三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外KavidappaṇanītiPaṇḍitakaṇḍa

Paṇḍitakaṇḍa · Paṇḍitakaṇḍa

548 段 · CSCD 巴利原典
Paṇḍitakaṇḍa智者章
§3
3.
Nīti sāro manussānaṃ, mitto ācariyopi ca;
伦理乃是人类的根本,亦为朋友与老师的准则。
Mātā pitā ca nītimā, sutavā ganthakārako.
父母同为伦理之源,是诵习戒律与戒律守护者。
§4
4.
Alasassa kuto sippaṃ, asippassa kuto dhanaṃ;
懒惰之人何来精进?无能之人何得财富?
Adhanassa kuto mittaṃ, amittassa kuto sukhaṃ;
贫乏者何以有朋友?无友者何以享乐?
Asukhassa kuto puññaṃ, apuññassa kuto varaṃ.
苦难者何以积功德?无功者何以受福报?
§5
5.
Sucintitacintī ceva, subhāsitabhāsīpi ca;
善思善虑之人,且言辞美好流畅者。
Sukatakammakārī ca, paṇḍito sādhumānuso.
作善业者,乃贤明善人。
§6
6.
Kaviheraññakā katvā, uttattaṃ satthakañcanaṃ;
如诗人吟咏,制作优美的歌颂;
Bhūsanaṃ gajjapajjādiṃ, karonti ca manoharaṃ.
饰以花环与美丽装饰,令听者悦目欢心。
§7
7.
Bahuṃ lahuñca gahaṇaṃ, sammūpadhāraṇampi ca;
有多种轻巧与深奥义理,兼加恰当关联;
Gahita asammussanaṃ, etaṃ suviññulakkhaṇaṃ.
结合而不混淆,此即明了明辨的特征。
§8
8.
Ajarāmaraṃva pañño, vijjamatthañca cintaye;
智慧如同不生不灭,深入思惟于真理之义。
Gahito iva kesesu, maccunā dhammamācare.
好比头发所缠绕一样,死者将此法奉行于己身。
§9
9.
Sippasamaṃ dhanaṃ natthi, sippaṃ corā na gaṇhare;
财富没有技艺同等重要,聪明人不应将技艺视为盗窃之物;
Idha loke sippaṃ mittaṃ, paraloke sukhāvahaṃ.
在此世中技艺是朋友,在彼世则带来安乐。
§10
10.
Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ, mukhaṃ hotīti no vade;
有人说食用有益处,或有何用,不应仅凭口头言辞定论;
Yaṃ vātaṃ vā mukhāruḷhaṃ, vacanaṃ paṇḍito naro.
无论是风响还是口中的杂音,贤者皆视为言语。
§11
11.
Dummedhehi pasaṃsā ca, viññūhi garahā ca yā;
愚者所赞美的,智者必定厌恶之。
Garahāva seyyo viññūhi, yañce bālappasaṃsanā.
尊敬胜于智慧,若是轻慢愚昧者。
§12
12.
Acintiye sāṭṭhakathe, paṇḍito jinabhāsite;
不思议的深义论说中,贤者应当听闻世尊言教;
Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ.
当常受持教诲,正确恭敬地奉行。
Tasmā sāṭṭhakathe dhīro, gambhīre jinabhāsite;
故于深义论说中,持心坚定而深远,倾听世尊言教;
Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ.
当常受持教诲,正确恭敬地奉行。
§13
13.
Garūpadesahīno hi, atthasāraṃ na vindati;
缺乏尊敬与恭敬的,实难寻得法义的要旨;
Atthasāravihīno so, saddhammā parihāyati.
失去义理核心者,则舍弃正法。
§14
14.
Garūpadesalābhī ca, atthasārasamāyuto;
虽有庄严庄重的辞句,若无义理核心聚集,
Saddhammaṃ paripālento, saddhammasmā na hāyati.
善护正法者,由正法故不舍弃正法。
§15
15.
Sabbadabbesu vijjeva, dabbamāhu anuttaraṃ;
在诸法中能分辨,称许法为无上;
Ahārattā anagghattā, akkhayattā ca sabbadā.
常得食无缺,永不穷尽。
§16
16.
Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo;
即使才能稍逊,亦因聪慧而工巧敏达;
Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ.
如火焰聚合般,他令自心聚然燃起。
§17
17.
Paṇḍite ca guṇā sabbe, mūḷhe dosā hi kevalaṃ;
智者具有一切美德,愚人则只有烦恼障蔽其心;
Tasmā mūḷhasahassesu, pañño eko visesiyate.
因此,在千万愚者中,唯有智慧者独特卓越。
§18
18.
Bālā issanti dummedhā, guṇī niddosakārino;
愚者彼此争斗,傲慢无知;贤者则具德,远离过失。
Garuko paṇḍito etasa-missaṃ tehyavidvā samo.
愚者与智者相比,如同沉重者与轻巧者等同无异。
§19
19.
Manuññameva bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ;
应当尊重他人,说话适当,绝不可轻慢任何人。
Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari;
对他人说话时,承受沉重的负担;
Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahu.
又未得财物,因此显得贫乏无助。
§20
20.
Vijjā dadāti vinayaṃ, vinayā yāti pattataṃ;
学问能给予戒律,戒律使人到达安稳的境地;
Pattattā dhanaṃ pappoti, dhanā dhammaṃ tato sukhaṃ.
安稳处收获财富,财富继而成就法,法带来安乐。
§21
21.
Ye vuḍḍhamapacayanti, narā dhammassa kovidā;
那些敬重年长长者的人,是法律的通达人;
Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatiṃ.
在正法中获得称赞,来生也得善趣。
§22
22.
Mātariva paradāresu, paradabbesu ledduṃva;
如母亲对他人之子女,无由因嫉而轻慢辱贱;
Attanīva sabbabhūtesu, yo passati so paṇḍito.
唯有能如是自观一切众生者,此人乃为智者。
§23
23.
Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
智者如若嗜污秽之人,不应生厌恶心;
Anavajjesu kammesu, pasaṃsitesu sādhubhi.
善于摄护不犯过之善法,即为智者所乐受持。
Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
智者如若嗜污秽之人,不应生厌恶心;
Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.
我观自身亦复如是,随所欲意而行之。
§24
24.
Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
人当努力进取,智者不应生厌倦之心;
Puññakriyavatthūsu, pasaṃsitesu viññubhi.
在善行福田中,于令人欢喜之处,以明智者为伴而行。
§25
25.
Loke ussāhavantānaṃ, janānaṃ kimasādhiyaṃ;
世间奋发有为者众,为成就何事而努力?
Sāgarepi mahāsetuṃ, kapiyūthehi bandhati.
如同大海中,猿猴们筑起坚固桥梁一般。
§26
26.
Kiṃ kulena visālena, guṇahīno tu yo naro;
人虽出身世家广阔,若无德行便无益;
Akulinopi satthañño, devatāhipi pujjate.
即使非名门望族,仅凭德行,诸天护敬也当敬重。
§27
27.
Ukkaṭṭhe sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ;
在傲慢之中,勇士心生怨恨;谋士中则生无新奇之好奇心。
Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitaṃ.
在喜爱饮食与衣着中,于自身出生时亦现智慧。
§28
28.
Rūpayobbannasampannā , visālakulasambhavā;
具足光彩和仪表,出自显赫家族;
Vijjāhīnā na sobhante, niggandhā iva kiṃ sukā.
无智慧者不显美丽,如无香气的树木,有何华美之可言?
§29
29.
Vutyaṃ visadañāṇassa, ñāto attho tarassana;
说到透彻智慧,已知之义超越言辞;
Sūrappabhāya ādāso, chāyaṃ disse na mākare.
如勇士之光芒所投出之影,其影虽显现,却不能害人。
§30
30.
Aveyyākaraṇo tvandho, badhiro kosavajjito;
瞎者为无知之人,聋者为耳失聪者,瘸者为腿有疾者。
Sāhiccarahito paṅgu, mūgo takkavivajjito.
怯懦者失勇力,哑者缺理智。
§31
31.
Dhīro ca vividhānaññū, paresaṃ vivarānugū;
智者通达各种法义,能随顺他人之开示;
Sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyā.
善于待人以和气,仿若乡邻安居而乐。
§32
32.
Mahātejopi tejoyaṃ, mattikaṃ na muduṃ kare;
纵使大力者,其力犹如泥土,柔软之理难以达成;
Āpo āpesi mudukaṃ, sādhuvācāva kakkhaḷaṃ.
水流归流水,善语难及粗俗言语。
§33
33.
Kottho puttena jātena, yo na vidū na dhammiko;
由父亲所生之子,若不通达法义,则无法认识法;
Kāṇena cakkhunā kiṃ vā, cakkhu pīḷeva kevalaṃ.
以眼识之中,有何作用?若仅为眼识所困扰,则毫无益处。
§34
34.
Mudunāva ripuṃ jeti, mudunā jeti dāruṇaṃ;
如同柔弱能战胜敌人,柔弱亦能制服强暴;
No na siddhaṃ mudu kiñci, tato ca mudunā jaye.
但无任何真正柔弱者,因而由柔弱而取胜。
§35
35.
Sajāto yena jātena, yāti vaṃso samunnatiṃ;
由生而生者,其家族必当兴盛;
Parivattinisaṃsāre, mato ko vā na jāyate.
在轮回变迁之中,谁能说他未曾生出?
§36
36.
Dāne tapasi sūre ca, yassa na patthito yaso;
对布施、苦修与英勇,若无被世人广知的名声;
Vijjāya matthalābhe ca, kevalaṃ adhikovaso.
又在智慧与财富的获得上,唯独略有超出众人者;
§37
37.
Varo eko guṇī putto, na ca mūḷhasatānyapi;
优异的是独一的品德子孙,愚人虽多却无益;
Eko cando tamo hanati, na ca tārāgaṇo tathā.
明月能驱除黑暗,星辰群却不能如此;
§38
38.
Puññatitthakato yena, tapo kvāpi sudukkaro;
借着善根之处航行,虽苦修却艰难达成;
Tassa putto bhave vasso, samiddho dhammiko suddhe.
他的子孙得长命,法行充满且清净。
§39
39.
Lālaye pañcavassāni, dasavassāni tālaye;
抚养时五年,教导时十年;
Pattetu soḷase vasse, puttaṃ mittaṃva ācare.
到了十六岁,当视如子女和朋友般相待;
§40
40.
Lālane bahavo dosā, tālane bahavo guṇā;
抚养中多有过失,教导中多有优良;
Tasmā puttañca sissañca, tālaye na tu lālaye.
因此儿子及学生,应置于教导而非仅抚养;
§41
41.
Māgadhā pākatā ceva, sakkatavohāropi ca;
有马嘎达语、萨咖语和梵语;
Etesu kovido pañño, dhīro pāḷiṃ visodhaye.
在这些语言中,能通达、智慧稳重者,可清洁巴利语。
§42
42.
Sakkataṃ pākatañceva-pabhaṃso ca pisācikī;
如萨咖天帝身陷火焰般的烈热,为魔鬼所吞噬;
Māgadhī sorasenīva, cha bhāsā parikittitā.
正如摩揭陀地区所流传的玛迦底语,诸多语言广为人知。
§43
43.
Candanaṃ sītalaṃ loke, candikā sītalā tato;
檀香在世间是清凉的,月亮因其清凉也为人所称赞;
Candana candikātopi, vākyaṃ sādhu subhāsitaṃ.
檀香和清凉的月亮,都能使言语美好良善。
§44
44.
Pattakāloditaṃ appaṃ, vākyaṃ subhāsitaṃ bhave;
叶片虽少,却生于光照之下,言语因此也变得美妙难得;
Khuditassa kadannampi, bhuttaṃ sādurasaṃ siyā.
即使是饥饿的动物所喂食的,若味美味甘,也应被视为可口。
§45
45.
Satthakāpi bahūvācā, nādarā bahubhāṇino;
导师们虽然言语众多,却并非多言之人;
Sopakāramudāsinā, nanu diṭṭhaṃ nadījalaṃ.
他们并非期待利益,然而他们所见就如河水般流动不息。
§46
46.
Pāsāṇachattaṃ garukaṃ, tato devānācikkhanā;
重如岩石的伞盖作为庇护,然后示现于诸天;
Tato vuḍḍhānamovādo, tato buddhassa sāsanaṃ.
