaddhajā ye,
「长老比库们,持三藏者,长老传承之信受者,」
Yvābhiññāto paṭibalataro bhikkhu vā sammukhā me
「凡于我面前,有名望者、有能力者、比库,」
Tesaṃ tesaṃ idamavagataṃ suggahītatti vutte; ()
「对彼等彼等,此已了知,为善受持」,如是说时;
§25
25.
Otāretvā tadapi vinaye satthu suttābhidhamme
「将彼亦引入律中、导师之经与阿毗达摩中」
Saṃsandantaṃ yadipana paṭiggaṇhitabbaṃkata na noce,
「若有相合者,应当受持;若无,则不。」
Cattāro me itivibhajite nippadesāpadese
「你们应当受持我所说的这四种分别之无过失处与有过失处。」牟尼如是说,彼常远离诤论之执取。
Dhāreyyātha’bruvi muni ranādhānagāhī sadā vo; ()
牟尼常为汝等说道:『汝等应当持守,执取战场[Pali: ranādhānagāhī,或指「把持战阵」]者;』
§26
26.
Patvā pāvāpuravara matho’ropitakkhandhabhāro
到达殊胜的巴瓦城后,卸下肩上的重担,
Ambāraññe viharati mamaṃ dhammarājāti sutvā,
住在芒果林中。听闻「法王在此」后,
Tibbacchando javanamatino dassanassādanamhi
生起强烈的意欲,心念迅速,为了见面的喜悦。
Cundo gantvā caraṇakamalaṃ vandi kammāraputto; ()
铁匠之子准德前往礼敬足莲,
§27
27.
Sammādhammassavaṇapasuto ekamantaṃ nisinno
专心听闻正法,坐于一面,
Sotāpanno paṭhamadivase dassanenevasatthu,
于第一日仅以见导师即成入流者,
Buddhaṃ paññābhagavatipatiṃ svatanāyā’bhiyācaṃ
向慧主世尊佛陀请求翌日供养,
Cando pubbācalamiva gharaṃ pāvisi cundanāmo; ()
名为准德者如月升东山般进入家中,
§28
28.
Sampādetvāgahapati bahuṃ tāyaratyā’vasāne
居士于彼夜终备办众多供品
Khajjaṃ bhojjaṃ sumadhutaraṃ sūkaraṃ maddavampi,
「副食、主食、极美味、易消化、柔软,
Pakkhittojaṃ pacuravibhavo ñāpayī dhammarañño
已备妥、丰盛,法王已告知:『世尊,现在是时,食已备办。』」
Kālo bhante’tarahi bhagavā niṭṭhitaṃ bhojananti; ()
「世尊,现在是时,食已备办。」
§29
29.
Sālakkhandhāyatabhujayugo muggavaṇṇaṃ gahetvā
「肩如沙罗树干、臂长而匀称、身色如绿豆,取
Pattaṃ pattatthavikapihitaṃ pakkanigrodhavaṇṇaṃ,
钵——钵中盛满所需之物、色如熟尼拘律果,
Acchādetvā parivutavasi cīvaraṃ paṃsukūlaṃ
披覆尘堆衣——围绕身体之衣。」
Pāsādabbhantara mabhiruhī tassa sovaṇṇavaṇṇo; ()
登上宫殿内部,其金色光辉;
§30
30.
Bālādiccori’va dasabalo tāva pubbācalagge
十力者如初升之日轮,于东方山顶
Paññattasmiṃ ratanakhavite bhaddapīṭhe nisajja,
坐于已设置、以宝石装饰的吉祥座上,
Āmantetvā jitadhanapatiṃ cundamādiccabandhu
召唤战胜财主的准德——日亲
Satthāraṃ tvaṃ parivisiminā maddavenātya’bhāsi; ()
以极柔软、谦恭的语言对导师如是说:
§31
31.
Santappetvā sugatapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ sahatthā
亲手供养以善逝为首的比库僧团,使之满足
Maṃsaṃ sobbhe nikhaṇiya tato satthubhuttāvasesaṃ,
将肉埋于坑中后,以世尊食余之物,
Bhatyā dhammassavaṇnirataṃ bodhayitvāpayāsi
唤醒热衷于闻法之妻,令其前往。
Pūro paṅkeruhamiva jino cundakammāraputtaṃ; ()
胜者如莲花出于泥中,准德铁匠之子亦然。
§32
32.
Bāḷhābādho balavakaṭukā vedanā tassa bhattaṃ
世尊食彼食后,生起极重之病,强烈剧苦之受,
Bhuttāvissā’bhavi bhagavato rattapakkhandikā’si,
血痢发生。
Vikkhambhetvā tamapi satimā sampajāno’vidūre
具念、正知者于不远处抑制了彼病。
Maggotiṇṇo muni rupagamīrukkhamūlaṃ kilanto; ()
「道路」者,牟尼渡过道路,前往树下,疲倦。
§33
33.
Paññāpetvā catuguṇamupaṭṭhākathero adāsi
「敷设」者,长老敷设四折之衣,给予。
Yaṃ saṅghāṭiṃ narahari tahiṃ vissamatto nisajja,
「彼桑喀帝」者,人中狮子在彼处休息疲劳而坐。
Gantvā’nandā’hara sarabhasaṃ tvaṃ pipāsāturassa
「前往阿难取来」者,汝速速取来饮水给彼渴苦者。
Pānīyyaṃ me nikhiladarathā nibbutassetya’bhāsī; ()
「饮水给我」者,一切疲劳已息灭者如是说。
§34
34.
Yasmā bhatte sakaṭasatasañcārasambhinnamaggā
「因为在食物」者,因为百辆车行走而道路破坏。
Gorūpānaṃ vigaḷitaṭī siṅgasaṅghaṭṭaṇena,
牛群脱落的蜱虫因角相撞而落下,
Cakkacchinnā kalalakalusībhutasantattavāri
车轮切断,水流因污泥浊物而混浊不堪,
Nālaṃ pātuṃ salilamadhunā kunnadi sandate’dha; ()
此处流淌的水不适合饮用,现在无法饮用;
§35
35.
Accāsanne kakudhaviṭapīmūlasaṃsaṭṭhakulā
附近的咖咖达树枝根部聚集的家族,
Vātakkhittā’malajalakaṇā sātasitodapuṇṇā,
风吹来的清净水滴,充满清凉冷水,
Sakkā bhante savati kakudhāsindhu gattāni sīkiṃ
尊者,萨瓦提的咖咖达河水可以洗浴肢体。
Kātuṃ pātuṃ dharaṇiramaṇi baddhahārābhirāmā; ()
为作为饮,大地之乐者以系缚璎珞为乐;
§36
36.
Evaṃ vutte puna bhagavatā codito pattahattho
如是说已,复为世尊所劝,持钵在手
Patvā’nando kalalavisamaṃ kunnadītitthamāsuṃ,
阿难到达混浊不净的昆那地河渡口,
Netvā sitodaka malulitaṃ nimmalaṃ sandamānaṃ
取来冷水,浊污已净,清净流动
Ñato bhante pivatu bhagavā’tyā’ha buddhānubhāvo; ()
『尊者,愿世尊饮』如是说,佛之威力;
§37
37.
Tasmiṃkāle samitatasiṇaṃ rukkhamūle nisinnaṃ
彼时,渴已止息,坐于树根下
Naṃ disvāna’ṅkusanisitadhī pukkuso kamallaputto,
见彼之后,具有象钩般锐利智慧的马喇子普咖萨
Pabyākāsika paṭutarasamāpattiyākittanena
以露地住者、更胜定之宣说
Āḷārassā’dhikavupasame attano’bhippasādaṃ; ()
对阿拉喇之更胜寂止,表达自己的净信;
§38
38.
Gajjantisvā’sanisu parito niccharantīsu jātu
「当雷声在周围轰鸣,闪电不断迸发之时
Vijjummālāsu ca galagalāyantiyā vuṭṭhiyāhaṃ,
当电光闪耀、大雨倾盆而下之时,我
Saññibhuto nanu khaphasamāpattiyā santavitto
岂非以空无边处定而住,寂静安稳?」
Nā’ssosiṃ bho sutikaṭuravaṃ nāddasaṃ rūpavāha; ()
「尊者,我未曾听闻产妇的痛苦之声,亦未曾见色之流转;
§39
39.
