Cāṇakyanītipāḷi · Cāṇakyanītipāḷi
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Cāṇakyanītipāḷi佳纳吉亚尼帝巴利
§1
1.
Nānāsattho ddhataṃ vakkhe,
种种善意已成文说,
Rāja nīti samuccayaṃ;
乃是国王治理之汇聚;
Sabba bīja midaṃ satthaṃ,
此乃一切因缘之果实,
Cāṇakyaṃ sārasaṅgahaṃ.
即为札那基亚所集解。
§2
2.
Mūlasuttaṃ pavakkhāmi,
我今说根本经典,
Cāṇakyena yathoditaṃ;
正如札那基亚所言。
Yassa viññāna mattena,
以识为执著者,
Mūḷho bhavati paṇḍito.
愚痴生起而智者不现。
§3
3.
Viduttaṃ narapaccañca,
被贪婪与嗔恨所污染之人,
Nevatulyaṃ kudācanaṃ;
从未有过衡量适合之处;
Sadese pujjate rājā,
国王偶被崇敬,
Vidū sabbattha pujjate.
智者则处处为人敬重。
§4
4.
Paṇḍite ca guṇā sabbe,
智者具足一切善法,
Mūḷhe dosā hi kevalaṃ;
愚人唯具恶业,
Tasmā mūḷhasahassesu,
因此在无数愚人中,
Pañño eko visisyate.
唯有智慧者独为卓越。
§5
5.
Mātariva paradāresu,
如母亲对待他人子女,
Paradabbesu leṭṭuva;
对他人之物极为宽厚;
Attaniva sabbabhūtesu,
于自身正见一切众生,
Yo passati sapaṇḍito.
此乃智慧具足者所见。
§6
6.
Kiṃkulena visālena,
何以为宽广?
Guṇahīno tu yonaro;
彼虽无德乃由此生;
Akulinopi satthañño,
即使心不清净,教师他者,
Devatāhipi pujjate.
乃至诸天亦以之敬奉。
§7
7.
Rūpayobbanasampannā ,
具足色相之形体,
Visālakulasambhavā;
出身宽广家族,
Vijjāhīnā nasobhante,
无智慧者不应荣耀,
Niggandhā iva kiṃsukā.
如同无香气之兰蔻。
§8
8.
Tārānaṃ bhūsaṇaṃ cando,
男者装饰如同月光,
Nārīnaṃ bhūsaṇaṃ pati;
女者装饰如同丈夫。
Puthabyā bhūsaṇaṃ rājā,
国王是世间的装饰,
Vijjā sabbassa bhūsaṇaṃ.
智慧是万物的装饰。
§9
9.
Mātā sattu pitā verī,
母亲是众生,父亲是仇敌,
Yena bālo napāṭṭhito;
由于儿子不受教化;
Na sobhate sabhāmajjhe,
在集会中不调和,
Haṃsamajjhe bakoyathā.
犹如天鹅在水中争斗。
§10
10.
Varameko guṇī putto,
贤良唯一之子,
Na ca mūḷhasatehipi;
不为愚痴所欺;
Eko cando tamo hanti,
皎月独自能灭除黑暗,
Na ca tāragaṇehipi.
非群星所能及也。
§11
11.
Lālaye pañcavassāni,
他以五年时间教化,
Dasavassāni tālaye;
或以十年时间摄受众生;
Patte tu soḷase vasse,
若得十六岁,
Puttaṃ mittaṃva ācare.
则应如子友般呵护照顾。
§12
12.
Lālane bahavo dosā,
呵护中有多种过失,
Tālane bahavo guṇā;
摒弃中有诸多善德;
Tasmā puttañca sissañca,
因此子弟当被呵护,也当被摒弃,
Tālaye na tu lālaye.
应摒弃而非呵护。
§13
13.
Ekenāpi suvakkhena,
即使只有一句善言,
Pupphitena sugandhinā;
如同盛开的芳香花朵;
Vāsitassa vanaṃ sabbaṃ,
犹如居住在森林之中,
Suputtena kulaṃyathā.
犹如善子守护家族一般。
§14
14.
Ekassāpi kuvakkhassa,
即使只有一句恶言,
Koṭaraṭṭhena agginā;
如同烈火焚烧堆积柴薪;
Dayhate hi vanaṃ sabbaṃ,
诚如人破坏众多树木的森林,
Kuputtena kulaṃ yathā.