随后是年长者的谆谆告诫,继而是佛陀的教法。
§47
47.
Tūlaṃ sallahukaṃ loke, tato capalajātiko;
世间的人多轻于棉絮,但却性情浮躁;
Tatonosāvako tato, yati dhammapamādako.
其追随者因而多不专心努力,疏忽对法的精进。
§48
48.
Paṇḍitassa pasaṃsāya, daṇḍo bālena dīyate;
为了赞扬智者,处罚常由愚者执行;
Paṇḍito paṇḍiteneva, vaṇṇitova suvaṇṇito.
智者得到的赞誉,正如像黄金一般的美誉,唯有智者方能给予。
§49
49.
Satesu jāyate sūro, sahassesu ca paṇḍito;
勇士在百人中出现,智者则是千人中出现;
Vuttā satasahassesu, dātā bhavati vā na vā.
在成百上千的人中,施与者是否出现皆有可能。
§50
50.
Vidvattañca rājattañca, neva tulyaṃ kadācipi;
学识与王权从未有过平等之时;
Sadese pūjito rājā, vidvā sabbattha pūjito.
在某地国王受敬重,但智者却普遍受到尊敬。
§51
51.
Sataṃ dīghāyukaṃ sabba-sattānaṃ sukhakāraṇaṃ;
长寿是诸有情众生安乐的根本原因;
Asataṃ pana sabbesaṃ, dukkhahetu na saṃsayo.
反之,不真实者乃诸法之苦因,毫无疑义。
§52
52.
Paṇḍite sujane sante, sabbepi sujanā janā;
智者善人俱在之处,所有善良贤者众生皆集聚;
Jātekasmiṃ sāragandhe, sabbe gandhamayā dumā.
如于一处香气馥郁,众皆充满芬芳。
§53
53.
Attāva yadi vinīto, nijassitā mahājanā;
自若谦恭者,即自家中尊贵之大士;
Vinītaṃ yanti sabbepi, ko taṃ nāseyya paṇḍito.
诸法皆向谦逊而去,何有智者能灭此者乎。
§54
54.
Sarīrassa guṇānañca, dūramaccantamantaraṃ;
身之诸性质,远离远处之间;
Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsī, kappantaṭṭhāyino guṇā.
身为一时破坏,变化停留于存在。
§55
55.
Ambuṃ pivanti no najjo, rukkho khādati no phalaṃ;
水非饮之,树非食果;
Megho kvacipi no sassaṃ, paratthāya sataṃ dhanaṃ.
云某处非我之家,远方有百财宝。
§56
56.
Saccaṃ punapi saccanti, bhujamukkhippa muccate;
真理亦复真理,臂肘举起而解脱;
Sakattho natthi nattheva, parassattha makubbato.
无益处,无所依凭,反倒堕入他方。
§57
57.
Sataṃ pharusavācāhi, na yāti vikatiṃ mano;
尽管以粗恶语相犯,心志亦不动摇;
Tiṇukkāhi na sakkāva, tāpetuṃ sāgare jalaṃ.
如同芦苇般纤细柔弱,难以搅动大海之水;
§58
58.
Selo yathā ekaghano, vātena na samīrati;
坚石如一块厚重之岩,虽受风吹亦不摇动;
Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā.
智者对毁谤与称赞,亦如上石不为所溺;
§59
59.
Dhammatthakāmamokkhānaṃ , yassekopi na vijjati;
对法义之渴望若全无,任何解脱皆不存在;
Ajagalathanasseva, tassa jāti niratthakā.
如同无声之铃铛,那生命便毫无意义。
§60
60.
Na kammamapi cintetvā, caje uyyogamattano;
不生起任何业念,自舍精勤之意志;
Anuyyogena telāni, tilehi na sakkā laddhuṃ.
依凭精勤,油脂不可能从芝麻中获得。
§61
61.
Yathā hyekena cakkena, na rathassa pati bhave;
正如单凭一只眼睛,不能成为战车之主;
Evaṃ purisakārena, vinā kammaṃ na sijjhati.
同样,若无人作为之人,亦不能无由地产生业。
§62
62.
Uyyāmena hi sijjhanti, kāriyāni na manorathaṃ;
只有通过精勤,事功方能成就,并非随心所欲;
Na hi suttassa sīhassa, pavisanti migāmukhe.
正如狮王之声,不会进入猎物之穴。
§63
63.
Mātāpitu katābhyāso, guṇitameti bālako;
受父母教诲的习习,才称得上是有德行的孩童;
Na gabbhajātimattena, putto bhavati paṇḍito.
只是胎生之身并不使子人成为贤者。
§64
64.
Mātā sattu pitā verī, yena bālo na pāṭhito;
母亲是仇敌,父亲是仇敌,那种孩子不被教诲;
Na sobhate sabhāmajjhe, haṃsamajjhe bako yathā.
他亦不能融于集会之中,正如鹭鸟不适于群鸭。
§65
65.
Kāco kañcanasaṃsaggo, dhatte marakatiṃ jutiṃ;
玻璃与黄金交融,发出如宝石般的光芒;
Tathā sabbhisannidhānā, mūḷho yāti pavīṇataṃ.
同样,愚者虽处众人之中,终将堕入愚痴之境。
§66
66.
Tasmā akkharakosallaṃ, sammādeyya hitatthiko;
因此,应当真正尊重有文字技艺者,行事合乎利益与善法。
Upaṭṭhahaṃ garuṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahi.
应恭敬正确服侍,特别在起身等五个方面。
§67
67.
Uṭṭhānā upaṭṭhānā, ca, sussūsā pāricarīyā;
起身与服侍,以及清净侍奉,
Sakkaccaṃ sippuggahaṇā, garuṃ ārādhaye budho.
智慧者应当小心谨慎执持,恭敬而礼拜。
§68
68.
Kābyasattha vinodena, kālo gacchati dhīmataṃ;
以谈话娱乐为由,时光就这样流逝于聪慧者身上;
Byasanena ca mūḷhānaṃ, nidāya kalahena vā.
而愚昧者却因恶习而沉迷,或因瞋恨之争执而懈怠。
§69
69.
