三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外NaradakkhadīpanīPaññā-niddesa

Paññā-niddesa · Paññā-niddesa

225 段 · CSCD 巴利原典
Paññā-niddesa慧之解说
§55
55.
Paññaṃ pathamamesehi,
智慧为这一切中的第一,
Paññā-balaṃ bahuttamaṃ;
智慧之力最为广大;
Kula-putta balaṃ paññā,
家族之子力量乃智慧,
Kiṃhināma na sādhyati.
以何物不可得成?
§56
56.
Aneka-saṃsayucchedi ,
能断诸多疑惑者,
Parokkhatthassa dassakaṃ;
为他方利益的显现者;
Sabbassa locanaṃ satthaṃ,
一切之所依止,皆为利益所在,
Yassa natthyandhameva so.
依此法而无有盲昧如同无明。
§57
57.
Paññā sutaṃ vinicchindi,
智慧能详尽诠释所闻法义,
Kitti-siloka-vaḍḍhanī;
增进名誉与美誉的流传;
Paññāsahito naro idha,
在此有智慧相助之人,
Api sukhānivindati.
亦能远离苦患而得安乐。
§58
58.
Sabbaññubuddha-pacceka ,
一切智者与辟支佛,
Catusacca-sutā iti;
听闻四圣谛,
Catu-buddhesu ekova,
在四佛中唯一,
Bahussuto naro bhave.
人类中多有听闻者。
§59
59.
Lekhacheko vācacheko,
书写者或言说者,
Ganthacheko suvācako;
著述者且善言者;
Vidhāyakacheko sūro,
如同初学剑术的勇士,
Niddukkhova sakammani.
虽有伴侣,却苦难相随。
§60
60.
Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti,
智慧实为最胜且善良,人们谓之,
Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ;
如同诸星辰中群星之王者;
Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo,
戒律、威仪乃至尊荣光且正法,
Anvāyikā paññāvato bhavanti.
因其是具慧者理所当然的随行。
§61
61.
Sevetha buddhe nipuṇe bahussutte,
若事奉那位圆满智慧、广闻博识的世尊,
Uggāhako ca paripucchako;
既为引导者,亦为追问者;
Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni,
应当专注聆听他淳美善言,
Evaṃ karo paññavā hoti macco.
如此行持,智慧者即能成就。
§62
62.
Vayena yasa-pucchāhi,
在老年时以名誉为检验,
Tiṭṭha-vāsena yoniso;
以忍耐安住,且当恰当地善加持守;
Sākacchā snehasaṃsevā,
交谈与亲近的侍奉,
Patirūpa-vāsenaca.
以及相合相称的喜好,
§63
63.
Etāni aṭṭhaṭhānāni,
此八种场所,
Buddhi-visada-kāraṇā;
是心智明净的缘起;
Yesaṃ etāni sambhonti,
由此八者而生者,
Tesaṃ buddhi pabhijjati.
其心智显然清明。
§64
64. Cattārome bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti. Katame cattāro. Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti. Ime kho bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti.
64. 比库们,有四种法通过智慧的增长而起。哪四种呢?就是善人相处、正法听闻、正思惟,以及依教修行。比库们,这四种法就是通过智慧增长而起的法。
§65
65.
Cakkhupasāda-sampanno ,
有眼力憍慢者,
Acchimantañca passati;
见他人的恶习;
Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ,
虽目盲耳聋,却能觉察;
Andho sabbaṃ na passati.
盲者全然不能见。
§66
66.
Passatti passo passantaṃ,
他见,见着可见者,
A-passantañca passati;
不觉察者则见;
A-passanto a-passantaṃ,
觉察者见觉察者,
Passantañca na passati.
而觉察者亦不见。
§67
67.
Pākaṭaṃ a-paṭicchannaṃ,
显然无隐蔽,
Rūpaṃ pasāda-cakkhunā;
形相为清净明了之眼所见;
Nāññaṃ passatti sabbaṃpi,
无他所见,一切皆现。
Tathato ñāṇa-cakkhunā.
由此以智慧之眼观照。
§68
68.
Sujanāsujanā sabbe,
众生无论善恶,
Guṇenāpi vivekino;
即便以品德为鉴察者;
Vivekaṃ na samāyanti,
离群索居之境界,
A-vivekījanantike.
不可与不离群索居者共处。
§69
69.
Yo ca uppatitaṃ atthaṃ,
彼于已经产生之义,
Na khippamanubujjhati;
不迅速领会理解;
A-mittavasamanveti,
不跟随不适当之事,
Pacchā ca anutappati.