愚者败坏自己的家族,猥劣无耻如是。
§15
15.
Dūrato sobhate mūḷho,
愚痴之人从远处看来光彩照人,
Lambamāna paṭāvuto;
身形矮短,虽远走却匆忙逃避;
Tāvañca sobhate mūḷho,
愚痴之人依然可爱,
Yāva kiñci nabhāsate.
只因其仍有光辉闪耀不灭。
§16
16.
Visato amataṃ gāyhaṃ,
偏离无上不死之道,
Amejjhāapi kañcanaṃ;
贪恋世间黄金财物;
Nīcato uttamā vijjā,
鄙弃至高无上的智慧,
Thīratnaṃ dukkulāapi.
却珍视粗劣如泥土与碎石。
§17
17.
Ussave byasaneceva,
如庆典终结一般,
Dubbhikkhe sattuviggahe;
如饥荒致畜群凋零;
Rājadvāre susāneca,
于王门广阔宽敞之处,
Yo tiṭṭhati sabandhavo.
那位站立者为亲属故旧。
§18
18.
Parokkhe kiccahantāraṃ,
暗地里进行害事之事者,
Paccakkhe piyavādinaṃ;
公开面前亲切劝说者;
Vajjaye tādisaṃ mittaṃ,
应当舍弃此类朋友,
Visakumbhaṃ payomukhaṃ.
如同舍弃破坏瓦罐、污秽口器一般。
§19
19.
Sakiṃ duṭṭhañca mittaṃ yo,
凡是对曾经作恶之友,
Puna sandhātu micchati;
屡次违犯盟约,
Samaccu mupagaṇhāti,
以等正心接近,
Gabbha massatarī yathā.
如同子宫中之胎儿般。
§20
20.
Na vissase avissatthaṃ,
不信任不可信之事,
Mittañcāpi na vissase;
亦不信任其友;
Kadāci kupitaṃ mittaṃ,
有时对友人生起愤怒,
Sabbadosaṃ pakāsaye.
显现诸般恶毒。
§21
21.
Jāniyā pesane bhacce,
父母丧失爱子,
Bandhave byasanāgame;
亲属陷入衰微困顿;
Mittañcā padikāleca,
朋友别离时呻吟,
Bhariyañca vibhavakkhaye.
妻子财产消失衰败。
§22
22.
Upakāraggahitena,
以助益为先,
Sattunāsattumuddhare;
从有情中分别出无情;
Pādalaggaṃ karaṭṭhena,
以足脚及手臂,
Kaṇṭakeneva kaṇṭakaṃ.
如刺般对待刺。
§23
23.
Na mittaṃ koci kassaci,
无人是真正的朋友,
Na koci ripu kassaci;
无人是真正的敌人;
Kāraṇena hi ñāyati,
因缘之故有所知,
Mittāni ca ripū tathā.
朋友亦如仇敌。
§24
24.
Dujjano piyavādī ca,
恶人且谄媚善人,
Netaṃ vissāsakāraṇaṃ;
非可信之因;
Madhu tiṭṭhati jivhagge,
如蜜存于口中,
Hadaye tu halāhalaṃ.
然心却含剧毒。
§25
25.
Dujjano parihantabbo,
恶人应当摒弃,
Vijjāyā laṅkatopi saṃ;
即使包裹着学识而生,
Maṇinā bhūsito sappo,
如璞玉覆盖尘土般显现,
Kime so nabhayaṃ karo.
何以能令其无所畏惧。
§26
26.
Sappo kūro khalo kūro,
恶人是无声之人,是无德之人,
Sappā kūrataro khalo;
恶人为最无声之人,是最无德者;
Manto sadhivaso sappo,
祈愿常住者悉皆常存,
Khalo kena nivāyyate.
恶人何以得以制止?
§27
27.
Nakhīnañca nadīnañca,
河中之鱼与池中之鱼,
Siṅgīnaṃ satthapāṇinaṃ;
角尾之鱼与有八肢之鱼;
Vissāso nevakātabbo,
不可轻信,
Thīsu rājakulesu ca.
尤其妇女及王族之中。
§28
28.
Hatthī hatthasahassena,
象以千象相称,
Satahatthena vājino;
骑手以百象计;
Siṅgino dasahatthena,
长角象以十象数,
Ṭhānacāgena dujjano.