Cha dosā puriseneha, hātabbā bhūtimicchatā;
这六种不善行,男子应当摒弃,因其害于福德。
Niddātandī bhayaṃ kodho, ālasyaṃ dīghasuttatā.
嗜睡、懒惰、恐惧与嗔恚,以及嗜睡贪睡的习气,皆应断除。
Niddāsīlī sabhāsīlī, anuṭṭhātā ca yo naro;
嗜睡、不善言谈、不规矩,此类人应当远离。
Alaso kodhapaññāṇo, taṃ parābhavato mukhaṃ.
懒惰、嗔恚及无智,这三者为败坏之本。
§70
70.
Nigguṇesupi sattesu, dayā kubbanti sādhavo;
即使在无德众生当中,圣贤仍怀慈悲怜悯;
Na hi saṃharate jutiṃ, cando caṇḍālavesme.
因为月亮无法消除恶鬼之地的黑暗。
§71
71.
Yatra vidvajjano natthi, sīlāghyo tatra appadhipi;
在无人有学问的地方,品行低劣者即使领众,也无权威可言;
Niratthapādame dese, eraṇḍopi dumāyate.
在无用之地,即便是浆果也会腐坏;
§72
72.
Ṭhānabhaṭṭhā na sobhante, dantā kesā nakhā narā;
地方官吏不美好,人口牙齿、头发、指甲不修整;
Itiviññāya matimā, saṭṭhānaṃ na pariccaje.
智者以此为识,绝不舍弃六处之地;
§73
73.
Paropadese paṇḍiccaṃ, sabbesaṃ sukarañhi kho;
在他乡布施愚昧,实乃最难之事;
Dhamme sayamanuṭṭhānaṃ, kassacisumahattano.
维持自身法行,谁敢轻忽其重?
§74
74.
Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;
勤勉持守者为贤圣所赞叹,善行福德者为智者所称许;
Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.
勤勉者于自己与他人二利皆能获得,智者亦然。
§75
75.
Nidhīnaṃva pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;
如同见到宝藏揭示者,观见者出手取用;
Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje;
智者赞叹如是能积蓄宝藏者,称之为贤圣;
Tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo.
被称贤圣者,胜于不善者。
§76
76.
Muhuttamapi ce viññū, paṇḍitaṃ payirupāsati;
即便片刻能如实尊敬智慧者。
Khippaṃ dhammaṃ vijānāti, jivhā sūparasaṃ yathā.
如同舌头极其灵敏而迅捷,人亦能迅速领悟法。
§77
77.
Dullabho purisājañño, na so sabbattha jāyati;
具智慧的人难得出现,这样的贤士并非处处皆有;
Yattha so jāyatī dhīro, taṃ kulaṃ sukha medhati.
只有贤明者方能出生于幸福之家族,享有幸福福祉。
§78
78.
Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati;
有人用荆棘与铁刀防护自己,即使获得保卫或者呼啸风声,贤人也必以谨慎精进来护卫自己。
Pattāpi surati vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā.
安住于如此的谨慎与专注之中正是贤者。
§79
79.
Nipuṇe sutameseyya, vicinitvā sutatthiko;
贤人应当熟练精通听闻,深思所闻的正法涵义,悉心揣摩。
Bhattaṃ ukkhaliyaṃ pakkaṃ, bhājanepi tathā bhave.
饭食必须充分煮熟,连供养也应当具足如此。
§80
80.
Appakaṃ nātimaññeyya, citte sutaṃ nidhāpaye;
不应轻视微小,要在心中牢记。
Vammikodakabindūva, cirena paripūrati.
如同淤泥上的水滴,长久方能充盈。
§81
81.
Gacchaṃ kipilliko yāti, yojanānaṃ satānipi;
猿猴能行千由旬之远,千由旬者一万八千缕。
Agacchaṃ venayyoapi, padamekaṃ na gacchati.
蚯蚓却不能行走,甚至不能迈开一步。
§82
82.
Sele sele na maṇikaṃ, gaje gaje na muttikaṃ;
象群中无珍珠,宝石散落于地亦非真宝。
Vane vane na candanaṃ, ṭhāne ṭhāne na paṇḍito.
树林中并无檀香,处处亦非智者所在。
§83
83.
Paṇḍito sutasampanno, yattha atthīti ce suto;
智者具备善闻法,若闻则知义理所在;
Mahussāhena taṃ ṭhānaṃ, gantabbaṃva sutesinā.
须以坚决勇猛的意志,如闻法者般前往其处。
§84
84.
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ, parahatthesu yaṃ dhanaṃ;
于书籍中所获技能,于身中所藏财富,
Yathākicce samuppanne, na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ.
都在当时之所以然之事起时,非真正技能、非真正财富。
§85
85.
Uppalena jalaṃ jaññā, kiriyāya kulaṃ naro;
水以莲花为明,行为使人具家世品质。
Byattippamāṇa vācāya, jaññā tiṇena medaniṃ.
「比亚提」者,谓言语宛如三根草之度量。
Jalappamāṇaṃ kumudamālaṃ,
「洹伽」者,谓如莲花之度量。
Kulappamāṇaṃ vinayopamāṇaṃ;
「俱伽」者,谓如戒律之度量。
Byattippamāṇaṃ kathitavākyaṃ,
「比亚提」者,谓言辞所陈述之度量。
Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇamilātaṃ –
乃指地面之度量,去除草芒之度。
§86
86.
Appassuto sutaṃ appaṃ, bahuṃ maññati mānavā;
不加观察而听闻,仅凭肤浅,多人误以为是真理于人间。
Sindhudakamapassanto, kūpe toyaṃva maṇḍuko.
如同青蛙停留在河谷之水中,仿佛蛙行于水井之中。
§87
87.
Paṭhame sippaṃ gaṇheyya, eseyya dutiye dhanaṃ;
第一位应当掌握技艺,第二位应当积聚财富;
Careyya tatiye dhammaṃ, esā janāna dhammatā.
第三位当行持法义,此乃维护众生之法性。
§88
88.
Sussūsā suttavaddhanī, sutaṃ paññāya vaddhanaṃ;
在干燥寂静之处增长听闻,听闻即以智慧渐增;
Paññāya atthaṃ jānāti, attho ñāto sukhāvaho.
