三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外语法之标(词链)9. Napuṃsakaliṅganāmikapadamālā

9. Napuṃsakaliṅganāmikapadamālā · 9. Napuṃsakaliṅganāmikapadamālā

59 段 · CSCD 巴利原典
9. Napuṃsakaliṅganāmikapadamālā9. 中性名词词汇串
Atha pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā niggahītantanapuṃsakaliṅgānaṃ ‘‘bhūtaṃ’’iccādikassa pakatirūpassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma –
接着,对前师所述诸种用语加以整理,即以专为指称已断烦恼之男子的名词“存在者”等词为例,逐一陈说。
Cittaṃ, cittāni. Cittaṃ, cittāni. Cittena, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Cittā, cittasmā, cittamhā, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Citte, cittasmiṃ, cittamhi, cittesu. Bho citta, bho cittā, bhavanto cittāni. Yamakamahātheramataṃ.
『心』与『诸心』。『心』与『诸心』。用『心』的工具格、与格、奪格。『心』的属格、『诸心』。『心们』的主格、属格、与格、奪格。『心』的与格、属格、处格、复数主格。呼唤语『哎,心啊』『哎,诸心啊』『你们诸心』。以上是与大长老们有关的配对用法。
Ettha kiñcāpi ‘‘cittā’’ti paccattabahuvacanaṃ ‘‘citte’’ti upayogabahuvacanañca anāgataṃ, tathāpi tattha tattha aññesampi tādisānaṃ niggahītantanapuṃsakarūpānaṃ dassanato vibhaṅgapāḷiyañca ‘‘cha cittā abyākatā’’tiādidassanato gahetabbameva , tasmā ‘‘cittaṃ, cittāni, cittā. Cittaṃ, cittāni, citte’’ti kamo veditabbo. Niggahītantānañhi napuṃsakaliṅgānaṃ katthaci okārantapulliṅgānaṃ viya paccattopayogabahuvacanāni bhavanti. Tāni ca pulliṅgena vā saliṅgena vā aliṅgena vā saddhiṃ samānādhikaraṇāni hutvā kevalāni vā pāvacane sañcaranti. Atra ‘‘cattāro satipaṭṭhānā. Cattāro sammappadhānā. Sabbe mālā upentimaṃ. Yassa ete dhanā atthi. Cattāro mahābhūtā. Tīṇindriyā. Dve indriyā. Dasindriyā. Dve mahābhūte nissāya dve mahābhūtā, pañca viññāṇā, caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamatthake, rūpā saddā rasā gandhā. Rūpe ca sadde ca atho rase ca. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’nti evamādayo anekasatā pāḷippadesā daṭṭhabbā.
这里,少许“诸心”作为单数复数不定用法,“诸心”的宾格“诸心”,以及未来用法,皆呈现在文中,但必须以各处出现在经藏中的此类以专指已断烦恼男子的形态为主,且以释义译出的“诸心未说”之类经文为依归,因此需掌握“心,诸心,心……诸心”的用法。受专指已断烦恼男子形态影响,有时也出现如阳性词尾结尾的单数复数用法。它们与阳性、中性或无性的词汇共同构成同一指揮信息系,并作为整体相通出现,有时亦会独立在教义或用语中流通。此中如“四色念处”“四正精进”“诸烦恼皆除”“拥有此等财产”“四大”“三根”“二根”“十根”“依二大于二大”“五识”“四肢作为支撑”等,再如“色、声、味、香”“因眼而生的色及眼识”等多达数百处巴利语例证,均应略见端倪。
Ettha pana ‘‘satipaṭṭhānā’’tiādīni padāni liṅgavipallāsavasena vuttānīti na gahetabbāni satipaṭṭhānasaddādīnaṃ paṭhamekavacanaṭṭhāne okārantapulliṅgabhāvena ṭhitabhāvassa adassanato. ‘‘Cattāro’’tiādīniyeva pana padāni liṅgavipallāsavasena vuttānīti gahetabbāni niyogā niggahītantehi napuṃsakaliṅgehi satipaṭṭhānasaddādīhi saddhiṃ tesaṃ samānādhikaraṇabhāvassa dassanatoti.
但此中‘念处’等词是以性别颠倒形式(liṅgavipallāsa)使用,不应采纳为正常,因在“念处”等词于文首单数出现时,其词尾阳性且作为主格所处位置未得呈示。反之,“四念处”等复数词系亦以性别颠倒形式简称,乃由教义末段专指已断烦恼的阳性结尾词,与“念处”等词汇构成同一指示载体而表现出语法同在意义,故应采用。
Kecettha vadeyyuṃ – nanu ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādippayogadassanato satipaṭṭhānasaddādīnaṃ okārantapulliṅgabhāvo labbhati. Evaṃ sante kasmā tumhehi ‘‘satipaṭṭhānasaddādīnaṃ paṭhamekavacanaṭṭhāne okārantapulliṅgabhāvena ṭhitabhāvassa adassanato’’ti vuttaṃ, kasmā ca ekantato satipaṭṭhānasaddādīnaṃ niggahītantanapuṃsakaliṅgatā anumatā, nanu ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādidassanato ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’tiādīsupi ‘‘satipaṭṭhānasaddādayo liṅgavipallāsavasena vuttā’’ti vattabbāti? Na vattabbā, kasmāti ce? ‘‘Satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīsupi satipaṭṭhānacittasaddādīnaṃ liṅgavipallāsavasena anicchitabbato. Tattha hi pulliṅgena dhammasaddena yojetuṃ dhammissaro bhagavā dhammāpekkhaṃ katvā ‘‘satipaṭṭhāno, citto, cittā’’ti ca abhāsi. Kevalā hi satipaṭṭhāna cittasaddādayo okārantapulliṅgabhāvena katthacipi yojitā na santi, niggahītantanapuṃsakabhāvena pana yojitā santi.