由占地者(持地者)所把持恶劣。
§29
29.
Āpadatthaṃ dhanaṃ rakkhe,
保护灾难中的财富,
Dāraṃ rakkhe dhanehipi;
保护财富者的配偶亦当护持;
Attānaṃ satataṃ rakkhe,
常当护持自身,
Dārehipi dhanehipi.
无论妻子财物亦然。
§30
30.
Paradāraṃ paradabbaṃ,
他人之妻他人之物,
Parivādaṃ parassa ca;
以及他人之责难,
Parihāsaṃ guruṭṭhāne,
鄙视侮辱及重大过失,
Cāpalyañca vivajjaye.
应远离轻浮浮慢。
§31
31.
Caje ekaṃ kulassatthe,
舍弃单一族姓,
Gāmassatthe kulaṃ caje;
舍弃乡村族群;
Gāma janapadassatthe,
舍弃乡土村邑,
Attatthe pathaviṃ caje.
在自身上舍弃土地。
§32
32.
Calatyekena pādena,
一足独行,
Tiṭṭha tyekena buddhimā;
一心而立,智慧者也;
Nāsamikkhya paraṃ ṭhānaṃ,
摒弃恶习后,应当转至彼岸之地,
Pubbamāyatanaṃ caje.
舍弃先行处,放下以前执着。
§33
33.
Luddha matthena gaṇheyya,
用净除之手,将其彻底摘除,
Thaddha mañjalī kammunā;
以礼敬合掌的业来断除;
Mūḷhaṃ chando nuvattena,
用愚痴执欲所染污者,
Tathā tathena paṇḍitaṃ.
以智慧正法来对治此愚痴。
§34
34.
Atthanāsaṃ manotāpaṃ,
以自身心意为损害,
Gehe duccaritāni ca;
在家中行恶行为,
Vañcanañca pamāṇañca,
欺骗与过度放逸,
Matimā na pakāsaye.
智者不显露此等行为。
§35
35.
Dhanadhaññappayogesu ,
于财富粮食等的使用上,
Tathā vijjāgamesu ca;
以及于智慧及其成果的应用中;
Āhāre byavahāre ca,
饮食与行为,
Cattalajjo sadā bhave.
四种弱点恒常存在。
§36
36.
Dhanino sotthiyo rājā,
富有人是第一,贤明者第二,国王第三,
Nadī vejjo tu pañcamo;
河流第四,医生第五;
Pañca yatra navijjante,
五者中若有不纯洁现象,
Tatra vāsaṃ nakāraye.
则不可居住其中。
§37
37.
Yasmiṃdese na sammānaṃ,
在此地中,没有适宜的礼敬,
Na pīti naca bandhavā;
没有喜悦,也没有亲属,
Na ca vijjāgamo koci,
也没有任何善知识的来临,
Taṃdesaṃ parivajjaye.
对此处应当远离。
§38
38.
Manasā cintitaṃ kammaṃ,
用心思考的行为,
Vacasā napakāsaye;
用言语不加损害;
Aññalakkhita kāriyassa,
「他心所标记」者,事物之差别特征也。
Yato siddhi najāyate.
因缘所成,功德遂生,即由此而成就。
§39
39.
Kudesañca kuvuttiñca,
恶趣与不善之行为,
Kubhariyaṃ kunadiṃ tathā;
秽恶坏乱亦复如是;
Kudabbañca kubhojjañca,
邪恶不正及恶饮食,
Vajjaye tu vicakkhaṇo.
然精明者必当摈弃。
§40
40.
Iṇasesoggi seso ca,
剩余的都是污秽之物,
Byādhiseso tatheva ca;
疾病的残余亦是如此;
Puna ca vaḍḍhate yasmā,
而且因为它还在增长,
Tasmā sesaṃ nakāraye.
所以不应使其残留。
§41
41.
Cintā jaro manussānaṃ,
忧虑是人类的老化,
Vatthānaṃ ātapo jaro;
环境的恶劣是老化的根源;
Asobhagyaṃ jaro thīnaṃ,
老人即为不幸,
Assānaṃ methunaṃ jaro.
老耄亦为苦难。
§42
42.
Atthi putto vase yassa,
若有子嗣居其家中,
Bhacco bhariyā tatheva ca;
又有配偶同其共处,
Abhāve pyatisantoso,
即使无此,亦可安适,
Saggaṭṭho so mahītale.