Vuttaṃ sutvā’matarasahīraṃ uddharitvāna dhīmā
听闻所说之后,智者提起了另一种宝藏,
Saddhābījaṃ panihita kamathā’ḷārakālāmakhette,
将信之种子置于咖拉玛田中,如同耕作一般,
Yebhuyyenā’samacupasame siṅbhīvaṇṇe pasanno
大多数时候,于寂止与平静中,对狮子色生起净信,
Datvā buddhaṃ saraṇa magamā sāṭakaṃ siṅgīvaṇṇaṃ; ()
将狮子色之衣布施后,我归依佛陀为依怙;
§40
40.
Tattaṅgārodaramiva tamaṅgīrasaṅgopanītaṃ
如同炽热炭火之腹,那被安吉拉萨所守护者」
Vatthaṃ vītaccika mabhinavaṃ siṅgivaṇṇaṃ rarāja,
衣无垢秽、崭新、角质色,光耀辉煌,
Pacchā paccuttariya kakudhāsindhu majjhogahetvā
后披上衣,取中间部分置于肩峰之上,
Ambāraññaṃ tahi mavatarī sakyasiho sasaṅgho; ()
释迦狮子与僧团一同进入芒果林;
§41
41.
Saṅghāṭiṃ patthariya sahasā cundatherena mañce
准德长老于床座上迅速铺展桑喀帝,
Paññattasmiṃ sapadi samadhiṭṭhāya vuṭṭhānasaññaṃ,
既已铺设,即刻确立起立之想,
Accadhāyā’dhikakilamatho so sato sampajañño
彼具念正知者,因过度疲劳而躺卧
Pāde pādaṃ bhavabhayabhido sīhaseyyaṃ akāsi; ()
足对足,破除有怖畏者,作狮子卧;
§42
42.
Āmantetvā niravadhidayo thera mānandanāmaṃ
呼唤无量慈者,名为阿难的长老
Dve me laddhā samasamaphalā piṇḍapātā visiṭṭhā,
我得此二等同果报的殊胜钵食,
Sandeho yo karabhavi siyā cundakammāraputta-
若有疑惑生起,准德铁匠之子
Sse’vaṃ vatvā pariharatu tañcāha me accayena; ()
如是说已,请护持彼,且于我死后告之;
§43
43.
Tamhā khīṇāsavaparivuto bhuripañño hirañña-
因此,漏尽者围绕,广慧者,金色
Vatyā najjā vijanapavanaṃ pārime tirabhāge,
在瓦提亚河对岸远离之地、有风吹拂之处,
Phullaṃ sālabbana mavasarī kosiṇārāna maggaṃ
沙罗树林盛开,通往国萨拉人之道,
Mallānaṃ so suravanasiriṃ rājadhānyā’vidūre; ()
在马喇人之王都不远处,具天林之荣耀;
§44
44.
Ānandenā’ nadhivaravaco coditeno’ pacāre
由阿难——彼具最胜语者——所劝请而行近,
Paññantasmiṃ tathaṇayamakassālarukkhantarāḷe
在所铺设之双沙罗树间,
Mañce paññāsatiparimukho uttarādhānasīse
于床座上,头向北方,面向五十(比库众)
Katvā pādoparipada manuṭṭhānaseyyaṃakāso ()
作了足上足之卧,不起之卧处
§45
45.
Sitacchāyā vigaḷitarajodhūsarā sabbaphāli-
清凉之荫,离尘垢,一切枝
Phullā bhantī jaṭitaviṭapakkhandhamūlā’ ññamaññaṃ,
盛开,摇动,结发之枝干根,互相
Saṅkiṇṇālī sapadi yamakassālasālā visālā
交缠之蔓,顷刻间,双娑罗树,广大之娑罗树
Dissante’vaṃ vakulatilakā’sokacampeyyasākhī; ()
如是显现,瓦古腊、提腊咖、阿首咖、占贝亚之枝
§46
46.
Naccaṃ gītaṃ vividhaturiyaṃ vattate’dāni dibbaṃ
舞蹈、歌唱、种种乐器,今正演奏天界之
Dibbaṃ cuṇṇaṃ malayajamayaṃ dibbamandāravāni,
天界的香粉,产自马拉耶山,天界的曼陀罗花,
Passā’nandabbikacayamakassālapupphānya’kāle
看啊,阿难!大量的帕萨花、比咖花、阿咖萨花、沙喇树花,在非时节中
Samūjāye’vahi bhagavato antalikkhā patanti; ()
如同聚集一般,从虚空中降落于世尊身上;
§47
47.
Ete brahmāmaranaraphaṇī cāmaracchattahatthā
这些梵天、魔、人、蛇神,手持拂尾、伞盖,
Mālāmālāguḷaparimalaṇḍupadīpaddhajehi,
以花鬘、花球、香料、香粉、灯盏、旗帜,
Channaṃ tāḷāvacarabhajitaṃ maṅgalāgārabhutaṃ
以六十种乐器的演奏与歌唱,成为吉祥之宫殿。
Jātikkhettaṃ nanu bhagavato kevalaṃ pūjanāya; ()
阿难,诞生地难道仅仅是为了对世尊的礼敬吗?
§48
48.
Ānande’vaṃ satipi bhagavā tāvatā sakkatovā
阿难,即使如此,世尊也因此而被尊敬
Sammā tesaṃ nacagarukato namānito pūjitovā,
但并非被他们正确地尊重、恭敬、礼拜、供养
Yo kho dhammaṃ carati samaṇo’ pāsako vā’nudhammaṃ
凡依法而行的沙门或近事男、近事女,随顺于法
Bhatyā so maṃ paramavidhānā kamānaye pūjayeti; ()
他以最高的方式恭敬地供养我
§49
49.
Amhe tasmātiha paṭipadaṃ suṭṭhu dhammānudhammaṃ
因此我们在此应当善行道迹,随顺于法
Sampādemā’tya’vaca muni vo sikkhitabbañhi evaṃ,
「『应当成就』者,牟尼如是说『汝等应当学』,
Dhammāssāmiṃ sapadi purato vījamāno samāno
「法主在前,如同正在被检验一般,
Hatthicchāpo yathariva ṭhīto theranāgo’pavāno; ()
「长老龙象伍波瓦那,如同持象钩者站立;
§50
50.
Mallānaṃ kho nagaravarato yāvatā sāladāyaṃ
「从马喇城至沙喇树林之间,
Rāsibhūtā’surasuravarabrahmarājūhi yasmā,
「因为天人、阿苏拉、殊胜梵天王众聚集成堆,
Daṭṭhuṃ buddhaṃ dasabaladharaṃ khittavālaggakoṭi-
「为了见持十力的佛陀,投掷发尖之量
Mattaṭṭhāne dasadasahi vā natthya’phuṭṭhappadeso; ()
在适当之处,以十个十个(手指),无有未触及之处;
§51
51.
Kandantīnaṃ pakiriya sake kesapāse ca bāhā
哭泣者们散乱自己的发束,以及双臂
Paggaṇahitvā sirasi pathavisaññinīdevatānaṃ,
握持后置于头上,地想念天人们,
Jhāyantīnaṃ bhuviparipatantīna mujjhāyinīnaṃ
禅修者们在地上辗转,昏迷者们
Dento’kāsaṃ apanayi parañceḷhakeno’pavānaṃ; ()
给予空间,以其他衣服移除覆盖物;
§52
52.
Saṅkhārānaṃ khayavaya manāgāmino vītarāgā
诸行之灭尽衰败,不来者,离贪者
Devabrahmā sumariya yathevi’ndakhīlācalaṭṭhā,
天人与梵天众,如同因德拉柱与山岳般坚固地忆念,
Nāmhe bhante’tarahī viya vo accayenātya’vocuṃ
「尊者们,我们现在不会如同您们那样因过失而说」,
Passissāmā’yati miga manobhāvanīyepi bhikkhū; ()
「我们将得见」,即使是心意可喜的比库们如鹿一般;
§53
53.
