Dhātugabba rūpavaṇṇanākathā · Dhātugabba rūpavaṇṇanākathā
Dhātugabba rūpavaṇṇanākathā舍利藏形貌说明之论
§23
23. Evaṃ rājā dhātugabbhe kattabba kammaṃ niṭṭhāpetvā cātuddasi divase vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ sannipātesi, sannipatti bhikkhū tiṃsa sahassāni ahesuṃ rājā bhikkhusaṅghaṃ vaṇditvā evamāha. Dhātugabbhe mayā kattabbakammaṃ niṭṭhāpitaṃ, sve āsāḷabhimuposatha divase uttarasāḷha nakkhattena dhātunidhānaṃ bhavissati dhātuyo janātha bhanteti bhikkhusaṅghassa bhāraṃ katvā nagaramevāgañji.
国王在完成于舍利囊中应当做的功德后，四十一日那天前往静处，召集比库僧团。聚集时有三万比库。国王向比库僧团行礼后说："我已完成舍利囊中应做的功德。于本寂静月十五那天，在后寂静月星宿时，将设立舍利藏处。舍利将不为比库僧团所负累，安置于城中高地。"
Atha bhikkhusaṅgho dhātu āharaṇakaṃ bhikkhuṃ gavesanto pūjā pariveṇa vāsikaṃ soḷasa vassuddesikaṃ chaḷabhiññaṃ soṇuttaraṃ nāma sāmaṇeraṃ disvā taṃ pakkosāpetvā āvuso soṇuttara rājā dhātugabbhaṃ niṭṭhāpetvā dhātu ābharaṇaṃ bhikkhusaṅghassa bhāramakāsi. Tasmā tayā dhātuyo āharitabbāti āharāmi bhante dhātuyo kuto lacchāmīti pucchi tassa bhikkhusaṅgho evamāha. Āvuso soṇuttara tatāgato maraṇamañce nipanno sakkaṃ devarājānaṃ āmantetvā mayhaṃ aṭṭhadoṇappamāṇesu sārīrika dhātusu ekaṃ doṇaṃ koḷiyarājuhi sakkataṃ, anāgate tambapaṇṇi dīpe mahācetiye patiṭṭhahissatīti āha.
随后，比库僧团寻访负责取舍利的比库，见到居住在林中的一位声名远播、历经十六个雨季、具六通的沙玛内拉，名叫索奴塔罗。僧团感召他，亲近说："索奴塔罗尊者，国王已完成舍利囊中的功德，愿将舍利木匣交付比库僧团以承担其负担。因此，应当取舍利。我们为何应得舍利？" 僧团向索奴塔罗如此问道。索奴塔罗答说：“当如来入般涅槃时，萨咖天王召请我，以八斗米等供养，得到一器舍利宝，必将在未来安置于南岭大塔。”
Atha bhagavati parinibbute doṇa brāhmaṇo dhātuyo aṭṭha koṭṭhāse katvā aṭṭhannaṃ nagaravāsīnaṃ adāsi te attano attano nagare cetiyaṃ kāretvā parihariṃsu tesu rāmagāme koḷiyehi katacetiye mahoghena bhinne dhātukaraṇḍako samuddaṃ pavisitvā ratanavālukā piṭṭhe chabbaṇṇaraṃsi samākiṇṇo aṭṭhāsi.
之后，如来涅槃，婆罗门多那将舍利分成八个骨盒，给予八个城邑居民，各自建造佛塔供养，精心维护。在拉玛村，鹿野王行为所作佛塔中，其舍利宝盒因大水断裂，沉入大海，宝贝沙石则铺满海底，共八十八。
Nāgā disvā mañjerika nāga bhavanaṃ gantvā mahākāḷa nāga rañño ārocesuṃ so dasakoṭi nāga sahassa parivuto āgantvā gaṇdhamālādīhi pūjetvā suvaṇṇa-pavāḷa-miṇi-rajatadhaje ussāpetvā pañcaṅgika turiya paggahīta nānāvidha nāga nāṭakānaṃ majjhahato dhākukaraṇḍaṃ maṇicaṅgoṭake ṭhapetvā sīsenādāya mahāsakkāra sammānaṃ karonto nāgabhavanaṃ netvā channavuti koṭidhane pūjetvā sabbaratanehi cetiyañca cetiyagharañca māpetvā dhātuyo pariharati. Mahākassapatthero ajātasattuno dhātunidhānaṃ karonto rāmagāme dhātuyo ṭhapetvā sesa dhātuyo āharitvā adāsi rājā rāmagāme dhātuyo kasmā nāhaṭāti pucchi.
纳迦见此，前往其栖居处。黑纳迦王告诉国王，称十亿纳迦众环绕，奉以香花等供养，燃香点灯，飘扬金银宝旗，表演五节舞，安装饰有宝玉的中央盒子，顶戴头冠，深表敬意，参观纳迦居所，供养财富无数，建立舍利塔及舍利藏屋，悉心守护舍利。长老大咖萨巴、未生怨尊者于拉玛村守护舍利，安置并取出剩余舍利之后，国王问为何舍利尚存。
Thero mahārāja tāsaṃ antarāyo natthi anāgate tambapaṇṇidīpe mahācetiye patiṭṭhahissantīti āha. Asoko dhammarājāpi dhātunidhānaṃ ugghāṭetvā olokento aṭṭhamaṃ dhātudoṇaṃ adisvā aparaṃ dhātuṃ doṇaṃ kattha bhanteti pucchi mahārāja taṃ koḷiyehi gaṅgātīre kata cetiye patiṭṭhitaṃ, mahoghena cetiye bhinne mahāsamuddaṃ pāvisi.
长老答曰：“尊贵国王，未生怨尊者说，未来必将于南岭大塔安置舍利。”阿育王法王揭开舍利藏处查看，见到第八舍利器，问曰：“另一器舍利何处？”国王答曰：“在小林邑迦利岸河畔的佛塔内。宝匣水中破碎，沉入大海。”
Taṃ nāgā disvā attano nāgabhavanaṃ netvā pariharantīti khīṇāsavā āhaṃsu rājā nāgabhavanaṃ nāma mama āṇāpavattanaṭṭhānaṃ, tampi āharāmi bhanteti āha. Mahārāja tā dhātuyo anāgate tambapaṇṇidīpe mahācetiye patiṭṭhahissantiti nivāresuṃ. Tasmā tvaṃ mañcherika nāga bhavanaṃ gantvā taṃ pavattiṃ nāga rañño nivedetvā dhātuyo āhara, sve dhātu nidhānaṃ bhavissatīti. Soṇuttaro sādhūti sampaṭicchitvā attano pariveṇaṃ agamāsi.
纳迦见到后，领众护持纳迦居处，将舍利守护。须陀洹乃证言：“国王，纳迦居处乃吾护法所在，我愿取舍利。”国王阻止说：“阁下将来会设置于南岭大塔。”因此，阁下前往那榞迦居处，向纳迦大王报告舍利之事，自信舍利藏处将成立。索奴塔罗贤者称善，遂带领其族返回。
Rājāpi nagaraṃ antvā nagare bheriṃ carāpesi- sve dhātunidhānaṃ bhavissati nāgarā attano attano vibhavānurūpena alaṅkaritvā gaṇdhamālādīni gahetvā mahācetiyaṅgaṇaṃ otarantuti. Sakkopi vissakammaṃ āṇāpesi-sve mahācetiye dhātunidhānaṃ bhavissati. Sakala tampapaṇṇidīpaṃ alaṅkarohīti. So punadivase ekūnayojanasatikaṃ tambapaṇṇidīpaṃ kasīṇamaṇḍalaṃ viya samaṃ katvā rajatapaṭṭasadisaṃ vālukākiṇṇaṃpañcavaṇṇapupphasamākūlaṃ katvā samantato puṇṇaghaṭapantiyo ṭhapāpetvā sāṇīhi parikkhipitvā upari celavitānaṃ baṇdhitvā pathavitale thalapadumāni ākāse olambaka padumāni dassetvā alaṅkata devasabhaṃ viya sajjesi. Mahāsamuddañca sannisinnaṃ pañcavidha padumasañcannaṃ akāsi.