因智慧而知义理,所知之义带来安乐。
§89
89.
Natthi vijjāsamaṃ mittaṃ, na ca byādhisamo ripu;
无有能与智慧相等的朋友,亦无有如病痛般的敌人;
Na ca atthasamaṃ pemaṃ, na ca kammasamaṃ balaṃ.
无所比等者是慈爱,无所等量者是力量。
§90
90.
Vinā satthaṃ na gaccheyya, sūro saṅgāmabhūmiyaṃ;
勇士不应无益地涉入战场,
Paṇḍitvaddhagū vāṇijo, videsagamano tathā.
智者或富商,甚至远行海外者,
§91
91.
Dhananāsaṃ manotāpaṃ, ghare duccaritāni ca;
忧虑财富失落,家庭紊乱不端;
Vañcanañca avamānaṃ, paṇḍito na pakāsaye.
轻诈欺骗及侮辱,智者不当显扬。
§92
92.
Anavhāyaṃ gamayanto, apucchā bahubhāsako;
不请教而误导他人,言辞繁多且无所问者,
Attaguṇaṃ pakāsanto, tividho hīnapuggalo.
揭示自身之过失者,为三种劣人之一。
§93
93.
Haṃso majjhe na kākānaṃ, sīho gunnaṃ na sobhate;
天鹅居于水中,不与乌鸦为伍;狮子本具美德,不与无德者同列;
Gadrabhamajjhe turaṅgo, bālamajjheva paṇḍito.
骡子处于马群居中,愚人居于智者之间亦然。
§94
94.
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ, sabhāvānurūpaṃ piyaṃ;
符合情境顺适的言语,乃为自然顺情而悦人;
Attānurūpakaṃ kodhaṃ, yo jānāti sa paṇḍito.
恰如其分符合自身本性的愤怒,能自知者是智者。
§95
95.
Apparūpo bahuṃbhāso, appapañño pakāsako;
表相不正,语多冗杂,缺乏智慧而自显者。
Appapūro ghaṭo khobhe, appakhīrā gāvī cale.
不满的罐子会破裂,不受控制的牛群会流散。
§96
96.
Na titti rājā dhanamhi, paṇḍitopi subhāsite;
国王对其财宝不感到满足,学者即使言辞华美也不满足。
Cakkhupi piyadassane, na titti sāgaro jale.
眼睛虽爱观看,海洋中水也不会感到满足。
§97
97.
Hīnaputto rājamacco, bālaputto ca paṇḍito;
地位低下者是国王的子嗣,愚昧子嗣也可以是智者;
Adhanassa dhanaṃbahu, purisānaṃ na maññatha.
财富虽多,不要认为人世间因此真实拥有。
§98
98.
Yo sisso sippalobhena, bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ;
学徒若因贪求技艺而贪取大量,那技艺就成了负累。
Mūgova supinaṃ passaṃ, kathetumpi na ussahe.
如同愚人在睡梦中观物,讲说之事也不肯努力去作。
§99
99.
Na bhijjetuṃ kumbhakāro, sobhetuṃ kumbha ghaṭati;
如同陶工不制陶罐,也不烧制坩锅;
Na khipituṃ apāyesu, sissānaṃ vuḍḍhikāraṇā.
亦如无法催促下水道的水流增长,无法使学徒快速成长。
§100
100.
Adhanassa rasaṃkhādo, abalassa hato naro;
财产耗尽时,人则衰弱如死去之人;
Appaññassa vākyakaro, ummattaka samāhikho.
愚昧者多话,如同疯癫且专注之人。
§101
101.
一百零一。
Ekenāpi surukkhena, pupphitena sugandhinā;
以一株小树,盛开芳香之花,
Vāsitaṃ kānanaṃ sabbaṃ, suputtena kulaṃ yathā.
如同良善子孙使家族兴盛,遍满幽深林间。
§102
102.
一百零二。
Iṇakattā pitā sattu, mātā ca byabhicārinī;
父辈虽嗜杀生,母则邪行不正;
Bhariyā rūpavatī sattu, putto sattu apaṇḍito.
有美貌妻子嗜杀,子孙愚痴嗜害生者。
§103
103.
Guṇadosamasatthaññū, jano vibhajate kathaṃ;
『性善恶灭知见者』,人们如何分别?
Adhikāro kimandhassa, rūpabhedopaladdhiyaṃ.
盲人如何有把握于色相差别?
§104
104.
Sabbattha satthatoyeva, guṇadosavicecanaṃ;
处处正好如头等牛,善恶分别;
Yaṃ karoti vināsatthaṃ, sāhasaṃ kimatodhikaṃ.
为灭除故而作,勇猛何其更胜?
§105
105.
Nihīyati puriso nihīnasevī,
人若自甘堕落,则陷于堕落之中,
Na ca hāyetha kadāci tulyasevī;
其行为不曾停止,也不曾失去对同类的依赖;
Seṭṭhamupanamaṃ udeti khippaṃ,
善行美德迅速显现为最上佳的名号,
Tasmā attano uttariṃ bhaje.
因此应当敬重自身的美德,向上提升。
§106
106.
Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
对于当前存在的法,他处处观察透彻,
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
不动摇、不动摇,智者便能精进思惟。
§107
107.
Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ nātivattati;
欲念、瞋恚、恐惧、痴迷,违背正法者,
Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimā.
他的名声增长如同满月般辉映。
§108
108.
Paṇḍito sīlasampanno, saṇho ca paṭibhānavā;
有智慧者具足戒德,勇猛且善于应对;
Nivātavutti athaddho, tādiso labhate yasaṃ.
远离喧嚣安住净心,获此荣耀称誉者当如是;
§109
109.
Dullabhaṃ pākatikaṃ vākyaṃ, dullabho khemakaro suto;
难得恰当的语句,难闻能造福的圣言;
Dullabhā sadisī jāyā, dullabho sajano piyo.
难得相似的出生,难得可亲爱的朋友。
§110
110.
Atthaṃ mahantamāpajja, vijjaṃ sampattimeva ca;
得大义者,亦得智慧圆满;
Careyyāmānathaddho yo, paṇḍito so pavuccati.
其行止不懈怠者,即为智者云。
§111
111.