Jātaṭṭhānappabhutika midhānandaṭhānaṃ catukkaṃ
从出生处开始的,在此即阿难处,四组
Puññakkhettaṃ bhuvi bhagavato sabbhisaṃvejaniyaṃ,
福田,在大地上世尊的一切随喜处,
Addhā saddhāvisadahadayā sādhavo cārikāyaṃ
确实,信心清净心意的善人们在游行中
Āhiṇḍantā pavurakusalaṃ tatrapatvā viṇanti; ()
「游行者们到达那里后,请求最上善巧。」
§9
9 54.
Puṭṭhassevaṃ kathamapi mayaṃ mātugāmesu bhante
「世尊,当被问及『我们对于女人应当如何行持?』时,无量智慧的难德长老如是说:」
Vattissāmā’tyamitamatimā’ nandatherassa’bhāsi,
「『你们不应作那种禅思、那种言说。」
Tannijjhānaṃ tadabhilapanaṃ mākarothāti tumhe
「若如是,你们应当念现前、守护六门。』」
Evaṃsante satiparimukhā hotha chadvārarakkhā; ()
如是则应以念为首,守护六门;
§55
55.
Puṭṭhassevaṃ maya mutusamuṭṭhānarūpāvasiṭṭhe
若有人如是问我:「除去心生色与时节生色之外,
Vatteyyāmhe tavanirupame rūpakāye kathannu,
我等应如何说明汝无比之色身?」
Mākho tumhe bhavatha munino dehapūjāvidhāne
汝等莫于牟尼身体供养之法中懈怠,
Sakhyāpārā upari ghaṭathā’hā’savānaṃ khayeti; ()
应尽力于友谊之彼岸,即诸漏尽之上努力。
§56
56.
Saṃvijjante bhagavati idhānanda bhīyyopasannā
阿难,于世尊处,此处有更多亲近者存在,
Rūpībrahmāmarapabhutayo khattiyabrāhmaṇā ye,
即色界梵天、魔、天主等,以及刹帝利、婆罗门等。
Sakkaccaṃ te yathariva janā cakkavattissarīre
「人们对转轮王之身,应当如何恭敬,
Sabyāpārā naraharisariropahāre siyunti; ()
对人中狮子之身的供养,亦应如是勤勉而行。」
§57
57.
Cattāro me bahujanahitā buddhapaccekabuddhā
「我的四种利益众生者——诸佛、辟支佛、
Yasmā maggapphalasukhamudā sāvakā cakkavattī,
因为道果乐喜悦的声闻众、以及转轮王,
Rājā pūjāvidhisumahiyā honti thūpārahe’va
这些王者以殊胜的供养仪轨受尊崇,确实应受塔供。
Tasmā thūpo mamapi bhavatā’nandasiṅghāṭakamhi; ()
因此,阿难,你也应在十字路口为我建塔。」
§58
58.
Evaṃ vutte sariya tamurotomaribhūtasoko
如是说已,具寿阿难身体如乌罗德玛利树般,忧愁所缚
Therānando pavisiya nirālambadhammo vihāraṃ,
长老阿难进入无依止法的住处
Ālambitvā vilapiya bahuṃ aggalatthambhasīse
依靠门柱顶端,长久悲泣
Satthā sekhe kaḷitakaruṇāpāṅgabhaṅgo parodi; ()
导师以悲悯之眼角瞥视有学者,呼唤道
§59
59.
Āmantetvā tamanadhivaro puñchamakānassudhāraṃ
无上者呼唤彼长老,拭去泪流
Theraṃ mākhovilapi ala mānanda māsoci hevaṃ,
『莫悲泣,阿难!莫如是忧愁!』
Saṅkhārānaṃ kathamiha labhe niccataṃ nibbikāraṃ
「诸行如何能在此获得常性与不变性?」
Akkhātaṃ me nanu piyajanabbippayogo siyāti; ()
「我岂非已对你说过,与所爱者必有别离?」
§60
60.
Mettāpubbena hi cirataraṃ kāyakammena vācā-
「因为以慈为先,长久以来以身业、语业、
Kammenā’yaṃ guṇamaṇimanokammunā bhikkhave maṃ;
意业,此功德宝珠,诸比库!他
Sakkaccaṃ sannicitakusalopaccupaṭṭhāsi tasmā
恭敬地积集善,因此侍奉我。
Ātāpī so tvamasi nipapako hesi khīṇāsavoti; ()
「你是热诚者,你是贤明者,你是漏尽者。」
§61
61.
Chāyāmaññe cira manucaraṃ seyyathā’nandabhikkhū-
「如影随形长久侍奉,犹如阿难比库——」
Paṭṭhāko me bhavati sutavā nāgatātitakānaṃ,
「我的侍者应是多闻者,知晓过去未来之事,」
Sambuddhānaṃ bhagavata mupaṭṭhāyakā ce’tadaggā
「若诸正自觉者、世尊的侍者中此为第一,」
Iccā’he’tapparamasamaṇāyeva hessantya’hesuṃ; ()
「如是我将成为最上沙门」——他们如是说;
§62
62.
Saṃvaṇṇesi niravadhiguṇo ukkhipanto’va meruṃ
「无量功德者赞叹,如举起须弥山,」
Saṅkhobhento viya jalanidhiṃ pattharanto’va bhumiṃ,
「如震动大海,如扩展大地,」
Vitthārento viya ravipathaṃ saṅghamajjhe ṭhitassa
犹如扩展日轮之道,立于僧团中央
Ānandassu’ttaritaraguṇaṃ abbhutaccherabhūtaṃ; ()
阿难具有超越的功德,稀有、殊胜
§63
63.
Hitvā sākhānagara manalaṃjaṅgalaṃ issarānaṃ
舍弃沙咖那嘎拉城、阿那喇江嘎喇城、诸王之
Vāsaṭṭhānaṃ taditarapuraṃ sabbasampattisāraṃ,
住处、其他城市、一切成就之精华
Patvā rājaggahapabhutikaṃ nātha nibbāyatūti
到达王舍城等处后,导师般涅槃,如是说时
Evaṃ vutte muni ravaca māhevamānandavoca; ()
牟尼日如是说:『勿如是,阿难』如是说
§64
64.
Pubbe dibbopamasukha vidhā’nanda’haṃ cakkavatti-
「阿难,往昔我曾为转轮王,享受天界般的快乐,
Rājā hutvā cira manubhaviṃ dhammiko dhammarājā,
长久体验人间福报,作为如法的法王统治,
Mallānaṃ kho tadahani kusāvatya’yaṃ rājadhāni
当时马喇人的王都名为库萨瓦提,
Āsi lakkhivasati ralakārājadhānī’va phītā; ()
繁荣兴盛,有十万户人家,如同阿喇咖的王都一般富足;
§65
65.
Gāmakkhette jitaripuraṇo kosiṇārāna masmiṃ
在国桑比的村落田野中,征服敌人的城堡,
Sālāraññe jinakarivaro mārakaṇṭhiravena,
在沙喇林中,胜者如狮子般,以降魔的狮子吼,
Yāme ajjāhani rajaniyā pacchime haññate’ti
「于今日夜之后分被杀害」者
Vāseṭṭhānaṃ pahiṇi yatimārocanatthaṃ tamatthaṃ; ()
为告知韦萨离人此义,遣使者前往彼处;
§66
66.
Santhāgāre mahatiparisā kiñcikammaṃ paṭicca
于集会堂中,大众会集为某事故
Rāsibhūtā yativaravacocoditā mucchitāsi,
成群聚集,闻长老之语而陷入迷乱,
Uyyānaṃ te pavisiya tadā mallaputtā ca mallā
彼时,马喇子与马喇人等进入园林
Vyāpajjiṃsū kasiranikarāvārapāre nimuggā; ()
沉溺于忧苦之群中,于门外之彼岸而死;
§67
67.