有些情况可说——“念处法、心法、诸心法”等用法显现出‘念处’系列词为以阳性结尾的词体。既然如此,为何说汝等见“念处系列词于文首作为单数阳性结尾未呈现”呢?且为什么明允许念处专指已断烦恼形态中的阳性结尾形态,却说‘念处等词性别颠倒用’不应被接受,且曾言‘念处是法、心是法、诸心是法’等用法带有阴性不应出现?这显然不合。此问题缘于:只有以“法”字做后缀时,佛陀依“法”为中心去指称,故语尾出现阳性结尾(教义之中念处系是以此表现)。但仅凭“念处”“心”等词头,单独用阳性结尾词型用于其他场合则罕见,常常附加于已断烦恼男子形态,才有阳性结尾词尾的教义使用。
Tathā hi ‘‘citto gahapatī’’ti etthāpi pulliṅgagahapatisaddaṃ apekkhitvā viññāṇe pavattaṃ cittanāmaṃ paṇṇattivasena puggale āropetvā puggalavācakaṃ katvā ‘‘citto’’ti vuttaṃ. Yadi pana viññāṇasaṅkhātaṃ cittamadhippetaṃ siyā, ‘‘citta’’micceva vucceyya. Tasmā ‘‘citto gahapati, cittā itthī’’tiādīsu liṅgavipallāso na icchitabbo sāpekkhattā cittasaddādīnaṃ. Yathā ca ettha, evaṃ ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīsupi liṅgavipallāso na icchitabbo. ‘‘Cattāro satipaṭṭhānā’’tiādīsu pana satipaṭṭhānasaddādīnaṃ apekkhitabbāni padāni na santi, yehi te pulliṅgāni siyuṃ, tasmā ‘‘cattāro’’tiādīniyeva padāni parivattetvā ‘‘cattāri, sabbāni, etānī’’ti napuṃsakaliṅgavasena gahetvā ‘‘satipaṭṭhānā , sammappadhānā’’tiādīhi padehi yojetabbāni. Īdisesu ṭhānesu keci aṭṭhakathācariyā nikāralopaṃ icchanti ‘‘yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje, nimittāni padissantī’’ti ettha viya. Adassanañhi lopo, tasmā ‘‘cattāri satipaṭṭhānāni, cattāri sammappadhānāni, sabbāni mālānī’tiādikā yojanā kātabbā.
同样地,如“心住持”时,文中也期待出现阳性词“住持”,并以心为意识而赋予人物属性,并称“心住持”。若是意识体专指“心”类别,则称“心”不当。故“心住持”“诸心女人”等场合的性别颠倒现象不可轻忽,应根据语境审慎处理。因而“念处是法、心是法、诸心是法”等用法中不应有性别颠倒,因而文中“忆处”等语基于“念处”词系之上,若附以阳性词尾,文义也可通顺。此中若有“念处”等词单独出现而非附着于阳性名词,应转为无性复数被涵摄。综上,“四念处”等复数词应采无性复数形式,宜用“念处”“正精进”等词配合而成。“部分地点略作删节”,似乎欲呈现“昔日菩提道场上,铺设座席,呈现殊胜相状”等意寓。因缺失,不宜直译,应作泛指。故“四色念处、四正精进、诸烦恼皆除”等组合语可作整体参考。
Keci pana ‘‘sabbe mālā upenti ma’’nti ettha mālāsaddaṃ itthiliṅganti maññitvā pulliṅgabhūtaṃ sabbesaddaṃ itthiliṅgavasena parivattetvā ‘‘sabbā mālā’’ti atthaṃ kathenti. Taṃ kiñcāpi yuttataraṃ viya dissati, tathāpi na gahetabbaṃ. Na hi so bhagavā liṅgaṃ naññāsi, na ca ‘‘sabbā mālā upenti ma’’nti dve padāni itthiliṅgāni katvā vattuṃ na sakkhi. Yo evaṃ visadisaliṅgāni padāni uccāresi. Jānantoyeva pana bhagavā vattuṃ sakkontoyeva ca ‘‘sabbe mālā upenti ma’’nti visadisaliṅgāni padāni uccāresi, tasmā pulliṅgabhūtaṃ sabbesaddaṃ ‘‘sabbānī’’ti napuṃsakaliṅgavasena parivattetvā vibhaṅgapāḷiyaṃ ‘‘tīṇindriyā’’ti padaṃ viya luttanikārena napuṃsakaliṅgena mālāsaddena yojetvā ‘‘sabbāni mālānī’’ti attho gahetabbo katthaci ‘‘yassa ete dhanā atthī’’ti ettha viya. Ettha hi yassa etāni dhanānīti attho. Idampettha sallakkhitabbaṃ. Mālāsaddo dviliṅgo itthinapuṃsakavasena. Tiṭṭhatu tassitthiliṅgattaṃ suviññeyyattā, napuṃsakatte pana tīṇi mālāni. ‘‘Mālehi ca gandhehi ca bhagavato sarīraṃ pūjentī’’tiādayo napuṃsakappayogānipi bahū sandissantīti.
