三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外NītimañjarīNītimañjarī

Nītimañjarī · Nītimañjarī

241 段 · CSCD 巴利原典
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Nītimañjarī格言花束
§1
1.
Kulakkhaye vinassanti,
家族灭绝而消亡,
Kuladhammā sanantanā;
家族法则世代相传;
Dhamme naṭṭhe kulaṃ sabbaṃ,
法失而家族尽灭,
Adhammo abhibhū khalaṃ.
邪法横行而恶徒称王。
§2
2.
Adhammābhibhavā dantā,
邪法称王时被馴服,
Padussanti kulitthiyo;
恶徒反而肆虐作恶;
Thīsu duṭṭhā sva dhammena,
恶者苦难,违背自身正法,
Jāyate vaṇṇasaṅkaro.
生起如色彩杂乱之象。
§3
3.
Piyaṃ bhāse guṇaggāho,
亲爱者言辞柔和,善摄美德,
Sūro siyā vikantano;
却生如虎狼,心怀凶狠;
Dātā candasamā nārī,
施主如同月光般的女子,
Diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ nahāsaye.
常在所见之物中生憎恶。
§4
4.
Kutotthi kumitte saccaṃ,
果何起于真实?
Kudāre rativaḍḍhanaṃ;
果何生于贪欲增长?
Kudesamhi mano rammaṃ,
果何生于心意欢喜?
Kurāje bhogasampadaṃ.
果何生于财富富饶?
Saṅketeva amittasmiṃ,
于朋友中确立相应,
Mittasmiṃ pi navissase;
于朋友中亦不疏远;
Abhayā bhaya muppannaṃ,
无畏者胜过有惧者,
Api mūlāni kantati.
纵使根本受苦也如此,
Adiṭṭhova paro seyyo,
先行者胜过后来者,
Dummitto no vissāsiko.
恶念人不可信赖。
Aggihomaphalaṃ vedo,
火供果报明显可知,
Satthaṃsīlaphalaṃ mataṃ;
但持戒果报更被看重;
Ratiputtaphalaṃ nārī,
性欲的果报是女人,
Dānabhuttiphalaṃ dhanaṃ.
施舍贪食的果报是财富。
Asaccaṃ sāhasaṃ māyā,
虚假是冒失,是幻术,
Mūḷhatta ma tilobhatā;
愚痴是无明,不贪欲;
Asocaṃ niddayattañca,
无忧虑和安静,
Thīnaṃ dosā sabhāvajā.
身心衰弱,恼恨是自性所生。
Jāyāya bhattuno bhāro,
饮食是生命的负担,
Sissena guruno kato;
是弟子对老师所负的责任;
Amaccakehi rājassa,
对父亲的职责如同国家官员,
Pitarānaṃ nijenaca.
对父母就是自己本分的承担。
§5
5.
Uyyamena hi sijjhanti,
因努力而终止,
Kammāni na manorathā;
行为非出于随意愿望;
Na hi suttassa sīhassa,
因经中如狮般猛利之言,
Pavīsanti mukhe migā.
野兽绝不会从口中进入。
Atisītaṃ atiuṇhaṃ,
此处极寒极湿,
Atisāyamidaṃ ahu;
极为漫长且深沉;
Iti visaṭṭhakammante,
因此,于分解之时,
Khaṇā accenti māṇave.
须臾间猛击学童。
Ādānassa padānassa,
取用业的作用,
Kattabbassa ca kammuno;
以及必须执行的业,
Khippaṃ akayyamānassa,
迅速不可废弃之法,
Kāle pivati sampadaṃ.
随时间渐现其成就。
Nādabbe nihitā kāci,
虽未显现,潜藏其中,
Kriyā phalavatī bhave;
行持必然成就其果。
Nabyāpārasatenāpi,
即使没有侵犯害人之心,
Sukova pāṭhate bako.
也难如独行者行走般轻快。
Yo dandhakāle tarati,
若有人渡过河流时,
Taraṇīye ca dandhaye;
又在渡船上摇晃,
Sukkhapaṇṇaṃ va akkamma,
则无用之船桨,
Atthaṃ bhañjati attano.