犹如地上安住他方天界者。
§43
43.
Duṭṭhā bhariyā saṭhaṃ mittaṃ,
恶妇奸诈好友,
Bhacco cuttaradāyako;
恶奴极为残忍,
Sa sappeca gahe vāso,
他誓死守家居,
Maccureva nasaṃsayo.
宛如死亡无疑。
§44
44.
Mātā yassa gehe natthi,
其家无母亲者,
Bhariyācā piyavādinī;
恶妻又善谄媚。
Araññaṃ tena gantabbaṃ,
当应往那森林去,
Yathā raññaṃ tathāgahaṃ.
如同应往那王舍城去一般。
§45
45.
Iṇakattā pitā sattu,
仆人是父亲,动物,
Mātā ca byabhicārinī;
母亲则是背弃正道者,
Bhariyā rūpavatī sattu,
妻子是美丽的动物,
Putto sattu apaṇḍito.
儿子是无知的动物。
§46
46.
Kokilānaṃ saro rūpaṃ,
杜鹃鸟的形色,
Nārī rūpaṃ patibbatā;
女人的容貌转乎变化;
Vijjā rūpaṃ kurūpānaṃ,
愚昧者的智慧之相,
Khamā rūpaṃ tapassinaṃ.
苦修者的宽容之相。
§47
47.
Avijjaṃ jīvanaṃ suññaṃ,
无明是生命的虚空,
Disā suññā abandhavā;
诸方虚空无依无靠;
Puttahīnaṃ gahaṃ suññaṃ,
无子的家庭空虚寂寞,
Sabbasuññā daliddatā.
诸般空虚贫乏不具足。
§48
48.
Adātā vaṃsadosena,
不赡养者因族系过失,
Kammadosā daliddatā;
因业过失贫乏不具备;
Ummādā mātudosena,
狂妄愚痴因母亲过失,
Pitudosena mūḷhatā.
因父亲过失而愚钝愚昧。
§49
49.
Guru aggi dvijādīnaṃ,
老师尊贵如火,犹如婆罗门等二姓之尊;
Vaṇṇānaṃ brāhmaṇo guru;
色相端庄者,即为婆罗门中的尊贵;
Pati reko gurutthīnaṃ,
仆人之主,乃是尊贵之人;
Sabbassābhyāgato guru.
各种人间皆会尊敬的,正是老师。
§50
50.
Atidabbe hatā laṅkā,
在强暴多端之地,斯里兰卡曾遭灭亡,
Atimāne ca koravā;
以及在极为残暴的拘罗婆国亦曾被灭。
Atidāne balībaddho,
因过度施舍而被束缚,
Sabbamaccanta gahitaṃ.
一切执着尽被擒拿。
§51
51.
Vatthahīno tvalaṅkāro,
无布匹也无饰物,
Ghatahīnañca bhojanaṃ;
无壶器也无饮食;
Thanahīnā ca yānārī,
无仓库也无车辆,
Vijjāhīnañca jīvanaṃ.
无智慧亦无生命。
§52
52.
Bhojjaṃ bhojanasatti ca,
饮食乃饮食般配,
Ratisatti varā thiyo;
性爱乃绝佳配偶;
Vibhavo dānasatti ca,
财富乃布施般配,
Nāppassa tapaso phalaṃ.
苦行无所得果报。
§53
53.
Puttappayojanā dārā,
子女乃依赖于子孙,
Putto piṇḍappayojano;
儿子乃衣食依赖者;
Hitappayojanaṃ mittaṃ,
利益目的者即为朋友,
Dhanaṃ sabbappayojanaṃ.
财富则是万事利益之所依。
§54
54.
Dullabhaṃ pākatikaṃ vākyaṃ,
难得的是亲切友善的话语,
Dullabho khemakaro suto;
难得的乃是带来安乐的听闻;
Dullabhā sadisī jāyā,
难得的如同亲属般的同类,
Dullabho sajano piyo.
难得的是真诚深爱的知己。
§55
55.
Selesele namāṇikkaṃ,
蚌珠非为细微,
Muttikaṃ na gajegaje;
精珠不属象类;
Sādhavo na hi sabbatra,
善友非处处皆有,
Candanaṃ na vanevane.
檀香非生于密林。
§56
56.