彼有些人说「一切簪子皆上升」,在这里把簪子之声看作女性标志,遂将全部词汇由原本的男性标志转为女性标志,解释为「一切簪子」。然而这种转换虽然稍显合宜,却不可执取。因为世尊并未视词的标志为实有标志,也未曾在「一切簪子皆上升」这句话中,将两个字作女性标志而宣说。反之,唯有将那些清晰的标志字高声宣说,且知道世尊讲说时亦能这样运用,他才高声宣说「一切簪子皆上升」,乃将所有词汇转为「全部——」的男性标志,转用于符合作用辅助字上,组合为「三根」这一词,如同用辅音结合符号配合标志,才得「一切簪子」之义,意指「这些财物皆归此人所有」。这里是指「属于某人的这些财物」,须如此简洁说明。字义说来,簪声为二性双重之词,有其相当于女性或男性标志的一面。此处应当保持女性标志的性质以便明确区分,因而相关用语中有「以簪香与香敬礼世尊的身体」等,皆指出与中性发生作用相关面向之多重用法。
Yadi pana bho mālasaddo itthinapuṃsakavasena dviliṅgo, ‘‘sabbe mālā upenti ma’’nti ettha mālāsaddassa itthiliṅgabhāvaparikappane ko doso atthīti? Attheva itthiliṅgasaddassa pulliṅgabhūtena sabbanāmikapadena saddhiṃ samānādhikaraṇabhāvassābhāvato, napuṃsakaliṅgassa pana pulliṅgabhūtena sabbanāmikapadena saddhiṃ samānādhikaraṇabhāvassa upalabbhanato. Teneva ca ‘‘ete dhanā’’tiādayo payogā pāvacane bahudhā diṭṭhā. Etthāpi pana vadeyyuṃ ‘‘dhanātiādīni vipallāsavasena pulliṅgāniyeva ‘‘ete’’tiādīhi samānādhikaraṇapadehi yojitattā’’ti. Na, napuṃsakāniyevetāni. Yadi hi ‘‘dhanā’’tiādīni pulliṅgāni siyuṃ, katthaci paccattekavacanaṭṭhāne ‘‘eso’’tiādīhi okārantasamānādhikaraṇapadehi yojitā okārantadhanasaddādayo siyuṃ. Tathārūpānaṃ abhāvato pana ‘‘dhanā indriyā viññāṇā’’tiādayo saddā napuṃsakaliṅgāniyeva honti. Ayaṃ nayo paccattabahuvacanaṭṭhāneyeva labbhati. Napuṃsakaliṅgāni hi visadākārāni pulliṅgarūpāni viya hutvā pulliṅgehipi saddhiṃ caranti, napuṃsakā viya purisavesadhārino purisehīti niṭṭhametthāvagantabbaṃ.
若说簪声本是男女皆用之双重词,「一切簪子皆上升」中对此簪声谓之女性标志,是否会引起女性标志含意变化之过失?实则不然。既然女性标志词和男性标志词在名称相同且语法状况相合之际,是可发生与男性标志词一致的同一属格作用,女性标志而非男性标志却获得对应的同一属格作用。对此,「这些财物」等用法亦有多重解释。更有人说「财」等词因过错取男性标志而与「这些」等同属格词连接,这样的说法不成立。若「财」等词为男性标志,则偶尔反词复数处用「此」等指示词,必与男性后缀构成属格同一用法的名词,而这些属格词不应都是男性的。这样,通过属格同一作用,「财富、根、本体」等词音均属于女性标志。此理仅在反词复数处才得以成立。女性标志词像清晰的男性标志词形态一样,虽然表现为男性标志形态,然须理解女性能以男性标志同属格形式行动,因此不可拘泥。
Athāpi te pubbe vuttavacanaṃ puna parivattetvā evaṃ vadeyyuṃ ‘‘citto gahapati, cittā itthī’’tiādīsu cittaṃ etassa atthīti citto, cittaṃ etissā atthīti cittā yathā ‘‘saddho, saddhā’’ti evaṃ assatthīti atthavasena gahetabbato liṅgavipallāso nicchitabbo, ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīni pana evarūpassa atthassa aggahetabbato ‘‘satipaṭṭhānaṃ dhammo, cittaṃ dhammo, cittāni dhammā’’ti vattabbe liṅgavipallāsena ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādi vuttanti liṅgavipallāso icchitabbo’’ti? Tanna, ‘‘citto gahapatī’’tiādīsu pana ‘‘satipaṭṭhāno dhammo’’tiādīsu ca cittasatipaṭṭhānasaddādīnaṃ gahapati dhammādīnaṃ apekkhanavasena niccaṃ pulliṅgabhāvassa icchitattā.
