Majjhimapaṇṇāsapāḷi · Majjhimapaṇṇāsapāḷi
Majjhimapaṇṇāsapāḷi中五十篇
Kandarakasutta《干德拉咖经》
Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena kandarakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问者曰:尊者,这位尊者你知道吗……请问,这正自觉者在哪里开始了《坎达拉经》?这经文讲述的是什么内容?
Vissajjanā – campāyaṃ bhante gaggarāya pokkharaṇiyā tīre pessañca hatthārohaputtaṃ kandarakañca paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kandarako bhante paribbājako bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca vaṇṇaṃ abhāsi, pesso ca bhante hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答者曰:比库,在今此长满野蔷薇的池塘岸边,开始说教的是沙玛内拉比库,内容是有关坎达拉者,即游方比库;尊者,游方比库是世尊与比库僧团的形象,沙玛内拉则表述了世尊法教的特色。这个主题即是本经讲述的内容。
Pucchā – evaṃ kho āvuso kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite kathaṃ bhagavā taṃ samanujānitvā dhammadesanārambhaṃ ārabhi, kathañca pesso hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi , kathañca pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi.
问者曰:那么尊者,既是游方比库及世尊与比库僧团美善形象被如是赞说,世尊是如何领受此赞辞,进而开始法教的?沙玛内拉又是怎样叙述世尊法教特征,如何适合其心意为其开示法义的?
Vissajjanā – evaṃ kho bhante kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite ‘‘evametaṃ kandaraka evametaṃ kandaraka’’ evamādinā bhagavā taṃ samanujānitvā ‘‘santi hi kandaraka bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā’’ti evamādinā dhammadesanaṃ samārabhi. Atha kho bhante pesso hatthārohaputto ‘‘acchariyaṃ bhante abbhutaṃ bhante yāva supaññattā cime bhante bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti evamādinā bhagavato ca dhammadesanāya vaṇṇaṃ abhāsi, bhagavāpi bhante ‘‘gahanañhetaṃ pessa yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ pessa yadidaṃ pasavo’’tiādinā pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammakathaṃ desesi.
答者曰:事实如此,尊者,游方比库及世尊与比库僧团的美善形象如是被赞扬,世尊闻此后认可,以此为引,由“游方比库群中正觉者已断尽染、修习正行,应当依止门径,远离负担,无生灭之真实,并得彻悟释放”的精神,起始了教化。接着,沙玛内拉说:“尊者,实在奇妙殊胜!至今见世尊四念处之正行,使众生清净超越忧愁悲伤,断苦灭闷,证得智慧并入涅槃。”如是沙玛内拉述说世尊的法教法义与美德。世尊以“深远的缘故,此为人中;高尚的缘故,此为畜中”等语,向沙玛内拉宣说符合其心志的法义。
Pucchā – taṃ panāvuso dhammadesanaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa kīdiso ānisaṃso adhigato, kathañca bhagavā taṃ puggalacatukkadesanaṃ saṃkhittena bhāsitaṃ, bhikkhūnaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.
问者曰:尊者,听闻此法教后,沙玛内拉得到何种善根?世尊如何简略说明四类人之说?又怎样具体分说以令比库们明了?
Vissajjanā – taṃ kho pana bhante dhammaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa dve ānisaṃsā adhigatā saṅghe ca pasādo satipaṭṭhānapariggahaṇūpāyo ca abhinavo. Bhagavā ca bhante taṃ puggalacatukkadesanaṃ bhikkhūhi yācito ‘‘katamo ca bhikkhave puggalo attaparitāpanānuyogamanuyutto’’tiādinā saṃkhittena bhāsitaṃ, vitthārena atthaṃ avibhattaṃ. Vitthārena vibhajitvā desesi.
答者曰:尊者,沙玛内拉听法后,获得了两种善根,即对僧团之信心及修习念处之新用具。世尊被比库所请,简略阐述何为“由身见覆蔽清净之人”等四类人说,详尽而清晰无遗地分别讲说。
Aṭṭhakanāgarasutta《八城经》
Pucchā – aṭṭhakanāgarasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问话者问曰:『八难城经』尊者,此经起于何处?论述何事?由谁宣说?
Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante veḷuvagāmake gahapatiṃ aṭṭhakanāgaraṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Dasamo bhante gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ ānandaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘atthi nu kho bhante ānanda tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo akkhāto, yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttañceva cittaṃ vimuccati, aparikkhiṇā ca āsavā parikkhayaṃ gacchanti, ananuppattañca anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
回答者答曰:尊者,此经起于维萨离,毗卢伽摩村,由居士八难城的长老阿难尊者——法宝持守者所说。居士八难城者,尊者,向长老阿难进前,称言:「阿难尊者,世尊所知、所见、阿拉汉、正自觉者所说的正法中,是否有一法,能令勤奋、精进、正念、心无放逸的比库其心得解脱,且无疑惑地灭除烦恼,达至未曾获得的无上安稳?」此事即为所论之内容。
Sekhasutta《有学经》
Pucchā – sekhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问话者问曰:『学者经』尊者,此经起于何处?论述何事?由谁宣说?
Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ santhāgāre āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena kāpilavatthave sakye ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante kāpilavatthave sakye bahudevarattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘paṭibhātu taṃ ānanda kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekho pāṭipado, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṃ āyamissāmī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
回答者答曰:尊者,此经起于迦毗罗卫城,舍卫国竹林中,由法宝持守者长老阿难尊者所说。世尊在迦毗罗卫城舍卫国,以多天长时之法语庄严,劝勉振奋长老阿难,称言:「阿难,迦毗罗卫城舍卫国弟子中的学者修行如何?我今难以忍受,请求教我。」此事即为所论之内容。
Potaliyasutta《波德利亚经》
Pucchā – potaliyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问话者问曰:『钵多梨经』尊者,此经起于何处?论述何事?由谁宣说?
Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame potaliyaṃ gahapatiṃ paṭikkhittasabbakammantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Potaliyo bhante gahapati paṭikkhittasabbakammanto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamanto bhagavatā gahapativādena samudācariyamāno kupito anattamano bhagavantaṃ etadavoca ‘‘tayidaṃ bho gotama nacchannaṃ tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ maṃ tvaṃ gahapativādena samudācarasī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
回答者答曰:尊者,此经起于(中部)增支部《八难法门》之一的八难名为阿帕纳(“饮”)的经文,在钵多梨村,由居士开始讲说。居士钵多梨是谴责一切恶业者。彼时世尊亲近之,居士因家业言语,心怀愤怒,不乐于世尊,谓曰:「此乃勿隐、不丑之事,尔以家业与我抗争。」此事即为所论之内容。
Pucchā – kathañcāvuso bhagavā kāmānaṃ ādīnavaṃ vitthārena pakāsetvā ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ dassesi.
问曰:尊者世尊如何将欲乐之根本烦恼详细展开阐明,并示现圣者戒律中行为断绝之义?
Vissajjanā – atha bhante bhagavā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya aṭṭha dhamme vibhajitvā ‘‘seyyathāpi gahapati kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṃ paccupaṭṭhito assa’’ evamādinā kāmesu ādīnavaṃ dassetvā pariyosāne tīhi vijjāhi ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ vohārasamucchedaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.
答曰:尊者世尊将圣者戒律中行为断绝分为八法,譬如说,假如一个人家主被狗追逐,因疲乏虚弱而无力抵御,此时如实示现欲乐之根本烦恼。最后,尊者以三种智慧悉数详解圣者戒律中行为断绝,称为所有之境、无所不包之境、时时处处之行为断绝,分别详尽宣说。
Jīvakasutta《基瓦咖经》
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena jīvakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者世尊阿难,当说正觉世尊所说的吉瓦卡经从何处开始,以何事为开端?
Vissajjanā – rājagahe bhante jīvakaṃ komārabhaccaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jīvako bhante komārabhacco bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kammanti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kamma’nti, kacci te bhante bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:在王舍城,吉瓦卡的幼年时期开始所说。吉瓦卡是幼年时走近世尊,言说:‘闻说,尊者们宣称「沙门果德玛为吉瓦卡之开端,乃因其以施行业力而食用肉食」。诸位尊者所言若为真,则是否有人曾为世尊所说之义正确证明,未曾有一人反对世尊,不曾有任何同法者反驳所说之义,且皆依法而论?’此论题即为所说内容。
Upālisutta伍巴离经
Pucchā – upālisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者世尊所说的优波离经从哪里开始,以何事为开端?
Vissajjanā – nāḷandāyaṃ bhante upāliṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Upāli bhante gahapati bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘āgamā nukhvidha bhante dīghatapassī nigaṇṭho’’ti, evamādinā ca bhante upāli gahapati bhagavato paṭisandhāraṃ katvā attano ācariyassa nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vādaṃ pakāsesi, vādaṃ vaṇṇesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:在那烂陀,对太守优波离所说。优波离为太守,走近尊者言:‘尊者,尼迦达那尼迦轲多长者来访。’如此,优波离在承接尊者教导后,阐明其师尼迦达那尼迦轲多长者的主张,详细说明诸事。此即所述内容。
Pucchā – atha kho āvuso bhagavā upāliṃ gahapatiṃ tasmiṃ vāde kathaṃ samanuyuñjī samanugāhī samanubhāsī, kathañcassa upāyaṃ dassetvā yathābhūtaṃ atthaṃ ñāpesi.
问言:于是,尊者啊,世尊如何用怎样的言辞、怎样的语气、怎样的表达方式与主家乌巴利辩论,怎样指示方便之法,使他能够明了实相义理?
Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā upāliṃ gahapatiṃ ‘‘sace kho tvaṃ gahapati sacce patiṭṭhāya manteyyāsi, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti upāliṃ gahapatiṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘taṃ kiṃmaññasi gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāñhagilāno sītodakaparikkhitto uṇhodakapaṭisevī, so sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyyā’’ti evamādinā bhante bhagavā cattāro upāye dassetvā upāliṃ gahapatiṃ yathābhūtamatthaṃ ñāpesi.
答言:尊者,当时世尊怎样发动主家乌巴利,谓曰:「主家若你能够真正建立坚固的信心,便不会在此生是无谓的闲谈。」于是,以如是因缘,世尊向主家乌巴利说:「此处的那外道结缚者,受苦困苦缠绕,患病病痛,厌恶冷水,喜用热水,他拒绝冷水,他若取冷水,必遭灾患。」世尊如此分别苍凉地指示四种方便,使主家乌巴利能够真实明了其实义理。
Pucchā – evaṃ kho āvuso upāli gahapati bhagavatā saññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañca bhagavā taṃ puna anusāsitvā uttari vinesi.
问言:于是,尊者啊,主家乌巴利的意旨,世尊已明示在这部教律中,他心意安乐,作何种安乐姿态?世尊又如何再教导他并予以上赞叹?
Vissajjanā – ‘‘purimenevāhaṃ bhante opammena bhagavato attamano abhiraddho, apicāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissa’’nti, evamādinā bhante upāli gahapati bhagavatā viññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāraṃ akāsi. Tattha bhagavā ca bhante ‘‘anuviccakāraṃ kho gahapati karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti evamādinā puna anusāsitvā uttari yāva dhammacakkhupaṭilābhā vinesi.
答言:「以前我曾用比喻形容世尊之高妙无上,我也渴望听闻世尊诸多各种奇巧问答,如今我愿意重新向世尊请教。」于是,尊者主家乌巴利向世尊表明如此心意,在这部教律中安乐且作安乐姿态。世尊又曰:「你应当多用质疑考察的方法,你对诸近亲族的提问考察是善法。」如是教导之后,又再度教诲,直至成就觉悟解脱之法而演说法轮。
Pucchā – kathañcāvuso nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā āvīmaṃsanā ca upālissa gahapatissa paccuttarā kathā ca ahosi.
问言:尊者,如何前往那外道尼乾子主家乌巴利住所,亲自考察主家乌巴利的住处,且有何回覆的话语?
Vissajjanā – ‘‘ummattosi tvaṃ gahapati dattosi tvaṃ gahapatī’’ti evamādinā bhante nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā vīmaṃsā ca ‘‘bhaddikā bhante āvaṭṭanīmāyā kalyāṇī bhante āvaṭṭanīmāyāti’’ evamādinā upālissa gahapatissa paccuttarakathā ca ahosi.
答言:「你是狂妄,主家你是狂妄。」于是,前往那外道尼乾子主家乌巴利住所,进行考察后回覆道:“善人啊,这正是有包袱的女人,是善良有包袱的女人。”如是而向主家乌巴利述说了回覆的话语。
Dhīrassa vigatamohassa,
持重者无迷惑,
Pabhinnakhīlassa vijitavijayassa;
净慧者胜利已得;
Anīghassa susamacittassa,
无忧者心安定,
Vuddhasīlassa sādhupaññassa;
具长期戒德及善慧,
Vesamantarassa vimalassa,
内净相好无瑕疵,
Bhagavato tassa sāvakohamasmiṃ.
此为世尊弟子在此教法中之表现也。
Akathaṃ kathissa tusitassa,
当如何宣说那欢乐天上众生,
Vantalokāmisassa muditassa;
那欣悦于众生世界中者,
Katasamaṇassa manujassa,
那出家的人与世人,
Antimasārīrassa narassa.