Asoco niddhano pañño,
智慧若无忧伤灭,
Asoco paṇḍitabandhavo;
智者之友若无忧。
Asocā vidhavā nārī,
无子而失去夫婿的妇女,
Puttanatta patiṭṭhitā.
立于子嗣门庭之人。
§57
57.
Avijjo puriso soco,
愚痴的男子伤悲,
Socaṃ methuna mappajaṃ;
为配偶所生之悲哀;
Nirāhārā pajā socā,
无食饥饿的百姓忧愁,
Socaṃ rajja marājakaṃ.
为国王或小国之忧愁。
§58
58.
Kulehi saha sampakkaṃ,
与家族关系相契合,
Paṇḍitehi ca mittataṃ;
与智者建立友谊,
Ñātībhi ca samaṃ melaṃ,
与亲属保持平等和谐,
Kubbāno navinassati.
傲慢者永不更新。
§59
59.
Kaṭṭhā vutti parādhinā,
以盗取他人财物为业,
Kaṭṭho vāso nirāsayo;
盗贼居于无所依赖之所;
Niddhano byavasāyo ca,
寂静是断尽的意义,
Sabbakaṭṭhā daliddatā.
一切境界皆已消除。
§60
60.
Takkarassa kuto dhammo,
聪明人何由得法?
Dujjanassa kuto khamā;
无德者何处得忍?
Vesiyā ca kuto sneho,
游方人何以生爱?
Kuto saccañca kāminaṃ.
情欲者何由得真实?
§61
61.
Pesitassa kuto mānaṃ,
饥饿者的傲慢从何而生?
Kopanassa kuto sukhaṃ;
愤怒者的安乐从何而生?
Thīnaṃ kuto satittañca,
忧郁者的生命与自己意志从何而来?
Kuto mettī khalassa ca.
怜悯众生者的慈爱从何而起?
§62
62.
Dubbalassa balaṃ rājā,
弱者的力量如同王者,
Bālānaṃ rodanaṃ balaṃ;
愚人的哭泣亦为力量。
Balaṃmūḷhassa monittaṃ,
愚痴者所嗜好者,被告诫说,是愚昧的拘执。
Corānaṃ atathaṃ balaṃ.
盗贼所执持者,也是此种愚昧的拘执。
§63
63.
Yo dhuvāni pariccajja,
若有人放弃真实之物,
Adhuvaṃ parisevati;
反而爱护虚假之物;
Dhuvāni tassa nassanti,
真实之物由此灭失,
Adhuvaṃ naṭṭhameva ca.
而虚假之物终不能永存。
§64
64.
Sukkaṃ maṃsaṃ thiyo vuddhā,
干肉是老年人的食物,
Bālakka taruṇaṃ dadhi;
乳酪是少年人的食物;
Pabhāte methunaṃ niddā,
清晨夫妻同寝是睡眠,
Sajju pāṇaharāni cha;
正当之时攫取手中之物;
§65
65.
Sajju maṃsaṃ navannañca,
及时食用新鲜肉类,
Bālā thī khīrabhojanaṃ;
但愚人视之为奶食。
Ghatamuṇhodakañceva,
如同水罐、壶这类,
Sajju pāṇakarāni cha.
以及直立的管子。
§66
66.
Sīhādekaṃ bakādekaṃ,
狮子一只,鹳一只,
Cha sunā tīṇi gadrabhā;
六只狗,三只驴;
Vāyasā catu sikkhetha,
羊羔有四只,
Cattāri kukkuṭādapi.
还有四只公鸡。
§67
67.
Pabhūtamappakiccaṃ vā,
若所作业甚微不善,
Yonaro kattumicchati;
若欲分辨其因缘;
Saṃyatanena kattabbaṃ,
当以节制来为行为,
Sīhādekaṃ pakittitaṃ.
如狮子独自咆哮般著名。
§68
68.
Sabbindriyāni saṃyama,
制摄诸根诸感官,
Bakova patito jano;
如同牛犊跌倒一般的人。
Kāladesopapannāni,
此乃时机成熟所成就者,
Sabbakiccāni sādhaye.
应当完成一切事业。
§69
69.
Bahvāsī sāppasantuṭṭho,
多言之人不当满足,
Suniddo sīghacetano;
谨慎宁静且反应迅速;
Pabhubhatto ca sūro ca,
应当有光明正大与勇猛刚强,
Ñātabbā cha sunā guṇā.
并且应当善听善闻这些品质。
§70
70.