国王来到城市，巡视城市，在城市中会有自己的宝藏。众人依依各自的财富装饰自身，携带香料花环等物，来到了大塔寺院场所。天帝亦带着亲信护卫，来到大塔寺院宝藏处。他装饰了整个铜板灯火。此后一天，灯火如一十一余里宽的铜板灯盘一般，整齐地做成了圆形，覆盖了银质绢帛般铺满细砂的地面，布满五色鲜花，四周安放盛满花的盆罐，用竹杆撑起，顶上用藤蔓缠绕绑定，使地面上出现莲花形状，空中悬挂着莲花，装饰成如同诸天会议厅。大海旁还置放了五种不同莲花编织物。
Dhātu ānubhāvena sakala cakkavāḷaṃ gabbhokkamanābhisambodhikālādisu viya sajjitaṃ ahosi nāgarāpa nagara vīthiyo sammajjitvā muttāphala sadisaṃ vālukaṃ okiritvā lājapañcamaka pupphāni samokiritvā nānāvirāga dhajapaṭākāyo ussāpetvā suvaṇṇaghaṭa kadalitoraṇa mālagaghikādīhi alaṅkaritvā nagaraṃ sajjesu. Rājā nagarassa catusu dvāresu anāthānaṃ manussānaṃ paribhotthāya nānāppakāra khādanīya bhojanīya gaṇdhamāla vatthābharaṇa pañcavidhi mudhavāsa sahita tāmbulāni ca ṭhapāpesi.
由于宝藏神力，整个天下如同初生婴儿开悟之时布置完备。城市街道布满装饰，市民整洁，铺设如珍珠般细腻的沙地，布满五色花朵，悬挂各种旗帜和旌旗，燃起香炉，装饰有金罐、金门环和花环等物，使城市庄严华丽。国王在城市的四个城门，布置了用各种美食、香料、花环和服饰以及五种供养的华美服饰和塔布，也放置了檀香叶等祭品。
Atha rājā sabbābharaṇa vibhūsito kumuda pannavaṇṇa catusiṇdhavayutta rathavaramāruyha alaṅkataṃ kaṇḍulaṃ hatthiṃ purato katvā suvaṇṇacaṅgoṭakaṃ sīse katvā setacchattassa heṭṭhā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe sakkaṃ devarājānaṃ devaccharā viya nānābharaṇavibhūsitā devakaññupamā aneka sahassa nāṭakitthiyo ceva dasamahāyodhā ca caturaṅginī senā ca rājānaṃ parivāresuṃ.
随后国王身披华丽服饰，乘坐装饰华丽的四轮战车，车上覆盖荷花形装饰物，前面牵着大象，头顶装饰金色伞盖，白色帐篷下站立。此时天帝如同天宫之王萨咖，以千百万名装饰华美的天女，如剧院中演员和四部大军，环绕国王左右。
Tathā aṭṭhuttara sahassa itthiyo ca puṇṇaghaṭe garahatvā parivāresuṃ. Aṭṭhuttara sahassa aṭṭhuttara sarassappamāṇeyeva purisā ceva itthiyo ca pupphasamuggāni daṇḍadīpikā nānāvaṇṇa dhaje ca gahetvā parivāresuṃ. Evaṃ rājā mahantena rājānubhāvena naṇdanavanaṃ nikkhanta devarājā viya nikkhami. Tadā nānāvidha turiya ghosehi ceva hatthassa ratha saddehi ca mahāpathavibhijjanākārappattā viya ahosi.
另外八十八千名女子围绕着盛满花的盆罐，合围左右。八十八千名男女如同由花组成的群体，手持棍杖灯火和各色旗帜，围绕国王。这般，国王以威严庄重的神态，从华丽的游乐园中出发，如同天帝出行。那时四面有各种不同的第四程度的吼声，象大象和战车的声音，以及大地开裂的震动声。
Tasmiṃ khaṇe soṇuttaro attano pariveṇeyeva nisinno turiya ghosena rañño nikkhantabhāvaṃ ñatvā abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā adhiṭṭhayā pathaviyaṃ nimujjitvā mañjerika nāgabhavane mahākāḷānāgarañño purato pāturahosi. Nāgarājā soṇuttaraṃ disvā uṭṭhāyāsanā abhivādetvā gaṇdhodakena pāde dhovitvā vaṇṇa gaṇdha sampanna kusumehi pūjetvā ekāmantaṃ nisīditvā kuto āgatattha bhanteti pucchi tambapaṇṇi dīpato āgatamhāhi vutte kimatthāyāti pucchi.
此时，声名显赫的龙王梭努陀罗端坐在自己的宫殿中，听到四面响起的吼声，知道国王即将出发，进入第四禅定。随着其禅定，他安然入座于长黑龙王宫殿前。龙王见到国王梭努陀罗站起行礼，以香水洗涤双脚，用色香俱全的鲜花供养，邀请至一侧坐下，并询问为何来到这铜板灯火处，来意何为？
Mahārāja tambapaṇṇidīpe duṭṭhagāmaṇi abhaya mahārājā mahā cetiyaṃ kārento dhātuyo bhikkhusaṅghassa bhāramakāsi. Mahāvihāre tiṃsamattāni bhikkhusahassāni sannipatitvā mahāthūpatthāya ṭhapitadhātuyo mahākāḷa nāga rañño santike ṭhitā, tassa taṃ pavattiṃ kathetvā dhātuyo āharāti maṃ pesesuṃ, tasmā idhāgatomhīti āha.
伟大的国王在铜板灯火处如同达磨宝剑一般，勇敢无惧，亲自为三宝建造大塔，承担宝藏供养之重。数以三万计的比库聚集于大寺内，在大塔前供奉着宝藏。长黑龙王在侧，述说此事并请宝藏送来，因此说“宝藏已至此处”之言。
Taṃ sutvā nāgarājā pabbatena viya ajjhotthaṭo mahantena madāmanassena abhibhūto evaṃ cintesi mayaṃ pana imā dhātuyo pūjetvā apāyato muñcitvā sagge nibbattissamāti amaññimha. Ayaṃ pana bhikkhu mahiddhiko mahānubhāvo, sace imā dhātuyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito bhaveyyuṃ, amhe abhibhavitvāpi gaṇhituṃ sakkuṇeyya. Dhātuyo apanetuṃ vaṭṭatīti cintetvā parisaṃ olokento parisa pariyante ṭhitaṃ vāsuladattaṃ nāma attano bhāgineyyaṃ disvā tassa saññamadāsi so mātulassa adhippāyaṃ ñatvā cetiyagharaṃ gantvā dhātukaraṇḍakaṃ ādāya gilitvā sinerupabbata pādamūlaṃ gantvā-
那时，闻此事的龙王如登上高山，心中怀有巨大骄慢之念，感到自己被压制，思惟道：我们若尊重这些舍利，放弃堕落，将生于天上，安隐自在。又思：这比库威力广大、德高望重，若这些舍利立于此处，我们虽被其制服，也能摄持不失。思量舍利必当带走，遂巡视僧伽，见其弟子名为瓦苏拉达塔，遂令其心生信服。识得这是母亲的统治权，遂往舍利塔，取舍利盒，携至锡纳卢山脚。
Yojanasatāmāvaṭṭaṃ dīghaṃ tisata yojanaṃ,
周围百余由旬，长三百由旬，
Phaṇānekasahassāni-māpisitvā mahiddhiko,
有成千的蛇头，威力广大，
Sineru pādamūlamhi-dhumāyanto ca pajjalaṃ,
在锡纳卢山脚冒烟，喷洒水火，
Ābhujitvāna so bhoge-nipajji vālukātale;
虽然被熔毁，仍沉落于沙地，
‘‘Anekāni sahassāni-attanā sadise ahi,
『千百头蛇俱存我身，灿然不可胜数，』
Māpayitvā sayāpesi-samantā parivārite,
将其安置后，使安卧于周围环绕之处，
Bahū devā ca nāgā ca-osariṃsu tahiṃ tadā,
众多天人及那伽当时皆聚集于此，
Yuddhaṃ ubhinnaṃ nāgānaṃ-sassissāma mayaṃ iti;’’
彼时谓曰：『我们将要就这两方那伽之间，发起战斗；』
Tato nāgarājā bhāgineyyena dhātuyo apanītabhāvaṃ ñatvā evamāha- mama santike dhātuyo natthi, tumhe idha papañca akatvā sīghaṃ gantvā bhikkhusaṅghassa taṃ pavattiṃ ārocetha bhikkhusaṅgho aññato dhātuṃ pariyesissatīti sāmaṇero ādite paṭṭhāya dhātu āgamanaṃ vatvā dhātuyo tava santikeyeva, papañcaṃ akatvā dehīti codesi.
于是那伽王察知终极实相之无碍状态，告言曰：『我之近侍中无终极实相，汝等无须于此处妄造纷争，应速往彼处，将此情形告知比库僧团。比库僧团必将寻得他终极实相。』初学比库闻此，携终极实相进，至终极实相所处，劝令其勿妄造纷争，当于此住世。
Tato nāgarājā sāmaṇerena mūlamhi gahitabhāvaṃ ñatvā yena kenaci pariyāyena dhātuyo adatvāva pesituṃ vaṭṭatīti cintetvā sāmaṇeraṃ dhātugharaṃ netvā cetiyañca cetiyagharañca dassesi. Taṃ pana cetiyañca cetiyagharañca sabbaratanamayameva ahosi.