会折损自身之利益。
§6
6.
Yaṃ dadāti yaṃ bhuñjati,
凡施予者与受用者,
Tadeva dhanino dhanaṃ;
富人即财的主人;
Aññe matassa kīḷanti,
他人则为智者所戏弄,
Dārehipi dhanehipi.
贫者亦如富者一般。
Dānopabhogahīnena ,
不施舍而仅享用者,
Dhanena dhanino sukhaṃ;
凭财物而感安乐者乃富人。
Ko viseso daliddassa,
何等为贫穷者的特征,
Adhikaṃ dhanarakkhaṇaṃ.
即过度守护财物,
Nijasokhyaṃ nirundhanto,
断绝自己本应享受的幸福,
Nīcabhogo mitampaco;
沉溺于卑劣的财物与狭隘的慈悲;
Dhanaṃ sañcayate yo so,
彼者积累财富,
Parabhāravaho pasu.
却如负重的畜生一般。
Yaṃ ussukā saṅkharonti,
所谓煮饭者,
Alakkhikā bahuṃ dhanaṃ;
卤煮多种财物,
Sippavanto asippāvā,
能工巧匠与不工巧匠,
Lakkhi vā tāni bhuñjati.
使用这些财物作为器具。
§7
7.
Sampatyaṃ mahataṃ cittaṃ,
于广大心意中,
Bhave uppale komalaṃ;
产生如莲般柔软的身心;
Vipatyaṃca mahāsela,
由于大雨倾盆,
Silāsaṅghātakakkasaṃ.
岩石密集相接如坚固岩层。
§8
8.
Asambhabyaguṇaṃ thutvā,
藐视不可思议的善根,
Khedo mudhāva jāyate;
愚痴者因而生起忧愁;
Avhāyaṃ canda mu llokya,
观见缺乏的损害,
Nacandota mu pāgamī.
如月缺般因而衰退。
§9
9.
Saccaṃ mukhamhi dhāreyya,
应当在口中持守真实,
Kaṇṇe sutaṃ bhuje jayaṃ;
应当在耳中听受胜义;
Hadayamhi khamaṃ vīraṃ,
应当在心中怀有宽忍与勇猛,
Lokādāsaṃca locane.
并视众生为眼中仆人。
Saddamattaṃ naphandeyya,
勿使所闻之声变偏妄,
Aññatvā saddakāraṇaṃ;
而应明了声音之因缘。
Saddahetuṃ pariññāya,
了知声响之因,
Pamodo vā bhayo tathā.
欢喜或恐怖亦然。
Sabbasuta ma dhīyeyya,
诸听闻者当应智慧,
Hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ.
轻慢、懈怠、中庸者皆是。
§10
10.
Dunnāriyā kulaṃ suddhaṃ,
愚钝人家族纯净,
Putto nassati lālanā;
子嗣因娇纵而亡。
Samiddhi anayā bandhu,
燃烧的是亲属,
Pavāsā madanā hirī.
羞耻与害怕为根本。
Lālaye pañcavassāni,
培育五年,
Dasavassāni tālaye;
抚养十年;
Pattetu soḷasevasse,
直到十六岁,
Puttaṃ mittaṃva ācare.
如对儿子朋友般对待。
Lālane bahavo dosā,
助长诸多过失,
Lālane bahavo guṇā.
助长诸多善行。
Pāpā nivārayati yojayate hitāya,
使恶事得到遏止,护念利益之端,
Guyhāni gūhati guṇaṃ pakaṭīkaroti;
隐藏隐蔽之事,显露善行之迹;
Āpattikañca najahāti dadāti kāle,
同时还能消释灾患,适时给予援助,
Sammitta lakkhaṇamidaṃ pavadanti santo.
这是圣者常称的具足印证。
§11
11.
Dujjano jīyate yutyā,
恶人同恶人共处而生存,
Niggahena nadhīmatā;
因拘束而被制伏;
Nipātyate mahārukkho,
大树被砍倒,
Tassamīpa khatikkhayā.