Avissāmaṃ vahe bhāraṃ,
不可承受的重负,
Sītuṇhañca navindati;
寒冷和炎热也不能忍受;
Sa santoso tathā niccaṃ,
但他常常满足快乐,
Tīṇi sikkhetha gadrabhā.
应当修习这三种忍耐。
§71
71.
Guḷhamethunadhammañca,
对难以忍受的痛苦,
Kālekāle ca saṅgahaṃ;
亦应适时收敛约束;
Appamādamanālasyaṃ,
不懈怠懒惰,
Catu sikkhetha vāyasā.
应当勤修四种功课。
§72
72.
Yuddhañca pātaruṭṭhānaṃ,
应当舍弃冲突战斗,
Bhojanaṃ saha bandhuhi;
与亲属共摄饮食;
Thiyaṃ āpadaggataṃ rakkhe,
遇险时应当保护安立,
Catu sikkhetha kukkuṭā.
应当勤修四种戒律。
§73
73.
Kotibhāro samatthānaṃ,
百万的重负是能力,
Kiṃdūraṃ byavasāyinaṃ;
坚固的坚定是决心;
Ko videso savijjānaṃ,
什么是善知识的乡土,
Ko paro piyavādinaṃ.
什么是爱护他人的他方?
§74
74.
Bhayassa kathito pantho,
恐惧虽被言说为道路,
Indriyānamasaṃyamo;
却是感官无节制。
Tajjayo sampadāmaggo,
此为出生、成长之道,
Yeniṭṭhaṃ tena gamyate.
由此得以至高之境。
§75
75.
Na ca vijjāsamo bandhu,
非智慧相等之亲属,
Na ca byādhisamo ripu;
亦非疾病相等之仇敌;
Nacāpaccasamo sneho,
非恩爱相等之友好,
Na ca devā paraṃ balaṃ.
亦非诸天所及之外力。
§76
76.
Samuddāvaraṇā bhūmi,
海洋为障,土地为根基,
Pākārāvaraṇaṃ gahaṃ;
栅栏为障碍,屋舍为依止;
Narindāvaraṇā desā,
君王为遮蔽,地域为障碍,
Cārittāvaraṇā thiyo.
良好行为为遮盖,是贤者所持。
§77
77.
Ghatakumbhasamā nārī,
妇人如同瓦罐,
Tattaṅgāra samo pumā;
男子如同陶器。
Tasmā ghatañca aggiñca,
因此,容器和火,
Nekatra thapaye budho.
贤者不应在同一处设置。
§78
78.
Āhāro dviguṇo thīnaṃ,
饮食是愚者的二倍,
Buddhi tāsaṃ catugguṇo;
智慧则是他们的四倍;
Chaguṇo byavasāyo ca,
决心是六倍,
Kāmocaṭṭhaguṇo mato.
而对欲望的控制被认为是十倍。
§79
79.
Jiṇṇamannaṃ pasaṃseyya,
称赞陈旧发酵的米饭,
Bhariyaṃ gatayobbanaṃ;
妻子进入已衰老的丛林,
Raṇā paccāgataṃ sūraṃ,
战场归来的勇士,
Sassañca gehamāgataṃ.
以及走回家的小孩。
§80
80.
Asantuṭṭhā dvijā naṭṭhā,
不满足的婆罗门丧失,
Santuṭṭhāiva pāthivā;
满足者则得到世间。
Salajjā gaṇikā naṭṭhā,
无羞耻的妓女堕落,
Nillajjā ca kulitthiyo.
无惭愧的污秽女子。
§81
81.
Avaṃsapatito rājā,
如此堕落的国王,
Mūḷhaputto ca paṇḍito;
既是愚昧之子又自以为聪明;
Adhanena dhanaṃ pāpya,
虽得财产却像无根之草,
Tiṇaṃva maññate janaṃ.
犹如草芥而误以为是人。
§82
82.
Brahmahāpi naro pujjo,
婆罗门及其子孙受人敬重,
Yassatthi vipulaṃ dhanaṃ;
因为他们拥有广大的财富;
Sasino tulyavaṃsopi,
如同月亮持久明净,
Niddhano paribhūyate.
财富被积藏起来。
§83
83.