继而那伽王知晓此比库已置其于根本之地，思惟任由其以某种方式带回终极实相，遂引导此比库至终极实相之所，显现宝塔与宝塔之房。此塔及塔房庄严璀璨，装饰满以珍宝。
Vuttañhetaṃ mahāvaṃse
此事，于大史中有记载。
‘‘Anekadhā anekehi ratanehi susaṅkhataṃ,
『众多种类』者，『以众多宝物精巧所成』也，
Cetiyaṃ cetiyagharaṃ-passa bhikkhu sunimmita’’nti;
『佛塔』者，『佛塔舍利宝藏之所』也。比库当观此佛塔。
Dassetvā ca pana cetiyagharato oruyha addhacaṇdakapāsāṇe pavāḷapadumamhi ṭhatvā imassa cetiyassa cetiyagharassa ca agghaṃ karohi bhanteti āha sāmaṇero na sakkoma mahārāja agghaṃ kātuṃ, sakalepi tambhapaṇṇidīpe ratanāni imaṃ addhacaṇdaka pāsāṇaṃ nāgghatīti āha.
比库见佛塔之后，攀升佛塔，于佛塔之有影月石、玛瑙莲花石上立足，供养此佛塔舍利及佛塔宝藏。沙玛内拉曰：‘吾等不能供养，尊贵国王，您虽集此山中诸宝，如此影月石，吾等终不能触及。’
Nāgarājā evaṃ sante mahāsakkāraṭṭhānato appasakkāraṭṭhānaṃ dhātūnaṃ nayanaṃ ayuttaṃ nanu bhikkhūti āha. Sāmaṇero evamāhamahārāja buddhā nāma dhammagarukā, na āmisa garukaṃ, tumhesu cakkavāḷappamāṇaṃ ratanagharaṃ māpetvā sabbaratanassa pūretvā dhātuyo pariharantesupi ekanāgopi dhammābhisamayaṃ kātuṃ samattho nāma natthi yasmā-
乃诸天王告曰：‘如是，世尊。大尊敬处，非尊敬处，诸舍利无以教导比库。沙玛内拉，吾言尔者：佛乃教法之主，非俗人之主。尔等虽广布此界宝塔，遍满各种宝物，守护舍利者，连一龙亦不能令法教明朗。原因如是：’
‘‘Saccābhisamayo nāga-tumhākampi na vijjati. Saccābhisamayaṭṭhānaṃ-netuṃ yuttañhi dhātuyo. Saṃsāradukkhamokkhāya-uppajjanta tathāgatā, buddhassa vetthādīppāyo-tena nessāmi dhātuyo. Dhātunidhānaṃ ajjeva-so hi rājā karissati.
‘实相证得者，龙及众宝塔护卫者皆无；唯有缘实相证之舍利宝塔，乃诸如来为断苦解脱而涅槃时所遗。若今舍利宝塔毁坏，则有恶王作乱。’
Tasmā papañcamakaritvā-lahuṃ me dehi dhātuye’’ti-āha. Evaṃ vutte nāgarājā appaṭihāno yutvā attano bhāgineyyena dhātuyo gopitoti maññamāno evamāha. Tumhe bhante cetiye dhātūnaṃ atthibhāvaṃ vā natthibhāvaṃ vā ajānantā dehi dehīti vadatha. Ahaṃ natthīti vadāmi. Sace passatha gahetvā gacchathāti. Gaṇhāmi mahārājāti, gaṇha bhikkhūti. Gaṇhāmi mahārājāti, gaṇha bhikkhūti tikkhattuṃ paṭiññaṃ gahetvā.
龙王如此言，坚守不退，护其族舍利。彼言：‘比库，当知舍利无用或有用，即应付与。若答无用，则我言舍利此处。若尔欲取，则应持取，吾偕往。’
‘‘Sukhumaṃ karaṃ māpayitvā-thikkhū tatra ṭhitoca so,
『轻柔之手』者，以柔软细腻之手势示意，长老即于彼处立定，
Bhāgineyyassa vadane-hatthampakkhippa tāvade,
谓兄弟者，即指比库，于其口中，挥手示意，如此反复，
Dhātukaraṇḍamadāya-tiṭṭha nāgāti bhāsiha,
为显示主导权而执持法器之杖，称为『龙王』之意，
Nimujjitvā pathaviyaṃ-pariveṇamhi uṭṭhahi;’’
身形俯伏于地，环身于周围之境界而起立；
Tadā sāmaṇerassa nāgena saddhiṃ yuddhaṃ passissāmāti samāgatā deva-nāga parisāpa bhikkhunāgassa vijayaṃ disvā haṭṭhā pamodito dhātuyo pūjayantāva teneva saha āgamuṃ, nāgarājā sāmaṇerassa gata kāle bhikkhuṃ vañcetvā pesitomhīti haṭṭhatuṭṭho dhātuyo gahetvā āgamatthāya bhāgineyyassa sāsanaṃ pesesi.
当时，与那沙玛内拉同在的龙王及诸天、龙众、比库龙众群聚，见比库龙众获得胜利，欢喜踊跃，恭敬礼敬法器，与之同行。龙王于沙玛内拉去世时，意欲诱其为比库，于是欢喜欣然，执持法器前来，为宣示教法而奉送给兄弟。
‘‘Bhāgineyyo’tha kucchimhi-apassitvā karaṇḍakaṃ,
『兄弟』复次于犄角之处执持法器，
Paridevamāno āgantvā-mātulassa nivedayi;
前来哀叹拜访姑母，
Tadā so nāgarājāpi-vañcitamha mayaṃ iti,
当时他们心想：『连那守护诸天的龙王也欺骗了我们。』
Paridevi nāgā sabbepi-parideviṃsu piṇḍitā;’’
龙众皆俱哀叹，普遍悲泣，
Tato nāgabhavane sabbe nāgā samāgantvā kese muñcitvā ubhohi hatthehi hadaye gahetvā nīluppala sadisehi nettehi vilīna sokamiva assudhāraṃ pavattayamānā-
于是聚集于龙宫的众龙，全体来到此处，放下头发，两手合十，双手握心，宛如蓝莲的花瓣，以鼻子擦拭，仿佛带着悲伤激起的泪水。
‘‘Paridevamānā āgantvā-nāgā saṅghassa santike,
哀叹着来到僧团前，
Bahudhā parideviṃsa-dhātāharaṇa dukkhitā’’ti;
众龙以多种方式哀叹和感到痛苦，因为持守戒律者被夺坏者所苦恼。
Paridevitvā ca bhikkhusaṅghassa evamāhaṃsu- bhante kassaci pīḷaṃ akatvā amhākaṃ puññānubhāvena labhitvā cīraparihaṭa dhātuyo kasmā anavasesaṃ katvā aharāpetha amhākaṃ saggamokkhantarāyaṃ karothāti.