于是他们反复转换前说的话,如「吉多户主,吉多,即她的吉多」等,将此「吉多」视作指向她,接着「信、信心」亦如此解释,亦即从含义角度而论视为相似,故应认定为标志误用,因而必须终止以为「正念处法」、「吉多法」、「吉多法」等字形是此类意义的解释,称为标志误用。若是如此,「吉多户主」一类词与「正念处法」一类词及「吉多念处之词」象征户主诸法互相期待而永远以男性标志形式出现,则应如法受用。此点必须了知。故此,将此视为因期待户主法而出现的男性标志误用。 此亦为片刻迷惑之故,因此于断法正立的信根子弟当作正见。
Tathā hi ekantanapuṃsakaliṅgopi puññasaddo abhisaṅkhārāpekkhanavasena ‘‘puñño abhisaṅkhāro’’ti pulliṅgo jāto, tathā ekantanapuṃsakaliṅgāpi paduma maṅgalasaddādayo aññassatthassāpekkhanavasena ‘‘padumo bhagavā, padumā devī, maṅgalo bhagavā, maṅgalā itthī’’ti ca pumitthiliṅgā jātā. Ekantapulliṅgāpi hatthivisesavācakā kālāvaka gaṅgeyyasaddādayo kulāpekkhanavasena ‘‘kālāvakañca gaṅgeyya’’ntiādinā napuṃsakaliṅgā jātā. Tadapekkhanavasena hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kālāvako ca gaṅgeyyo’’tiādi pulliṅganiddeso dissati. Evaṃ taṃtadatthānamapekkhanavasena taṃtaṃpakatiliṅgaṃ nāsetvā aparaṃ liṅgaṃ patiṭṭhāpetvā niddeso dissati, na ca tāni sabbānipi liṅgāni taddhitavasena aññaliṅgāni jātāni, atha kho gahapatidhammādīnaṃ apekkhanavaseneva aññaliṅgāni jātāni, tasmā ‘‘petāni bhoti puttāni, khādamānā tuvaṃ pure. Siviputtāni cavhaya. Evaṃ dhammāni sutvāna, vippasīdanti paṇḍitā’’tiādīsuyeva liṅgavipallāso icchitabbo anaññāpekkhakattā vuttadhammasaddādīnaṃ, na pana ‘‘citto gahapati, cittā itthī, satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīsu cittasaddādīnaṃ vipallāso icchitabbo gahapati dhammādīnaṃ apekkhakattā tesanti niṭṭhametthāvagantabbaṃ, idañca ekaccānaṃ sammohaṭṭhānaṃ, tasmā saddhammaṭṭhitiyā ayaṃ nīti saddhāsampannehi kulaputtehi sādhukaṃ manasi kātabbā.
同样地,纯粹男性标志的善德词依赖修习而出现,谓「善修习」是男性标志;同理,某些纯粹男性标志词如莲花、吉祥等,依赖于它们特定含义而产生诸如「莲花世尊」、「莲花女神」、「吉祥世尊」、「吉祥女性」等男性或女性标志词的用法。纯男性标志词诸如象征大象的词,依赖族群指涉而产生诸如「黑象也、江河民」等的女性标志词。 由此可见,论书中针对类似情况,有时会忽视母语标志,只设立另一标志词用于解说,而非所有标志都是由此而诞生;但原本期待户主法等出现的地方,才产生了这种男性标志词误用。因此,「死者是父、子、食者为先人,若听闻此法智慧成长」这类标志误用,乃就此期待其他因素说起。故此,对于诸如「吉多户主,吉多即她」、「正念处法」这类词中的吉多标志误用,应理解为期待户主法故出现的男性标志误用,而非真正含女性标志义。此为理应了知,不得混淆,亦不可将此类吉多词视为真正女性标志误用,须谨慎辨别。
Badaratitthavihāravāsī ācariyadhammapālo pana ‘‘aparimāṇā padā aparimāṇā akkharā aparimāṇā byañjanāti pāḷippadese ‘padā akkharā byañjanā’ti liṅgavipallāso katoti daṭṭhabba’’nti āha. Etthāpi mayaṃ ‘‘padā’’ti idaṃ ‘‘indriyā rūpā’’tiādīni viya napuṃsakaliṅgamevāti vadāma okārantavasena paṭhamekavacanantabhāvābhāvato, itaradvayaṃ pana napuṃsakaliṅgantipi pulliṅgantipi gahetabbaṃ niggahītantokārantavasena paṭhamekavacanantabhāvassūpalabbhanato. Tathā hi ‘‘puttāni latāni pabbatāni dhammānī’’tiādīnaṃyeva liṅgavipallāsāni icchitabbāni niggahītantavasena paṭhamekavacanantatāya anupaladdhito, tesañcokārantākārantavasena paṭhamekavacanantatādassanato. ‘‘Jarādhammaṃ mā jīrī’’ti idaṃ pana aññapadatthavasena napuṃsakaṃ jātanti daṭṭhabbaṃ.
駝背东部修行者法师法宝罗说:「无限多的字母、音节、辅音,在巴利语中以男女标志误用的方式称为『字母音节辅音』,这是标志误用,说法应当理解。」在此,我们也说「字母」如同「根、色」等均为女性标志,仅以词尾标识第一次单数的存在或非存在。其他两个词虽是女性或男性标志,应以断定词尾是否首次出现为准。 诸如「子、藤、山、法」等的标志误用,应视为符合此理解,目前尚未发现含有标志误用的词尾初现形式。诸如此类依附字尾形式的词尾误用现象很明显。诸如「老弱病残」这类不同词义的词汇,亦是女性标志误用,该点应了知。
Bhūtaṃ, bhūtāni, bhūtā. Bhūtaṃ, bhūtāni, bhūte. Bhūtena, bhūtehi, bhūtebhi. Bhūtassa, bhūtānaṃ. Bhūtā, bhūtasmā, bhūtamhā, bhūtehi, bhūtebhi. Bhūtassa, bhūtānaṃ. Bhūte, bhūtasmiṃ, bhūtamhi, bhūtesu. Bho bhūta, bhavanto bhūtāni, bhavanto bhūtā. Evaṃ cittanayena nāmikapadamālā bhavati.