那终将入灭躯体之人,
Anopamassa virajassa,
那无垢无染、不退转者,
Bhagavato tassa sāvako hamasmi –
彼世尊的弟子,我是也——
Taṇhacchidassa buddhassa,
欲断者世尊,
Vītadhūmassa anupalittassa.
无烦恼者不所有,
Āhuneyyassa yakkhassa,
应敬者魔王,
Uttamapuggalassa atulassa;
上等圣人无比,
Mahato yasaggapattassa,
大舍利子所奉世尊,
Bhagavato tassa sāvako hamasmi –
我此弟子是焉。
Kukkuravatikasutta犬戒经
Pucchā – kukkuravatikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,这《犬群经》是由世尊自何处开始论述,又在何事上展开解释?
Vissajjanā – koliyesu bhante haliddavasane nāma koliyānaṃ nigame puṇṇañca koliyaputtaṃ govatikaṃ acelañca seniyaṃ kukkuravatikaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Puṇṇo bhante koliya putto govatiko bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṃ bhojanaṃ bhuñjati, tassa taṃ kukkuravataṃ dīgharattaṃ samattaṃ samādinnaṃ, tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,此经起于拘尸那含内,谈及名为『黄衣者』的拘尸那众,及满月时名为拘尸那子弟的牛群、牧童、以及犬群的领头犬。于此,拘尸那子弟牛群中一个名为普那者,曾对世尊言:“尊者,此犬群的领头犬,常常制造麻烦,食用掷弃剩余的饭食。它若长时间饱食此犬群食,必有何种业报?有何去处?”经文依此展开论述。
Abhayarājakumārasutta无畏王子经
Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena abhayarājakumārasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,此《无畏王子经》是由世尊自何处开始,又在何事上展开阐述?
Vissajjanā – rājagahe me bhante abhayaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Abhayo bhante rājakumāro bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṃ vācaṃ, yā sā vācā paresaṃ appiyā amanāpā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,此经起于王舍城,谈及无畏王子。无畏王子曾诣世尊,问道:“世尊,当说此语时,是否如来所说?此语或令他人不悦或受害乎?”经文围绕此事阐释法义。
Bahuvedanīyasutta多受经
Pucchā – bahuvedanīyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,《多苦经》是由世尊从何处开始,又围绕何事展开论述?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantañca udāyiṃ pañcakaṅgañca thapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ udāyiṃ upasaṅkamitvā vedanaṃ pucchi, āyasmā bhante udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca ‘‘tisso kho thapati vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā’’ti. Evaṃ vutte bhante pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca ‘‘na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā, dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā, yāyaṃ bhante adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Neva asakkhi kho bhante āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ saññāpetuṃ. Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ, atha kho bhante āyasmā ānando yāvatako ahosi āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,此经起于舍卫国,因尊者伍答夷向长老阿难提出五根受持而起。长老阿难问曰:“尊者,伍答夷持有五根,此中佛陀说有三种受感,即乐受、苦受、不苦不乐受。”言毕,伍答夷反言:“尊者,世尊所说三种受感中,只说有苦受与乐受两种,所谓不苦不乐受,世尊曾言安稳快乐中现有此受。”长老阿难却无法明确表示伍答夷或五根的受感状况。随后,长老阿难与伍答夷就五根所持受感深入辩说,内容皆受世尊揭示。经文即围绕此事展开论述。
Apaṇṇakasutta无戏论经
Pucchā – apaṇṇakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,当时世尊所在何处,于何事中为大众说此未净法经?
Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sambahulā bhante aññatitthiyā sāleyyakānaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ attano attano micchādiṭṭhiyo paṭiggaṇhāpesuṃ uggaṇhāpesuṃ. Te pana bhante sāleyyakā brāhmaṇagahapatikā ekadiṭṭhiyampi patiṭṭhātuṃ na sakkhiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,世尊住在拘萨罗国,婆罗门村落中名为婆罗门舍利耶伽的婆罗门居士家中,开始讲说此经。多有他方来者,是舍利耶伽婆罗门居士之辈,各自受持自己错误见解,分别坚执,然舍利耶伽婆罗门居士不能统一一个见解。于此事中世尊说法。
Pucchā – tatra āvuso bhagavatā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca kathaṃ vibhajitvā pakāsito.
问曰:尊者,彼时世尊如何分辨并阐明第一种错误见与正见?
Vissajjanā – tatra bhante bhagavatā ‘‘santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca vibhajitvā pakāsito.
答曰:尊者,世尊说:“有些居士与沙门、婆罗门,言说及见解不一,谓无业果报,无所得,无所喜,无所闻,无善恶业之果报。”由此,世尊首先分别阐明错误见与正见。
Pucchā – tattha āvuso bhagavatā micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo kathaṃ vicāretvā pakāsito.
问曰:尊者,世尊又如何考察阐明错误见之过患及正见之功德?
Vissajjanā – tattha bhante bhagavatā ‘‘tatra gahapatayo yete samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā bhante micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo bhagavatā vicāretvā pakāsito.
答曰:尊者,世尊说:“彼居士及沙门婆罗门如此言说及见解,谓无业果报,无所得,无所喜,无所闻,无善恶业果报。”如是,世尊深入考察,分辨错误见之所导致之过患与正见之所具之功德,予以阐明。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.
问曰:善男子,在那里世尊已分别显明智者人之自省的过失。
Vissajjanā – tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.
答曰:彼时,居士们即称贤人,谓之为自省。由此,尊者那里,世尊已分别显明智者人之自省的过失。
Pucchā – kathañcāvuso bhagavatā aññesupi micchāvādasammāvādesu apaṇṇakapaṭipadā vicāretvā pakāsitā, taṃ saṅkhepato kathesi.
问曰:善男子,世尊如何于他处错误见解及正确见解中之不善行为修行作别,已经简略开示?
Vissajjanā – yatheva bhante paṭhame vāde, evameva kho bhante akiriyavādādīsu catūsu ca micchāvādesu dosaṃ kiriyavādādīsu ca catūsu sammāvādesu guṇaṃ, tattha ca viññuno purisassa paṭisañcikkhaṇākāraṃ dassetvā bhagavatā apaṇṇakapaṭipadā pakāsitā.
答曰:如尊者所言于最初论中,诸不作为论等四种错误见及诸作为论等四种正见中之善处,且为有智之人显示自省之状,世尊已开示不善修行之法。
Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta庵婆罗提咖拉胡喇教诫经
Pucchā – ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:善男子,关于带刺棒劝谏的罗睺罗法,世尊是从何处何时开始讲说?
Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
答曰:在王舍城,尊者曾开始对比寿弟子罗睺罗宣说该法。
Mahārāhulovādasutta大教诫拉胡喇经
Pucchā – mahārāhulovādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊敬的朋友,世尊所说的大拉胡罗劝导经起于何处,立足何种主题?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante rāhulo bhagavato ceva attano ca attabhāvasampattiṃ nissāya gehassitaṃ chandarāgaṃ uppādesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,世尊在舍卫城对尊敬的拉胡罗比库说法。尊者拉胡罗依止于自身和世尊的觉悟成就,守护家中,于渴爱贪求中生起烦恼。此即经中所论述的主题。
Cūḷamālukyasutta小玛卢咖经
Pucchā – cūḷamālukyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊敬的朋友,世尊所说的小摩陆迦经起于何处,立足何种主题?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante mālukyaputto attano pavivittassa rahogatassa paṭisallīnassa cetaso parivitakkaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,世尊在舍卫城对尊敬的摩陆迦子说法。尊者摩陆迦子向世尊呈述其心的回避与隐秘,隐居中念头游移不定。此即经中所论述的主题。
Mahāmālukyasutta大玛卢咖经
Pucchā – mahāmālukyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊敬的朋友,世尊所说的大摩陆迦经起于何处,立足何种主题?
Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ mahāmālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
答曰:尊者,即在舍卫城,世尊对尊敬的大摩陆迦子开始说法。
Bhaddālisutta跋达离经
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhaddālisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,请问世尊——正自觉者,善女子经何处、以何因缘开始、于何事上所说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ bhaddāliṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante bhaddāli bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:此经起于沙瓦提,尊者长老善女子。尊者善女子在世尊所宣说戒律时,于比库僧中受持戒学,曾发起督导。在此戒律教法中,所说之事即是此。
Accayo maṃ bhante accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ, tassa me bhante bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāya –
积聚者!世尊啊,世尊于戒律宣说时,对如我般愚昧无知、不善之者,教导于比库僧中修习戒学、发起督导,愿世尊无尽无尽地受持我等未来之戒法约束。
Pucchā – atha kho āvuso āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā taṃ vibhajitvā byākāsi.
问曰:又尊者善女子令尊,复于世尊问何种问题?世尊以何种方式展开说明?
Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena midhekaccaṃ bhikkhuṃ pasayu pasayu kāraṇaṃ karontī’’ti evamādinā bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘idha bhaddāli ekacco bhikkhu abhiṇhāpattiko hoti, āpattibahulo’’ evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā byākāsi.
答曰:尊者善女子继而问世尊曰:“何因何缘,使此比库以染污状态而为有害原因乎?”世尊就此分别说明尊者善女子时说:“此处,善女子,或有比库显于犯戒,是犯戒多重者。”
Pucchā – tadāpi kho āvuso āyasmā bhaddāli punapi bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā tampi vibhajitvā byākāsi.
问曰:于是尊者善女子复问世尊何种问题?世尊又如何分别说明?
Vissajjanā – tadāpi bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena pubbe appatarāni ceva sikkhāpadāni ahesuṃ, bahutarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahiṃsu. Ko pana bhante hetu, ko paccayo yena etarahi bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti bhagavantaṃ punapi pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘evametaṃ bhaddāli hoti, sattesu hāyamānesu saddhamme antaradhāyamāne bahutarāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti, evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā vibhajitvā byākatā.
复问时,那时尊者富陀梨比库问世尊:「世尊,何因何缘,以前为何有较少的戒律,但多数比库以其他戒条相连合?世尊,又何因何缘,如今为何有较多的戒律,但较少比库以其他戒条相连合?」世尊复答说:「如是,富陀梨,比库众多时,有多比库因正法消失而增多戒律及较少比库以其他戒条相连合。」尊者富陀梨由此受教,区别分别传说此义。
Laṭukikopamasutta鹑喻经
Pucchā – laṭukikopamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问:「尊者,世尊在什么场所、以何主题开始讲述《荠栗比喻经》?」
Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante udāyī bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘idha mayhaṃ bhante rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
复问时,在《增一部》的《增水分》中,世尊自晨初起讲道给尊者。尊者晨初到世尊处,称念:「我心隐秘入定,思惟转变多端,世尊实已灭诸苦法,灭诸乐法,灭诸不善法,灭诸善法。」在此处,世尊讲说此义。
Pucchā – atha kho āvuso bhagavā kīdisī upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.
问:「那么,世尊以什么样的比喻示现,并向比库开示劝勉?」
Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā laṭukikopamaṃ hatthināgopamaṃ daliddapurisopamaṃ gahapatikopamanti catasso upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.
复问时,世尊以荠栗、象、贫贱人、居士四种喻比,向比库们开示劝勉。
Pucchā – evañcāvuso bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā kathaṃ uttari dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.
问:「如此,世尊以四种比喻开示比库们劝勉后,如何增长更上乘法的宣说?」
Vissajjanā – evaṃ kho bhante bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā ‘‘cattāro me udāyi puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ’’nti evamādinā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavaḍḍhesi.
【释疑】── 尊者!世尊以四种譬喻对比库们开示说:「我有四种上行人,住于世间安乐自在。」以此方式,对后世比库增进法之讲说。
Cātumasutta四月经
Pucchā – cātumasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
【提问】── 尊者!世尊的四法集,起于何处?论及何种主题?
Vissajjanā – cātumāyaṃ bhante āyasmantānaṃ sāriputtamoggalānattherānaṃ saddhivihārike adhunā pabbajite sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Sāriputtamoggallānappamukhāni bhante pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṃ anuppattāni honti bhagavantaṃ dassanāya, te ca āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā ahesuṃ. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
【释疑】── 此四法集,是尊者沙利弗与摩诃迦叶两长老信行坚定、刚刚出家众多比库所发起讲说。尊者沙利弗与摩诃迦叶等为首的五个比库团体尚未出现在这四法集中,以得见世尊,为至高殊胜法。诸来宾比库与常住比库共同欢喜相见,布座安置,披袈裟入座,发声宏大讲论。即在此主题所讲。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.
【提问】── 大德!世尊于彼如何对比库给予开示?
Vissajjanā – cattārimāni bhikkhave bhayāni udakorohante pātikaṅkhitabbānīti evamādinā bhante bhagavā tattha bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.
【释疑】── 诸比库!四种恐惧,如水破堤般应当畏惧。以此方式,世尊于彼处对比库们开示开导。
Naḷakapānasutta那罗迦波那经
Pucchā – naḷakapānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
【提问】── 尊者!世尊的〈葫芦毒饮论〉起于何处?讲说何题?
Vissajjanā – naḷakapāne bhante anuruddhattherappamukhe sambahule abhiññāte abhiññāte kulaputte ārabbha bhāsitaṃ.
释疑者答:尊者阿努鲁达长老等众多已经证得神通的众生中,有一位出身于贵族的长老开始宣说此事。
Goliyānisutta果利亚尼经
Pucchā – goliyānisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
提问者问:尊者,这《稻实经》最初是在哪里、关于何种主题、由谁宣说的?
Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ goliyāniṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. Āyasmā bhante goliyāni āraññiko padasamācāro saṅghamajjhe osaṭo hoti kenacideva karaṇīyena, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑者答:尊者,在王舍城,尊者沙利弗长老担任教法军帅时开始宣说有关尊者沙利弗的森林居民习行的经文。尊者,此处所说者是以尊者沙利弗为主题的内容。
Kīṭāgirisutta基达山经
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kīṭāgirisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
提问者问:尊者,由世尊正觉者所宣说的《蚁山经》最初是在哪里、关于何种主题、由谁宣说的?
Vissajjanā – kāsīsu bhante kīṭāgirismiṃ kāsīnaṃ nigame assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Assajipunabbasukā bhante bhikkhū bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamānā evamāhaṃsu ‘‘mayaṃ kho āvuso sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle, te mayaṃ sāyañceva bhuñjamānā pāto ca divā ca vikāle appābādhatañca sañjānāma appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca, te mayaṃ kiṃ sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvissāma, sāyañceva mayaṃ bhuñjissāma pāto ca divā ca vikāle’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑者答:尊者,在迦尸国的蚁山,迦尸城中,秉持节欲的比库们开始宣说此经。节欲比库们被称为同法同修的比库们,他们这样说道:“我们每日早晚皆食饮,且于早晚食饮时保持无病、觉知痛苦及不惊慌,身体轻安有力,栖宿安适。正因为如此,我们应于当时修习眼前利益及时之法,每日早晚食饮时皆行此道。”这就是此处所说的内容。
Tevijjavacchasutta三明瓦差经
Pucchā – tevijjavacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
提问者问:尊者,《三明经》最初是由世尊在何处、关于何种主题、由谁宣说的?
Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘sutaṃ me bhante samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘‘samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Kacci te bhante bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑者说:尊者,关于迦叶摩腾这位游方比库说法时,说了如下内容。迦叶摩腾尊者这名游方比库对世尊说:“尊敬的世尊,我听闻比库果德玛是具足一切智、全观一切法、不缺漏的智慧见解者,常行住于正觉正住,清净智见常常具足,无论静止行住、闻思修习,智慧清净常随其后。”那些尊者们确实说过:“比库果德玛是具足一切智、全观一切法、不缺漏的智慧见解者,常行住于正觉正住,清净智见常常具足,无论静止行住、闻思修习,智慧清净常随其后。”尊者啊,谁敢说这不是世尊所教导的道理?也没有人谤毁世尊的教法,反而详解法义,没有任何同道之人前来辩驳分歧。”以上是尊者大德所说的事情。
Aggivacchasutta火瓦差经
Pucchā – aggivacchasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,请问《火聚经》是在哪里、以什么因缘开始而说的?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bho gotama ‘sassato loko idameva saccaṃ moghamañña’nti evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti evamādikaṃ pañhaṃ apucchi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑者说:尊者,是在舍卫城时,游方比库迦叶摩腾说法。迦叶摩腾尊者这名游方比库近前世尊,问说:“尊敬的Gotama,世尊云‘今世常有’,‘这是实相’,‘无有虚假’等观点,如此执见,果德玛怎么说?”以上是尊者大德所说的事情。
Mahāvacchasutta大瓦差经
Pucchā – mahāvacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,请问《大迦叶经》是由世尊在何地、以何因缘开始说的?
Vissajjanā – rājagahe bhante vacchagottaṃyeva paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhotā gotamena sahakathī, sādhu me bhavaṃ gotamo saṃkhittena kusalākusalaṃ desetū’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑者说:是在王舍城时,游方比库迦叶摩腾说法。迦叶摩腾尊者这名游方比库近前世尊,说:“过去长久以来,我与Gotama尊者同谈,我觉得世尊说简略的善恶法教义甚好。”以上是尊者大德所说的事情。
Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso vacchagotto paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañcassa dhammābhisamayo ahosi.
问曰:世尊如此说完后,游方比库迦叶摩腾心生欢喜,因何欢喜?法上的圆满境界是如何成就的?
Vissajjanā – evaṃ vutte bhante vacchagotto paribbājako ‘‘sace hi bho gotama imaṃ dhammaṃ bhavaṃyeva gotamo ārādhako abhavissa, no ca kho bhikkhū ārādhakā abhavissaṃsu, evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgenā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. Yāva arahattañcassa dhammābhisamayo ahosi.
释义:如此说时,尊者 Vacchagotta 游方比库说:“如果果德玛尊者确实灭除此法界,我即不再心生归依;反之若世尊未灭此法界,众比库也不会灭除归依,如此戒律生活亦无法圆满。”以此开端,在此教法与律法中,尊者以欢喜心与欢喜相态示现。直到阿拉汉果德的觉悟成熟为止。
Dīghanakhasutta长爪经
Pucchā – dīghanakhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问:尊者,长爪经是从何处何物开始对世尊说法的?
Vissajjanā – rājagahe bhante dīghanakhaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Dīghanakho bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ahañhi bho gotama evaṃvādī evaṃdiṭṭhi sabbaṃ me nakkhamatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释义:尊者,长爪经是在王舍城,以长爪游方者为起点说法的。此游方者名曰长爪,曾亲近世尊言:“我,世尊,即是如是说者及见者,一切皆由我了知。”在此背景下说法。
Pucchā – imasmiṃ ca panāvuso veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne kesaṃ puggalānaṃ visesādhigamo ahosi.
问:尊者,在此经文及其阐释中,特指哪些圣者得到了特别的觉悟?
Vissajjanā – imasmiñca pana bhante veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato sāriputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci, dīghanakhassa pana paribbājakassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
释义:尊者,在此阐释中,当谈到尊者沙利迦未贪着烦恼时,心得解脱;而长爪游方者则于当坐处生起无染净慧眼,彻见诸法有生灭性,一切皆为灭谛。
Māgaṇḍiyasutta马干地亚经
Pucchā – māgaṇḍiyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问:尊者,魔众经是从何处何物开始世尊说法的?
Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame bhāradvāja gottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārake māgaṇḍiyaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māgaṇḍiyo bhante paribbājako bhagavantaṃ ‘‘bhūnahu samaṇo gotamo’’ti vadesi, tasmiṃ bhante vaṭṭhusmiṃ bhāsitaṃ.
宣说者曰:尊者,关于业道善恶,在古代婆罗门家族巴拉德瓦迦氏的家中,有一名游方者摩迦尼陀,他开始讲说法。尊者,这名游方者摩迦尼陀对世尊称曰:『尊者同样是游方者的果德玛』,世尊便在此情境下对此加以开示。
Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.
问曰:大师,世尊如何因缘而对该游方者摩迦尼陀,反复深入地宣说佛法?
Vissajjanā – ‘‘cakkhuṃ kho māgaṇḍiya rūpārataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ tathāgatassa dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ desetī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavā māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.
宣说者曰:摩迦尼陀因眼入而贪恋于色,色被生起。世尊如来说,守护且制约如来所说之法,便基于此制约,世尊对该游方者摩迦尼陀反复深入地宣说佛法。
Pucchā – evaṃ kho āvuso māgaṇḍiyena paribbājakena ‘‘nakiñci bho gotamā’’ti yathābhūtaṃ paṭissute kathaṃ bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.
问曰:尊者,该游方者摩迦尼陀如实闻知无有可受之果,世尊却为何仅就自己而言,却不显露有任何可行之事?
Vissajjanā – evaṃ kho bhante māgaṇḍiyena paribbājakena nakiñci bhogotamāti yathābhūtaṃ paṭissute ‘‘ahaṃ kho pana māgaṇḍiya pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṃ cakkhuviññeyyahi rūpehi iṭṭhehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehi rajanīyehī’’ti evamādinā bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.
宣说者曰:尊者,摩迦尼陀如实持有『我昔日未出家时,于五欲境界中沉溺,执着于乐境、净境、珍爱境及观相优美境』,世尊因此亦不对自己显露任何当行之处。
Pucchā – imasmiṃ sutte pariyosānapucchaṃ pucchissāmi imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāramakāsi.
问曰:在此经中,末尾尚有问题,我今将问。又大师,听闻此法之后,游方者摩迦尼陀于此教法戒律中生起欢喜,应何种欢喜相表现?
Vissajjanā – imaṃ ca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako ‘abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotamā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.
释迦牟尼说:“尊者,听闻这次法教后,这个名为玛干提约的游方者,便频频称‘果德玛甚善,果德玛甚善’,因此他在此教法与律仪中,表现出欢喜满意的形容。”
Sandakasutta散德咖经
Pucchā – sandakasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问曰:“朋友,请问沙达迦经是在哪里、以何因缘、为了什么主题而开始讲说的?”
Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante sandakaṃ paribbājakaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Sandako bhante paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘sādhuvata bhavantaṃyeva ānandaṃ paṭibhātu sake ācariya ke dhammikathā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释迦牟尼说:“朋友,沙达迦游方者这段教法,是由长老阿难尊者这位法藏长老所宣说的。朋友,沙达迦游方者对阿难长老说:‘如法师者,当以善巧之言回答您阿难,为您宣说佛法。’这便是此处讲论的主题。”
Pucchā – kathañcāvuso tattha cattāro abrahmacariyavāsā āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitā.
问曰:“那朋友,尊者阿难长老如何考察并阐明此处四种不持戒修行的情况?”
Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃvipāko, natthi ayaṃloko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikāti
释迦牟尼说:“在这里,沙达迦中的某些教师持有如下错误见解:否认彼世,没有未来世,没有过去世,没有善恶业果报,没有此世,没有彼世,没有父母,没有众生非世间生出者。”
Evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāro abrahmacariyavāsā vicāretvā pakāsitā.
因此,朋友,尊者阿难长老这位法藏长老便对这四种不持戒修行的情况进行了考察并阐明。
Pucchā – kathañcāvuso tattha cattāri anassāsikāni brahmacariyāni āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitāni.
问答——问曰:尊者阿难长老在此以法宝藏家之身份探讨了哪四种无逸乐的梵行,并揭示说明。
Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti ‘‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni vibhajitvā pakāsitāni.
答复——此处沙门坚固达人甚多,诸师皆是了知无余的全知全见者,宣说 ‘‘无论行住坐卧,常持清净明慧的知识与见解’’。尊者阿难就以此种说法,分辨并陈述了四种无逸乐的梵行。
Pucchā – atha
问答——继之,
Kho āvuso sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandattheraṃ kathaṃ pucchi, tathañcassāyasmānandatthero byākāsi.
答复——当时沙门坚固人如是问尊者阿难长老,尊者阿难长老如实说明。
Vissajjanā – atha kho bhante sandako paribbājako ‘‘so pana bho ānanda satthā kiṃvādī kiṃ akkhāyī’’ti evamādinā āyasmantaṃ ānandattheraṃ pucchi, āyasmā ca bhante ānandatthero ‘‘idha sandaka tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’ti evamādinā sandakassa paribbājakassa vibhajitvā vibhajitvā byākāsi.
答复——沙门坚固人于是问尊者阿难长老说:『这位世尊到底是谁?他何所说何所宣说?』尊者阿难长老回答说:『此时沙门坚固知晓,所谓如来于世间现起,是阿拉汉、正自觉者,具足智慧与德行。』并如此分辨阐述于沙门坚固人。
Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.
问答——问曰:听闻此法说法,沙门坚固人于此法教律中生信解,表现何等喜悦之相?
Vissajjanā – imañca bhante dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako ‘‘acchariyaṃ bho ānanda, abbhutaṃ bho ānanda, na ca nāma sadhammokkaṃsanā bhavissati, na paradhammavambhanā, āyatane ca dhammadesanā, tāva bahukā ca niyyātāro paññāyissantī’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.
维萨钏那——尊者!听闻此处正法教诲后,有一游方比库感叹说:「奇特啊,阿难,奇特啊,阿难,不会出现名为正法破坏者的人,也不会有背离正法者,在根处宣说正法者,故此,许多修习者终于获得智慧。」如是者,此处在法律中成就欢喜之相。
Mahāsakuludāyīsutta大萨咖鲁伍答夷经
Pucchā – mahāsakuludāyisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰——尊敬的先生,请问大薮头帝经是佛陀在何处、何时、以何种内容开始宣说的?
Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakuludāyī bhante paribbājako purimāni divasāni purimatarāni kotūhalasālāyaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yāvatako ahosi bhagavantañca cha ca satthāro ārabbha kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
维萨钏那——尊者!佛陀于王舍城开始对大薮头帝婢利比库宣说。昔日,此薮头帝婢利比库曾数日滞留于好奇处,那里有各种各样的外道沙门婆罗门众多,世尊亦为诸师,于彼开示与讲说,此一切内容乃佛陀所述。尊者!即彼情境为所言内容。
Samaṇamuṇḍikasutta沙门文地咖经
Pucchā – samaṇamuṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰——尊敬的先生,沙门秃顶子经是佛陀在何处、何时、以何内容开始宣说的?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante uggāhamāna paribbājakaṃ samaṇamuṇḍikāputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Uggāhamāno bhante paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṃ tapatiṃ etadavoca ‘‘catūhi kho ahaṃ gahapati dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjha’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
维萨钏那——尊者!佛陀在舍卫城对勃头比库沙门秃顶子宣说。此勃头比库沙门秃顶子说五更五行法,谓:「本人以四种具备家主之德的人格,宣示具足智德、具善、极善、最佳所成至高沙门不可胜之道。」即为所言内容。
Cūḷasakuludāyīsutta小萨咖鲁伍答夷经
Pucchā – cūḷasakuludāyīsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰——尊敬的先生,小薮头帝经是佛陀在何处、何时、以何内容开始宣说的?
Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sakuludāyī bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadāhaṃ bhante imaṃ parisaṃ anupasaṅkanto homi, athāyaṃ parisā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti nisinnā hoti. Yadā ca kho ahaṃ bhante imaṃ parisaṃ upasaṅkamanto homi, athāyaṃ parisā mamaññeva mukhaṃ ullokentī nisinnā hoti ‘yaṃ no samaṇo udāyī dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’ti, yadā pana bhante bhagavā imaṃ parisaṃ upasaṅkanto hoti, athāhañceva ayañca parisā bhagavato mukhaṃ ullokentā nisinnā homa yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
回答说:在王舍城,尊者,萨库鲁陀逸这位游方者开始讲说。萨库鲁陀逸尊者作为游方者对世尊说:『尊者,当我未前往此僧团时,这僧团众多,曾坐着谈论许多杂乱散漫难解的言语。可是当我前往此僧团时,众人坐着只注视着我的脸说:“这位沙门将要讲述什么教法,我们将聆听。”但是当世尊前往此僧团时,这僧团也同样坐着注视着世尊的脸说:“世尊将要讲述的教法,我们当聆听。”』尊者,这段话就是在此事由上所讲的内容。
Vekhanasasutta维卡那萨经
Pucchā – vekhanasasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,关于《看法经》,尊者佛在哪处、何时、讲述什么内容?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vekhanasaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, vekhanaso bhante paribbājako bhagavato santike udānaṃ udānesi ‘‘ayaṃ paramo vaṇṇo ayaṃ paramo vaṇṇo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
回答说:尊者,关于《看法经》,佛在舍卫国讲述。讲述的是舍卫国游方者看法时的经题。舍卫国游方者出言称赞曰:“这是最上色,这是顶上色。”这段话即是讲述的内容。
Ghaṭikārasutta伽帝咖拉经
Pucchā – ghaṭikārasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,关于《陶匠经》,尊者佛在哪处、何时、讲述何事?
Vissajjanā – kosalesu bhante ghaṭikārassa kumbhakārassa gharavatthupadese āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante tasmiṃ bhūmipadese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ca ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante hetu ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
回答说:尊者,佛在拘萨罗国,关于陶匠库姆巴卡尔的家地,向尊者阿难讲说。佛在此地示现愈凉凉爽,尊者阿难对佛说:“尊者,尊者佛这个凉爽的原因缘何?世尊不是无因故而现凉爽的。”这段话即是论述内容。
Raṭṭhapālasutta拉吒巴拉经
Pucchā – raṭṭhapālasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问曰:尊者,关于《护国经》,尊者佛在哪处、何时、由谁讲说何事?
Vissajjanā – kurūsu bhante rājānaṃ korabyaṃ ārabbha āyasmatā raṭṭhapālattherena bhāsitaṃ. Rājā bhante korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca ‘‘cattārimāni bho raṭṭhapāla pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anāgāriyaṃ pabbajantī’’ti evamādikaṃ vacanaṃ avoca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问答言说:尊者,关于国王迦罗毗的事宜,尊者国土守护长老曾如此宣讲。国王迦罗毗对尊者国土守护长老说:「尊者,国土守护者,今有四种出家人凭依出家衣服,这些出家衣经过破损后,有的某些头发毗离舍弃,将带有皂黄色衣料的布片披盖住身,远离舍宅而出离俗世。」尊者即以此事讲述。
Pucchā – atha kho āvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.
问曰:那末尊者国土守护长老,尊者如何广博精细地解释迦罗毗王的最初法义说明?
Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā raṭṭhapālatthero ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja tvaṃ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti evamādinā paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.
答曰:那末尊者国土守护长老如是说:「大王,汝意如何?汝即令执二十年教法或二十五年教法,或有于象中执杖,或马中执杖,或车中执杖,或弓中执杖,或树上执杖,肢力臂力俱佳,驰骋战争如战士。」如是启示其最初法义说明。
Pucchā – kathaṃ panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa dutiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.
问曰:那么尊者国土守护长老,尊者如何再次详说迦罗毗王之第二法义说明?
Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, atthi te koci anusāyiko ābādho’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa dutiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.
答曰:尊者国土守护长老如此阐发:「大王,尔有何等随从助力疾患乎?」如是为迦罗毗王详述第二法义说明。
Pucchā – kathaṃ panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa tatiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.
问曰:那么尊者国土守护长老,尊者如何第三次详解迦罗毗王的法义说明?
Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, yathā tvaṃ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṃ paratthāpi evamevāhaṃ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa tatiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.
释疑问曰:‘大王,汝以为如何?现今你以五种情欲事物的满足而与之和合,共处和睦;汝知见中,我亦同样以此五种情欲事物的满足而与之相和,同处共养。’如是,长老国主罗多巴向国王释明第三次佛法开示时,复而详尽宣说。
Pucchā – catutthampi kho āvuso dhammuddesaṃ āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ vitthāretvā pakāsesi.
问曰:‘尊者国主持长罗多巴,第四次佛法开示,向国王如何详尽表达,宣讲阐释?’
Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasasī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa catutthaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.
释疑问曰:‘大王,以为如何?请谦逊柔顺,持正敬意’,如是尊者国主持长罗多巴向国王宣讲第四次佛法开示。
Maghadevasutta马伽迭瓦经
Pucchā – maghadevasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:‘尊者,尊敬的长老师,佛陀于孰处起首,依何情境,讨论魔陀天子经?’
Vissajjanā – mithilāyaṃ bhante maghadevaambavane āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑问曰:‘尊者,此魔陀天子经乃佛陀于米提利城中魔陀天子森林,起首宣说尊者阿难。世尊于彼某处,出现白光照耀,尊者阿难语佛曰:“世尊,谁者?缘何世尊以白光照明?如来非无故示现此白光耶?”对此情境,深入宣说。’
Madhurasutta马杜拉经
Pucchā – madhurasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问曰:‘尊者,尊敬的长老师,佛陀于何处,依何缘起,宣说甘露经?’
Vissajjanā – madhurāyaṃ bhante rājānaṃ mādhuraṃ avantiputtaṃ ārabbha āyasmatā mahākaccānattherena bhāsitaṃ, rājā bhante mādhuro avantiputto āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca ‘‘brahmaṇā bho kaccāna evamāhaṃsu brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti , no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādāti. Idha bhavaṃ kaccāno kimakkhāyī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
毗萨吉那说:尊者,大王所亲近的王子摩诃咖吒那长老说话,道:“大王啊,摩诃咖吒那王子说:婆罗门们说:咖吒那是最优秀的种姓,其他种姓是低贱的。婆罗门的皮肤是白净的,黑皮肤是其他种姓的。婆罗门有觉悟,非婆罗门无觉悟。婆罗门是梵天之子,由嘴里而生,是梵生的,是婆罗门的教化者,是梵的给予者。在这里,咖吒那是什么样的存在呢?”尊者,这便是所说的内容。
Bodhirājakumārasutta菩提王子经
Pucchā – bodhirājakumārasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
有人问:“大德,菩提王子经是佛陀在何处、依何事所说?”
Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bodhiṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bodhi bhante rājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘mayaṃ kho bhante evaṃ hoti. Na kho sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ, dukkhena kho sukhaṃ adhigantabba’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
毗萨吉那说:“大德,佛陀在菩提山对菩提王子所说。菩提王子对佛陀说:‘我们正是如此,不能通过快乐获得快乐,却能通过痛苦获得快乐。’尊者,便是这主题所说。”
Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso bodhi rājakumāro bhagavantaṃ kathaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.
有人问:“既如此所说,大德,菩提王子是如何问佛陀的?佛陀如何作答?”
Vissajjanā – evaṃ vutte bhante bodhirājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kīva cirena nu kho bhante bhikkhu tathāgataṃ vināyakaṃ labhamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘tena hi rājakumāra taṃyevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsī’’ti, evamādinā vibhajitvā byākāsi.
毗萨吉那说:“大德,菩提王子对佛陀说:‘大德,若有比库不与如来相应,却为家属利益正当出家,从家庭到出家生活,最终证得无上梵行之终果,亲自觉知真谛,受具足沙弥式戒护持应当如何?’佛陀回答说:‘我将依照彼处所问,如实说明,令尔宽解。’于是佛陀由此展开详尽解说。”
Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.
有人问:“大德,听闻此法说后,菩提王子因何对这法说心怀欢喜,表现欢悦?”
Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro ‘‘aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma sāyamanusiṭṭho, pāto visesaṃ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṃ visesaṃ adhigamissatī’’ti evamādinā imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno pasannākāramakāsi.
释者解说:尊者,听闻此处佛陀所说法的时候,佛陀之子菩提王子欢喜称赞曰:『啊!佛,啊!法,啊!法之究竟演说,因其所示之正法,黄昏时必能证得殊胜境界,倘若黄昏时未证,亦必于暮时获得殊胜。』如此而言,对此法说心生欢喜,面露喜色。
Aṅgulimālasutta指鬘经
Pucchā – aṅgulimālasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:世尊,尊者,关于『指环经』,佛陀于何地、以何主题开示?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ aṅgulimālattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante aṅgulimālatthero bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idhāhaṃ bhante pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃ, addasaṃ kho ahaṃ bhante sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno aññataraṃ itthiṃ mūḷhagabbhaṃ vighātagabbhaṃ disvāna mayhaṃ etadahosi ‘‘kilissanti vata bho sattā, kilissanti vata bho sattā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释者答言:尊者,此经由沙瓦提一尊长老指环长老开始宣说。长老白佛言:『我在早晨已醒,取袈裟,入沙瓦提托钵。行乞途中,见一个女子,孕有畸形胎儿,觉得心生忧愁而喃喃自语:“众生必然受苦啊,众生必然受苦。”』于是,佛陀以此缘起开示此法。
Piyajātikasutta爱生经
Pucchā – piyajātikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:世尊,为尊者,『慈子经』亦从何地、何主题起说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, sāvatthiyaṃ bhante aññatarassa gahapatissa ekaputtako piyo manāpo kālaṅkato hoti, tassa kālaṃ kiriyāya neva kammantā paṭibhanti, na bhattaṃ paṭibhāti, so āḷāhanaṃ gantvā kandati ‘‘kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtakā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释者答:尊者,『慈子经』是从沙瓦提一户人家开讲。该户主人有一子少时身体不健全,既无劳动能力,亦不能乞食,长期哀号哭泣:“我的儿子哪去了?我的儿子哪去了?”由此事为缘,佛陀就此事开悟教诲。
Bāhitikasutta外衣经
Pucchā – bāhitika suttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问曰:世尊,『外道经』从何地何主题开始述说?以何义理为说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Rājā bhante pasenadi kosalo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhante ānanda sobhagavā tathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācareyya, yvassa kāyasamācāro opārambho samaṇehi brāhmaṇehī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释解:此说起自舍卫城摩嘎达国,国王巴谢那帝在此由具寿长老阿难宣说的法藏中问曰:巴谢那帝国王巴谢那帝对具寿阿难言:「阿难尊者,世尊真是如此,身体行为端正庄严,当如是身行,何以身行为出家沙门婆罗门所奉行?」此即是此处所说内容。
Dhammacetiyasutta法塔经
Pucchā – dhammacetiyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.
提问:尊者,请问佛陀所说的法塔经(dhammacetiyasutta)是何处何时与何人共说?
Vissajjanā – sakkesu bhante medāḷupe nāma sakyānaṃ nigame raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.
释解:答曰,此律在萨迦族聚落中一处名叫麦陀罗的地方,舍卫摩嘎达国王巴谢那帝与萨迦族众共说。
Kaṇṇakatthalasutta甘那咖塔拉经
Pucchā – kaṇṇakatthalasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.
提问:尊者,世尊所说的耳根净处经(kaṇṇakatthalasutta)是何处何时与何人同说?
Vissajjanā – uruññāyaṃ bhante kaṇṇakatthale migadāye raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.
释解:答曰,此经说于舍卫鹿野苑内的耳根净处,由舍卫国王巴谢那帝与诸众共说。
Brahmāyusutta梵寿经
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena brahmāyusuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
提问:尊者,此处说世尊─正自觉者─所说的梵寿经(brahmāyusutta)是何处何时开始于何题材所说?
Vissajjanā – videhesu bhante mithilāyaṃ maghadevaambavane brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Brahmāyu bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā aṭṭhapañhāni pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
毗舍迦那尊者在无尸体的地方,即米提拉城的摩诃天宫中,开始与婆罗门布拉瑪由谈论。婆罗门布拉瑪由对世尊近前,提出了八个问题,该尊者就在这议题中奏说。
Pucchā – tattha āvuso uttaro māṇavo kathaṃ bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
提问者问曰:尊者,彼乌达罗学徒你如何向你的老师婆罗门布拉瑪由说明世尊具足二十二大人相的真实情状?