舍弃了对比库僧团的敌意，他们如是说——比库们，无论何人未加压迫，而依靠我们的善行获得，持久遍满的法宝为何未尽善尽美，反而昼夜为我们成就天界出离之道呢？
’Tesaṃ saṅgho’nukampāya-thokaṃ dhātumadāpayi,
这是为了慈悲那僧团，赐予了一些法宝，
Te tena tuṭṭhā gantvāna-pūjābhaṇḍāni āharuṃ;
他们满足而去，取来了供养器具；
Tato sakko devānamiṇdo vissakammaṃ āmantetvā sāmaṇerassa uṭṭhitaṭṭhāne sattaratanamayaṃ maṇḍapaṃ māpehīti āha. So tasmiyeva khaṇe maṇḍapaṃ māpesi atha sakko dvīsu devalokesu devaparisāya parivuto suvaṇṇacaṅgoṭakena saddhiṃ ratana pallaṅkamādāya āgantvā tasmiṃ maṇḍape patiṭṭhāpetvā sāmaṇerassa hatthato dhātukaraṇḍakaṃ gahetvā tasmiṃ pallaṅke patiṭṭhāpesi. Tadā-
随后萨咖天帝命令天众随从，在沙玛内拉立正之处，为他搭建了一座七宝构成的宝殿，并说：“恰在那里量度宝殿。”于是他立刻量度宝殿，然后萨咖带着随从们，携带着金制宝箱，遍访两个天界的众神，并将其放置在宝殿内的宝床上，手持装法宝的箱子放置于内。那时——
’Brahmā chattamadhāresi-santusito vālavijaniṃ,
“梵天满意地撑开伞盖，扬起象鼻；
Maṇitālavaṇṭaṃ suyāmo-sakko saṅkhantu sodakaṃ;
萨咖吹响法螺，吹响净水器。”
Cattāro tu mahārāja-aṭṭhaṃsu khaggapāṇino,
国王的护卫共有四人，皆持锋利刀刃，威猛无比。
Samuggahatthā dvattiṃsā-devaputtā mahiddhikā;
这四人中有二十三位是天子之子，拥有巨大财富；
Pāricchattaka pupphehi pūjayantā tahiṃ ṭhitā,
他们手持遮阳伞和鲜花，恭敬地站立于彼处；
Kumāriyopi dvattiṃsā-daṇḍidīpadharā ṭhitā;
又有二十三位少女，头戴金杖和灯笼，站立其间；
Palāpetvā duṭṭhayakkhe-yakkhasenāpati pana
他们击散恶魔众首领，恶魔之军统帅，
Aṭṭhavīsati aṭṭhaṃsu-ārakkhaṃ kurumānakā;
共护卫保护八十八人，镇守四方。
Vīṇaṃ vādayamānova-aṭṭhā pañcasikho tahiṃ,
犹如弹奏琴瑟的手指有八根和五个指节，
Raṅgabhūmiṃ māpayitvā-timbarū turiyaghosavā;
在舞台上使调子高昂，如同木琴发出天外之音；
Anekā devaputtā ca-sādhugītappayojakā,
众多天子诸天同集，恰似善歌者共鸣合唱，
Mahākālo nāgarājā-thūyamāno anekadhā;
大魔王及诸龙王，众多形态阵列其间；
Dibbaturiyāni vajjanti-dibbasaṅgiti vattati,
天界诸天发出神妙音声，昂扬澎湃的天人合唱随之演奏，
Dibbagaṇdhā ca vassāni-vassāpenti ca devatā;
天香洒落如雨，诸天夏雨般纷纷降下滋润众生；
Tadā iṇdaguttatthero mārassa paṭibāhanatthāya cakkavāḷapariyantaṃ katvā ākāse lohachattaṃ māpesi. Pañcanikāyika therā dhātuyo parivāretvā pañcasu ṭhānesu nisīditvā gaṇasajjhāyamakaṃsu. Tasmiṃ kāle rājā taṃ ṭhanaṃ āgantvā sisato suvaṇṇa caṅgoṭakaṃ otāretvā dhātu caṅgoṭakaṃ attano caṅgoṭake ṭhapetvā pallaṅke patiṭṭhāpetvā gaṇdhamālādīhi pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vaṇditvā sirasi añjaliṃ paggayha akkhīni ummīletvā olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe dhātumatthake setacchattaṃ dissati chattagāhaka brahmā na dissati. Tathā tālavaṇṭa vijani ādayo dissanti gāhakā na dissanti dibbaturiyaghosa saṅgitiyo suyyanti gaṇdhabba devatā na dissanti. Rājā etaṃ acchariyaṃ disvā iṇdaguttattheraṃ evamāha-devatā dibbachattena pūjesuṃ ahaṃ mānusa kacchattena pūjemi bhanneti. Thero yuttaṃ mahārājāti āha. Rājā attano suvaṇṇapiṇḍike setacchattena pūjetvā suvaṇṇabhiṃkāraṃ gahetvā abhisekodakaṃ datvā taṃ divasaṃ sakalatambapaṇṇi dīpe rajjaṃ adāsi.
那时，颇迦老长老为破魔之事，在天际周围画出圆圈，并在空中设置铁伞。五位同为经藏者的长老围绕法舍，分别坐于五处，共同集会。此时国王来到那里，卸下头上黄金伞盖，将法舍上供奉的铁伞安置于自己伞盖上，置于床榻上，用香花等庄严供养，并敬礼于五处的位置，合掌顶礼，睁开眼观察，驻足不动。此时，法舍下的铁伞显现洁白光辉，而伞主天梵不现。如此，塔罗院的风沙尘埃显现，风尘住者不现，天界四声悉皆止息，天乐仙乐皆不显现。国王见此奇异，说：『颇迦长老，天神用天伞供养，我却以人间伞奉献。』长老回答大王言理。国王以自己黄金伞盖礼敬长老，且持黄金伞柄，奉上加持圣水，终日以满披叶灯火照耀，宣布全域。此日，国王于诸大陆授予王权。
Tato sabbaturiyāni paggaṇhiṃsu, gaṇdhamālādīhi pūjetva mahantaṃ sakkāramakaṃsu puna rājā theraṃ pucchi - amhākaṃ satthā dibbamānusakāni dve chattāni dhāresi bhante. Na dve chattāni tīṇi chattāni mahārājāti. Aññaṃ chattaṃ napassāmi bhanneti. Sīlapatiṭṭhaṃ samādhidaṇḍakaṃ iṇdriyasalākaṃ balamālaṃ maggaphalapatta sañchannaṃ vimuttivarasetacchattaṃ ussāpetvā ñāṇābhisekampatto dhammaratana cakkaṃ pavattetvā dasasahassa cakkavāḷesu buddharajjaṃ hatthagataṃ katvā rajjaṃ kāresīti rājā tīṇicchatta dhārakassa satthuno tikkhattuṃ rajjaṃ dammīti tikkhattuṃ dhātuyo rajjena pūjesi.
随后，诸天纷纷聚集，献以香花等庄严，大礼敬之。国王问长老：『尊者，我们的师长持有二伞，天人伞与人间伞，如何是也？』长老答曰：『非二伞，实有三伞。余伞未见。』长老说：『戒法基础，禅定棒杖，感官之柱，力量链环，证果幢旗，解脱净土伞，智慧加持伞发扬法宝轮转。用十万天界为范围，亲手建立佛王国土。』国王谓：『持有三伞的师长统管王国、法界以及供养。』因而以三伞之尊者供养。
Tato rājā devamanussesu dibbagaṇdhamālādīhi pūjentesu anekesu turiyaghosa saṅgitesu vattamānesu dhātukaraṇḍakaṃ sīsenādāya ratanamaṇḍapato nikkhamitvā bhikkhusaṅgha parivuto mahācetiyaṃ padakkhiṇaṃ katvā pācīnadvārenāruyha dhātugabbhaṃ otari. Tato mahācetiyaṃ parivāretvā channavuti koṭippamāṇa arahanto aṭṭhaṃsu.
国王亦在众天人及多天界圣乐环绕之中，从头顶取下法舍，携入宝殿，于比库众环绕下绕大舍利塔一周，入东门而下入舍利库。继而绕大舍利塔，塔内藏有四千万亿数量阿拉汉八位。
Rājā sīsato dhātukaraṇḍakaṃ otāretvā mahārahe sayanapiṭṭhe ṭhapessāmīti cintesi tasmiṃ khaṇe dhātukaraṇḍako rañño sīsato satta tālappamāṇe ṭhāne gantvā sayameva vicari dhātuyo ākāsamuggantvā dvattiṃsa mahā purisalakkhaṇa asiti anubyañjanā byāmappabhā patimaṇḍitaṃ ketumālopa sobhitaṃ nila-pīta-lohitādi bheda vicitra raṃsijālā samujjalaṃ buddhavesaṃ gahetvā gaṇḍambamūle yamaka pāṭihāriyaṃ sadisa yamaka pāṭihāriyaṃ akaṃsu. Taṃ dhātupāṭihāriyaṃ disvā pasīditvā arahattampattā devamanussā dvādasakoṭiyo ahesuṃ. Sesaphalattayaṃ pattā gaṇanapathamatītā ahesuṃ. Evaṃ dhātuyo anekadhā pāṭihāriyaṃ dassetvā buddhavesaṃ vissajjetvā karaṇḍakaṃ pavisitvā tena saddhiṃ otaritvā rañño sīse patiṭṭhahiṃsu.
国王思量：『卸下头顶舍利容器，安置于大随眠阿拉汉床上。』此时，舍利容器从王的头顶至七掌距离处，国王自己巡视。舍利容器飘浮天空，显现三十二大丈夫相诸特征，眉毛如弯月，身色如苍铜，头饰华彩蓝黄赤等多样色彩，珊瑚之链璎珞，佛王庄严光辉普照。国王头顶与法舍倒置之处，看见异妙奇迹。见此舍利奇迹欢喜，成就阿拉汉果位的天人有十二亿。此成就果报远超计数。舍利多显神迹，展示佛境界，舍利容器入内，携同下移，安置于国王头顶。
Rājā amatena viya abhisitto saphalaṃ manussatta paṭilābhaṃ maññamāno ubhohi hatthehi dhātukaraṇḍakaṃ gahetvā nāṭaka parivuto alaṅkata sayana samīpaṃ gantvā dhātucaṅgoṭakaṃ ratanapallaṅke ṭhapetvā gaṇdhavāsitodakena hatthe dhovitvā vatujātiya gaṇdhena ubbaṭṭetvā ratanakaraṇḍakaṃ vicaritvā dhātuyo gahetvā evaṃ cintesi.