Potthakaṭṭhā tu yāvijjā,
若论书籍和教法,仿佛财富,
Parahatthagataṃ dhanaṃ;
是落入他人之手的财富;
Kiccakāle samuppanne,
当时所应作事已出现之时,
Na sāvijjā na taddhanaṃ.
既无业力之障,亦无当时之障。
§84
84.
Pādapānaṃ bhayaṃ vātā,
如风对脚趾的危险,
Padmānaṃ sisirā bhayaṃ;
如莲花的寒凉危险;
Pabbatānaṃ vajīramhā,
如山的坚硬障碍,
Sādhūnaṃ dujjanā bhayaṃ.
善人及恶人之危险。
§85
85.
Paññe niyujjamāne tu,
当智慧被运用时,
Santi rañño tayoguṇā;
即有三种王者德行;
Yaso sagganivāso ca,
名声如天下所居,
Vipulo ca dhanāgamo.
财富也极为广博。
§86
86.
Mūḷhe niyujjamānetu,
当愚癡被运用时,
Khattiyassāguṇā tayo;
即是勇士的三种德行;
Ayaso catthanāso ca,
『铁』者,意指坚硬不坏之质,类似坚铁的特性。
Narake gamanaṃ tathā.
『堕地狱』者,是指因业力感应而下生于苦难极重的地狱界。
§87
87.
Bahūmūḷhasaṅghātehi,
『多种根本相续交集』者,指诸多根本因素相互缠结、不易分解。
Aññoññapasuvuttibhi;
『相互分别据信』者,是言依彼此间别别差异而分别认知事理。
Pacchādyante guṇā sabbe,
『种种属性皆终结』者,谓各类性质最终皆归于灭尽。
Meghehiva divākaro.
『如光明被云覆蔽』者,犹白昼日光被厚云遮蔽般,光明无法显现。
§88
88.
Yassa khettaṃ nadītīre,
某人田地邻近河岸,
Bhariyāpi parappiyā;
其妻子亦多情不专;
Puttassa vinayo natthi,
子女无教养规矩,
Maccureva nasaṃsayo.
堪比待死无疑。
§89
89.
Asambhābyaṃ navattabbaṃ,
不可得往的境界,
Paccakkhamapi dissate;
连现在也显现困难;
Silā tarati pānīyaṃ,
石头能渡过水,
Gītaṃ gāyati vānaro.
猿猴唱着歌。
§90
90.
Subhikkhaṃ kasake niccaṃ,
常常丰盛的谷物,
Niccaṃ sukha marogike;
生病者常得安乐;
Bhariyā bhattu piyā yassa,
妻子和婢女都亲爱的人,
Tassa niccossavaṃ gahaṃ.
他家就常常有好名声。
§91
91.
Helassa kammanāsāya,
为欲乐之业的灭除,
Buddhināsāya niddhanaṃ;
为智慧之灭除,
Yācanā mānanāsāya,
为乞求之灭除,
Kulanāsāya bhojanaṃ.
为宗族之灭除而生的饮食。
§92
92.
Sevitabbo mahāvakkho,
应当遵行的大义,
Phalacchāyā samanvito;
具足果实荫护相伴者;
Yadi devā phalaṃ natthi,
若天人无所成就果报,
Chāyā kena nivāraye.
则影子由何得以遮蔽?
§93
93.
Paṭhame najjitā vijjā,
初者智识已被制服,
Dutīye najjitaṃ dhanaṃ;
第二财物亦被制服;
Tatīye najjitaṃ puññaṃ,
第三善业亦被制服,
Catutthe kiṃkarissati.
第四者何物能为其役使?
§94
94.
Nadīkūleca ye vakkhā,
在河岸边的言语者,
Parahatthagataṃ dhanaṃ;
投身他人所失去的财富;
Kiccaṃ thīgocaraṃ yassa,
其所当为之事若如母象所护,
Sabbaṃ taṃ viphalaṃ bhave.
则一切皆成无益之事。
§95
95.
Kudesamāsajja kutotthasañcayo,
障碍之地若依止,则何从聚集?
Kuputtamāsajja kuto jalañjalī;
秽恶之地若依止,则何处水源?
Kugehiniṃ pāpya gahe kuto sukhaṃ,
恶妇人之家如何有安乐,
Kusissamajjhāpayato kuto yaso.
习于恶行者如何能得荣誉。
§96
96.