必因斧头而灭亡。
Vane migāca luddhānaṃ,
林中有被捕获的野兽,
Dujjanānañca sajjanā;
也有恶人与善人。
Akāraṇaverī honti,
他们不是无缘的仇敌,
Tiṇabhakkhā supesalā.
而是以三种饮食为优美。
Pādalaggaṃ karaṭṭhena,
用手掌按摩脚底,
Kaṇḍakeneva kaṇḍakaṃ.
如同修剪枝条般修整。
Bālaṃ napasse nasuṇe,
若不见愚者,莫轻视他,
Nacabālena saṃvase;
应与愚者一同相处。
Bālenāllāpasallāpaṃ,
轻薄无益的闲谈,
Nakare nacarocaye.
不生长也不培养。
§12
12.
Upa kattuṃ yathā khuddo,
如同小儿尚不能做事,
Samattho natathāmahā;
我们更不能如此。
Kūpo hi hanti pipāsaṃ,
水井确实能解除干渴,
Natu pāyo mahambudhi.
大海却不能做到。
§13
13.
Ādānassa padānassa,
「取」与「受」之意,
Kattabbassaca kammuno;
以及「应当作」的行为,
Khippaṃ akaramānassa,
迅速不拖延地去作,
Kālo bhakkhati taṃ rasaṃ.
时间便消耗了此果报。
Nakkhattaṃ paṭimānentaṃ,
若执「恒星」为准的,
Attho bālaṃ upajjhagā;
实为愚者所作之事;
Attho atthassa nakkhattaṃ,
义即义之本体,犹如星宿,
Kiṃ karissanti tārakā.
星辰将行何事?
Ajarāmarova pañño,
智慧如无老死,
Vijjamatthañca cintaye;
思维其理义所在;
Gahitoviya kesesu,
犹如握发,
Maccunā dhammamācare.
应当以死持守正法。
§14
14.
Vajjā gurūca mantīca,
宰相大臣诸贤,
Tayo raṭṭhābhisaṅkhatā;
三国共聚一处;
Jīvīta dakkha kosānaṃ,
生命为牢具所困,
Vaḍḍhanā nāsanāca te.
增长与消灭俱存。
§15
15.
Thirena kammaṃ vaḍḍhati,
正当行为则增长,
Athirena turena no;
过度则非急速增。
Phalanti samaye rukkhā,
树木于结果之时,
Sittāpi bahuvārinā.
即便经受严寒与多雨,
Vāyāmetheva puriso,
如是男子若风中摇动,
Nanibbindeyya paṇḍito.
智者也应当不为所乱。
Payatano tādiso neva,
这种努力并非无用,
Kayyo yena phalaṃ nahi;
如同枝干不能不孕果实;
Selagge kūpakhaṇanā,
种子皆为根本,
Kathaṃ toyasamāgamo.
如何得水般聚?
Ñāṇaṅkusena sammaggaṃ,
由智慧而正行,
Niyyatyussāhakuñjaro.
坚忍且奋发如象蹲。
Asamekkhitakammantaṃ,
不迁延于业未决,
Turitābhi nipātinaṃ;
迅速下降于果位。
Tānikammāni tappenti,
有些业因其业性而难以消除,
Uṇhaṃ va jjhohitaṃ mukhe.
如同口中含有沸腾的热水一般。
§16
16.
Chaddosā puriseneha,
此类贪欲行为应当被遮蔽,
Hātabbā bhūtimicchantā;
应当放弃企图攀求财物的执着;
Niddā majjaṃ bhayaṃ kodho,
疲惫、困倦、恐惧与愤怒,
Ālasyaṃ dīghasuttatā.
懒散和沉睡过久皆属应当断除之事。
Na divā suppasīlena,
昼间以善行持戒者,
Rattimuṭṭhānadessinā;
夜晚以断欲显现者,
Niccasoṇḍena mattena,
常以醉酒失去理智者,
Sakkā āvasituṃ gharaṃ.
能够居住于宅舍中。
Abhetabbamhi bhāyanti,
不可畏惧者而令人恐惧,
Bhāyitabbe nabhāyare;
当被畏惧者却不畏惧。
Bhayābhaya vimuḷhā te,
他们因恐惧与危险而迷惑,
Jimhānugā ujuñjahā.