随后生起忏悔;
§70
70.
Evaṃ mahiddhikā paññā,
如此这般,具大权能的智慧,
Nipuṇā sādhucintinī;
善于思惟周详精巧;
Diṭṭhadhamma-hitatthāya,
以所见法利益为目的,
Samparāya-sukhāya vā.
或为堕落之苦。
§71
71.
Taṃ balānaṃ balaṃ seṭṭha,
彼此众力之中,最上者为力量,
Agga paññābalaṃ balaṃ;
即最胜的智慧力;
Paññābalenupatthaddho,
依靠智慧力,
Etthaṃ vindati paṇḍitto.
智者由此得见;
§72
72.
Yena ñāṇena bujjhanti,
以何等智慧得觉醒,
Ariyā kata-kiccataṃ;
圣者已完成的事业。
Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ,
得到了智慧宝藏,
Vāyāmetha jinorasā.
应当努力追求胜利者的乐趣。
§73
73.
Paññāratanamālassa ,
智慧宝珠的项链,
Na ciraṃ vattate bhavo;
生命不会长久存在;
Khippaṃ dasseti amataṃ,
迅速显现无死的境界,
Na ca so rocate bhave.
那人不会喜乐于世间的有为生;
§74
74.
Pamādamanuyuñjanti ,
愚痴无知之人恣意放逸懈怠,
Bālā dummedhino janā;
愚昧愚蠢的众生如此;
Appamādañca medhāvī,
而明智之人则不懈怠,
Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.
如同护持宝贵财富一般守护正念正智。
§75
75.
Dhana-puñña-dhī-lābhena ,
因财富、福德与智慧所得所获,
Kālaṃ khiyyati paṇḍito;
智者不会浪费时间;
Kīḷanena ca dummedho,
愚痴者则沉湎于游戏,
Niddāya kalahena vā.
或以嗜眠、争闹堕落。
§76
76.
Pamādaṃ appamādena,
谨慎以慎重治愈疏忽,
Yadā nūdati paṇḍito;
当智者警觉醒悟时;
Paññāpāsāda-māruyha,
犹如依止智慧殿堂,守护安立。
A-soko sokiniṃ pajaṃ,
无怒者犹如慈爱其子众生,
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe,
如山立于大地之上,
Dhīro bāle avekkhati.
有智者则观察无知之人。
§77
77.
Natti attasamaṃ pemaṃ,
无有胜过自身之爱,
Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
无有等于财富之财物;
Natthi paññāsamā ābhā,
无有等乎智慧之光辉,
Vuṭṭhi ve paramā sarā.
成就第一为最上。
§78
78.
Diṭṭhe dhamme ca yo attho,
在所见法中,其义者,
Yo cattho samparāyiko;
此义是恒常者,
Atthābhisamayā dhīro,
坚志于义达者,
Paṇḍitoti pavuccati.
谓之智者。
§79
79.
Na tena paṇḍito hoti,
非彼智者也,
Yāvatā bahu bhāsati;
凡是多言者,
Khemī a-verī a-bhayo,
有安乐者,无仇者,无畏者,
Paṇḍitotti pavuccati.
为智者所称赞。
§80
80.
Yamhi saccañca dhammo ca,
在于真实与法的,
A-hiṃsā saṃyamo damo;
无害、节制与驭心,
Sa ve vantamalo dhīro,
此人谓之纯净、坚定者,
Thero iti pavuccatti.
称为长老。
§81
81.
Saka-guṇaṃ saka-dosaṃ,
善行与恶过,
Yo jānāti sapaṇḍito;
知晓者乃是聪达者;
Para-guṇaṃ para-dosaṃ,
他人之善行与恶过,
Yo jānāti sapaṇḍito.
知晓者乃是聪达者。
§82
82.
Sati-vīriya-paññāya ,
以念、精进、智慧,
Yo karoti iriyāpathe;
行于出入之道者,
So paṇḍito have bhave,
此人必为智者,
Ubhayattha-pariggaho.
两边皆能操守者也。
§83
83.
Kataññū vijjā-sampanno,
心存感恩,具足学识,
Jātimā dhanavā have;
生有福田且财富丰盈;
So vicāraṇa-sīlo ca,
且品持审慎,善于思虑。
Niddukkho paṇḍito bhave.
博学者不受苦恼。
Sabbe kammassakā sattā,
一切有业者众生,
Kammaṃ satte vibhajjati.
业将使众生分别。
§84
84.