Vissajjanā – tattha bhante uttaro māṇavo ‘‘suppatiṭṭhitapādo kho pana so bhavaṃ gotamo, idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavatī’’ti evamādinā bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
毗舍迦那尊者答曰:乌达罗学徒,他的脚站立极稳定,这就是尊者果德玛那开显二十二大人相的伟大圣人具足相。就这样,尊者详细说明了自己老师婆罗门布拉瑪由所具足二十二大人相的德相。
Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
提问者复问:还有,尊者乌达罗学徒在世尊外出行时,见到了什么庄严的形相,并且观察记载,向自己的老师婆罗门布拉瑪由说明?
Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pāduddharaṇādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
毗舍迦那尊者答曰:第二,当世尊外出时,我见到他首次抬起右脚的姿态,这成为了庄严的形相。我用心观察并记录,向我的老师婆罗门布拉瑪由如实说明此情。
Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
提问者问:再者,尊者乌达罗学徒,当世尊进入内室时,见到了什么庄严的形相,观察并记载后,向婆罗门布拉瑪由说明?
Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle na kāyassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
释疑:尊者啊,后来这位年长的学生,于世尊的室内进入时,看见世尊身上的袈裟及其装束美好,并以符号标记之,向自己的老师以及梵天寿命的婆罗门说明了此事。
Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
质问:后来尊者啊,那位年长的学生,于世尊进食时,看见世尊袈裟的形状美好,并以符号标记之,向自己的老师以及梵天寿命的婆罗门说明。
Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle pattodakādikaṃ paṭiggahaṇādikāle na pattassa unnamanādikaṃ bhagavato pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
释疑:后来尊者啊,那位年长的学生,于世尊饮水等受持时,并未见袈裟有破损等不佳之处,反而看见世尊袈裟的形状美好,并以符号标记,向自己的老师及梵天寿命的婆罗门陈述此事。
Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
质问:后来尊者啊,那位年长的学生,于世尊食时膳食完毕之后,看见袈裟形状美好,并以符号标记,向自己的老师以及梵天寿命的婆罗门报告。
Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle pattodanādikaṃ paṭiggaṇhādikāle na pattassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
释疑:后来尊者啊,那位年长的学生,于世尊取食用具等受持时,未见袈裟有破损等不良现象,而看见袈裟的形状美好,并以符号标记,向自己的老师和梵天寿命的婆罗门陈述此事。
Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇe ca ārāmagatakāle ca dhammadesanākāle ca sabbairiyāpathesu ca kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
质问:后来尊者啊,那位年长的学生,在世尊着衣、入寺、说法以及所有的修行场所中,看见袈裟形状美好,并以符号标记,向自己的老师及梵天寿命的婆罗门报告。
Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇakāle ca ārāmagatakāle ca sabbesu ca iriyāpathesu na accukkaṭṭhādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.
释疑者说:尊者,接下来当年年轻学童佛陀于持法衣时及往返教团间各处,凡所有路途之地,见见诸不洁木屑等不宜事物,标记示识,并亲自告知其老师即世尊、梵天及婆罗门。
Pucchā – kathañcāvuso brahmāyu brahmaṇo bhagavantaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.
问者问道:尊贵的梵天,如何向佛陀发问?佛陀又如何作答?
Vissajjanā – ‘‘kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū. Tevijjo bho kathaṃ hoti, sottiyo kinti vuccati. Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī. Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti – evaṃ kho bhante brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā bhante–
释疑者说:‘婆罗门如何成为婆罗门?如何获得通达真理?三明通者如何成就?传教者为何如是称?阿拉汉如何成为阿拉汉?如何成就全然?圣人如何成为圣人?佛陀为什么这样说?’——如此,尊者婆罗门释疑者向佛陀发问。佛陀答言:
‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati;
“知晓前世者,能见天上果报,
Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni;
及至斩断生死,证得神通者圣人,
Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso;
心地清净无染,彻底断尽贪爱。”
Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī;
断除生死轮回,独守梵行清净;
Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti –
诸法皆能超越,佛陀如是所说。”
Evaṃ kho bhante bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa vibhajitvā byākāsi.
如是,比库们,世尊在与婆罗门长老婆罗摩雨讲说时,分别阐明了此义。
Pucchā – imañca panāvuso bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo bhagavati kīdisaṃ nipaccakāraṃ akāsi, kathañcassa bhagavā punapi anupubbiṃ dhammakathaṃ kathesi.
有人问曰:“尊者,我闻世尊所说,婆罗摩雨婆罗门对此如何反应?世尊又是如何次第宣说法义?”
Vissajjanā – imañca pana bhante bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhbhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti ‘‘brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo, brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo’’ti, evaṃ paramanipaccakāraṃ akāsi, bhagavā ca bhante dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi, evaṃ kho bhante brahmāyussa brāhmaṇassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi.
答曰:“比库们,我闻世尊所说后,婆罗摩雨婆罗门起身,坐姿端正,恭敬地伏首于世尊足前,以额贴足,双手拂拭,口称‘我是婆罗摩雨,婆罗摩雨,果德玛尊者的婆罗门’,由此极大敬礼。世尊乃宣说施予之道、戒律之义、天界国土之说、欲事危害之灭除、烦恼清净之法、出世修行之因缘。由此,世尊次第而明晰地入说法义于婆罗摩雨婆罗门。”
Pucchā – imañca panāvuso dammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa kīdiso dhammābhisamayo ahosi.
有人问曰:“尊者,我闻佛陀所说法义之后,婆罗摩雨婆罗门如何与法交相印证?”
Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
释疑者说:尊者,听闻了佛陀的教说后,梵天郎延长寿的婆罗门就坐在那一座位上,涤净无染,具足清净的法眼顿生。他由此了知:任何有生起的法,悉皆因缘所生,所有生起法终归灭尽。
Selasutta色拉经
Pucchā – selasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问者询问:尊者,那么《恚经》这部经文由世尊在哪里、何时、就什么内容开始宣说?
Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigameselaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Selo bhante brāhmaṇo sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑者答覆:尊者,在《增支部》中有一品叫作《缘起品》,世尊正是在这品里宣说的。此中缘起品名曰缘起缘绝婆罗门。婆罗门名为恚,他与众人在一起,亲近世尊,面诵相似的偈语。世尊即以此为经的内容教诲众生。
Paripuṇṇakāyo suruci, sujāto cārudassano;
(偈释):彼梵行具足,身心健全,天资聪明,秉性纯净;
Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā;
身色如金,声声柔和,行动有力;
Narassa hi sujātassa, ye bhavanti viyañcanā;
此人乃贤士子,具足良好出身,如同受人敬仰之贤者,能脱轮回苦海。
Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā.
诸大丈夫所有的身体之中,皆具诸大丈夫的特征。
Assalāyanasutta阿沙拉亚那经
Pucchā – assalāyanasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问:尊者,请问《阿沙利耶那经》是由世尊在何处何时,以何种主题开讲的?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante assalāyanaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, assalāyano bhante māṇavo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答解:世尊在沙瓦提,于阿沙利耶那学童开始开讲。阿沙利耶那学童与大婆罗门众共同亲馵世尊,称曰:『婆罗门们如此称说:“婆罗门是最高美好种姓,非婆罗门为低劣种姓。婆罗门肤色洁白,而他人则黑。唯婆罗门得以成就,不得已非婆罗门。婆罗门是梵尊之子,于口鼻咽喉生,出自梵生因缘与梵秉持者。”世尊,当时对此说作何解说?』此事即是在此主题中讲说。
Ghoṭamukhasutta瞿吒穆佉经
Pucchā – ghoṭamukhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbhbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问:尊者,请问《骷髅面经》是由世尊在何处何时,以何种主题开讲的?
Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante khemiyambavane ghoṭamukhaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā udenena bhāsitaṃ. Ghoṭamukho bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ udenaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno evamāha ‘‘ambho samaṇa natthi dhammiko paribbajo, evaṃ me ettha hoti, tañca kho bhavantarūpānaṃ vā adassanā, yo vā panettha dhammā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答解:世尊在巴拉那西,于摩诃阇耶婆罗门的住所开始开讲。婆罗门骷髅面前尊者乌颇和行走时,骷髅面婆罗门语尊者乌颇曰:『啊,出家行者中无如法者,我此处亦是如此。又因不见诸汝真身,于此地所说法中或是何者?』这是此经所述主题。
Caṅkīsutta常基经
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena caṅkīsuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问:尊者,请问世尊乃正自觉者,何处何时以何主题开讲《囚儿经》?
Vissajjanā – kosalesu bhante opāsāde nāma kosalānaṃ nigame kāpaṭikaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kāpaṭiko bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadidaṃ bho gotama brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑——尊者,在国萨拉地方的舍利佛寺中,有一座名为国萨拉本地集市的市集,曾有位狡猾的学童开始发表言论。狡猾者啊,他说:“这世尊果德玛所宣说者,乃婆罗门等古老智慧的言论传承,世尊所承继者即是此藏中的世系传统,而婆罗门们却偏偏断定‘此乃真实,其他皆为空’,那么在此情况下,果德玛究竟赞同何事呢?”尊者,这就是经中所述事由。
Esukārīsutta伊苏咖利经
Pucchā – esukārīsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
提问——尊者,此处所说的《埃苏卡里经》,尊者由何处何时以何事为开始所讲?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante esukāriṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, esukārī bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama catasso pāricariyā paññapenti, brāhmaṇassa pāricariyaṃ paññapenti, khattiyassa pāricariyaṃ paññapenti, vessassa pāricariyaṃ paññapenti, suddassa pāricariyaṃ paññapentī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑——舍卫城啊,尊者,世尊从舍卫城一位婆罗门埃苏卡里开始讲说此经。埃苏卡里婆罗门曾前往世尊处,言说:“婆罗门啊,世尊传授四种善行:传授婆罗门的善行,传授刹帝利的善行,传授吠舍的善行,传授首陀罗的善行。”尊者,这便是经文所述的事由。
Dhanañjānisutta达南阇尼经
Pucchā – dhanañjānisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
提问——尊者,尊者此处所说《财主经》,是何时何处以何事为因开讲?
Vissajjanā – rājagahe bhante dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, dhanañjāni bhante brāhmaṇo pamādavihāraṃ vihāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑——王舍城啊,尊者,世尊在这里对长老沙利塔尊者兼法军统领讲说“财主经”。婆罗门财主因过失懈怠而堕入恶行,故此为经中所说主旨。
Pucchā – atha kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, kathañca so āyasmato sāriputtattherassa dhammasenāpatissa ārocesi.
提问——那么尊者,尊敬的长老沙利塔法军统领是如何询问婆罗门财主,又如何对长老沙利塔法军统领进行教诲?
Vissajjanā – ‘‘kaccāsi dhanañjāni appamatto’’ti, evaṃ kho bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo ‘‘kuto bho sāriputta amhākaṃ appamādo, yesaṃ no mātāpitaro posetabbā’’ti, evamādinā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa ārocesi.
『Vissajjanā』者,意谓“你是丹那阇尼(音译)这般不警觉自满”。如此,长老沙利弗作为法军长向丹那阇尼婆罗门发问。婆罗门则答言:“沙利弗,你我何来不自警觉?正因我们有父母应当奉养。”由此,向长老沙利弗发出此等语句。
Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi.
问曰:既闻此,尊敬的长老沙利弗这位法军长,对丹那阇尼婆罗门作何法义宣说?
Vissajjanā – evaṃ vutte bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, idhekacco mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṃ adhammacariyā visamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyu’’nti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa dhammakathaṃ kathesi.
答于:如此所问,长老沙利弗这法军长答曰:“你意如何,丹那阇尼,若其中有些人因父母而为不法行、不善行,所起不善之因,则此不善之因,更生地狱,地狱之主将助其受报。”由此对丹那阇尼婆罗门作此法义宣说。
Pucchā – puna pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena anusāsaniṃ adāsi.
问曰:又复,敬爱的长老沙利弗这法军长,用何等言辞,以不同方便教导丹那阇尼婆罗门?
Vissajjanā – punapi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, yo vā mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa, katamaṃ seyyo’’ti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena ovādamadāsi.
答曰:又复,长老沙利弗这法军长言:“你意如何,丹那阇尼,若有人因父母而为不法行、不善行,或为法行、善行,何者为善?”由此以不同方便,给予丹那阇尼婆罗门规诫。
Pucchā – aparabhāge pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamaye dhammakathaṃ kathesi, kathañcassa abhisamparāyo ahosi.
问曰:后段部分,尊敬的长老沙利弗这法军长在临终时,如何宣说法义?其受持及专心如何?
Vissajjanā – aparabhāge pi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamayepi cattāro brahmavihāre desesi, dhanañjāni ca bhbhante brāhmaṇo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi.
关于死亡时分,尊者沙利夫多长老,作为法军领袖,曾在婆罗门达那扎尼的四处梵天行所中开示。此婆罗门达那扎尼于身裂时及临终之际,最终生于梵天界。
Vāseṭṭhasutta婆悉吒经
Pucchā – vāseṭṭhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
请教-尊敬的长老,请问“瓦塞特婆经”是何时何地由世尊所说?
Vissajjanā – icchānaṅgale bhante vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vāseṭṭho bhante māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
回答-尊敬的长老,“瓦塞特婆经”是从年轻学童瓦塞特婆开始说起的。瓦塞特婆这位学童用诗句向世尊诵说:
‘‘Anuññātapaṭiññātā, tevijjā mayamasmubho;
『不允许与否允许共存,三明是归属于我等;
Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo.