Yaṃnūnāhaṃ narapatikulaṃ ekamekaṃ gahetvā
「我何不逐一带领诸王族,」
Vandāpeyyaṃ caraṇakamaladvanda maṅgīrasassa,
「令其礼敬盎耆罗萨之双足莲花?」
Iccānando yati sapariso puttadārehisaddhiṃ
「如是阿难与其眷属,连同子女妻眷,」
Itthannāmo paṇamati jinaṃ mallarājāti vatvā; ()
「说『某某名者礼敬胜者,马喇王』而礼拜;」
§68
68.
Mallānañcāhariya paṭhameyeva yāme rajanyā
「于夜之初更,首先带领诸马喇人,」
Vandāpesi sakalaparisaṃ tenupāyena buddhaṃ,
「以此方便令全部眷属礼敬佛陀。」
Sutvā vidvā bhagavata manuṭṭhānaseyyappavattiṃ
听闻世尊不起卧之行持后,智者游方者苏跋德前往沙罗林
Sāḷāraññaṃ avasari paribbājako yo subhaddo; ()
『给我机会以问题请问沙门果德玛
§69
69.
Okāsaṃ me dadatha samaṇaṃ gotamaṃ pucchanāya
我在此已得喜乐,为舍断疑法而来』
Kaṅkhādhammaṃ pajahitu midhānandapatto hamasmi,
导师说『够了,具寿,莫扰乱』
Vutte satthā kilamati alaṃhāvuso mā vihaññi
阿难因悲悯而被世尊如是说后,遮止了他
Vatvā’nando bhagavati dayācodito vārayī taṃ; ()
阿难说罢,受悲悯心驱策,向世尊劝阻了此事;
§70
70.
Laddhokāso dasabaladayājālabaddho subhaddo
苏跋德获得机会,被十力者慈悲之网所系缚,
Aññāpekho pavisiya tahiṃ tabbihesānapekkho,
期求证智,进入彼处,期望彼之教诫,
Pañhaṃ pucchi tadupanayane kovido’bhāsidhammaṃ
提出问题,善巧于引导彼,宣说法,
Vitthārento ariyavinaye puggale suppatiṭṭhe; ()
详细阐述圣律中善安立之补特伽罗;
§71
71.
Pabbajjitvā bhagavati sayaṃ bhikkhubhāvābhisitto
于世尊处出家后,自己被授予比库身份,
Saṅkhārānaṃ khayavaya matho bhāvayitvā subhaddo,
苏跋德修习诸行之灭尽衰败,证得漏尽,
Viddhaṃsetvā sakalakalusaṃ satthupaccakkhabhuto
「已破除一切烦恼,成为导师面前之子者」
Unnādetvā parisamarahaṃ pacchimosāvakosi; ()
「已使僧团值得尊敬,最后呼唤诸弟子:」
§72
72.
Paññatto yo bhavati vinayo desito yoca dhammo
「所制定之律与所说之法」
So vo satthā paramasaraṇo’tyā’ha me accayena,
「于我逝后,彼即是汝等之最上归依处」,如是说已,
There bhikkhū taditaravasī gāravaṃ voharantu
「诸比库应以此为依止,恭敬奉行」
Bhante vatvā pariharatha vo sādarāsappatissā; ()
「称『尊者』后,汝等应以恭敬信受之心护持」
§73
73.
Paccakkho no bhavi dasabalo pucchituṃ sammukhā taṃ
「十力者现前出现于我等面前,我等却未能当面请问于彼。」
Nāsakkhimhā mayamidamitī māhuvatthānutāpā,
「我等未能问此事。」如是说已,因事后追悔而生懊恼。
Mutte tuṇhībhavi vasigaṇokiñci buddhecadhamme
「当寂静者已般涅槃时,自在众中有人对佛陀之法
Saṅghe magge vimati yadivo bhikkhave pucchathāti; ()
对僧团、对道生起疑惑,如是者,诸比库,汝等应问。」
§74
74.
Yasmā khandhe pajahati jino bhikkhave bhandadāni
「诸比库,因为胜者现今将舍弃诸蕴,
Āmantemī niyatabhadurā sabbasaṅkhāradhammā,
我告诫汝等:一切行法决定是坏灭之法。」
Sampādethā’tya’mitamatimā appamādena tumhe
「你们应以不放逸成就此」,此语具无量智者所说
Pabyākāsi bhagavata mayaṃ pacchimāhotivācā; ()
「我们是世尊最后的话语」,此语已被宣说
§75
75.
Rūpārūpāvacarakiriyajjhānasaññānirodha-
色界无色界唯作禅那与想受灭
Saṅkhātā yā navavidhasamāpattiyo tā’nulomaṃ,
被称为九种等至者,彼等顺次地
Nissīmamhonidhinibhaguṇo mārasaṅgāmasūro
无边如海具德之勇士,魔军战中之英雄
Buddho nārāyanabaladharo so samāpajji tāva; ()
佛陀持那拉延力者,彼时入于彼等
§76
76.
Taṃ taṃ jhānaṃ muni paṭisamāpajjamāno nirodhā
牟尼次第入于彼彼禅那,从灭尽出
Sammā paccuṭṭhahiya paṭhamajjhānavosāna māpa,
正确地从初禅之终出起,
Taṃ taṃ jhānaṃ punaranusamāpajjamāno catuttha-
再次入于彼彼禅那,从第四
Rūpajjhānu’ṭṭhahiya vigatāsesasaṅkhāradhammo; ()
色界禅那出起,诸行法已尽无余;
§77
77.
Snehaparikkhayajāto
因油尽而生
Pajjoto viya tilokamaṇipajjoto,
如灯灭,三界之宝灯
Buddhonirupadhisesa-
佛陀于无余依
Parinibbutiyā sayambhu parinibbāyi; ()
般涅槃时,自觉者般涅槃;
§78
78.
Sampati devamanussa-
此时天人与人类
Pajāya saddhiṃ parodamānāya bhusaṃ,
众生连同他化自在天众,极度
Sokeni’va saṅkampi
以忧悲震动,
Sahassarāvena’yaṃ mahāpathavī; ()
此大地以千种声响震动;
§79
79.
Vipphuritavijjurāji-
闪电行列闪耀——
Daṇḍāhatameghadundubhīphalitā’suṃ,
如被杖击之云雷鼓震裂,
Kadalivanaṃ viya nāgo
如象摧芭蕉林,
Nippīḷesi asesalokaṃ soko; ()
愁压迫一切世间无余;
§80
80.
Jātikkhettaṃ khettaṃ
生地一地一地
Viya sambādhaṃ chaṇehi tesaṃtesaṃ,
如被彼彼六尘所逼迫,
Vijanokāsā’ kāsā
「维佳那咖萨」者,咖萨
Loke maṅgalanimittajātaṃ jātaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
世间中吉祥相之生起已生起;()(双连结)
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne tathāgata parinibbānappavatti paridīpo ekūnatiṃsatimo saggo.
如是由名为梅达难德之行者所造作,于一切诗人心中施与喜悦之因,于《胜者史灯》中,近因中,如来般涅槃之发生之阐明,第二十九品。
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā brahmāsahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi.
世尊般涅槃时,与般涅槃同时,梵天娑汉巴帝说此偈。
Sabbevanikkhipissanti bhūtā loke samussayaṃ
世间中一切众生将舍弃聚集
Yathā etādiso satthā loke appavipuggalo,
如此之导师,世间中无比之人
Tathāgato balappatto sambuddho parinibbutoti;
「如来已得力,正自觉者已般涅槃」。
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānāsakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi.
世尊般涅槃时,与般涅槃同时,萨咖天帝说此偈。
Aniccā vatasaṅkārā uppāda vayadhammino,
「诸行实无常,是生灭之法,
Uppajjitvā nirujjhanti tesaṃvūpasamo sukhoti;
生起后即灭尽,彼等之寂止为乐」。
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi.
世尊般涅槃时,与般涅槃同时,具寿阿努儒达说此诸偈。
Nāhuassāsapassāso ṭhita cittassa tādito
「心已住立、如如不动者,无有入息出息」。
Anejāsanti mārabbha sokālamakarī muni,
「牟尼为不动者作悲愁之歌」
Asallīnena cittena vedanaṃ ajjhavāsayi
「以不退缩之心,忍受诸受」
Pajjotasseva nibbānaṃ vimokkho cetaso ahūhi;
「如灯火之灭,心解脱即如是」
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi.