「已成」、「已成者们」、「已成」、「已成者们」;与「已成」、「已成者们」、「已成者们」;由于「已成者」和「已成者们」的共格之类变化;「已成者」、「已成者们」、「已成者们」;与「已成者」、「已成者们」;在「已成者」、「已成者们」、「已成者们」之中;诸如此类构成了由心认知的名词形态。
Iminā nayena ‘‘mahābhūtaṃ bhavittaṃ bhūnaṃ bhavana’’miccādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ niggahītantapadānaṃ aññesañca ‘‘vatta’’miccādīnaṃ niggahītantapadānaṃ nāmikapadamālā veditabbā.
依照此义,应知“诸大地、已成住及成住处”是错误诸根本,属于由虚妄所染著的断灭之行;又有人以“轮转”为错误之断灭行,此亦应认知为名之词序列中应舍弃之误法。
Vattaṃ rūpaṃ sotaṃ ghānaṃ, dukkhaṃ pupphaṃ jhānaṃ ñāṇaṃ;
轮转者,形色、声闻、臭味、苦受、花木、禅那、智慧;
Dānaṃ sīlaṃ puññaṃ pāpaṃ, vajjaṃ saccaṃ yānaṃ chattaṃ.
布施、持戒、功德、罪恶、权势、真实、乘具、伞盖;
Sakaṭaṃ kanakaṃ tagaraṃ nagaraṃ, taraṇaṃ caraṇaṃ dharaṇaṃ maraṇaṃ;
车轮、黄金、盖屋、城邑,渡渡、行走、支撑、死灭;
Nayanaṃ vadanaṃ karaṇaṃ lavanaṃ, vasanaṃ pavanaṃ bhavanaṃ gaganaṃ.
眼目、面容、手足、盐分、衣着、风息、住所、虚空;
Amataṃ puḷinaṃ mālaṃ, āsanaṃ savanaṃ mukhaṃ;
不死、沙土、花环、坐具、听闻、口舌。
Padumaṃ uppalaṃ vassaṃ, locanaṃ sādhanaṃ sukhaṃ.
莲花是水中的宝石,眼睛为修持之具,能带来安乐。
Tāṇaṃ mūlaṃ dhanaṃ kūlaṃ, maṅgalaṃ naḷinaṃ phalaṃ;
茅草为根,财富之源,莲花为吉祥,结出果实。
Hiraññaṃ ambujaṃ dhaññaṃ, jālaṃ liṅgaṃ padaṃ jalaṃ.
金子是莲花,稻谷是珍宝,细网是标记,脚下有水。
Aṅgaṃ paṇṇaṃ susānaṃ saṃ, āvudhaṃ hadayaṃ vanaṃ;
身体是叶片,感官清净,心为器具如森林。
Sopānaṃ cīvaraṃ pāṇaṃ, alātaṃ indriyaṃ kulaṃ.
踏板是僧袍,手为树杈,鼓声是感官的家族。
Lohaṃ kaṇaṃ balaṃ pīṭhaṃ, aṇḍaṃ ārammaṇaṃ puraṃ;
金属是颗粒,力量与座椅,鸡蛋作为依靠,房屋为住所。
Araññaṃ tīramassattha-miccādīni samuddhare.
在森林边缘,应剔除与正法相违的义项等。
Imāni cittasaddena sabbathāpi sadisāni, imāni pana visadisāni. Seyyathidaṃ –
这些词汇在心意相应之处总是相同的,但彼此又清晰不同。譬如说——
‘‘Cammaṃ vesma’’ntiādīni, ekadhāyeva bhijjare;
如『皮』、『皮囊』等词,在某一场合只用一处;
‘‘Kammaṃ thāmaṃ guṇava’’nti-ādīni tu anekadhā.
而『业』、『所作』等词,则在多处使用。
Kathaṃ?
这是如何?
Camme, cammasmiṃ, cammamhi, cammani, vesme, vesmasmiṃ, vesmamhi, vesmani, ghamme, ghammasmiṃ, ghammamhi, ghammani. Evaṃ aññānipi yojetabbāni.
譬如『皮』在不同语法格中变化:皮、于皮中、为皮、于皮里,皮囊、于皮囊中、为皮囊、于皮囊里,皮革、于皮革中、为皮革、于皮革里。诸如此类,还有别的词也应如此连接使用。
Kammaṃ, kammāni, kammā. Kammaṃ, kammāni, kamme. Kammena, kammunā, kammanā, kammehi, kammebhi. Kammassa, kammuno, kammānaṃ. Kammasmā, kammamhā, kammunā, kammehi, kammebhi. Kammassa, kammuno, kammānaṃ. Kamme, kammasmiṃ, kammamhi, kammani, kammesu. Bho kamma, bhavanto kammāni, bhavanto kammā.