我为波阇罗萨提,现是托鲁卡处之学童。
Tevijjānaṃ yadakkhātaṃ, tatra kevalinesmase;
三明所入已知晓,唯有我等是纯净。』
Padakasmā veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā;
何以故说说辞,是如诵经、师长等所讲说;
Tesaṃ no jātivādasmiṃ, vivādo atthi gotama.
在种姓论上,果德玛无争议。
Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati;
曰:‘出身决定婆罗门,谓之巴拉德瓦;’
Ahañca kammunā brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma.
我自以行为说,智者当如此了解。
Tena sakkoma ñāpetuṃ, aññaṃmaññaṃ mayaṃ ubho;
因此我们彼此能够教导,
Bhavantaṃ puṭṭhumāgamā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ.
尊敬来诣者,广为称赞为觉者。
Candaṃ yathā khayātītaṃ, pecca pañjalikā janā;
如同月亮已然消失,众人合掌恭敬;
Vandanā namassanti, evaṃ lokasmiṃ gotamaṃ.
在此世间即是如此,敬礼果德玛;
Cakkhuṃ loke samuppannaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ;
眼识于世间现起,吾等于是问果德玛:
Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā;
生为婆罗门,何因何业而生?
Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu brāhmaṇanti.
请勿妄言未知者,令我们明悟婆罗门生起之义。
Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
尊者,此事已在此处讲述。
Subhasutta须婆经
Pucchā – subhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,世尊讲说的殊胜经文从哪里开始,讲说于何事?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhbhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu’ gahaṭṭho ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, na pabbajito ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,世尊是在沙瓦提城,针对名为殊胜的婆罗门,到弟耶子这位学童开始讲说。殊胜婆罗门到弟耶子曾亲近世尊,向世尊说:「婆罗门们如此称说,居家者是虔诚信仰者,知道善法,于法中未曾出家;而出家者乃是虔诚信仰者,方知善法。不知世尊者果如何?」此为所问议题,世尊即此事论说。
Pucchā – puna pi āvuso subho māṇavo todeyyaputto kathaṃ bhagavantaṃ pucchi, kathañca bhagavā vibhajja byākāsi.
问曰:然后,殊胜婆罗门到弟耶子如何询问世尊?世尊又如何分别释义?
Vissajjanā – ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘mahaṭṭhamidaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahapphalaṃ hoti. Appaṭṭhamidaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaphalaṃ hotī’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti. Evaṃ kho bhante subho māṇavo todeyyaputto punapi bhagavantaṃ pucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘etthāpi kho ahaṃ māṇava vibhajjavādā, nāhamettha ekaṃsavādoti’’ evamādinā vibhajja byākāsi.
答曰:「婆罗门们如此称说:‘此为大事、大功德、大法事、大勤劳所得之果——住家者;此为小事、小功德、小法事、小勤劳所得之果——出家修行。世尊此意何在?’殊胜婆罗门到弟耶子再次请教世尊,世尊则说:‘我亦为分别论者,非独持一见。’如是分别开解说明。
Saṅgāravasutta散伽罗婆经
Pucchā – saṅgāravasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,世尊讲说的名为贪著经文从哪里开始,讲说于何事?
Vissajjanā – kosalesu bhante cañcalikappe nāma gāme saṅgāravaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saṅgāravo bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘santi kho bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra bho gotama ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesaṃ bhavaṃ gotamo katamo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,世尊在拘萨罗国,有个名为赧阇伽波的村落,针对名为贪著的婆罗门学童讲说。贪著婆罗门向世尊说:‘世尊,确有比库婆罗门诸修行者,证得见法(即正见)、通达慧眼、完成最后的无漏,遵行初发心法。世尊,诚然如是修行者,又为何等?’此为所问议题,世尊即此事论说。
Devadahasutta迭瓦达哈经
Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena devadahasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:尊者,世尊所知、所见、阿拉汉、正自觉者,对《天之火经》是从何处何处分开说起的?
Vissajjanā – sakkesu bhante devadahe nāma sakyānaṃ nigame samma hule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
答曰:世尊,在尊者,佛陀所住的释迦族国中《天之火》名经,是由许多比库共同开始宣说的。
Pañcattayasutta五三经
Pucchā – pañcattayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:尊者,世尊从何处何处分开说起《五法经》?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
答曰:尊者,世尊在舍卫城,由广大比库共聚时开始宣讲的。
Kintisutta作何想经
Pucchā – kintisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:尊者,世尊从何处何处分开说起《何法经》?
Vissajjanā – pisinārāyaṃ bhante baliharaṇe nāma vanasaṇḍe sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
答曰:尊者,世尊在毗舍离的巴利林中名为拔力哈惹尼的树林里,由广大比库共聚宣布讲说的。
Pucchā – tattha āvuso bhagavā kathaṃ paṭhamaṃ bhikkhū paṭipucchitvā ovādamadāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.
问法——在此,尊者世尊询问众比库首次问法时所给予的教诲,其内容是为何修习能够契合多数众生的利益、利益众生并带来安乐。
Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘kinti vo bhikkhave mayi hoti, cīvarahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ deseti, piṇḍapātahetu vā, senāsanahetu vā, itibhavābhavahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’’ti bhikkhū pucchitvā ‘‘tasmātiha bhikkhave ye vo mayā dhammā abhiññā desitā. Seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabbaṃ’’ evamādinā bhante bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.
答疑——在此,世尊对比库说:“比库们,你们当知,沙利子如来说法,不论是因布施衣钵,或因托钵食,或因僧伽席位,或因如是如此的因缘而说法。”随后比库们询问世尊:“何以如此,如来为汝所宣说的法是自证的法?例如,四念处、四正勤、四如意足、五根、五力、七觉支、圣八正道等,皆应当同心合意,欢喜赞同,无异议地加以修习。”如此,世尊给予比库们教诲。
Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha dutiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. Yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.
问法——慈悲的世尊又如何给予第二次教诲给众比库,这同样契合多数众生的利益、利益众生并带来安乐?
Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ siyā aññatarassa bhikkhuno āpatti, siyā vītikkamo. Tatra bhikkhave na codanāya taritabbaṃ puggalo upaparikkhitabbo’’ti evamādinā bhikkhūnaṃ dutiyampi ovādamadāsi.
答疑——世尊复告比库:“你们与众人合一,欢喜,且无异议地修习,但若其中一比库犯错失戒,即应有适当的纠正,且不可因施加压力而斥责或驱逐此人。”如此,世尊给予比库第二次教诲。
Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.
问法——尊者世尊又如何给予第三次教诲给众比库,这同样契合多数众生的利益、利益众生并带来安乐?
Vissajjanā – ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññamaññassa vacīsaṃhāro uppajjeyya diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhī’’ti evamādinā bhante bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.
答疑——世尊告众比库:“你们应同心合意,欢喜,且无异议地修习,但当避免彼此间言语争执,心念生瞋恚,心神动荡不安,烦恼增强,或情绪退转。”如是,世尊给予第三次教诲。
Pucchā – tenāvuso bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā āyasmā nu te bhikkhu akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti parehi puṭṭhena kathaṃ sammā byākaramānena byākātabbaṃ.
问曰:尊者,此比库既是顺从世尊开示训诫之人,是否于是比库当将不善法止息,善法建立?因此,请示他人时,经正确阐明,如何应当说解?
Vissajjanā – ‘‘idhāhaṃ āvuso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ, tassa me bhagavā dhammaṃ desesi, tāhaṃ dhammaṃ sutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ abhāsiṃ, taṃ te bhikkhū dhammaṃ sutvā akusalā vuṭṭhahiṃsu kusale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Evaṃ kho bhante tena bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā parehi puṭṭhena sammā byākaramānena byākātabbaṃ.
答曰:在此,尊者,当我由佛所依而往诣,佛为我说法,我听闻后便告诫比库们:这些比库闻法后,不善法止息,善法建立。因此,尊者,对此比库,作为顺从世尊开示训诫者,应当由他人询问时,正确表述而开显。
Sāmagāmasutta沙马村经
Pucchā – sāmagāmasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,所谓『大众来集经』,是由世尊于何处,依何因缘而说?
Vissajjanā – sakkesu bhante sāmagāme nāma sakyānaṃ nigame āyasmantañca ānandaṃ āyasmantañca cundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā ca bhante ānando āyasmā ca cundo yena bhagavā tenupasaṅkamisu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante cundo samaṇuddeso evamāha ‘nigaṇṭho bhante nāṭaputto pāvāyaṃ adhunā kālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’ti. Tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘māheva bhagavato accayena saṅghe vivādo uppajji, svāssa vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussāna’nti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,大众来集者,是在释迦族之都城萨迦乡,且由尊者阿难尊者与准提长老二人开始宣说。尊者阿难与准提二人,于佛所来往诣时,诵以问安,坐于一旁。时阿难对佛言:「此长老准提,说此沙门谓『尼拘陀众首领,准提为不善,今已被污,准提因污因而分裂,准提众生二族,争斗不息,相互出言不逊,口不和谐,形同仇敌,互相咬舐…破坏寺院,避不复来』。对我而言,尊者,盖闻不久佛教团中生争执,争执乃为众生利益、众生安乐,然为多众败坏、祸害众生、多苦多难,若天人亦然。」此事即在此由该事实说法。
Sunakkhattasutta善星经
Pucchā – sunakkhattasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,所谓『袖珍经』,是由世尊于何处,依何因缘而说?
Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sunakkhatto bhante licchaviputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmāti. Kacci te bhante bhikkhū sammadeva aññaṃ byākaṃsu, udāhu santetthekacce bhikkhū adhimānena aññaṃ byākaṃsū’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:尊者,于韦沙里城,黎阇国之首都利叉婆处,而说袖珍经。袖珍经乃由黎阇国首都,当时有弟子诣佛而言:「尊者,此经由多比库传闻,已无他释,已尽生死,已成道人,当作所为,亦无复他说。」问尊者:「是否彼比库,实皆作如是他释?举例说,在此处有比库特别地作他释乎?」此事即在此由该事实说法。
Āneñjasappāyasutta有助于不动经
Pucchā – āneñjasappāyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问询——尊者,这《非他方利益经》是世尊在何处、以何事为缘起而说的?
Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
解说——比库,这《库卢名从聚经》是以库卢族的聚集地为缘起,讲述众多比库的法义而展开的。
Gaṇakammoggallānasutta计算师摩嘎剌那经
Pucchā – gaṇakamoggallānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问询——尊者,这《长老摩诃迦旃经》是世尊在何处、以何事为缘起而说的?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante gaṇakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, gaṇakamoggallāno bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘seyyāthāpi bho gotama imassa migāramātupāsādassa dissati anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā yadidaṃ yāva pacchimasopānakaḷevarā…pe… sakkā nukho bho gotama imasmimpi dhammavinaye evameva anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā paññapetu’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
解说——比库,在沙伐提,世尊以婆罗门长老迦旃摩迦旃为缘起而说。婆罗门迦旃摩迦旃到世尊所,言道:‘世尊,譬如这麂母堂舍,初级修学、进阶教行、渐次修持,直至最终上阶……世尊,倘若此法律中,如是渐次修学、渐次教行、渐次修持,可否为世尊所证?’于此缘起下,世尊宣说了法义。
Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ kiṃ avoca, kathañcassa bhagavā byākāsi.
问询——既闻如是,尊者,婆罗门迦旃摩迦旃对世尊说了何语?世尊又如何加以阐释?
Vissajjanā – evaṃ vutte bhante gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhoto gotamassa sāvakā bhotā gotamena evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā sabbe accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārodhenti, udāhu ekacce nārādhentī’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘appekacce kho brāhmaṇa mama sāvakā mayā evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti, ekacce nārādhentī’’ti evamādinā gaṇakamoggallānassa brāhmaṇassa byākāsi.
解说——已闻如此,婆罗门迦旃摩迦旃对世尊曰:‘世尊的弟子们,世尊对此开示与教导,是否全然证得究竟涅槃?是否有些弟子未能证得?’世尊答曰:‘婆罗门啊,我的弟子们中,确有部分如是为教诲而证得究竟涅槃,而另部分则未证得。’如是,世尊向婆罗门迦旃摩迦旃阐明了义理。
Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā gaṇako moggallāno imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.
问曰:请问这位沙利子居士,于闻此法教后,忏悔者摩诃迦罗,如何因何因缘而生欢喜之色,其欢喜之容如何?
Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā gaṇakamoggallāno brāhmaṇo ‘‘ye me bho gotama puggalā asaddhā jīvikatthā na saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.
答曰:这位居士,于闻此法教后,忏悔者摩诃迦罗,婆罗门言:『哪些人是我所认识的果德玛沙利子,他们因不信而生生活艰难,非信者自家家中舍弃出家?』如是等因,故生欢喜之色而显现欢喜之容。
Gopakamoggallānasutta果巴咖摩嘎剌那经
Pucchā – gopakamoggallānasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问曰:请问《护法摩诃迦罗经》,这沙利子居士,是从哪里、起头,因何缘起,于何因缘中,于何语境下说法的?
Vissajjanā – rājagahe bhante gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ, gopakamoggallāno bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho bho ānanda ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ samannāgato, yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰:在王舍城,护法摩诃迦罗经中婆罗门,开始由长老阿难尊者这位法库主持说法。护法摩诃迦罗婆罗门对阿难长老说:『婆罗门阿难,此处是否有一比库,具足彼诸法,于一切时,具足一切,圆满一切?以此诸法具足者,此世尊果德玛即是阿拉汉、正自觉者。』于是于此语境中说法。
Pucchā – kathañcāvuso tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhikkhuno pasādanīyā dhammā pakāsitā, ye tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā. Yehi ca samannāgataṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.