如懒象般迟缓和软弱。
Yassa manussabhūtassa,
对于生为人者,
Natthi bhogāca sippakaṃ;
没有享受可供使用;
Kiṃ phalaṃ tassa mānussaṃ,
那么对于那人来说,果报为何?
Dvipādaṭṭho hi so migo.
他虽然是两足行者,却实如野兽一般。
§17
17.
Nānopāyova kattabbo,
应当采用多种方法,
Sace bhaveyya attano;
如果它们对自身有利;
Atthasiddhi yathākāmaṃ,
便能如愿成就利益,
Upāyo hi hitañjaso.
这些方法确实是利益之种。
Lañjadānabālisena ,
如被迫害者、愚昧者一般,
Kūṭaḍḍakāradhīvarā;
或耍阴诡计诡诈者;
Vinicchayamahāmacchaṃ,
断除宏大渊海,
Oṭṭenti lobhasāgare.
欲望之海因此被排除。
Yassete caturo dhammā,
若有此四法,
Vānarinda yathātava;
犹如猴王般确实;
Saccaṃ dhammo dhīti cāgo,
真谛法即舍,
Diṭṭhaṃ so ativattati.
见闻者超越他。
§18
18.
Vidvāca ratanaṃ nārī,
有智慧者如宝物般珍贵,
Vīṇā sātthaṃ giraṃmahī;
如琴声悦耳传达世间,
Guṇavisesa māgamma,
具备德行之殊胜特质,
Guṇāni aguṇānica.
德行与不德并存交织。
Dhanavā balavā loke,
财富强盛者世间尊敬,
Dhanā bhavati paṇḍito.
但真正贤者才称智慧富有。
Sumane nissito kīṭo,
善苗依附于虫,
Nigguṇo hīnako sayaṃ;
无德而卑劣,自己堕落;
Taṃ pupphehi maṇḍentānaṃ,
对那些如花环般串连者,
Raññaṃ siropi rohati.
连王冠也将受损坏。
Alakkhikehi sañcītā,
聚集于不显著者,
Dhanabhogāca cintitā;
心念财富享受。
Lakkhikassa bhavantete,
标志具有这些特征者,
Lakkhivā suṭṭhubhuñjati.
标志者能正当享用。
Khattiyo seṭṭho jane tasmiṃ,
在那人中贵族为最,
Yo gottapaṭisārino;
即具足族姓传承者;
Vijjācaraṇasampanno,
具足智慧与行为,
So seṭṭho devamānuse.
即为诸天人中的最胜。
Visāpi amataṃ gaṇhe,
受持不灭之法,
Gūthato maṇimuttamaṃ;
犹如保护珍宝极净者;
Kaṇṭakapādapā pupphaṃ,
如带刺之足履上之花,
Thirataṃ dukkulā varaṃ.
虽残却为佳良;
Dhanissarādiguṇommi -
诸多财富及美德,
Vegena vāhitā pajā.
众生因之而迅速流转。
§19
19.
Yassa tthi satataṃ mettā,
其恒持慈者,
Sabbalokasuvallabhā;
为诸世间所爱慕;
Kūpāyate samuddopi,
如海水向井中流,
Aggi tassa jalāyate.
火光映于水中现;
§20
20.
Sakkharāyati merūpi,
如须弥山映于盐地,
Visabhakkho sudhāyate;
如淨乳化肥沃地。
Sasāyate migarāja,
如鹿王般生起欲望,
Byālo mālāguṇāyate;
如瘤疾般烦扰不安;
Dolāyate chamācālo,
如摇动之樗枝不定,
Nānāvudhā tiṇāyare.
如多种兵器纷杂缠绕。
§21
21.
Sameva sati ussāhe,
唯有正念与精进,
Sukhavāho hitaṅkaro;
是安乐之流、利益之因;
Ūne-dhike tathā nohi,
不足为多,亦非如是,
Majjhago sādhu sabbadā.
中道总是善法。
Sādhu kho paṇḍitonāma,
善哉,称为智者,
Natveva atipaṇḍito.
非则为过智者。