世尊般涅槃时,具寿阿难与般涅槃同时说此偈
Tadāsiyaṃ hiṃsanakaṃ tadāsilomahaṃsanaṃ,
「彼时有恐怖,彼时有毛竖」
Sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbuteti;
「具一切行相者正自觉者般涅槃时」
§1
1.
Lokattayekanayanomunikhippameva
三界唯一导师牟尼速疾
Paggayhamuddhanibhuje parinibbutoti,
举起头颅与双臂而般涅槃,
Kandiṃsu tāva vilapiṃsu vivaṭṭayiṃsu
彼等哭泣、悲叹、翻转
Āvaṭṭayiṃsu papatiṃsu mavītarāgī; ()
辗转、倒地——未离贪者;
§2
2.
Assāsayaṃ vasigaṇaṃ samalaṃ sasokaṃ
长老以法语安慰有烦恼、有忧的在家众
Ratyāvasesa matha dhammakathāya thero,
于夜之余分,
Taṃ vītināmayi niruddhatamo’nuruddho
彼夜已过,阿努儒达长老——已灭黑暗者——
Ānandatherasuhado hadayaṅgamāya; ()
为令阿难长老心友之心欢喜,
§3
3.
Mallāna magganagaraṃ kusiṇāra middhaṃ
遣送至马喇族之道路城市库西那拉,
Ārocanāya parinibbutabhāva massa,
为告知彼世尊般涅槃之事,
Ānandathera maniruddhayaso sarīro
阿努儒达长老——身为无碍名声者——
Pāhesi attadutiyaṃ anuruddhathero; ()
遣送自己与阿难长老二人前往。
§4
4.
Mallā tadatthapasutā samayena tena
马喇人于彼时专注于彼义,
Yatrā’bhisannipatitā patimattayanti,
彼等聚集之处,以待量度,
Theropana’ttadutiyo tamupecca santhā-
长老派遣第二使者前往彼处,
Gāraṃ tamattha mabhivedayi sokadīno; ()
于彼义中,忧苦者宣说了集会堂;
§5
5.
Therassa tassa suniyamakma samallaputtā
彼长老善加规定,马喇子
Mallā samallasuṇisā bhuvika mallachāyā,
马喇人与马喇女众,世间的马喇族,
Kandiṃsu tāva papatiṃsu pariddaviṃsu
他们哭泣、倒地、悲号
Dhammillavellitabhujā’hatasokasallā; ()
手臂缠绕、被忧箭所击
§6
6.
Nānāvidhāni turiyāni sugandhamālaṃ
马喇人携带种种乐器、香鬘
Ādāya pañcasatadussayugāni mallā,
以及五百对衣
Yenā’si tassasugatassu’tujaṃ sarīraṃ
前往彼善逝、无上士之身体所在之处
Taṃ sāḷadāya mupavattana mosariṃsu; ()
那娑罗林、伍波瓦德那园
§7
7.
Te gandhadhūpakusumehi ca naccagīta-
他们以香、香粉、花,以及歌舞,
Vajjehi chattamaṇivijanicāmarehi,
以伞盖、宝珠、拂尘、扇子,
Celabbitāna navamaṇḍalamāḷakādiṃ
以衣服、涂香、新鲜的花环、花鬘等,
Katvāna chāhamakariṃsu sarīrapūjaṃ; ()
作了六日的身体供养;
§8
8.
Pamokkhamallapurisā’ṭṭhanahātasīsā
最胜的力士们,八人洗了头,
Gandhodakena sunivatthasupārutattā,
以香水沐浴,善着衣、善披覆,
Muttāmaṇīhi khacitāya tathāgatassa
以解脱宝珠镶嵌之如来
Gattaṃ suvaṇṇasivikāya niropitaṃ taṃ; ()
身体安置于金色舆床之上
§9
9.
Cāletu mappamapi sattamavāsaramhi
即使在第七日亦不动摇
Pucchiṃsu thera manuruddha masayha kinti,
诸长老问阿努儒达尊者:『此为何因?』
So dibbacakkhumatiyā’mitadevatānaṃ
彼具天眼者以无量天人
Pabyākari parivitakka mavecca thero; ()
长老思惟已,遍观后宣说
§10
10.
Nissesamānusikadibbamahāmahehi
以无余的人与天的大威力
Taṃviggahaṃ bhagavato’bhimahīyamānaṃ,
高举那被世尊所赞叹的身躯
Ukkhippa tāsamanuvattakamakallabhūpā
那些随从的不能胜任的国王们
Gantvāna uttaradisāya purassu’dīciṃ; ()
前往北方,在东北方向之前
§11
11.
Majjhenamajjha kamahinībharu muttarena
以中间的中间道路,以北方为上方
Dvārena tassanagarassa pavesayitvā,
通过那城市的门而使之进入
Sutvāna bandhulapajāpatimallikā taṃ
班杜喇巴嘉巴娣玛丽嘉听闻彼事后
Dvāre ṭhitā’thanavakovidhānabbayāya; ()
立于门处,为新来客设置座位;
§12
12.
Dhotāya gandhasalilena mahālatābya-
以香水沐浴,以大藤蔓
Bhusāya sattaratanehi samujjalāya,
装饰,以七宝庄严,极为辉耀,
Aṅgīrasassa satapuññavīlāsacittaṃ
以具百福德相之心
Chādesi gatta matulaṃ kaḷitāvakāsā; ()
遮覆身体,母舅得适当机会;
§13
13.
Mallāna magganagarassa puratthimāyaṃ
在马喇族的道路城市东方
Saṃvijjate makuṭabandhanacetiyaṃ yaṃ,
存在着名为冠缚的塔庙,彼
Dehaṃ tilokasaraṇassa puratthimena
三界归依处的身体,从东方
Dvārena nikkhamiya tatra samappayiṃsu; ()
门出去后,在那里供奉;
§14
14.
Sā yāvasandhisamalā nagarī tadāni
彼时那连接处皆清净的城市
Mavdāravehi pihitā’bhavi channumattaṃ,
以曼陀罗花覆盖,达到遮蔽的程度
Pucchiṃsu satthu paṭipajjana mattabhāve
「诸王问导师之遗体应如何处理」
Ānandathera matha bhumibhujā kathanti; ()
「阿难长老答曰:『诸地主,应如转轮王』」
§15
15.
Dehe yatheva paṭipajjati cakkavatti-
「『如对转轮王之遗体如是处理』」
Rañño tatheva paṭipajjatha buddhadehe,
「『对佛陀之遗体亦应如是处理』」
Iccāha so bhagavato’tujarūpakāyaṃ
「彼如是说后,世尊之无病身躯」
Te veṭhayuṃ ahatakāsikasāṭakehi; ()
「彼等以新细棉布缠裹」
§16
16.
Kappāsapaṭṭavihatehipi veṭhayiṃsu
他们也用棉布包裹
Katvāna pañcasatadussayugehi evaṃ,
如是以五百双衣布包裹后
Pakkhippa telaparipuṇṇasuvaṇṇadoṇyā
置于充满油的金瓮中
Aññā’yasāya paṭikujjiya doṇiyā te; ()
以另一铁瓮覆盖彼瓮
§17
17.
Gattaṃ jinassa citakaṃ katacittakammaṃ
胜者之身体、火葬堆、已作堆积之业
Mālālatāvilasitaṃ satahatthamuccaṃ,
以花鬘藤蔓庄严、高百肘
Vīsādhikaṃ agarucandanadāruka puṇṇaṃ
将二十块无病的沉香木材装满
Āropayiṃsu siriyā jitavejayantaṃ; ()
装载于以荣耀战胜韦迦延德的
§18
18.
Pāvāya mallanagaraṃ kusiṇāranāmaṃ
前往巴瓦城,名为库西那拉的马喇城
Gantā mahāpabhutikassapatheranāgo,
大威力的咖萨巴长老龙象将前往,
Bhikkhūhi pañcasatikehi pathokkamitvā
与五百比库一同出发
Rukkhassa mūla mupagamma khaṇaṃ nisīdi; ()
到达树根处,坐了片刻;
§19
19.