问曰:请问沙利子居士,长老阿难这位持法者,如何使众比库生清净敬信之法,此法乃由世尊所知所见,由阿拉汉、正自觉者宣说?以此诸法,其他比库当以敬信、重视、尊敬、礼拜,从而依止而修行。
Vissajjanā – idha brāhmaṇa bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, yeme dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpassa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhāti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena dasa pasādanīyā dhammā pakāsitā. Ye tena bhagatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā, yehi samannāgataṃ bhikkhuṃ etarahi bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.
答曰:这里婆罗门比库持戒严明,守护巴提摩卡戒律,行为端正,具足戒律守护,谨慎戒戒罪,远离恐怖之事,专心修习戒律教导,广博多闻,听闻法义积累,诸善法起初、中间、终结之成就,以正义圆满纯净之出家生活为本质。如此诸法,皆被广泛听闻,熟知并以语言、心识通达,理解确切,正见坚定。如此,长老阿难这位持法者启示十大清净敬信之法,乃世尊阿拉汉、正觉者所认识、所见、所宣说。如今其他比库亦当敬信此比库,尊崇、敬重、礼拜,从而依止而修行。
Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto kīdisaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, kathañcassa āyasmā ānandatthero dhammabhaṇḍāgāriko taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.
问曰——如是说已,尊者,魔罗迦罗婆罗门、摩揭陀大臣称赞之语如何述说?尊者长老阿难,作为法库,如何纠正并阐明此言?
Vissajjanā – evaṃ vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi ‘‘taṃ kiṃ maññasi bhavaṃ senāpati, yadi me bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjentī’’ti evamādikaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, āyasmā ca bhante ānando ‘‘na ca kho brāhmaṇa so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesī’’ti evamādinā taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.
答曰——如是说已,迦罗婆罗门摩揭陀大臣致意军帅伍波难陀说:“汝以为军帅如何?若我能够被敬重,受到尊敬,被人尊崇,得以供养”——如是说称赞之语。尊者阿难答曰:“那婆罗门,世尊未曾赞说一切禅定,也未曾不赞一切禅定。”由此言辞,尊者予以纠正并阐明该言。
Mahāpuṇṇamasutta大满月经
Pucchā – mahāpuṇṇamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰——大满月经,尊者世尊于何处、何时、何事上开始而说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghattheraṃ bhikkhuṃ ārabbha bhāsitaṃ, aññataro bhante
答曰——在舍卫城,尊者,当时有一位六十余岁,备受敬重的比库众长老、僧团导师开始宣说,尊者,还有——
Saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghatthero bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘puccheyyāhaṃ bhante bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
六十余岁,备受敬重的比库众长老导师,比库起座,将单件戒衣穿著,向世尊合掌礼敬,作此称言:“愿尊者世尊为我解答一事,若世尊愿意准许,应答问难。”依此事题进行言说。
Cūḷapuṇṇamasutta小满月经
Pucchā – cūḷapuṇṇamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰——小满月经,尊者世尊于何处、何时、何事上开始而说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
Vissajjanā者言:尊者,在沙瓦提众比库中,常多开示所说。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.
提问者问道:尊者,世尊在那里如何分别并明示不善人的种类?
Vissajjanā – asappuriso bhikkhave assaddhammasamannāgato hoti, asappurisabhatti hoti, asappurisacintī hoti, asappurisamantī hoti, asappurisavāco hoti, asappurisakammanto hoti, asappurisadiṭṭhi hoti, asappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante tattha bhagavatā aṭṭha asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.
Vissajjanā者答:比库,不善人身具不善法,行恶道,不善思维,不善意念,不善言语,不善行为,不善见解,给予恶法等。如此,尊者,世尊在彼处将不善人八种类别分别并明示。
Pucchā – kathaṃ panāvuso bhagavatā tattha sappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.
提问者问:尊者,那么世尊在那里如何分别并明示善人的种类?
Vissajjanā – sappuriso bhikkhave saddhammasamannāgato hoti, sappurisabhatti hoti, sappurisacintī hoti, sappurisamantī hoti, sappurisavāco hoti, sappurisakammanto hoti, sappurisadiṭṭhi hoti, sappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante bhagavatā tattha aṭṭhavidhāni sappurisaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.
Vissajjanā者答:比库,善人具善法,行善道,善思维,善意念,善言语,善行为,善见解,给予善法等。如此,尊者,世尊于彼处将善人八种类别分别并明示。
Anupadasutta逐一经
Pucchā – anupadasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
提问者问:尊者,世尊于非连续经论中,于何处、以何为题,开始开示?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa sabhāgā tasmiṃ samaye sannipatiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释言:在舍卫城,尊者,许多比库开始讲说。许多比库与尊者沙利子——法军统帅——同在,当时聚集在此处。尊者,就此事项而讲述。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena vibhajitvā pakāsitā.
问曰:世尊,是如何详细地将尊者沙利子——法军统帅——的不共法修慧分别明示的?
Vissajjanā – paṇḍito bhikkhave sāriputto mahāpañño bhikkhave sāriputto puthupañño bhikkhave sāriputto hāsapañño bhikkhave sāriputto tikkhapañño bhikkhave sāriputto javanapañño bhikkhave sāriputto nibbedhikapañño bhikkhave sāriputto sāriputto bhikkhave aḍḍhamāsaṃ anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena pakāsitā.
释言:善知者比库啊,沙利子是大智慧者,比库啊,沙利子是新颖智慧者,比库啊,沙利子是欢喜智慧者,比库啊,沙利子是锐利智慧者,比库啊,沙利子是敏捷智慧者,比库啊,沙利子是不厌智慧者,比库啊,沙利子六个月内亲证不共法之修慧。正因此,如是,尊者,世尊在此详细明示尊者沙利子——法军统帅——的不共法修慧。
Chabbisodhanasutta六净化经
Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena chabbisodhanasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:尊者,如此者……由正觉者讲述的《六根净化经》,何处何时开始说起?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
释言:在舍卫城,尊者,许多比库开始讲说。
Sappurisasutta善士经
Pucchā – sappurisasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:世尊,从哪处何时开始讲述善男子经?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
释疑者:尊者,这部经文起于沙瓦提城,众多比库中开始宣说。
Sevitabbāsevitabbasutta应亲近不应亲近经
Pucchā – sevitabbāsevitabbasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.
问者:尊者,所说的应修戒法经,世尊在何处、起于何时、与谁一同宣说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā saddhiṃ bhāsitaṃ.
释疑者:尊者,此经起于沙瓦提城,在众多比库中,由长老沙利耶尊者,这位法军长与其同在时宣说。
Bahudhātukasutta多界经
Pucchā – bahudhātukasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问者:多法经,尊者,请问起于何处、何时宣说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
释疑者:尊者,此经起于沙瓦提城,众多比库中开始宣说。
Isigilisutta仙吉利经
Pucchā – isigilisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问者:白衣比库戒经,尊者,世尊在何处、何时、为何起始宣说?
Vissajjanā – rājagahe bhante isigilismiṃ pabbate sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
此『释迦如来』曰:在王舍城尊者伊悉吉里山广大比库众中开始宣说。
Mahācattārīsakasutta大四十经
Pucchā – mahācattārīsakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:尊敬的比库!世尊所说大四十五经首,究竟于何处何时开始讲说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
此『释迦如来』曰:在舍卫城广大比库众中开始宣说。
Ānāpānassatisutta入出息念经
Pucchā – ānāpānassatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊敬的比库!世尊所说入出息念经首,究竟于何处何时以何事为题开始讲说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, therā bhante bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, te ca bhante navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
此『释迦如来』曰:在舍卫城广大比库众中开始宣说。尊者长老比库训导新比库,少数长老比库训导十众比库,少数长老训导二十众比库,少数长老训导三十众比库,少数长老训导四十众比库。尊敬的比库!这些新比库由长老比库训导,互相训诫而更习法,前后差异与特异尽皆明了。正是在此题材中讲述。
Kāyagatāsatisutta身至念经
Pucchā – kāyagatāsatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊敬的比库!世尊所说身念经首,究竟于何处何时以何事为题开始讲说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṃsā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
维萨集那尊者曰:在舍卫城,尊者,多众比库们刚刚开始讲说。众多比库们饭毕于托钵之处,聚集坐于供养堂内时,发生了这番议论:『奇妙啊,善友!奇异哉,善友!迄今为止,世尊已了知、亲见、阿拉汉作证、正觉者自证,身念修习广泛、广被宣说、大有利益、广泛而深重!』对此,尊者即对此事开示。
Saṅkhārūpapattisutta诸行生起经
Pucchā – saṅkhārūpapattisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
问曰:众生所造诸行之缘起法,尊者世尊是从何处、对于何事开始讲说的?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
维萨集那尊者曰:在舍卫城,尊者,多众比库们刚刚开始讲说。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.
问曰:尊者?世尊是如何分解阐明众生所造诸行之缘起法的?
Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti, sīlena samannāgato hoti, sutena samannāgato hoti, cāgena samannāgato hoti, paññāya samannāgato hoti, tassa evaṃ hoti ‘‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti evamādinā bhante tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.
维萨集那尊者曰:比库,当有所信解、具戒护持、闻法修行、布施善行、具智慧时,即于此『啊,我若身体残缺破碎,必当随著贵族大众同处故世』如是念起。依此念起,尊者世尊于此法中分解而展示诸行之缘起义理。
Cūḷasuññatasutta小空经
Pucchā – cūḷasuññatasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:关于小空法,尊者世尊是从何处、处于何事上开始讲说的?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ekamidaṃ bhante samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo, tattha me bhante bhagavato sammukhā sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ, suññatāvihārenāhaṃ ānanda etarahi bahulaṃ viharāmīti kacci metaṃ bhante sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhārita’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑说话:在舍卫城时,尊者阿难开始对世尊说话,阿难尊者傍晚时分退静而起,对世尊言:『世尊,此时世尊居于萨咖城中名为迦罗科罗的村落,我曾亲耳闻听于尊前,且亲自接受,且以无所有的静止生活,故我阿难今多多住于此处,不知这是否为真,是否真实确定,确实善巧地教导?』此时正对这事项说话。
Mahāsuññatasutta大空经
Pucchā – mahāsuññatasuttaṃ panāvuto bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问言:尊者,世尊所说的大空慧法门,起始于何处,讲于何事?
Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑说话:尊者,世尊所说之空慧法门,起始于迦毗罗城内,尊者阿难开始宣说,阿难尊者与众多比库一同,在萨咖天帝寺院内作衣料用功,因而说及此事。
Acchariyaabbhutasutta稀有未曾有经
Pucchā – acchariyaabbhutasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena saddhiṃ bhāsitaṃ.
问言:尊者,世尊所讲的奇特神奇法门,起始于何处,讲于何事,出于何伴随?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena saddhiṃ bhāsitaṃ. Sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jānissati. Evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃgottā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑说话:在舍卫城时,尊者阿难同众多比库,与长老阿难尊者——此法藏宝主——共讲。诸多比库们绕饭后托钵归来,入设斋处坐聚,此间产生此间议论:『奇异哉,善友!如来之大神力、广大威德实不可思议。实如是,过往诸佛已般涅槃,断尽五蕴,断绝轮回,对一切苦谛照彻于心。诸位佛陀正是如此而成,诸位佛陀名如此,及诸佛陀属相如此,戒行如此,法门及智慧皆如是,生活自在,究竟解脱亦如是。』此即当时所说之事。
Bākulasutta巴咖喇经
Pucchā – bākulasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.
问言:尊者,世尊所讲之跋拘罗经,起始于何处,出于何因缘讲说?
Vissajjanā – rājagahe bhante acelaṃ kassapaṃ ārabbha āyasmatā bākulattherena bhāsitaṃ.
毗沙迦尼尼 在王舍城,尊者阿闍世卡萨帕发起,开始说法,此法由寿长比库巴库拉长老所传述。
Dantabhūmisutta调伏地经
Pucchā – dantabhūmisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
提问者问:尊者,这牙地经是佛陀从何处、从哪段缘起情境开始宣说?
Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jayaseno bhante rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bho aggivessana idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
毗沙迦尼尼答曰:在王舍城,尊者,从王子嘉耶舍那开始宣说。王子嘉耶舍那很快前往沙门聚处,曰:『听闻此中阿祇维萨那火炉,僧众勤奋、热诚、精进、正念住于此处,能使心专注不散。』此即尊者所说之境。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā dhammadesanānayo pakāsito.
提问者问:尊者,那时佛陀如何集会调御众沙门,进而表明法义?
Vissajjanā – taṃ kutettha aggivessana labbhā, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ, taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyosanāya ussuko ussati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti evaṃ kho bhante bhagavato aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā, seyyathāpissu aggivessana dve hatthidammā vā assadammāvā godammā vā sudantā suvinītāti evamādinā bhante bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa desanānayo pakāsito.