Sutasanniccayā dhīrā, tuṇhībhūtā apucchitā;
智慧坚固如实观者,静默无惊扰,未加询问;
Puṇṇāsubhāsitenāpi, ghaṇṭādī ghaṭṭitā yathā.
虽闻美妙善言,如鼓声般反复响起。
§112
112.
Apuṭṭho paṇḍito bherī, pajjunno hoti pucchito;
未闻者谓明白者如鼓声,受问者则为被问。
Bālo puṭṭho apuṭṭho ca, bahuṃ vikatthate sadā.
愚人既闻未闻,常多有彼多义诠译。
§113
113.
Parūpavāde badhiro, paravajje alocano;
他人恶语如聋子,无视他人而不顾;
Paṅgulo aññanārīsu, dussatakke acetano.
跛者于他众女性间,看触难换而无心识。
Cakkhumāssa yathā andho, sotavā badhiro yathā;
犹如有眼者为盲,听者犹如为聋。
Paññavāssa yathāmūgo, balavā dubbaloriva;
有智慧者,如同笨拙盲愚者,力强者却若软弱无能;
Atha atthe samuppanne, sayetha matasāyitaṃ.
当自身境况出现时,应当安卧沉寂正念安息。
§114
114.
Pāpamitte vivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ;
当远离恶友,亲近善良之人;
Ovāde cassa tiṭṭheyya, patthento acalaṃ sukhaṃ.
应持守其教诲,持戒坐禅不动,得至究竟安乐。
§115
115.
Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu;
过于寒冷,过于酷热,过于炎热者,便是如此;
Iti vissaṭṭhakammante, atthā accenti māṇave.
如此,在身体疲惫的情况下,对学童而言,正是意义所在。
§116
116.
Yo ca sītañca uṇhañca, tiṇābhiyyo na maññati;
若有人不将寒冷与酷热视为痛苦,执著于三种感受,
Karaṃ purisakiccāni, so sukhaṃ na vihāyati.
即使他尽行人之务,也难以安乐自在。
§117
117.
Yasmiṃdese na sammāno, na piyo na ca bandhavo;
在彼境土,无有尊敬,亦无亲爱,无亲族相连;
Na ca vijjāgamo koci, na tattha divasaṃ vase.
亦无智慧流传,彼处无人常住于一昼夜。
§118
118.
Dhanavā sutavā rājā, nadī vajjo ime pañca;
财富丰盛、闻名的国王,诸河众多有五;
Yattha dese na vijjanti, na tattha divasaṃ vase.
彼处无人识法,亦无人居止一昼夜。
§119
119.
Nabhassa bhūsanaṃ cando, nārīnaṃ bhūsanaṃ pati;
天空的装饰是月亮,女人的装饰是丈夫;
Chamāya bhūsanaṃ rājā, vijjā sabbassa bhūsanaṃ.
国王是国土的装饰,智慧是万事万物的装饰。
§120
120.
Sukhatthiko sace vijjaṃ, vijjatthiko caje sukhaṃ;
若以利益为念而执著智慧,亦当舍弃智慧以求利益;
Sukhatthino kuto vijjā, kuto vijjatthino sukhaṃ.
既然利益和智慧难两全,从何处得益于智慧,从何处得智慧于利益?
§121
121.
Khaṇena kaṇena ceva, vijjāmatthañca sādhaye;
『以小时间与微细分量』,『于知识之义得以成就』;
Khaṇacāge kuto vijjā, kaṇacāge kato dhanaṃ.
『若无细小时间,何从知识之成?』、『若无微细分量,何来财富之聚?』。
§122
122.
Ācariyā pādamādatte, pādaṃ sisso sajānanā;
『老师所示之足法』,『徒弟自当生起亲近护持』;
Pādaṃ sabrahmacārīhi, pādaṃ kālakkamena ca.
『足法为持戒行者所承』,『足法亦因时节变化而转移』。
§123
123.
Dhammo jaye no adhammo, saccaṃ jayati nāsaccaṃ;
法得胜,非法不得胜,真实成胜,虚妄无胜。
Khamā jayati no kodho, devo jayati nāsūro.
宽恕得胜,忿怒不得胜,天神成胜,恶魔无胜。
§124
124.
Hatthassa bhūsanaṃ dānaṃ, saccaṃ kaṇṭhassa bhūsanaṃ;
手为饰物而施舍,真理为喉衬装;
Sotassa bhūsanaṃ satthaṃ, bhūsane kiṃ payojanaṃ.
耳为饰物以听闻,饰物有何用处?
§125
125.
Videsetu dhanaṃ vijjā, byasanesu dhanaṃ mati;
在外方者,财富为智慧之资;在烦恼中者,财富为心识。
Paraloke dhanaṃ dhammo, sīlaṃ sabbattha ve dhanaṃ.
在他世者,财富为法;在一切处,财富为戒。
§126
126.
Padose dīpako cando, pabhāte dīpako ravi;
邻舍之处,灯为月;晨光时,灯为日;
Tiloke dīpako dhammo, suputto kuladīpako.
三界之中,灯为法;善子之家,灯为族之光。
§127
127.
Vidvā eva vijānāti, vidvajjanaparissamaṃ;
唯有智者才能真正理解,愚昧之人则不能彻知。
Na hi vañjhā vijānāti, guruṃ pasavavedanaṃ.
实无慧眼者,不识尊师之苦难。
§128
128.
Yassa natthi sayaṃ paññā, satthaṃ tassa karoti kiṃ;
若无自有的智慧,教主将为谁而行善?
Locanehi vihīnassa, dappaṇo kiṃ karissati.
对无明眼者来说,镜子又有何用?
§129
129.
Kiṃ karissanti vattāro, sotaṃ yattha na vijjate;
耕作者将作何事?在无流处何以?
Naggakapaṇake dese, rajako kiṃ karissati.
于无树果之地,纺女将作何事?
§130
130.
Mūḷhasidhassāpadesena, kunārībharaṇena ca;
埋藏于根基之下,包于瓦器中;
Khalasattūhi saṃyogā, paṇḍitopyāvasīdati.
与恶兽相聚,智者亦因此消沉。
§131
131.
Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
没有比自身更相称的爱,没有比财富更相称的财物;
Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhi ve paramā sarā.