Addhānamagga mathakho paṭipajji tamhā
有一位邪命外道,名为咖萨巴者,在路上行走时,
Mandāravaṃ kusuma maññataro gahetvā,
手持曼陀罗华,
Ājīvako ta mahipassiya kassapākhyo
见到玛哈巴沙后,问道:『果德玛,你可知晓那位无上胜者?』
Jānāsi gotama manantajinantyapucchi; ()
『果德玛,你知道无量征服之义』——如是问道;
§20
20.
Āmāvuso bhagavato parinibbutassa
『友,世尊已般涅槃,
Hontya’jja santadivasāti tatomayedaṃ,
今日正是第七日。』因此我从彼处得此花。
Mandāravaṃ kusuma māharitanti vutte
当有人宣说『(天降)曼陀罗花』之时,
Kandiṃsu keci vilapiṃsu avītarāgā; ()
诸未离贪者,有人哭泣,有人悲啼哀号;
§21
21.
Tāya’cchi bhikkhuparisāya subhaddabuḍḍha-
在那(云集的)比库大众之中,有一年迈而新近出家的须跋陀,
Pabbajjito sapadi satthari baddhavero,
他对大师怀有积怨,匆忙(趁此时机)剃发出家,
Yo dubbaco yati mahāsamaṇena tena
此人乃是那位难以教诫的修行者——对于那位大沙门(的教法)而言——
Muttā mayaṃhi yadupaddutakāyavācā; ()
『我等今已解脱!那曾以身语扰恼我等者,(如今再无人管束我们了)。』
§22
22.
Icchāma yaṃja maya midānikaroma taṃyaṃ
「我们欲做之事,今当作之;」
Necchāma’dāni nakaroma mayaṃ tatomā,
「我们不欲做之事,今不作之。」
Sovittha mācavilapittha’ lamāvusoti
「如是说已,具寿啊!」说已,
Vatvā pahāra madadī jinadhammacakke; ()
击打彼等,于胜者法轮中给予;
§23
23.
Mallā narindamakuṭaṅakkitapādapīṭhā’-
马喇诸王冠所触足座——
Limpetu massa caturo cita mappasayha,
愿彼之四肢不被征服而得涂抹。
Pucchiṃsu thera manuruddha mi’tabruvi so
诸长老问阿努儒达,彼如是说:
Patte’dha pajjalati kassapatherasīhe; ()
「此处咖萨巴长老狮子已得燃火。」
§24
24.
Dhammāgadena hatasokahadehi yena
以法语击破忧恼心者,
Bhikkhūhi satthucitako vasikassapavho,
诸比库以咖萨巴之力使导师火化堆得燃,
Teno’pasaṅkami subhaddakathaṃ sasīse
彼前往苏跋德处,连同头顶,
Sukkhāsanī’vu’rasi satti’va maññamāno; ()
如干柴堆,如矛,自以为是。
§25
25.
Katvā padakkhiṇa madhiṭṭhahi so catuttha-
作右绕已,彼从第四禅出起,
Jjhānuṭṭhito bhagavato citakaṃ tivāraṃ,
三度右绕世尊火葬堆,
Baddhañjalī sirasi theravarassa bhetvā
合掌置于长老上首之头顶,破开之,
Taṃ supakpatiṭṭhitapadāni patiṭṭhahiṃsu; ()
彼等安立善安立之足迹;
§26
26.
Therāsahassa karatāmarasehi satthu
长老众千人以手掌之甘露,对导师
Pādaṃsumāli vihitāhinipaccakāro,
足花鬘作已作之供养,
Omujji gandhavitakāparasāgaramhi
沉没于香欲寻之彼岸海中
Lokoca tappabhava sokaghanandhakāre; ()
世间与彼生起之忧愁密林黑暗
§27
27.
Therenacāhinamite citako samantā
由长老所指示之火葬堆于一切处
Sampajjalittha sayamevu’tujattabhāve,
于直性之状态自己燃烧
Daḍḍhe jinassa masivā napichārikāsi
胜者之身灰不留余
Sārīrikaṭṭhīvisaro’bhayathāvasiṭṭho; ()
身骨之毒如其所应而残留
§28
28.
Satteva nābhivakiriṃsu lalāṭagīvā
七枚舍利未散布者,乃额与颈之
Dhātvakkhakaṭṭhi munino catudantadhātū,
界、眼、齿、骨,牟尼之四齿舍利,
Siddhatthakhaṇḍakatataṇḍulamuggamattā
悉达多碎片、米粒、绿豆大小者,
Sesā pabhāyapi tidhā pakiriṃsu dhātu; ()
其余舍利以光明亦三分散布;
§29
29.
Nibbāpayiṃsu citakānala mantalikkhā
从火葬堆内出来,熄灭火葬堆之火焰者,
Nikkhamma cāmaramanohara nīradhārā,
乃从拂尾扇、悦意之水流,
Sāḷaddumehi salilāni tathā samantā
从沙罗树周围取水,
Mallā sugandhaparivāsitavārināpi; ()
马喇人以香水熏染之水;
§30
30.
Olambamānamaṇidāmasuvaṇṇadāmaṃ
悬挂宝鬘与金鬘,
Cittabbitānamathabandhiyamallabhūpā
马喇王令张设种种彩幔与旗帜,
Katvā sugandhaparibhaṇḍa muḷārasanthā-
作妙香供养,于优良集会堂中
Gāre susanthariya kojavakambalāni; ()
善敷设高贵迦尸毛毯;
§31
31.
Taṭṭhānato kamakuṭabandhananāmasāḷaṃ
从那处起,以名为咖玛咖德绑达那的厅堂
Yāvañjasaṃ rajatakañcanatoraṇehi,
乃至以银与金的门楼
Lājādinā kadalipuṇṇaghaṭehi dīpa-
以炒米等、以芭蕉与满瓶、以灯
Dhūpaddhajehi parito patimaṇḍayitvā; ()
以香与幢旗,周围装饰之后;
§32
32.
Taṃ satthudhātuparipuṇṇa suvaṇṇadoṇiṃ
那充满导师舍利的金瓮
Mallāna maggapura māhariyu’ssavehi,
马喇人以庆典从道路城市迎取,
Setātapattalasite sarabhāsanamhi
在白伞盖光辉照耀、如狮子吼般的
Muttāmaṇīhi khacite tahi mappayitvā; ()
以真珠宝石镶嵌装饰的那些(战象)上,
§33
33.
Kumbhena kumbha mupahacca gaḷaṃ gaḷena
象头撞击象头,颈项撞击颈项,
Cakkena cakka mupahacca bhujaṃ bhujena,
轮撞击轮,臂撞击臂,
Rakkhaṃ vidhāya caturaṅginiyā samantā
以四军种的军队在周围
Senāya hemakavacehi gavacchikaṃva; ()
建立守护,如同以金铠甲(守护)窗户一般。
§34
34.
Katvevameva dhanurāvaraṇañca satti-
如是作了弓箭的遮护以及矛,
Hatthehi pañjara manantajinassadhātū,
以手作笼,恭敬无上胜者的舍利,
Sammānayiṃsu sumahiṃsu susādhukīḷaṃ
尊重、大供养、善作嬉戏,
Kīḷiṃsu sattadivasaṃ sahanāgarehi; ()
与城中人民一起嬉戏七日;
§35
35.
Sutvāna bhupati tamattha majātasattu
未生怨王听闻此事后,
Satthāhi khattiyakulappabhavo ahampi,
『我也是刹帝利族出身,与导师同族,』
Sārīrabhāga marahāma mayampi tasmā
「我等亦应得身体部分之舍利」,因此
Pāhesi dūta matha mallanarādhipānaṃ; ()
遣使者往马喇诸王处;
§36
36.
Vesālikā pacuralicchavibhubhujā ca
韦萨离之离车族诸主,
Sakyādhipā kapilavatthupurādhivāsī,
住于咖毕拉瓦图城之萨咖族诸主,
Bhūpā’llakappavijite bulayāca rāma-
阿喇咖巴征服地之诸王,以及布喇亚村
Gāmamhi koliyamahīpatayo tatheva; ()
之国离亚诸王亦如是;
§37
37.