国王如不朽常在，认为得以圆满人道法果，手持舍利容器，环绕戏台庄严，来到卧床旁，将舍利盛匣置于宝榻上，用香水净手，涂抹香土，环视宝匣并持舍利，思维如是。
‘‘Anākulā kehicipi yadi hessasti dhātuyo,
「若舍利容器纯净无秽，必有殊胜可显示……
Janassa saraṇaṃ hutvā yadi ṭhassanti dhātuyo;
众生依怙寄托，若其根本仍立存，
Satthunipannā kārena parinibbāna mañcake,
成就世尊所说之事，临近涅槃寂灭，
Nipajjantu supaññatte-sayanamhi mahārahe’’ti;
当入善智所知王城卧所，安住无忧；
Evaṃ cintetvā pana varasayanapiṭṭhe dhātuyo ṭhapesi tasmiṃ khaṇe dhātuyo raññā cintita niyāmeneva mahārahe sayane buddhavesena sayiṃsu.
然思此因缘，复于优良卧座置根本，恰于彼时根本依王施之恩护安卧如佛所示。
‘‘Āsāḷahi sukkapakkhassa pannarasa uposathe,
于阿萨罗月净月十五斋日，
Uttarāsāḷha nakkhatte evaṃ dhātu patiṭṭhitā;
更于乌达罗萨月星宿如是根本安立；
Saha dhātu patiṭṭhānā akampittha mahāmahī, pāṭihīrāni nekāni pavattiṃsu anekadhā.’’
与诸元素稳定坚固的广大大地同在，众多障碍纷纷发生，各种各样。
Tadahi udakapariyantaṃ katvā ayaṃ mahāpathavī saṅkampi sampakampi sampavedhi, mahāsamuddo saṅkhūbhi, ākāse vijjullatā nicchariṃsu. Khaṇikavassaṃ vassi, cha devalokā ekakolāhala mahosi rājā etaṃ acchariyaṃ disvā pasanno attano kañcana mālika setacchattena dhātuyo pūjetvā tambapaṇṇidipe rajjaṃ sattāhaṃ datvā tiṃsa satasahassagghanakaṃ alaṅkāra bhaṇḍaṃ omuñcitvā pūjesi. Tathā sabbāpi nāṭakitthiyo amaccā sesa mahājano devā ca sabbābharaṇāni pūjesuṃ tasmā-
于是绕水边围成圈，这大地震动、震荡、撞击、受损，广大海洋因收缩弯曲而起伏，大气中闪电明灭而下降。雨季一瞬，六天界众生因惊天动地的混乱感到惊愕，国王见此奇景而欢喜，戴上金制王冠与白银瓦盖，多次以宝物供养，赐予铜岛邦国七天租税，三千万珠宝饰物悉数布施以供奉。如此，所有剧团乐师、臣民、众大善士及天人皆敬奉所有宝物，因此——
Tiṭṭhantaṃ sugataṃ tilokamahitaṃ yo pūjaye sādaraṃ,
站立者敬礼胜义世界利益所系的世尊，恭敬礼拜，
Yo vā sāsapa bījamattampi taṃ dhātuṃ naro pūjaye;
或是不论大圣微小如种子，凡人亦敬拜该元素；
Tesaṃ puññaphalaṃ samānamīti taṃ cittappasāde same,
他们的功德果报大致相等，心境涣然清明安稳，
Ñatvā taṃ parinibbutepi sugate dhātuṃ budho pūjaye’ti;
得知如来圆寂后，诸佛亦礼敬该元素之义。
Tato rājā cīvaravatthāni ceva guḷa-sappi ādi bhesajjāni ca saṅghassa datvā sabbarattiṃ gaṇasajjhāyaṃ kāresi puna divase nagare bheriṃ carāpesi mahājano imaṃ sattāhaṃ gaṇdhamālādīni ādiya gantvā dhātuyo vaṇdatūti iṇdaguttattheropi sakala tambapaṇṇi dīpe manussā dhātuyo vaṇditukāmā, taṃ khaṇaṃyeva āgantvā vaṇditvā yathāṭṭhānaṃ gacchantūti adhiṭṭhāsi.
于是国王将袈裟、衣物、药物以及树胶和香料等赠与僧团，使其终日聚会欢喜。又在城中巡视七天，许多大众前来，带着香花等供养宝藏，长老因陀古塔也希望世间人们常来供养宝藏，于是立下誓言：‘愿汝们即刻来到，礼敬宝藏，然后按所应行处去。’
Te tatheva dhātuyo vaṇditvā gamiṃsu rājā sattāhaṃ saṅghassa mahādānaṃ pavattetvā sattāhassa accayena dhātugabbhe mayā kattabbakiccaṃ niṭṭhāpitaṃ, dhātugabbhaṃ pidahatha bhanteti saṅghassa ārocesi. Saṅgho uttarasumana sāmaṇere āmantetvā tumhehi pubbe āhaṭa medavaṇṇa pāsāṇena dhātu gabbhaṃ pidahathāti āha. Te sādhūti sampaṭicchitvā dhātugabbhaṃ pidahiṃsu.
那些宝藏受敬礼后离去。国王施予僧团巨大供养延续七天。七天结束后，我完成了当时应做的任务，告诉僧团‘打开宝藏盒’。僧团请长老开盒，长老告知你们以前曾用青铜石打开过宝藏盒。众人答说很好，遂打开了宝藏盒。
Tato khīṇāsavā dhātugabbhe gaṇdhā mā susantu mālā mā milāyantu. Dīpā mā nibbāyantu ratanāni mā vivaṇṇāni hontu pūjanīyabhaṇḍāni mā nassantu. Medavaṇṇa pāsāṇā saṇdhiyantu, paccatthikānaṃ okāso mā hotūti adhiṭṭhahiṃsu.
于是诸已断烦恼者在宝藏盒中设定：愿香气持久，花环不凋谢、不混杂。灯光不熄灭，宝石不失色，供养器具不毁坏。青铜石结为合缝，不留空隙，且不可被破坏。
Evaṃ rājā dhātu nidhāpetvā puna nagare bheriṃ carāpesi mahā cetiye dhātuṃ nidhāpetvā dhātuṃ āharitvā nidhānaṃ karontūti. Mahājano attano attano balānurūpena suvaṇṇa rajatādi karaṇḍe kārāpetvā tattha dhātuyo patiṭṭhāpetvā dhātunidhānassupari medavaṇṇa pāsāṇa piṭṭhiyaṃ nidahiṃsu. Sabbehi sannihita dhātuyo sahassamattā ahesunti.
国王将宝藏安置后再返城巡视，建造大塔以安放宝藏，众多贤达按照各自力量打造金银等供器，在宝藏安置处用青铜石封盖。所有宝藏汇聚达千件之多。
Iti sādhujana manopasādanatthāya kate thūpavaṃse dhātunidhāna kathā niṭṭhitā.
如是，为了使善人心生信心，在塔传中关于宝藏安置的记载已完成。
§24
24. Tato rājā taṃ sabbaṃ pidahetvā cetiyaṃ karonto udarena saddhiṃ caturassa koṭṭhakaṃ niṭṭhāpesi atha chattakamme sudhākamme ca aniṭṭhiteyeva māraṇantika rogena gilāno hutvā dīghavāpito kaniṭṭhabhātaraṃ pakkosāpetvā cetiye aniṭṭhitaṃ chattakammaṃ sudhākammañca sīghaṃ niṭṭhāpetvā maṃ tosehi tātāti āha. So rañño dubbalabhāvaṃ ñatvā antare aniṭṭhitakammaṃ kātuṃ na sakkāti suddhavatthehi kañcukaṃ kāretvā cetiye paṭimuñcāpetvā cittakārehi kañcuka matthake vedikā ca puṇṇaghaṭa pañcaṅguli pantiyo ca kārāpesi.
二十四章 于是国王打开所有宝藏制造塔，身体虚弱因常年病患、遭遇死病苦痛（无常苦），派遣幼弟尽快完成塔顶的伞盖及奶瓶装饰。在得知国王病重，无法亲自完工后，由诸善知识代为缝制袈裟，安放于塔上，并在袈裟上方制作坛基、花瓶及五指宽的装饰边。
Naḷakārehi veḷumaya chattaṃ kāretvā kharapattamaye caṇdasūriyamaṇḍale muddhani vedikā kāretvā lākhākukuṭṭhakehi taṃ vicittaṃ katvā thūpakammaṃ niṭṭhitanti rañño arocesi rājā tena hi maṃ mahācetiyaṃ dassehīti vatvā sivikāya nipajjitvā cetiyā padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇadvāre bhūmisayanaṃ paññāpetvā tattha nipanno dakkhiṇena passena sayitvā mahāthūpaṃ vāmapassena sayitvā lohapāsādaṃ olokento pasanna citto ahosi. Tadā rañño sāsanassa bahūpakārabhāvaṃ sallakkhetvā gilāna pucchanatthāya tato tato āgatā bhikkhu channavuti koṭiyo rājānaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu. Tato saṅgho vagga vaggā hutvā gaṇasajjhāyaṃ akāsi.