没有比智慧更相称的光辉,在此法中,此光辉为至上之殊胜。
§132
132.
Bhujaṅgamaṃ pāvakañca khattiyañca yasassinaṃ;
如同毒蛇、烈火和有名的战士;
Bhikkhuñca sīlasampannaṃ, sammadeva samācare.
比库也应具足戒德,且确实如法行持。
§133
133.
Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
因此,有智慧者应当精进,密切观照自心的利益;
Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye.
于佛、法、比库僧中应保持坚定的信心,称为稳重;
§134
134.
Guṇo seṭṭhaṅgataṃ yāti, na ucce sayane vase;
品德高尚者应向上去修行,不应寝居懒散安逸;
Pāsādasikhare vāso, kāko kiṃ garuḷo siyā.
即使居住于宫殿的高楼上,鸦雀也无贵贱之分。
§135
135.
Anāgataṃ bhayaṃ disvā, dūrato parivajjaye;
见未来恐怖,远而避之;
Āgatañca bhayaṃ disvā, abhīto hoti paṇḍito.
见现前恐怖,有智者则不惧。
§136
136.
Asajjāya malāmantā, anuṭṭhānamalā gharā;
不可亲近者,污秽者,污秽之家;
Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ.
形相污秽,习气污秽,疏忽则污秽方得保全。
§137
137.
Anupubbena medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe;
聪明人循序渐进,逐块逐块,刻刻时刻地学习;
Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano.
就如工匠处理未熔的铜块,苦心研磨,去除脏污。
§138
138.
Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;
凡是该做的,他便说;不该做的,他绝不言;
Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.
对那些未作之言,智者皆能辨明。
§139
139.
Visamaṃ sabhayaṃ ativāto, paṭicchannaṃ devanissitaṃ;
不正得力者,乘风而至,隐匿于天钵之下;
Pantho ca saṅgāmo titthaṃ, aṭṭhete parivajjiyā.
途径与聚集,皆属寺院,应当远离回避。
§140
140.
Rattoduṭṭho ca muḷho ca, mānī luddho tathālaso;
夜惊者、迷惑者、狂妄者、妄慢者、懒惰者;
Ekacintī ca bālo ca, ete atthavināsakā.
多虑者与愚痴者,此等为害法之人。
§141
141.
Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, bhīru āmisagaruko;
嗔恚、极难调伏且愚昧,胆怯如羊般沉重;
Itthī soṇḍo paṇḍako ca, navamo dārakopi ca.
妇人,须发稀疏且老迈,乃至第九童子亦如是。
§142
142.
Navate puggalā loke, ittarā calitā calā;
世间有九十种人,彼等皆善变且不稳定;
Etehi mantitaṃ guyhaṃ, khippaṃ bhavati pākaṭaṃ.
此等人中所秘密思虑者,很快便会显露于世。
§143
143.
Yo niruttiṃ na sikkheyya, sikkhanto piṭakattayaṃ;
若有人不习学言辞,即便修习三藏典诵,
Pade pade vikaṅkheyya, vane andhagajo yathā.
也如森林中盲目之象,反复踌躇不定。
§144
144.
Suttaṃ dhātu gaṇoṇvādi, nāmaliṅgānusāsanaṃ;
此为经典、界、种类及类别之教法,依名号与标志宣说,
Yassa tiṭṭhati jivhagge, sabyākaraṇakesarī.
若在生命中坚立此法者,即为正作冠冕。
§145
145.
Saddatthalakkhaṇe bhedī, yo yo nicchitalakkhaṇe;
于真实义相的分别中,各自不同于常义相;
So so ñātumakicchena, pahoti piṭakattaye.
彼因所识之义之种类,适合于三藏之理解;
§146
146.
Yo saddasatthakusalo kusalo nighaṇḍu,
彼能善于辨别言语义理,亦善于辞典之解释,
Chando alaṅkatisu niccakatābhiyogo;
其所欲,乃聚合于词藻装饰之恒常结合;
So yaṃ kavittavikalopi kavīsu saṅkhyaṃ,
即使在诗歌变化中,亦得于诗人众多之计算。
Moggayha vindati hi kitti’ mamandarūpaṃ.
摩嘎雅确实发现我的声誉非常清晰。
§147
147.
一百四十七。
Sukkhopi candanataru na jahāti gandhaṃ,
即使是香木树心甘情愿,也不会忘弃香气,
Nāgo gato naramukhe na jahāti līḷaṃ;
即使是巨龙来到人门,也不会忘掉嬉戏之乐;
Yantagato madhurasaṃ na jahāti ucchu,
虽然饮尽甘露蜜浆,也不会丢弃美味,
Dukkhopi paṇḍitajano na jahāti dhammaṃ.
痛苦之中,有智慧的人终不舍离法。
§148
148.
Dhanadhaññappayogesu, tathā vijjāgamesu ca;
在财物与粮食的使用上,以及在学问获得上,
Āhāre byavahāre ca, cattalajjo sadā bhave.
在饮食起居的行为中,四种利益常常存在。
§149
149.
Sābhāvikī ca paṭibhā, sutañca bahunimmalaṃ;
这种禀赋具备自然的智慧与听闻清净,
Amando cābhiyogoyaṃ, hetu hotiha bandhane.
然而愚痴的干扰恰是此中缚束的原因。
§150
150.
一百五十。
Jaheyya pāpake mitte, bhajeyya paṇḍite jane;
应远离恶友,应亲近智者;
Sādhavo abhiseveyya, suṇeyya dhammamuttamaṃ.
当侍奉善友,当聆听至高法。
§151
151.
一百五十一。
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ;
善业如善种,恶业如恶种;
Yādisaṃ vappate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ.
种何因,收何果。
§152
152.
Chando nidānaṃ gāthānaṃ, akkharā tāsaṃ viyañjanaṃ;
韵律是偈颂之源,字母是其辅音。
Nāmasannissitā gāthā, kavi gāthānamāsayo.
诗句非仅寄名之言,是诗人真实意念之表现。
§153
153.
Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ hitamattano;
因此,智者当护持自身成长,如同守护生命般珍重;
Paññavantaṃbhipūjeyya, cetiyaṃ viya sādaro.
应当敬重具智慧者,如同恭敬圣地之礼仪。
§154
154.