Yo veṭhadīpanagare dharaṇīsuro so
彼韦塔地巴城之地主
Pāveyyakā ca mahipā pahiṇiṃsu tesaṃ;
及巴韦亚诸王遣使于彼等
Paccekadūtapurise caturaṅginīhi
各遣使者人,以四军种
Senāhi tepi nivutā’bhimukhībhaviṃsu; ()
之军队,彼等亦被围绕而前来
§38
38.
Āgamma yena bhagavā sayameva gāma-
来至世尊自于村
Kkhetto’pavattanavane parinibbuto no,
界伍巴瓦德那林般涅槃之处
Dassāma no’ti jinadhātulavampi mallā
「我等将得见」,马喇人等欲见胜者舍利之微尘
Pāhesu munnatimanā paṭisāsanāni; ()
遣送使者,心怀高慢,拒绝劝告;
§39
39.
Sā rājadhāni nijarājapurakkhatāhi
彼王都城,由自国王为首者等
Saṅgāmasūracaturaṅginivāhinīhi,
以战场勇士四军种之军队
Yuddhāya baddhakalahāhi khaṇaṃjagāma
为战斗而束缚争执者等,刹那间前往
Velātivattapalayambudhinibbisesaṃ; ()
如越岸界而逃之水无有差别;
§40
40.
Yo doṇabhusurasudhī bhavi jambudīpe
彼于阎浮提中,具稻谷之量与稻谷之慧者
Rājūhi pūjitapado sunisammakārī,
为诸王所礼敬其足,善作恭敬者
So doṇagajjanamakā kaparisaṃ vinento
彼名为多纳咖迦,教诫众会众
Dvebhāṇavāramita māhavakeḷisajjaṃ; ()
二诵品至此,玛哈瓦咖游戏庄严
§41
41.
Sutvā’nusāsana mathācariyassa tassa
闻彼老师之教诫后
Sabbe samagganiratā vasudhādhināthā,
一切地主诸王,皆乐于和合
Atthāya no vibhajathā’ti samena tumhe
「请为我们的利益而分配」,诸天人以平等心如是说
Dhātūna maṭṭhapaṭiviṃsaka mabruviṃsu; ()
「舍利的八份」,他们如是说;
§42
42.
Khīṇāsavo hi sarabhū citakena gīvā-
因为漏尽者以自身、以火葬柴堆、以颈部
Dhātuṃ samāhariya lokahitāya yattha,
集聚舍利,为了世间的利益,在那里
Laṅkāya bhāti mahiyaṅgaṇathūparājā
在兰卡岛,大地庭院的塔王辉耀
Tasmiṃ samappayi subhe maṇithūpagabbhe; ()
在那吉祥的宝塔胎藏中被安置;
§43
43.
Khemavhayo citakato vasi vāmadāṭhā-
名为克玛的人从火葬堆中取得左牙——
Dhātuṃ samaggahiya’ dāsi kaliṅgarañño,
取得舍利后,献给迦陵伽国王,
Doṇodvijo bhariya dhātuvibhāgasajjo
婆罗门多那,准备好分配舍利,
Veṭhantare nidahi dakkhiṇadantadhātuṃ; ()
在包裹之中,安置了右牙舍利;
§44
44.
Dāṭhaṃ jaṭārajatacetiyagaṃ dvijassa
婆罗门的牙齿塔,以发髻银制成,
Taṃ dakkhiṇakkhaka mapāhari devarājā,
那右牙,天王萨咖取走了,
Doṇo suvaṇṇamayadoṇimavāpuritvā
多那以金制之多那器盛满
Tesaṃ vibhajja samabhāgamadāsidhātu; ()
为彼等分配,给予均等之舍利;
§45
45.
Te bhubhujā sakasakevisaye vidhāya
彼等诸王各于自己领域中安置
Sampūjayiṃsu jinadhātunidhānathūpe
供养胜者舍利所藏之塔
Aṅgāra māhariya moriyakhattiyā’tha
摩利亚刹帝利取得炭灰后
Doṇopi hemamayakumbha makaṃsu thupe; ()
多那亦以金制之瓶造塔;
§46
46.
Disvāna tassapamahāvasi tatthatattha
见已,彼之大威力遍于彼彼处,
Dhātvantarāya matha gaṇhiya rāmagāme,
于界之间隙,又取于拉玛村,
Aññatra doṇa mitadhātu majātasattu-
除了度那所量之舍利,未生怨
Rañño thiraṃ nidahituṃ padadāsi dhātu; ()
王为坚固安置舍利,给予足处;
§47
47.
Aṭṭha’ṭha vaḍḍhitakaraṇḍakathūpagabbhe
八八增长之容器塔胎中,
Pakkhippabhumipati dhātumahānidhānaṃ,
诸地主所投入之舍利大宝藏,
So theranāgasaraṇo pavidhāsi vāḷa-
彼长老龙护,在此穿刺毒蛇,
Saṅghāṭayanta miha yojayi devarājā; ()
天王在此缝合桑喀帝衣;
§48
48.
Rājā asokavidito sirijambudīpe
阿首咖王,闻名于胜利阎浮洲,
Tamhā samāhariya satthu sarīradhātu,
从彼处取来导师舍利,
Kārāpayī caturasitisahassathūpe
令造八万四千塔,
Dhīmā mahindavasi dīpamimaṃ tadā’pa; ()
智者玛兴德长老,彼时亦住此洲;
§49
49.
Devānamādipiyatissanarādhipena
由天人所爱帝须王
Thūpe vidhāya jinadhātacihapattamattā,
于塔中安置胜者舍利标志达一巴德量,
Vitthāritā paṇihitā jayabodhisākhā-
展开安立的胜利菩提树枝——
Vāmetarakkhakasilāmayapattadhātu; ()
左右守护石制巴德舍利;
§50
50.
Nattā pana’ssa abhayo jalituggatejo
而彼有孙名阿巴耶,燃烧炽盛威光者,
Yo duṭṭhagāmini raṇambudhipāragāmī,
彼于恶村中行,渡战海者,
Rājā’nurādhanagare nagarādhirāje
王于阿努拉达城,作城主之王,
Katvāna laṅkamakalaṅkamakāsirajjaṃ; ()
令兰卡无垢,成就王权;
§51
51.
Laṅkaṅganāya kucamaṇḍalanibbisesaṃ
为兰卡女之乳房圆满无异,
Sovaṇṇamāli matulaṃ ratanujjalantaṃ,
金鬘摩图喇,以宝辉耀,
So thuparāja makari thira mappayitvā
彼塔王作坚固不动,
Dhātuppabandha mabhinimmitabuddharūpaṃ; ()
舍利供养,造作佛像形。
§52
52.
Sārīrikehi’tarathupavarehi laṅkā-
以身舍利及其他殊胜塔,兰卡
Bhumitthi moḷimaṇi kañcanamālināma
大地之上,摩尼宝珠与金鬘为饰,
Saggāpavaggasukhado vara thūparājā
施予天界与解脱之乐的殊胜塔王,
So yāva dhātuparinibbutiyā vibhātu; ()
愿彼辉耀,直至舍利般涅槃时;
§53
53.
Iddhānubhāva madhikicca jinassa dhātu-
具神通威力,超越医术,胜者之舍利
Kāyo’pahārarahito garukāraṭhānaṃ,
身体,无有供养,应受恭敬之处,
Patvā tahiṃtahi mathantaradhānakāle
到达彼处后,在中间隐没之时
Yo saṅkamissati’ha kañcanamālithupaṃ; ()
将移往此金色玛离图巴者
§54
54.
So nāgadīpamupagamma tatovidhātu-
彼前往龙岛后,从彼处
Lokā ca nāgabhavanā tidasālayamhā,
从龙世间与龙住处、从三十三天宫
Nikkhamma nimmita nirūpamabuddharūpo
出来,化作无比的佛陀形相
Rāsi bhavissati sumaṇḍita bodhimaṇḍe; ()
将在善庄严的菩提道场成为聚集
§55
55.