用七彩竹子制作凉蓬，用锋利的布制成莲花形状的日轮宝座，搭建祭坛，用五色龙鸡装饰，将其分成若干部分，完成筑塔仪式后，国王对此说：『我将要展现宏伟的佛塔』，随后他与众民众一起绕佛塔行礼，绕至南门，在地席上安坐，面朝南方坐卧，又侧向左边躺卧，观看铜制宝楼，心情安详愉悦。于是国王铭记这教法的广大功德，为照顾病人，先后迎来了八千万供养的比库们，围绕国王护卫。然后僧团依次列队，集结成群。
Rājā tasmiṃ samāgame theraputtābhayattheraṃ adisvā evaṃ cintesi. So mayi damiḷehi saddhiṃ aṭṭhavīsati mahāyuddhe kayiramāse apaccosakakitvā idāni maraṇayuddhe vattamāṇe mayhaṃ parājayaṃ disvā maññe nāgacchatīti. Tadā thero kariṇda nadī sīse pajjalita pabbate vasanto rañño parivitakkaṃ ñatvā pañcasata khīṇāsava parivusetā ākāsenāgantvā rañño purato pāturahosi.
国王在这次聚会中一见到长老子阿弗亚长老，心中暗自思忖：『这个长老曾与我战敌达八百战月，对峙催算未果，如今又逢死亡决战，若我见败必是此缘由。』那时长老住在炽热的山峰之上，守护着卡琳达河，国王了解此事后，于天空中升起五百名断尽烦恼的侍者，在国王面前降下保护。
Rājā theraṃ disvā attano purato nisīdāpetvā evamāha bhante tumhehi saddhiṃ dasamahā yodhe gahetvā damiḷehi saddhi yujdhiṃ. Idāni ekakova maccūnā saddhiṃ yujjhituṃ ārabhiṃ. Maccu sattumpana parājetuṃ na sakkomīti. Tato-
国王见到长老，于自己前方安坐，言道：『尊敬的长老，携带你们及十万大军联盟，和战敌达米尔斯结盟交战。如今只有单独与死亡交战，杀戮敌寇，却不能战胜敌人。』接着——
Theraputtābhayatthero mā bhāyi manujādhipa,
长老子阿弗亚长老说：『尊敬的国王，请无畏于人间主宰，』
Kilesa sattuṃ ajinitvā ajeyyo maccūsattuko;
『摒弃烦恼之敌，是不败之敌人；死亡敌人是可征服的，』
Iti vatvā evaṃ anusāsi. Mahārāja sabboyeva loka sannivāse jātiyā anugato, jarāya anusaṭo, vyādhinā abhibhūto, maraṇena abbhāhato. Tetāha-
说罢长老如此劝诫道。大王啊，你如同整个世界居住其中，随生死流转，老病相随，受疾病折磨，受死亡威胁。这里是——
‘‘Yathāpi selā vipulā-nahaṃ āhacca pabbatā,
譬如岩石堆积成广阔高山，
Samantā anupariyeyyuṃ-nippothentā catuddisaṃ;
四周环绕，凝聚成形，向四方延展；
Evaṃ jarā ca maccu ca-adhivattanti pāṇino,
如是老死对诸有情常常主宰，
Khattiyo brāhmaṇe vesse sudde caṇḍāla pukkuse,
无论是王族、婆罗门、商人或是贱民、剜儿，
Na kiñci parivajjeti-sabbamevābhimaddati;
没有谁能逃避老死，一切皆为其所缠绕；
Na tattha hatthinaṃ bhūmi-na rathānaṃ na pattiyā,
无论是大象的地面，战车的行迹，还是足迹，都不能阻挡。
Na cāpi mantayuddhena-sakkā jetuṃ dhanena vā’’ti;
也不能说凭借谋略战争或财富能够取胜。
Tasmā idaṃ maraṇaṃ nāma mahāyasānaṃ mahāsammatādīnaṃ mahā puññānaṃ jotiyādīnaṃ mahāthāmānaṃ baladevādīnaṃ iddhimantānaṃ mahāmoggallānādīnaṃ paññāvantānaṃ sāriputtādīnaṃ sayambhūñāṇena adhigata saccānaṃ, paccekabuddhānaṃ sabbaguṇasamannāgatānaṃ sammāsambuddhānampi upari nirāsaṅkameva patati kimaṅgapanaññesu sattesu.
因此，这种名为死亡的现象，虽具大威力、大正见、大善德之相，拥有强大法力者如大摩嘎剌那等；智慧出众者如沙利子，以自觉智慧所证得的真理，乃至具备种种善功德的辟支佛，以及正觉者（佛陀）之上，皆必然无例外地灭亡，难道其他众生能逃脱此结局吗？
Tasmā-
因此——
Mahāyasā rājavarā gatā te sabbe mahāsammata ādayopi,
拥有大威力者，例如诸大国王，皆必归于这种伟大的共同法则之中，
Aniccabhāvaṃ baladeva ādi mahābalā ceva tathā gamiṃsu;
正如无常本质及其强大力量，乃至大权力者亦同样归入无常之流。
Ye puññavantāni gatā pasiddhiṃ mahaddhanaṃ jotiyameṇḍakādī,
那些具足善业的众生，虽然拥有显赫声名、巨大财富、光辉荣耀等，亦终将归于无常。
Upāvisiṃ vaccumukhaṃ sabhogā sabbepi te rāhumukhaṃ sasīva;
诸天诸天皆如月轮，均于其首端处立于王之面前。
Yo iddhimantesu tathāgatassa puttesuseṭṭho iti vissutopi,
谓此诸如来的子孙，于神通者中最为第一，亦受广传。
Thero mahārājasaheva iddhibalena so maccumukhaṃ paviṭṭho;
长老如大王般以神通威力，已进入死门。
Sabbesu sattesu jinaṃ ṭhapetvā nevatthi paññāya samopi yena,
于诸众生中立如来者，无有智慧所能及者。
So dhammasenāpati sāvakopi gato mahārāja aniccataṃ’ca;
此为法军统帅，乃诸弟子所归，亦如大王，识无常之相。
Sayambhūñāṇassa balena santiṃ gatā mahārāja sayambhūnopi,
以自觉智慧之力，诸大王已得安住，自觉者亦然。
Sabbepi te ñāṇabalūpa pannā aniccataṃ neva atikkamiṃsu;
一切诸智力与般若慧眼，断然不越无常法。
Tilokanātho purisuttamo so aniccabhāvaṃ samatikkamitvā,
被称为世尊、人中之最者，已超越无常之相。
Nāsakkhi gantuṃ sugatopi rāja aññesu sattesu kathāva natthi;
圣者难得往生至安乐处，于众生王者中无他能比其言语。
Tasmā mahārāja bhavesu sattā sabbepi nāsuṃ maraṇā vimuttā,
故此诸大国王所生之众生，一切从无常死中得解脱。
Sabbampi saṅkhāragataṃ aniccaṃ dūkkhaṃ anattāti vicintayassu;
一切皆归于行，诸行无常、苦、无我，诸君应深思之。
‘‘Dutiye attabhāvepi dhammacchaṇdo mahā hi te,
第二，自性有时，学习法欲甚大。
Upaṭṭhite devaloke hitvā dibbasukhaṃ tuvaṃ;
在护持三宝后，舍弃天界的快乐，
Idhāgamma bahuṃ puññaṃ akāsi ca anekadhā,
在此教法中，你曾行诸多功德，且多种多样，
Karaṇampeka rajjassa sāsanajjotanāya te;
此功德是作为那法绳索、教法明灯，以引导你；
Mahā rāja kataṃ puññaṃ yāvajja divasā tayā,
伟大的国王，你所作的功德，日日均不断，
Sabbaṃ anussaretheva sukhaṃ sajju bhavissati;
若一一细细回忆，一切安乐当即现前；
Taṃ sutvā tuṭṭhamānaso rājā bhante tumhe maccuyuddhepi apassayāti vatvā laddhassāso puññapotthakaṃ vācetuṃ āṇāpesi lekhako puññapotthakaṃ evaṃ vācesi.