“甘马”、“甘马尼”、“甘马”。“甘马”、“甘马尼”、“甘美”。“甘美那”、“甘穆那”、“甘马那”、“甘美希”、“甘美比”。“甘马萨”、“甘穆诺”、“甘马那”。“甘马斯玛”、“甘马姆哈”、“甘穆那”、“甘美希”、“甘美比”。“甘马萨”、“甘穆诺”、“甘马那”。“甘美”、“甘马斯密”、“甘马牟”、“甘马尼”、“甘美苏”。“婆甘甘马”,“婆欢陀甘马尼”,“婆欢陀甘马”。
Thāmasaddassa pana tatiyekavacanaṭṭhānādīsu ‘‘thāmena, thāmunā, thāmassa, thāmuno’’ti ca, ‘‘thāmā, thāmasmā, thāmamhā, thāmunā’’ti ca yojetabbaṃ.
对‘塔曼’字的第三人称单数格及其他格位变化,应加以连接,为‘塔曼那’、‘塔穆那’、‘塔曼萨’、‘塔穆诺’,以及‘塔玛’、‘塔曼斯玛’、‘塔玛姆哈’、‘塔穆那’等形式。
Vantu mantu imantupaccayavataṃ pana niggahītantasaddānaṃ ‘‘guṇavaṃ cittaṃ, rucimaṃ pupphaṃ, pāpimaṃ kulaṃ’’ iccādipayogavasena –
‘婆欢陀’,‘曼陀’,‘伊曼徒帕差亚’,指的是前后因缘条件关系;在这里指依止在词根表意上的限定词,如‘优那欢迎’意为‘具德心’,‘如其玛欢迎’意为‘美丽的花’,‘帕皮曼欢迎’意为‘恶劣的家族’等表达方式。
Guṇavaṃ , guṇavantāni, guṇavantā, guṇavanti. Guṇavantaṃ, guṇavantāni, guṇavante guṇavanti. Guṇavatā, guṇavantena, guṇavantehi, guṇavantebhi. Guṇavato, guṇavantassa, guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Guṇavatā, guṇavantā, guṇavantasmā, guṇavantamhā, guṇavantehi, guṇavantebhi. Guṇavato, guṇavantassa, guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Guṇavati, guṇavante, guṇavantasmiṃ, guṇavantamhi, guṇavantesu. Bho guṇava, bhavanto guṇavantāni, guṇavanti.
“优那欢迎”、“优那欢迎塔尼”、“优那欢迎塔”、“优纳万提”。“优那欢迎塔姆”、“优那欢迎塔尼”、“优那欢迎特”、“优那欢迎提”。“优那瓦塔”、“优那欢迎塔萨”、“优那瓦塔姆”、“优那欢迎塔纳姆”。“优那瓦塔”、“优那欢迎塔”、“优那欢迎塔斯玛”、“优那欢迎塔姆哈”、“优那欢迎特希”、“优那欢迎特比”。“优那瓦托”、“优那欢迎塔萨”、“优那瓦塔姆”、“优那欢迎塔纳姆”。“优那维提”、“优那欢迎特”、“优那欢迎塔斯密”、“优那欢迎塔姆希”、“优那欢迎特苏”。“婆欢优那”、“婆欢托优那欢迎塔尼”、“婆欢托优那欢迎提”。
Evaṃ ‘‘rucimaṃ, rucimantāni, rucima’’ntiiccādinā, ‘‘pāpimaṃ, pāpimantāni, pāpima’’nti iccādinā ca yojetabbaṃ. Apicettha ‘‘guṇavaṃ balavaṃ yasavaṃ satimaṃ gatimaṃ’’iccādinā payogā vitthāretabbā.
依此,“如其玛”、“如其曼欢迎塔尼”、“如其玛”等表达方式,“帕皮曼欢迎塔尼”、“帕皮玛”等表达方式也应如此结合;特别是对“优那欢迎”、“拔拉欢迎”、“耶萨欢迎”、“萨地玛欢迎”、“嘎提玛欢迎”等类似表达需进一步详细阐述其用法和区别。
Karontasaddassa ‘‘karontaṃ cittaṃ, karontaṃ kula’’nti payogavasena –
以“卡隆塔”字为例,如“作意心”、“作意族”等结合用法演示。
Karontaṃ, karontāni, karontā, karonti. Karontaṃ, karontāni, karonte, karonti. Karotā, karontena, karontehi, karontebhi. Karoto, karato, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karotā, karontā, karontasmā, karontamhā, karontehi, karontebhi. Karoto, karato, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karoti, karonte, karontasmiṃ, karontamhi, karontesu. Bho karonta, bhavanto, karontāni, karontā, karontīti yojetabbaṃ.