Buddhānubhāvapabhavā’bhinavaggijālā-
诸佛威力所生之新燃火焰网
Mālāhi pajjalitadhātumayattabhāve,
以花鬘点燃界所成之身性时
Tāvānu’mattamapi dissati nāvasesaṃ
彼时即使极微亦不见有余
Katvāna dhātuparinibbuti hessateva; ()
作已,于界般涅槃中必将如是
§56
56.
Buddhāpadāna marahādiguṇavadātaṃ
诸佛足迹,阿拉汉等功德清净
Bhatyā punappuna mimaṃ sarataṃ sataṃ bho,
诸善士以信一次又一次忆念此
Cittaṃ kilesapariyuṭṭhita mujjubhūtaṃ
心被烦恼所缠时,成为正直,
Addhā sudhantakanakaṃva visuddhimeti; ()
必定如善锻炼之金,达至清净;
§57
57.
Cittojutāyapi vitakkavicāradhammā
由心之光明,寻与伺之法
Vattanti satthuguṇasañcayagocarā’tha,
运转,以导师功德之积集为行境,
Saṃjāyate pavurapīti ca kāyacitta-
生起殊胜之喜,及身心之
Passaddhi niddarathatāya sukhaṃ samādhi; ()
轻安,由于离昏沉睡眠,生起乐与定。
§58
58.
Gambhīratāya tadadhīnaguṇaṇṇavassa
因其甚深性,及依彼而有之功德海洋,
Niddhutanīvaraṇato pavivekabhūtaṃ,
因已除诸盖,而成就远离,
Chāyetha jhānamupacāra mathā’dhigacche
瑜伽者应获得近行,或禅那之影像,
Tappādakaṃ ariyamga phakhalañca yogī; ()
及能生彼之圣道支分;
§59
59.
Tassā’ticārucaritassaraṇānuyutto
随顺彼极美妙之行相,
Hotevava satthari sagāravasapakpatisso,
对导师具恭敬与信心者,确实会成就。
Saddhindriyādi pariṇāmagato’dhigacche
应证得信根等之成熟
Pītippamodabahulo kusalo’bhisandaṃ; ()
多喜悦之善者应得福德之流
§60
60.
Satthussa cetiyagharaṃva tadattabhāvo
彼之存在如同大师之塔庙
Pūjāraho ca bhayabheravadukkhasayho,
应受供养,且能忍受恐怖畏惧之苦
Lajji ca bhīru labhate sahavāsasaññaṃ
有惭有畏者应得共住之想
Saggāpavaggavibhavassa bhaveyya bhāgī; ()
应成为天界与解脱之财富之分享者
§61
61.
Laṅkāya lakkhapatigāmavaramhi khettā-
在兰卡岛拉卡巴提伽玛最胜村的田地中,
Rāmādhipena guṇabhusaṇabhusitena,
由拉玛王所统治,以功德庄严为饰,
Vikhyātanimmalayasovisarena valli-
以广传无垢名声而闻名,从瓦利村出生,
Gāmubbhavena parisāvacarakkhamena; ()
守护众会者;
§62
62.
Therenu’pāyacaturena bhadattasaṅghā-
以长老之善巧方便,名为跋德德桑喀难德,
Nandābhidhena garunā garubhāvagena,
尊贵的导师,具足尊重之态,
Sissoraso’panayanena nijaṃva nettaṃ
以弟子之肩承载,如同自己的眼睛
Rakkhaṃ vidhāya mabhivuddhiya mappito yo; ()
施设守护,为增长而被派遣者;
§63
63.
Yo jīvitampi nirapekkhiya tambapaṇṇī-
舍弃生命,三次渡海
Dīpaṃ tivāra mavatiṇṇa mimaṃ vasīhi,
来到此铜叶岛,与诸大德同住,
Muttāmaṇīhi khacitena namahagghasiddhagī-
以镶嵌真珠宝石、成就最上悉地之
Caṅgoṭakena mahituṃ jinadantadhātuṃ; ()
歌颂偈颂,尊崇胜者牙舍利;
§64
64.
Sikkhāgaruṃ vajiranāma vihārasāmiṃ
以戒为重、名为瓦基拉的寺院主
Rājādhirājagurulañchadharaṃ yatindaṃ,
王中之王的导师、持幢者、瑜伽士
Katvānu’pajjhamupasampādamāpa dhamma-
依止而受达上后,于法中
Majjhetu motariya rammamarammaraṭṭhaṃ; ()
渡越,得可爱、极可爱之国
§65
65.
Saṃvaḍḍhitaṃ pitupadādhigatena meṇḍuna
由父足所得之羊所增长
Raññā pasīdiya kusaggadhiyā sakāya,
王以自己的善妙智欢喜
Sissaṃ asesapariyattidharassa ñeyya-
无余通达一切教法之应知法,
Dhammābhivaṃsaviditassa’pi saṅgharañño; ()
亦通达法之增上者,僧伽之王;
§66
66.
Saṃjayuttabhāṇakakumārabhivaṃsanāmaṃ
名为相应部诵者之增上,
Rājādhirājagarulañchadharaṃ sudhīraṃ,
持王中之王迦楼罗幢者,善坚固者,
Therāsabhaṃ supaṭipattigaruṃ garuṃ yo
长老之牛王,尊重善行道者,尊重者,依止彼,
Nissāya dhammavinaye paṭutaṃ jagāma; ()
于法与律中达至通晓;
§67
67.
Lakkhīsare moraṭunāmapure suramme
于吉祥湖、孔雀顶名城、殊妙之处
Jātena issarajanāyananamhi jātyā,
以生为自在者众人眼目之种姓而生,
Vassaṭṭhatiṃsaparimāṇavayoguṇena
以三十八年为量之年龄功德,
Pāsāṇadūrapuragocaragāmikena; ()
以巴萨纳杜拉城行处村落而行者;
§68
68.
Tenā’bhayādikaruṇāratanābhidhānā-
以彼无畏等悲宝为名——
Rāmādhipena gaṇvācakābhāvagena,
以拉玛主、群诵者身份者,
Saṃsuddhabuddhaguṇādīpanatapparena
以极净显佛功德等之意趣
Saṃsārasāgarasamuttaraṇāsayena; ()
以渡越轮回大海之志愿
§69
69.
Pītippamodajananaṃ samaṇena medhā-
生起喜悦欢喜,由名为慧喜之沙门
Nandābhidhena kavinā kavikuñjarānaṃ,
名为难德之诗人,诸诗象之中
Ādiccabandhujinarājaguṇappabandha-
日种胜者王功德之连结
Suddhāpadānaparidīpakathāsarīraṃ; ()
净句之阐明故事之身
§70
70.
Saddānusāsani’tihāsanighaṇṭuchando-
声论、史书、辞典、韵律学、
Laṅkārasāra mabhidhammakathāgabhīraṃ,
修辞精要、阿毗达摩、深奥义理、
Saggāpavaggasukhadaṃ samatiṃsasaggaṃ
施予天界与解脱之乐、超越三十三天、
Vyākhyāsameta manurūpa padappayogaṃ; ()
具足注释、词语运用恰当合宜;
§71
71.
Dvisahassabandhasamākulaṃ jinavaṃsadīpmanākulaṃ
二千偈颂结构交织、胜者世系之灯无碍、
Racitaṃ samāpa samāpanaṃ paramaṃpabandhasiromaṇiṃ,
所造已圆满、此圆满乃最上论著之顶严。
Subhamāghamāsikavāsare nirupaddavena tathāgate
在吉祥月之吉祥日,如来无障碍地
Parinibbute dvisahassasaṭṭhicatussatodayahāyate; ()
般涅槃,距今已过二千二百六十四年;
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato dhātuparinibbānappavattiparidīpo tiṃsatimosaggo.
如是,由名为美德喜之行者所造,能令一切诗人心生欢喜之因,于《胜者史灯》中,近因品,世尊舍利般涅槃事之阐明,第三十章。
Sātireko santikenidānabhāgo tatiyo. · 第三 有余近因分。