毗沙迦尼尼答曰:此处阿祇维萨那火炉从何而得呢?是以出家修行为已知、观、取、得、证,王子嘉耶舍那却沉溺欲中,沉溺感官乐以致饥渴熬煎,以求欲乐满足,或苦或喜。此处无此胜地。由此,尊者即集会调御众沙门,以二比喻示之:两头大象或马群中,牙齿洁净良好,此喻表述佛陀于沙门聚中宣示教法之义理。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavā dve upamāyo dassetvā tatuttari dhammadesanaṃ pavaḍḍheti.
提问者问:尊者,佛陀如何以二种比喻示现?继而上行增益法之宣说?
Vissajjanā – seyyathāpi aggivessana rājākhattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmantetīti evamādinā bhante bhagavā uttaripi dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.
释疑说:如同火王、族长之间的愚痴世人一般,委靡沉溺,勉勉强强地邀请(比喻说法),世尊亦由此开始进一步宣说正法。
Bhūmijasutta普弥迦经
Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena bhūmijasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰:尊者,请问……正自觉者在《地经》中于何处、由何事起首,对何法门进行讲说?
Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ, jayaseno bhante rājakumāro āyasmantaṃ bhūmijaṃ etadavoca ‘‘santi bho bhūmija eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Āsañca anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya . Nevāsaṃ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, ābhabbā phalassa adhigamāyā’ti. Idha bhoto bhūmijassa satthā kiṃvādī kimakkhāyī’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑说:在王舍城,尊者,首由王子耶舍开始讲说。耶舍王子对尊者说:『世尊,世间确有沙门婆罗门,如是伪说者,如是邪见者:即使身心离欲修行,亦不能得果报;即使不离欲修行,亦不能得果报;即身心离欲与不离欲修行结合,亦不能得果报;更不用说依各种分别的离欲与不离欲修行,皆不能得果报。若如此说,尊者,地经的开士(教师)究竟宣说何义?』以上即为当时所讲。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā āyasmato bhūmijattherassa taṃ byākaraṇaṃ samanujānitvā tatuttari dhammadesanānayo paripūretvā pakāsito.
问曰:尊者,世尊如何顺应尊者地经长老的发问,循次补足诸法份讲述,并加明示?
Vissajjanā – taggha tvaṃ bhūmija evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa taṃ vacanaṃ samanujānitvā ‘‘yehi kehici bhūmija samaṇā vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhino, te āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāyā’’ti evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa uttari desanānayo paripūretvā pakāsito.
释疑说:尊者,你作为地经比库,如此回答,所言适切,我内心无异议。尊者由此应允地经长老所言:『凡一切地经中沙门与婆罗门,若持邪见、邪思维、邪语、邪业、邪命、邪作意、邪定者,虽身心离欲修行,亦不得果报。』世尊由此循次补足讲述诸法,明示于当。
Anuruddhasutta阿努儒达经
Pucchā – anuruddhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.
问曰:尊者,阿努律经于何处、由何事展开,讲述何法?由何人讲说?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcakaṅgaṃ thapatiṃ ārabbha āyasmatā anuruddhattherena bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca ‘‘idha maṃ bhante therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu ‘appamāṇaṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’ti, ekacce therā evamāhaṃsu ‘mahaggataṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’’ti, yā cāyaṃ bhante appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti’’ tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
释疑──在舍卫城,尊者阿努儒达长老开始讲述五根修法。有尊者这样说:『世尊,长老们来见尊者阿努儒达到此,说:“广大居士心解脱无量”,部分长老则说“广大居士心解脱极为深远。”』这里所谓『广大心解脱』与『极深心解脱』二者的义理不同,也用不同的比喻,例如同一事物的不同表相。以上内容,尊者将此详加阐述。
Upakkilesasutta随烦恼经
Pucchā – upakkilesasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
提问──尊者,世尊从何时何地开始说闻染污之法?
Vissajjanā – pācīnavaṃsadāye bhante āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ.
释疑──世尊在巴姜那族地开始对尊者阿努儒达长老说法。
Bālapaṇḍitasutta愚人与智者经
Pucchā – bālapaṇḍitasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.
提问──尊者,世尊从何时何地开始说《愚智经》?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.
释疑──世尊在舍卫城,面对众多比库开始讲述。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.
提问──尊者,世尊在那里如何昭示愚者的愚痴特点,及其对所见法起苦恼不悦的感受?
Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave bālo duccintitacintī ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.
毁坏者——比库们,愚人有三种愚人的标记、愚人的缘起与愚人的根本。哪三种呢?此中,比库们,愚人心经常忧愁烦恼,口多恶语,并造恶业。如此等情形,尊者世尊以此诠释愚人的愚人标记,又于愚人所见法中显现忧苦烦恼的体会。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha niraye bālassa dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.
问——尊者啊,世尊于愚人之终果,及愚人于地狱中忧苦烦恼的体会,是如何示现的?
Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedāparaṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha ca bālassa niraye dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.
毁坏者——比库们,愚人生身虽行不善行为,口亦行不善行为,意亦行不善行为,身坏命终之后,必生恶趣,陷入坠落、堕落、地狱。由此等缘,尊者世尊示现愚人之终果,且示现愚人在地狱中忧苦烦恼的体验。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā pakāsitā.
问——尊者啊,世尊于愚人堕入畜生道忧苦烦恼的体会,是如何示现的?
Vissajjanā – santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā te allānipi tiṇāni sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṃ khādantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.
毁坏者——比库们,畜生道中的众生多食草、低等三七等草及干草,并食牙齿退化者。由此等缘,尊者世尊示现愚人堕畜生道时忧苦烦恼的体验。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattadullabhatā pakāsitā.
问——尊者啊,世尊由愚人转入堕落后,复现人道难得的情形,是如何示现的?
Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave puriso ekacchiggalaṃ yugaṃ mahāsamudde pakkhipeyya, tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyyāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattassa dullabhatā pakāsitā.
灭尽,如同比库,譬如有人将一束草投入大海之中,东风或西风便将其吹散消除,世尊以此为喻,曾于童年时与伴侣跌落泥泞之中,表显了人世间生命难得之苦。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.
问曰:善友,于此世尊曾何时示现童年时,纵使壮年已逝,人世间苦难仍多乎?
Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.
灭尽者,善友,若有愚者曾于壮年时示现人世间苦难,则世尊亦曾于童年时示现,纵使壮年已逝,人世间之苦多仍得以彰显。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca paṇḍitassa diṭṭheva dhamme sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.
问曰:善友,于此世尊如何示现智者的智慧特征,以及对智者所见法的喜乐安稳感受?
Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā
灭尽者,比库,智者的智慧特征、智慧的缘由以及智慧的根基,共有三种。其具体为:此处,比库,智者勤于思虑并周密思索,言语美善流利,行为善巧善行,世尊以此为例说明。
Paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca diṭṭheva dhamme paṇḍitassa sukhasomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.
智者的智慧特征以及对于所见法的喜乐安稳感受,世尊亦有彰显。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca tattha sagge sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.
问话——尊者问曰:世尊及智慧者在那里所示范的归趣,以及在彼天界中快乐和心悦感受的显现,是如何的?
Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca sagge ca paṇḍitassa sukhasomanassappanisaṃvedanā pakāsitā.
答说——比库们,此智慧者在身行上清净守护,在语言和心意上清净守护,身心断除后,死后会生善趣天界。由此诸法,世尊所示范的归趣及天界中智慧者快乐和心悦的感受得以显现。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.
问话——复次尊者问曰:世尊及智慧者何时也曾示现,在当前人间生活中,快乐与多福之处?
Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchati, yāni tāni uccākulāni khattiyamahāsālakulaṃ vā brāhmaṇamahāsālakulaṃ vā gahapatimahāsālakulaṃ vā tathārūpe kule paccājāyatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.
答说——比库们,若有智慧者在当前人间生活中出现时,凡属显贵之家入于王族豪族或婆罗门豪族或富户豪族者,皆于彼世出家。如此尊者所示范的智慧者何时也曾出现在当世人间而享有多福和快乐,即如是言。
Cūḷakammavibhaṅgasutta小业分别经
Pucchā – tenāvuso jānatā passatā…pe… sammāsambuddhena cūḷakammavibhaṅgasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问话——复次尊者问曰:已知观察……等等,正觉者所说小因果律经,好比起于哪里,起自何经文之义理?
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā. Dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññavanto. Ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答说——彼经起于沙伐特城,尊者曰:有一善男子多弟耶子名为苏波,曾前往世尊所,自言:世尊啊,缘何因缘使得众多人为人类,并显现出贫贱低微?他们呈现短寿长寿、患病无患、丑陋美丽、无眼有大眼、贫穷富有、出身卑微高贵、愚昧聪慧?世尊啊,何因何缘令如此人类显现贫贱低微?此即在彼经中所言。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ dīghāyukaappāyukasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
问曰:寮友啊,世尊在此如何把众生的寿命长短所应受之业分门别类加以明示?
Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā pāṇātipātī hoti, luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesūti evamādinā bhante tattha bhagavatā appāyukadīghāyukasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.
答曰:例如有人,女子或男子,若为杀生者,若手带刀或持血刃,残害有情,致其断命,于此如此情形,世尊在此便将寿命短长得失之业分门别类加以明示。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
问曰:寮友啊,世尊在此如何区分众生所受不善与善果业,并予以明示?
Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā sattānaṃ viheṭṭhakajātiko hoti pāṇinā vā leḍḍunāvā daṇḍenavā satthena vāti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
答曰:例如有人,女子或男子,若生来是侵害他命之人,或以手伤害、用杖打击、使用利器,持毒箭伤人,于此如此情形,世尊在此便将众生所受不善与善果之业分门别类加以明示。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
问曰:寮友啊,世尊在此如何分辨众生所受财色增损之业,并加以明示?
Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhiyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
答曰:例如有人,女子或男子,若性暴烈易怒,盛气凌人,且多施恶行,虽受规劝仍嫌怨不服,发怒害人,且滋生嗔恨与憎恶,于此如此情形,世尊在此便将众生所受财色好坏增损之业分门别类加以明示。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ mahesakkha appesakkhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
问曰:请问尊者,在那里世尊如何区分并揭示众生之间主从关系的因果业?
Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā issāmanako hoti, paralābhasakkāra garukāra mānanavandana pūjāsu issati upadussati issaṃ bandhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appesakkhamahesakkhasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.
答曰:在此,有人可能是男性或女性,生性嫉妒,总是妄念他人得利,表现出轻视、蔑视、憎恶、不敬、不礼拜、不安、不净之行,因怨恨而缠绕贪欲,如是诸恶行,世尊即于此处,依因缘分别并揭示众生之间主从关系的因果业。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
问曰:请问尊者,在那里世尊如何区分并揭示众生因享有巨大财富而产生的相应业?
Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā na dātā hoti, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vattaṃ yānaṃ mālāgandha vilepanaṃ seyyavasathapadīpeyyanti evamādinā bhante tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
答曰:在此,有人可能是男性或女性,不供养沙门、婆罗门,不与其布施食饮、车辆、花环、香、涂油、床席或寝具等,使彼等受有求无得之苦,如是诸恶行,世尊即于此处,依因缘区别并揭示众生因享有巨大财富而生之因果业。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
问曰:请问尊者,在那里世尊如何区分并揭示众生因身分高低贵贱而产生的因果业?
Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā thaddho hoti atimāni abhivādetabbaṃ na abhivādeti, paccuṭṭhātabbaṃ na paccuṭṭheti, āsanārahassa na āsanaṃ deti, maggārahassa na maggaṃ deti, sakkātabbaṃ na sakkaroti, garukātabbaṃ na garukaroti, mānetabbaṃ māneti, pūjetabbaṃ na pūjetīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
答曰:在此,有人可能是男性或女性,行为粗莽暴躁,不敬应当敬重者,不恭敬应当恭敬者,不予座位给应当让座者,不为同行赋路,不保护应当保护者,不对尊者行尊敬、不予礼拜,诸如此类恶行,世尊即于此处,依因缘区别并揭示众生因身分高低贵贱而生之因果业。
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
问曰——世尊在此,对于众生中智慧与愚昧并存的行为,如何加以划分并阐明?
Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti ‘‘kiṃ bhante kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ. Kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ. Kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ. Kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya hoti, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.
答曰——此处有一少年,或女子,或男子,或沙门,或婆罗门,走近世尊,却未曾详细询问法义问道:‘尊者,何为善行,何为恶行?何为应责,何为不责?何为应行,何为不应行?我所作所为中,何者长远为害苦?何者则长远为利乐?’以此等问,世尊即在此为众生划分并阐明了智慧与愚昧并存行为的诸相与差别。
Indriyabhāvanāsu于诸根修习中
Pucchā – indriyabhāvanāsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
问曰——世尊,关于根门修习经说,是从何处开始?又在何事中所论?
Vissajjanā – gajaṅgalāyaṃ bhante uttaraṃ nāma māṇavaṃ pārāsiviyantevāsiṃ ārabbha bhāsitaṃ, uttaro bhante māṇavo pārāsiviyantevāsī bhagavatā puṭṭho bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idha bho gotama cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇāti. Evaṃ kho bho gotama deseti pārāsiviyo brāhmaṇo sāvakānaṃ indriyabhāvana’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.
答曰——世尊在北方称为象林之地,于彼处开始宣说。有一名为北方的少年,居于婆罗门之地,曾问世尊说:‘佛陀,若有人眼不能见色,耳不能闻声,这样的婆罗门弟子,如是说明根门修习法乎?’于是世尊便在该事上宣说此经。