Kūpodakaṃ vaṭacchāyā,
如同井水和榕树荫,
Sāmā thīciṭṭhakālayaṃ;
却是平淡而微小的时日;
Sītakāle bhave uṇhaṃ,
冬日则显炎热,
Gimhakāle ca sītalaṃ.
夏日则显凉爽。
§97
97.
Visaṃ caṅkamanaṃ rattiṃ,
夜间行走为毒害,
Visaṃ raññonukulatā;
君王恩泽为毒害;
Visaṃ thīpi aññāsattā,
妇女及他人聚集为毒害,
Visaṃ byādhi avekkhito.
疾病无间断为毒害。
§98
98.
Duradhītā visaṃ vijjā,
难教化的为毒害,学识为毒害,
Ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ;
未烹熟的食物为毒害;
Visaṃ goṭṭhī daliddassa,
贫穷无族群,
Vuddhassa taruṇī visaṃ.
年老或年轻均贫乏。
§99
99.
Padose nihato pantho,
邻境受击败的军队,
Patitā nihatā thiyo;
多位倒地阵亡者;
Appabījaṃ hataṃ khettaṃ,
麦田中未萌芽的幼苗被毁,
Bhaccadosā hato pabhū.
庄稼遭盗窃破坏。
§100
100.
Hatamasottiyaṃ saddhaṃ,
信仰如同被击碎的瓮,
Hato yañño tvadakkhiṇo;
献祭与您的布施皆已破灭;
Hatā rūpavatī vañjhā,
美丽的妇人也已失去子嗣,
Hataṃ senamanāyakaṃ.
军队的统帅亦遭毁灭。
§101
101.
第一百零一句。
Vedavedaṅga tattañño,
是知见蕴的领域,彼此相牵连,
Japahomaparāyano;
勤修咒诵与祭祀者,专注彼道;
Āsīvādavacoyutto,
辅以香药与饮食,
Esa rājapurohito.
此即王宫祭祀师。
§102
102.
Kulasīlaguṇopeto,
具家族品德与德行,
Sabbadhammaparāyano;
精勤于一切法修习者;
Pavīṇo pesanādyakkho,
精通护持与清净的人;
Dhammādyakkho vidhīyate.
护持法的人得以胜增;
§103
103.
Ayubbedakatābhyāso,
由不退转的修习;
Sabbesaṃ piyadassano;
为诸法中最慈爱的显现;
Ariyasīlaguṇopeto,
具足圣洁德行者,
Esa vajjo vidhīyate.
此当受戒律制度。
§104
104.
Sakiṃdutta gahitattho,
坚执有力意志者,
Lahuhattho jitakkharo;
身轻灵巧且毅坚;
Sabbasattha samālokī,
究竟利益遍照法,
Pakaṭṭho nāma lekhako.
名为记录者。
§105
105.
一百零五。
Samattanītisattañño,
以方正严谨为本领者,
Vāhane pūjitassamo;
像被尊敬的车辆一般;
Sūravīraguṇopeto,
具有勇猛英雄的优良品质,
Senādhyakkho vidhīyate.
被指定为军队统帅。
§106
106.
Sucī vākyapaṭuppañño,
善巧明达言辞者,
Paracittopalakkhako;
能观察他心者;
Dhīro yathāttha vādī ca,
智慧坚定之实语者,
Esa dūto vidhīyate.
此人为使者而被指定。
§107
107.
Puttanatta guṇopeto,
谓之具父性善法者,
Satthañño piṭṭhapācako;
亦称为师法之护持者;
Sūro ca kathinoceva,
勇猛且刚毅者,
Sūpakāro sa uccate.
即被称为善护者。
§108
108.
Iṅgitā kāratattañño,
指示者,善于行事者,
Balavā piyadassano;
有力者,具智慧者;
Appamādī sadā dakkho,
恒持勤勉,常常精进,
Patihāro sa uccate.
此人被称为谨守戒律者。
§109
109.
Yassa natthi sayaṃ paññā,
若无自有智慧,
Satthaṃ tassa karoti kiṃ;
他为谁作利益呢?
Locanehi vihīnassa,
目不见光者,
Dappaṇo kiṃkarissati.
葫芦如何能作响?
§110
110.
Kiṃkarissanti vattāro,
风吹之物何所为?
Sotaṃ yattha navijjate;
其所响处乃是声耳;
Naggakapaṇake dese,
裸猿之地焉作响,
Rajaṇo kiṃkarissati.
国王将作何事?