『正在做』(现在分词变格): (中性·主格单数)正在做的(事);(中性·主格复数)正在做的诸(事);(阴性·主格复数)正在做的诸(者);(阳性·主格复数)正在做的诸(人)。 (中性·业格单数)正在做的(事);(中性·业格复数)正在做的诸(事);(阳性·业格复数)正在做的诸(人);(阳性·业格复数)正在做的诸(人)。 (阳性·具格单数)由正在做者;(阳性·具格单数)由正在做者;(阳性·具格复数)由正在做的诸人;(阳性·具格复数)由正在做的诸人。 (阳性·属格单数)正在做者之;(阳性·属格单数·异形)正在做者之;(阳性·属格单数)正在做者的;(阳性·属格复数)正在做的诸人之;(阳性·属格复数·异形)正在做的诸人之。 (阳性·从格单数)从正在做者;(阳性·从格单数)从正在做者;(阳性·从格单数)从正在做者;(阳性·从格单数·异形)从正在做者;(阳性·从格复数)从正在做的诸人;(阳性·从格复数)从正在做的诸人。 (阳性·属格单数)正在做者之;(阳性·属格单数·异形)正在做者之;(阳性·属格单数)正在做者的;(阳性·属格复数)正在做的诸人之;(阳性·属格复数·异形)正在做的诸人之。 (阳性·位格单数)在正在做者;(阳性·位格复数)在正在做的诸人;(阳性·位格单数)在正在做者;(阳性·位格单数·异形)在正在做者;(阳性·位格复数)在正在做的诸人当中。 (呼格单数)你,正在做者!(呼格复数)诸位,正在做者!(中性·呼格复数)正在做的诸(事)!(阴性·呼格复数)正在做的诸(者)!(阳性·呼格复数)正在做的诸人!——应当如此连结运用。
Gacchantasaddassa tu ‘‘gacchantaṃ cittaṃ, gacchantaṃ kula’’nti payogavasena –
至于『正在行走』(现在分词)一词,依据『正在行走的心』、『正在行走的家族』等实际用例——
Gacchantaṃ, gacchantāni, gacchantā. Gacchantaṃ, gacchantāni, gacchante. Gacchatā, gacchantena, gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchatā, gacchantā, gacchantasmā, gacchantamhā, gacchantehi , gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchati, gacchante, gacchantasmiṃ, gacchantamhi, gacchantesu. Bho gacchaṃ, bho gacchantā, bhavanto gacchantāni, gacchantāti yojetabbaṃ.
(中性·主格单数)正在行走的(事);(中性·主格复数)正在行走的诸(事);(阴性·主格复数)正在行走的诸(者)。 (中性·业格单数)正在行走的(事);(中性·业格复数)正在行走的诸(事);(阳性·业格复数)正在行走的诸(人)。 (阳性·具格单数)由正在行走者;(阳性·具格单数·异形)由正在行走者;(阳性·具格复数)由正在行走的诸人;(阳性·具格复数)由正在行走的诸人。 (阳性·属格单数)正在行走者之;(阳性·属格单数)正在行走者的;(阳性·属格复数)正在行走的诸人之;(阳性·属格复数·异形)正在行走的诸人之。 (阳性·从格单数)从正在行走者;(阳性·从格单数)从正在行走者;(阳性·从格单数)从正在行走者;(阳性·从格单数·异形)从正在行走者;(阳性·从格复数)从正在行走的诸人;(阳性·从格复数)从正在行走的诸人。 (阳性·属格单数)正在行走者之;(阳性·属格单数)正在行走者的;(阳性·属格复数)正在行走的诸人之;(阳性·属格复数·异形)正在行走的诸人之。 (阳性·位格单数)在正在行走者;(阳性·位格复数)在正在行走的诸人;(阳性·位格单数)在正在行走者;(阳性·位格单数·异形)在正在行走者;(阳性·位格复数)在正在行走的诸人当中。 (呼格单数)你,正在行走者!(呼格单数)你,正在行走者!(呼格复数)诸位,正在行走者!(中性·呼格复数)正在行走的诸(事)!(阳性·呼格复数)正在行走的诸人!——应当如此连结运用。
Evaṃ ‘‘carantaṃ dadantaṃ tiṭṭhantaṃ cintayanta’’ntiādīsupi nāmikapadamālā yojetabbā.
同理,于『正在行者』、『正在给予者』、『正在站立者』、『正在思惟者』等诸词中,亦应连结运用名词词尾变化的排列。
Mahantasaddassa pana koci bhedo, tathā hi ‘‘bārāṇasirajjaṃ nāma mahā’’ti evaṃ ‘‘mahā’’iti napuṃsakapayogadassanato ‘‘mahantaṃ, mahā, mahantāni, mahantā. Mahantaṃ, mahantāni, mahante. Mahatā’’ti kamo veditabbo. Sabbānetāni cittasaddena visadisāni.
然而,『大』(形容词)一词有某种差异。具体而言,因为有「名为巴拉纳西之王国,乃大也」这样以『大』用于中性的用例可见,故应知其变格次第为:(中性·主格单数)大的(事);(中性·主格单数·异形)大;(中性·主格复数)大的诸(事);(阴性·主格复数)大的诸(者)。(中性·业格单数)大的(事);(中性·业格复数)大的诸(事);(阳性·业格复数)大的诸(人)。(具格单数)由大者——以此类推,应当了知其次第。凡此诸形,皆与『心』一词(的变格)有所不同。
Savinicchayoyaṃ niggahītantanapuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.
此节为汇集中性词尾分隔用法之讲解,内容在说明否定词尾及男性标识之变化,以揭示完整名词词缀词尾体系,举例说明男性特色词尾之明确与细分。
Avaṇṇukārantatāpakatikaṃ niggahītantaṃ · 以 a 元音、u 元音结尾的本性词,以随韵结尾
Napuṃsakaliṅgaṃ niṭṭhitaṃ. · 中性已完成。
Idāni tassīlatthassa katarassassa atthavibhāvi iccetassa saddassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –
现在对于此戒律意涵中某些方面、某些词义的释义,为便于理解,将按照攸昔学说,依序说明名词词尾变化表。
Aṭṭhi, aṭṭhī, aṭṭhīni. Aṭṭhiṃ, aṭṭhī, aṭṭhīni. Aṭṭhinā, aṭṭhīhi, aṭṭhībhi. Aṭṭhissa, aṭṭhino, aṭṭhīnaṃ. Aṭṭhinā, aṭṭhīhi, aṭṭhībhi. Aṭṭhissa, aṭṭhino, aṭṭhīnaṃ. Aṭṭhismiṃ, aṭṭhimhi, aṭṭhīsu. Bho aṭṭhi, bhavanto aṭṭhī, bhavanto aṭṭhīni. Yamakamahātheramataṃ.