闻此功德，心生满足，国王说：「尊者啊，即便在与魔的战斗中也未曾失望。」他因得此功德册而起勇气，吩咐记录者如此述说功德册。
‘‘Ekūnasatavihārā mahārājena kāritā,
由一位大国王建造的九十九座僧伽寺，
Ekūnasatakoṭīhi vihāro maricaṭṭi ca;
这些寺庙共有九千九百万座，加上三十四座坐堂；
Uttamo lohapāsādo tiṃsakoṭīhi kārito,
一座宏伟的铜殿，用三千万镑铜铸造，
Mahāthūpe anagghāni kāritā catuvīsati;
二十四座宏大而无价的佛塔亦由此国王建成；
Mahāthūpamhi sesāni karitāni subuddhinā,
在宏伟佛塔中，还有其他由释迦牟尼佛所建的遗迹，
Koṭisahassaṃ agghanti mahārāja tayā puna;
再加上一千万座佛塔，此皆由该大国王再度奉建。
Koḷamba nāma maleya akkhakkhāyika chātake,
名为阇罗摩婆的族长，
Kuṇḍalāni mahagghāni duve datvāna gaṇhiya;
赠与两只大耳环后将其收下；
Khīṇāsavānaṃ pañcannaṃ mahātherānamuttamo,
这是五位无染污的长老中最为尊贵者，
Dinno pasannacittena kaṅgu ambila piṇḍako;
由其以欢喜清净的心授予，犹如矫健无畏的乞食者；
Cūḷaṅgaṇiya yuddhamhi parajjhitvā palāyatā,
小贵族在战斗中失败而逃离，
Kālaṃ ghosāpayitvāna āgatassa vihāyasā;
宣布时机已到，便离开前来者所住之处；
Khīṇāsavassa yatino attānamanapekkhiya,
断尽漏尽修行者，不分别自己。
Dinnaṃ saraka bhattanti puññapotthaṃ avācayi;
随顺给养而食用，不绊于功德根源。
§25
25. Taṃ sutvā rājā tussitvā ṭhapehi ṭhapehi bhaṇeti vatvā evamāha. Maricavaṭṭi vihāramahasattāhe thūpāramhasattāhe ca cātuddisa ubhato saṅghassa mahārahaṃ mahādānaṃ pavattesiṃ. Catuvīsati mahāvisākhapūjā kāresiṃ tambapaṇṇidīpe mahābhikkhusaṅghassa tikkhattuṃ cīvaramadāsiṃ satta satta dīnāni laṅkā rajjaṃ sāsanassa pañcakkhattuṃ adāsiṃ sappi sannitta suparisuddha vaṭṭiyā dvādasaṭhānesu, sattaṃ dīpasahassaṃ jālesiṃ aṭṭhārassu ṭhānesu gilānānaṃ vejjehi bhesajjañca bhattañca niccaṃ dāpesi. Catucattālīsa ṭhānesu telullopakañca adāsiṃ. Tattakesuyeva ṭhānesu ghatapakkajālapūve bhattena saddhiṃ niccaṃ dāpesiṃ.
听闻此语，国王欢喜，心有所陈，宣说道：马里车窝地的大僧伽林，及其佛塔林，四方双侧，为僧团大施设大供养。曾做二十四次大维萨迦节的供养，在铜叶岛上为三千比库施舍三衣，七年后将斯里兰卡国五十年赠与佛法，且以净洁细致的毡席布置十二处菌地，住七千岛屿，十八处病患以药供养常施饭食。在四十八处地点献油灯。于塔塔凯苏耶处，置罐盛布及花供养并食永常。每月八日，僧团在斯里兰卡各大寺院，施油灯。闻晓施赠佛法功德广大，国王坐于金阁法座上，起念调理，且以敬意引导僧团诵祈吉祥经。随后宣扬佛法，至诸大寺院讲经施教，一切讲法者，多如离合的牛皮，呈四指合握大小，施赠于八月的八夜斋日。此全功德，皆使其心欢悦。其生不着相，诣彼恶趣，专敬此二大布施。
Māse māse aṭṭhasu uposathadivasesu laṅkādīpe sabbavihāresu dīpatelaṃ dāpesiṃ. Āmisa dānato dhammadānaṃ mahantanti sutvā heṭṭhaṃ lohapāsāde dhammāsane nisīditvā maṅgala suttaṃ osāretuṃ ārabhitvāpi saṅgha gāravena osāretuṃ nāsakkhiṃ. Tato paṭṭhāya dhammadesake sakkaritvā sabbavihāresu dhammakathaṃ kathāpesiṃ ekekassa dhammakathikassa nāḷa nāḷippamāṇāni sappiphāṇita sakkharāni caturaṅgula muṭṭhippamāṇaṃ yaṭṭhimadhukaṃ sāṭakadvayañca māsassa aṭṭhasu uposatha disesu dāpesiṃ. Etaṃ sabbampi issariye ṭhatvā dinnattā mama cittaṃ sa ārādheti. Jīvitaṃ pana anapekkhitvā duggatena mayā dinnadānadvayameva ārādhetīti.
闻此之时，护法长老，于王宫庄严之地建造宫殿。于两次乞食不谓苦恼，以正法缘得食时，自观己身不起贪着。以布施令众乐，增长坚定信心，奉献此缘享用世间供养。因五因缘功德滋长，国王为殷勤施舍，贤德僧众居住处所。玛利亚贝里长老于圣山供养五百比库，现地禅林长老于善居寺，供养五百比库。
Taṃ sutvā abhayatthero mahārāja pasādanīyaṭṭhāneyeva pasādaṃ akāsi taṃ pana piṇḍapātadvayaṃ parissa pīḷaṃ akatvā laddha dhammika paccayattā attānaṃ anavaloketvā asajjamānena dinnattā paṭiggāhakānaṃ yāvadatthaṃ katvā dinnattā pītipāmojjaṃjanayitvā balava saddhāya dinnattā deyyadhammassa niravasesaṃ paribhogaṃ gatattāti imehi pañcahi kāraṇehi mahantatti vatvā mahārāja kaṅgu ambili piṇḍagāhakattheresu maliyamahādevatthero samantakūṭe pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ datvā paribhuñji pathavi cālanaka dhammaguttatthero kalyāṇīya vihāre pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ datvā paribhuñji.
塔兰加村住持长老亦于皮扬古岛施舍一万两千比库，养育供养。小七十长老于科劳寺施养六万比库，盛大庄严。伟大长老于乌坎那城寺施养七百比库。随顺给养者皮扬古岛车窝地，施养一万两千比库，众生受，其心欢喜。
Talaṅgaravāsī dhammaguttattheropi piyaṅgudīpe dvādasannaṃ bhikkhusahassānaṃ datvā paribhuñji. Maṅgaṇavāsī cuḷatissatthero kelāsakūṭe vihāre saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ datvā paribhuñji mahābhaggattheropi ukkānagara vihāre sattasatānaṃ bhikkhūnaṃ datvā paribhuñji saraka bhattagāhakatthero pana piyaṅgudīpe dvādasannaṃ bhikkhusahassānaṃ datvā paribhogamakāsīti vatvā rañño cittaṃ hāsesi.
以上所述，国王心生欢喜。
Rājā cittaṃ pasādetvā evamāha-ahambhante catuvīsati vassāni rajjaṃ kārento bhikkhusaṅghassa pahūpakāro ahosiṃ. Kāyopi me saṅghassa upakārako hotu saṅghadāsassa me sarīraṃ mahācetiyassa dassanaṭṭhāne saṅghassa kammamālake jhāpethāti. Tato kaniṭṭhaṃ āmantetvā’tāta! Tissa! Mahāthūpe aniṭṭhitaṃ kammaṃ sādhukaṃ niṭṭhāpesi. Sāyaṃ pāto ca mahāthūpe pupphapūjaṃ kāretvā tikkhattuṃ upahāraṃ kārehi. Mayā ṭhapitaṃ dānavaṭṭaṃ sabbaṃ aparihāpetvā saṅghassa kattabbakiccesu sadā appamatto hohī’ti anusāyitvā tuṇhi ahosi.
国王安慰了心意，对尊者如是说：我侍奉国土四十一年，为比库僧团作了大量利益。愿我的身躯也能利益此僧团，就如僧团之供养者，以我的身体焚烧塌塌大塔前的积垢。随后，他召唤最年幼的比库说：「孩子！汝已在大塔安置了善功德。傍晚时分，在大塔前行花供养，请为我作三倍的奉献。」他说完，恭嘱比库：「请务必在僧团必行之事中常怀精进。」于是比库安静遵行。
Tasmiṃ khaṇe bhikkhu gaṇasajjhāyaṃ ārabhiṃsu devatā pana chadeva lokato cha rathe gahetvā ādāya paṭipāṭiyā ṭhapetvā mahārāja amhākaṃ devaloko ramaṇīyo, amhākaṃ devaloko ramaṇīyoti vatvā attano attano devalokaṃ āgamanatthāya yāciṃsu rājā tesaṃ vacanaṃ sutvā yāvāhaṃ dhammaṃ suṇāmi- tāva adhivāsethāti te hatthasaññāya nivāresi saṅgho gaṇasajjhāyaṃ nivāresīti maññitvā sajjhāyaṃ ṭhapāpesi.