Yo passati paccakkhatthaṃ,
彼能见业果实,
Yo ca saṃsāratthaṃ tesu;
彼亦见轮回之义;
Pacchimova pūjanīyo,
如同时节而应敬者,
Ubhayattha-sudiṭṭhattā.
两方面都明了清晰。
§85
85.
Appena anavajjena,
仅仅因为自身无过,
Santuṭṭho sulabhena ca;
心满意足且容易满足;
Mattaññū subharo hutvā,
适度知足,心地和悦,
Careyya paṇḍito naro.
智者应当如此生活行持。
§86
86.
Attānameva pathamaṃ,
自身为第一,
Patirūpe nivesaye;
持于正法之内安住;
Athaññamanusāseyya,
而后依照该法修习,
Na kilisseyya paṇḍito.
智者则不邪行。
§87
87.
Uttama-parisāya ve,
于高丽众集间,
Utttamaṃ vācamuttamo;
应作至上之语;
Bhaṇeyyākhepa-vitthāraṃ,
应说详尽且广泛之义,
Sā anagghyā lokattaye.
这是为世间所稀有珍贵的。
§88
88.
Paṇḍitassa subhāsittaṃ,
智者的美妙言辞,
Paṇḍitova sujāniyā;
如同智者般善巧适宜;
Dummedho taṃ na jānāti,
愚痴者却不能理解,
Dhīro dhīraṃ mamāyati.
贤者则感化贤者。
§89
89.
Yena kenaci vaṇṇena,
以某种颜色、形态,
Paro labhati rūppanaṃ;
他得到了他人的财产或财富;
Attho vācāya ce hoti,
如果言语具有意义,
Taṃ na bhāseyya paṇḍito.
那聪慧者不应轻率地说出。
§90
90.
Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ,
为了食用,或为了讲话,
Mukhaṃ hotītti no vade;
应当说“是口”,而不可说“不是口”;
Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ,
正如那样,口若龈齿相交,
Vacanaṃ paṇḍito naro.
言语乃聪慧之人所行。
§91
91.
Para-sattitto sa-sattiṃ,
他人之私利即为己利,
Dujjāno hi naro mite;
恶知之人对友反遭损害;
Ce jāne saka-sattiṃca,
若知己与友之利害,
Kā kathā para-sattiyā.
何况谈论他人私利乎?
§92
92.
Katta-guṇaṃ paresaṃ yo,
所谓能成他人之功德者,
Paṭikaroti paṇḍito;
贤者能予以回避;
Jānāti so ācikkhati,
他知道且能阐释,
Na bālo guṇa-māmako.
愚者不亲近善法。
§93
93.
Pabhūtaṃ neva kātabbaṃ,
不可多作,
Bhavissaṃ neva cintaye;
不可憾念将来;
Vattamānena kālena,
按当时适时而为,
Vicaranti vicakkhaṇā.
聪明人于事物中应运心智而行。
§94
94.
Dhammesu sati icchitā,
在法中应当具足正念,才是所欲。
Rasesu loṇamicchitaṃ;
于味中应当远离盐分,盐味为不欲。
Rāja-kiccesu amaccaṃ,
在王事上保持诚信,乃是适宜正行。
Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ.
于一切场所皆当具足智慧,方称贤达。
§95
95.
Khattiyo seṭṭho jane tasmiṃ,
在彼众人中,贵族为最尊者。
Ye gottapaṭisārino;
所有皈依果德玛者;
Vijjā-caraṇa-sampanno,
具足智慧与行为功德者,
So seṭṭho deva-mānuse.
彼为诸天与人中最上者。
§96
96.
Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho,
证得正觉者为二足动物中最上者,
Ājānīyo catuppadaṃ;
不为四足动物所知;
Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ,
善于照顾妻妾诸女子中最上者,
Yo ca puttānamassavo.
若有人有子。
§97
97.
Sātthako ca a-sammoho,
「寂静」者,非迷惑也,
Sappāyo gocaro tathā;
善行可行之所,亦如是;
Cattārimāni sikkheyyuṃ,
此四种当修习,
Sampajaññābhivaḍḍhakā.
增长正念正知等觉性。
§98
98.
Paññañca kho a-sussusaṃ,
而智慧则非轻薄者,
Na koci adhigacchati;
无人能够证得;
Bahussutaṃ anāgamma,
因未亲身深入聆听广大法义,
Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ.
故不能正确理解法义,
§99
99.
Adhippāyo sudubbodho,
此乃难以理解的障碍,
Yasmā vijjati pāḷiyaṃ;
由于存在阻碍,即妨碍清净之物,
Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe,
因此必当恭敬护持。
Garuṃ garumataṃ vidū.
庄严者知庄严。