一百五十四。
Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena sahasaṃvase;
应当以坚定之心观察、听闻坚定者,与坚定者同住;
Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye.
坚心者不说无益之语,行此语则令人欢喜。
§155
155.
一百五十五。
Nayaṃ nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati;
聪慧之人能引导,不执于不正之法;
Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati;
坚心者安乐自在,正说无怒无恼。
Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo.
他了解律仪,正因此而与众善会。
§156
156.
一百五十六。
Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,
倘若得善巧的同道,
Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
同道同行,善于修行且稳重;
Abhibhuyya sabbāni parissayāni,
以正念战胜诸种险难,
Careyya tenattamano satimā.
应当依此正念而行。
§157
157.
No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,
若无得善友相助,
Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
共行如法,行为端正;
Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya,
虽战胜诸王国土,
Eko care mātaṅgaraññeva nāgo.
却独自行动如猛虎般孤独。
§158
158.
Sokaṭṭhānasahassāni , bhayaṭṭhānasatāni ca;
忧愁之所无数,恐怖之所百有;
Divase divase mūḷha-māvisanti na paṇḍitaṃ.
每日每日,愚痴者衰减,贤者不然。
§159
159.
Jalabindunipātena, cirena pūrate ghaṭo;
水滴持久落于瓦瓶上,
Tathā sakalavijjānaṃ, dhammassa ca dhanassa ca.
如是诸智慧,并法与财富亦然增积。
§160
160.
Paṇḍitā dukkhaṃ patvāna, na bhavanti visādino;
智慧者虽然遭受苦难,却不会陷入悲伤沮丧。
Pavissa rāhuno mukhaṃ, kiṃ no deti puna sasī.
如同夜晚进入月亮的面容,智慧者何曾再给他带来什么呢?
§161
161.
Javena assaṃ jānanti, vāhena ca balibaddhaṃ;
他们观察到快速的东西,能辨识束缚力量的车轮;
Duhena dhenuṃ jānanti, bhāsamānena paṇḍitaṃ.
他们能识别凶恶的牛和有智慧的语言者。
§162
162.
Manasā cintitaṃ kammaṃ, vacasā na pakāsaye;
用意念思惟的业,言语上却不显露;
Aññalakkhitakāriyassa, yato siddhi na jāyate.
此因为其功德不生,非他标示之所致。
§163
163.
Anabhyāse visaṃ vijjā, ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ;
无勤习则毒害智慧,非正当所获则饮食有毒;
Visaṃ sabhā daliddassa, vuddhassa taruṇī visaṃ.
猥陋之众会如毒,年老如毒,亦如稚嫩之妇女有毒。
Cattāro pañca ālope, ābhutvā udakaṃ pive;
四种五种污垢,生成后饮水。
Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno.
不宜轻率懈怠的修学行住,适合守律严谨的比库修习。
§164
164.
Yassa eso pasutopi, guṇavā pujjate naro;
那人即使是牲畜,却具德受敬重;
Dhanu vaṃsavisuddhopi, nigguṇo kiṃ karissati.
如同净洁的弓箭若无用,岂能有何作为?
§165
165.
Issī dayī asaṃtuṭṭho, kodhano niccasaṅkīto;
嫉妒怀恨而不满足,易怒且恒常忧虑者,
Parabhāgyopajīvī ca, chaḷete dukkhabhāgino.
追随他人福报而活,属六类受苦者之列。
§166
166.
Sumahantāni sattānī, dhārayantā bahussutā;
具有广大慈心众生,能承受许多教诲;
Chettāro saṃsayānañca, kaliṃ yanti lobhamohitā.
然因贪欲与无明而心生疑惑,失入恶劣时期。
§167
167.
Nadītīre khate kūpe, araṇītālavaṇṭake;
彼等居于河岸、破井及丛林沼泽之处;
Na vade dakādī natthīti, mukhe ca vacanaṃ tathā.
并非诸人皆无所语,口中亦当有言语。
§168
168.
Sabbaṃ suṇāti sotena, sabbaṃ passati cakkhunā;
一切皆由耳所闻,一切皆由眼所见;
Na ca diṭṭhaṃ sutaṃ dhīro, sabbaṃ uccitu marahati.
然有智慧者见闻之后,绝非全都表露于口。
§169
169.
Bālādapi gahetabbaṃ, yuttamuttamanīsibhi;
即使是愚者,亦当以善良端正的心性教化之。
Ravissāvisaye kiṃ na, padīpassa pakāsanaṃ.
太阳的领域有什么不可知之处呢?这是如光明之灯的明现。
§170
170.
一百七十。
Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ attamattano;
因此,智者精进精严,亲自自观;
Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.
正确而详审地思维法门,如此方得清净。
§171
171.
一百七十一。
Kiṃ tena jātujātena, mātuyobbannahārinā;
何以故?因那种由生死轮转而来的、母子的相续者。
Ārohati na yo saka-vaṃsaagge dhajo yathā.
如同旌旗不会自己升起,乃有人将旌旗竖立一样。
§172
172.
Sammā upaparikkhitvā, akkharesu padesu ca;
正确地逐次辨明,并在字词上仔细考察;
Coraghāto siyā sisso, guru coraṭṭakārako.
盗贼行窃是致残者,正如师父自成盗贼的合作者。
§173
173.
Adantadamanaṃ satthaṃ, khalānaṃ kurute madaṃ;
以威严驯服牵制,教导恶徒,不使他们生起骄慢。
Cakkhusaṅkhārakaṃ tejaṃ, ulūkānaṃmivandhakaṃ.
眼根之所造作的光明,如同猫头鹰眼睛所致的昏暗一样。
§174
174.
一百七十四。
Narattaṃ dullabhaṃ loke, vijjā tatra sudullabhā;
世间极难得以见闻人口,智慧又极为难得;
Kavittaṃ dullabhaṃ tatra, satti tatra sudullabhā.
诗才亦极难得,寿命在其中极为罕见。
§175
175.
一百七十五。
Yebhuyyena hi sattānaṃ, vināse paccupaṭṭhite;
众生众多,其灭亡必然随后紧随其后。
Anayo nayarūpena, buddhimāgamma tiṭṭhati.
依赖于此法门的引导,智者才得以存在。