这时，比库众剃发聚集，天神如驾乘战车者从天界降临，依次设置供具。大王称他们是我们的天界宾客，是悦众之天界，于是彼此称呼，前来拜见。国王听闻他们请愿说：『直到我听闻佛法为止，请容许我们留宿。』以手势表示，僧团认为：『既依此手势示意留宿，便在剃发聚集处安住。』
Rājā kasmā bhante gaṇasajjhāyaṃ ṭhapethāti āha. Mahārāja tayā hatthasaññāya nivāritattāti. Bhante tumhākaṃ saññaṃ nādāsiṃ. Devatā chadevalokato cha rathe ānetvā attano attano devalokaṃ gantuṃ yācanti tasmā tesaṃ yāvāhaṃ dhammaṃ suṇāmi tāva āgamethāti saññaṃ adāsinti taṃ sutvā keci ayaṃ rājā maraṇabhayabhito vippalapati, maraṇato abhāyanaka satto nāma natthīti maññiṃsu.
国王问尊者：「为何应许天界宾客得以安宿于剃发聚集处？」长老答曰：「陛下已以手势许诺了。」天神从天界驾战车而来，彼此请求往返于自家天界，因此视听佛法之时，他们得知国王的允诺。有些人想这国王恐惧死亡，内心恐慌，认为死亡恐怖、无所依托。
Tato abhayatthero āha kathaṃ mahārāja saddahituṃ sakkā cha devalokato cha rathā ānītāti taṃ sutvā rājā ākāse pupphadāmāni khipāpesi. Tāni gantvā visuṃ rathadhure olambiṃsu mahājano ākāse olambantāni pupphadāmāni disvā nikkaṅkho ahosi.
此时，阿毗达摩长老告诫道：『何以陛下能信服，并让天神驾御战车来临？』闻言，国王在空中撒下花雨，那些花飘落至战车旁，引来众生驻足注目，望见空中飘舞花雨，非常欢喜。
Tato rājā theraṃ pucchi-katamo pana bhante devaloko ramaṇīyoti. Tusitabhavanaṃ pana mahārāja ramaṇīyaṃ, buddhabhāvāya samayaṃ olokento metteyyo bodhisattopi tasmiṃyeva vasatīti āha.
于是国王询问长老：「尊者，天界为何如此美妙？」长老答曰：「天界中的兜率天宫实乃美妙之地，且佛陀成道时，善友弥勒菩萨亦正居于此处。」
Taṃ sutvā rājā tasmiṃ ālayaṃ katvā mahāthūpaṃ olokento nipannova cavitvā suttappabuddho viya tusita bhavanato āhaṭa. Rathe nibbattitvā attano katapuññassa thalaṃ mahājanassa pākaṭaṃ kātuṃ ratheyeva ṭhatvā dibbābharaṇa vibhūsito mahājanassa passantasseva tikkhattuṃ mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghañca vaṇditvā tusitabhavanaṃ agamāsi.
国王听后，于此处建造了大塔，遥望塔顶，如似准提菩萨从兜率天宫降临。转动战车，前往善友之处，昭示自己善行的功德，装饰自己以神饰，令众生得见，绕行三遍大塔，礼拜比库僧团，然后前往兜率天宫。
Evaṃ asāre nicaye dhanānaṃ aniccasaṅghaṃ sattaṃ sapaññā,
如是，在无常堆积之中，财富的聚合是无常的存在，具有智慧的人都明了这一点。
Katvana cāgaṃ ratanattayamahi ādāya sāraṃ sugatiṃ vajanti;
他们施行布施，取用珍宝中的精华，趋向善道安乐。
Rañño nāṭakatthiyo matabhāvaṃ ñatvā yattha ṭhitā makuḷaṃ mocayiṃsu tatthaṃ ṭhāne katasālā makuḷamuttasālānāmajātā. Rañño sarīrasmiṃ citakaṃ āropite yattha mahājano hatthe paggahetvā viraci. Tattha katasālā viracitthasālā nāma jātā. Rañño sarīraṃ yattha jhāpesuṃ - so sīmāmālako rājamālako nāma jāto. Atha rañño kaniṭṭhabhātā saddhātissamahārājā nāma hutvā cetiye aniṭṭhataṃ jattakammaṃ sudhākammañca niṭṭhāpetvā thūpamakāsīti
王的戏剧表演者们已经知晓王室的奥秘，站立之处的树枝被折断，在那里设立了假屋，屋顶上插了折断的树枝。王身上抬着的轿子上，贵族们用手扶持，屋子名为“造屋”，王身放置的地方名为“灯火台”，而王的轿子被称作“城边的王冠”。后来，王的弟弟，名为萨达提斯摩哈拉查的年轻王子，完成了塔庙的结业仪式，既平息了生死之业，又圆满了泉水供养，建造了浮屠。
Iti sādhujana manopasādanatthāya kate thūpavaṃse mahācetiye katā niṭṭhitā.
如此，为了使善人心生欢喜，塔庙系谱于大塔中已完成建立。
§26
26. Etarahi duṭṭhagāmaṇi abhaya mahārājassa pitā kākavaṇṇatissa rājā metteyyassa bhagavato pitā bhavissati. Vihāramahādevī mātā bhavissati. Duṭṭhagāmiṇi abhayo aggasāvako bhavissati. Kaniṭṭho dutiya sāvako bhavisasati. Rañño pitucchā anuḷādevī aggamahesī bhavissati. Rañño putto sāli rājakumāro putto bhavissati. Bhaṇḍāgārika saṅghāmacco aggupaṭṭhāko bhavissati tassāmaccassa dhītā aggupaṭṭhāyikā bhavissatīti evaṃ sabbepi katādhikārā hetu sampannā tassa bhagavato dhammaṃ sutvā dukkhassantaṃ karitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyissantīti.
二十六、此时，恶行增众的城市阿巴耶将成为大神王卡卡旺提萨之子，未来的弥勒佛的父亲。伟大的女王玛哈德维将成为他的母亲。阿巴耶将成为主要弟子，次弟子将成为第二弟子。王的侍女阿奴拉德维将成为大神王后。王子萨利将成为王子。他的仓库长将成为主要守护者，其女儿将成为主要守护女护卫。如此一切职位与权限皆已确认。因听闻世尊的法，了知苦灭意义，达到无依止的涅槃之境而圆寂。
Ettāvatā ca
至此为止。
§27
27.
Mahiṇdasena nāmamhi vasanto pariveṇake,
名为摩诃迦那的比库，住于祇闇尼那院中，
Pattacīvarapādo? Yo piṭakattaya pārago;
身披袈裟，乃三藏通达者；
Saddhāsilaguṇupeto sabbasattahite rato,
具足信解、戒德及诸善根，爱护一切众生，
Tena sādhu samajjhiṭṭho yamahaṃ kātumārabhiṃ;
因此庄严且安静，起心发愿作此行；
Sodāni niṭṭhaṃ sampatto thūpavaṃso anākulo,
如今已圆满了修行，修成一无碍的塔之传承，
Paripuṇṇo saṅkhathā sādhu paṇḍitehi pasaṃsito;
具足完整的记述，受善知识赞誉称赞。
Yaṃ pattaṃ kusalaṃ kammaṃ karontena imaṃ mayaṃ,
对于我等行持此善业者，
Tena etena puññena sattā gacchantu nibbutiṃ;
愿一切众生借此功德得至涅槃；
Anantarāyena yathā ca siddhiṃ
如同没有阻碍，且能够迅速成就，
Mūpāgato thūpavarassa vaṃso,
犹如升上佛塔之阶梯，
Tatheva saddhammasitā janānaṃ
亦如善法闻者的心轮，
Mano rathā sīghamupentu siddhiṃ;
快速驶入究竟成就。
Parisambhidāmaggassa yena līlattha dīpani
依循透彻洞察之道，其内涵深邃显明，
Ṭīkā viracitā sādhu saddhammodaya kāminā;
注疏所作正为美善教法之弘扬；
Tathā pakaraṇe saccasaṅkhepe atthadīpanā,
于此简明的教理篇章中说明真实义理，
Dhīmatā sukatā yena suṭṭhu sīhaḷa bhāsato
由智慧清明者以流畅清晰的僧伽罗语精雕细琢，
Visuddhimagga saṅkhepe yena atthappakāsanā,
概括净道之要，明示义理，
Yogī namupakārāya katā sīhaḷabhāsato;
以利修行者为意，特用僧伽罗语而成。
Parakkama nariṇdassa sabbabhūpāna ketuno,
勇猛国王诸大地众的统帅，
Dhammāgāre niyutto yo piṭakattaya pārago;
奉持法藏者，通晓三藏的远行者；
Sāsanaṃ suṭṭhitaṃ yassa antevāsika bhikkhusu,
法教坚立者，善于终暮僧众，
Tena vācissaratthera pādena likhito ayanti;
由其言语如泉的长老足迹书写者也。
Thūpavaṃso niṭṭhito. · 《塔史》终了。