骨,骨头,骨头(复数)。骨头(宾格)、骨头,骨头(复数)。由骨头,借助骨头,用骨头(复数)。属于骨头,属于骨头的,属于骨头的(复数)。由骨头,借助骨头,用骨头(复数)。属于骨头,属于骨头的,属于骨头的(复数)。在骨头中,在骨头处,在骨头们中。啊,骨头啊,你们是骨头,你们是骨头们。依大长老规定的对偶词尾变化。
Kiñcāpettha nissakkavacanaṭṭhāne ‘‘aṭṭhismā, aṭṭhimhā’’ti padāni anāgatāni, tathāpi tattha tattha taṃsadisappayogadassanā gahetabbāni. Yathā pana aṭṭhisaddassa, evaṃ ‘‘satthi dadhi vāri akkhi acchi’’iccādīnampi rūpāni bhavanti.
此外,这里作为依附词格的“由骨头处”、“借助骨头处”等词是未来时的变化,但仍应在相应语境中按用途理解。正如对于“骨”字,还有“杖”“乳”“水”“眼”“肉”等词也有各种语形变化。
Atthavibhāvi , atthavibhāvī, atthavibhāvīni. Atthavibhāviṃ, atthavibhāvī, atthavibhāvīni. Atthavibhāvinā, atthavibhāvīhi, atthavibhāvībhi. Atthavibhāvissa, atthavibhāvino, atthavibhāvīnaṃ. Atthavibhāvinā, atthavibhāvismā atthavibhāvimhā, atthavibhāvīhi, atthavibhāvībhi. Atthavibhāvissa, atthavibhāvino, atthavibhāvīnaṃ. Atthavibhāvismiṃ, atthavibhāvimhi, atthavibhāvīsu. Bho atthavibhāvi, bhavanto atthavibhāvī, bhavanto atthavibhāvīni.
意涵的解释者,意涵的阐发者,意涵的阐发者们。意涵的解释(宾格),意涵的阐发者,意涵的阐发者们。由意涵的解释者,用意涵的解释者,借助意涵的阐发者们。属于意涵的解释者,属于意涵的阐发者,属于意涵的阐发者们。由意涵的解释者,由意涵的解释者处,由意涵的解释者那里,用意涵的解释者,借助意涵的阐发者们。属于意涵的解释者,属于意涵的阐发者,属于意涵的阐发者们。在意涵的解释者中,在意涵阐发者处,在意涵阐发者们。啊,意涵的阐发者啊,你们是意涵的阐发者,你们是意涵阐发者们。
Evaṃ ‘‘dhammavibhāvi, cittānuparivatti, sukhakāri’’iccādīnipi. Tattha aṭṭhi satthiādīni padhānaliṅgāni anaññāpekkhakattā, atthavibhāvi dhammavibhāviādīni appadhānaliṅgāni aññāpekkhakattā.
如此也适用于“法的阐发者”、“心的流转者”、“幸福的作成者”等词。其间,“骨”“杖”等为根本标志,不依赖其他;而“意涵的阐发者”“法的阐发者”等则作为非根本标志,需依赖其他。
Savinicchayoyaṃ ikārantanapuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.
此为标示第一个男性性词尾变化的命名词尾系列之分类现象。
Ivaṇṇantatāpakatikaṃ ikārantanapuṃsakaliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.
像炽热的烈火焰似的已消灭的男性特征已断灭。
Idāni katarassassa gotrabhu iccetassa saddassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –
现在,我们将阐述以往约定俗成的、用于称呼族姓等名称的词汇体系。
Āyu, āyū, āyūni. Āyuṃ, āyū, āyūni. Āyunā, āyūhi, āyūbhi. Āyussa, āyuno, āyūnaṃ. Āyunā, āyūhi, āyūbhi. Āyussa, āyuno, āyūnaṃ. Āyusmiṃ, āyumhi, āyūsu. Bho āyu, bhavanto āyū, bhavanto āyūni. Yamakamahātheramataṃ.
寿命,众寿,种种寿命。寿命,众寿,种种寿命。以寿命,用寿命,靠寿命。寿的,寿的所属,寿的种类。以寿命,用寿命,靠寿命。寿的,寿的所属,寿的种类。处于寿命中,属于寿命,存在于寿命里。愿寿命,诸位寿者们,诸位寿者们。此为长老的双重表述法。
Kiñcāpettha nissakkavacanaṭṭhāne ‘‘āyusmā, āyumhā’’ti padāni anāgatāni, tathāpi tattha tattha taṃsadisappayogadassanato gahetabbāni. Ettha ca āyusaddo puṃnapuṃsakaliṅgo daṭṭhabbo. Tathā hi pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsu ca tassa dviliṅgatā dissati. ‘‘Punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisa. Āyu cassā parikkhīṇo ahosī’’tiādīsu hi āyusaddo pulliṅgo, tabbasena ‘‘āyu, āyū, āyavo’’tiādinā bhikkhunayena yathāsambhavaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. ‘‘Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca. Kittakaṃ panassa āyū’’tiādīsu pana napuṃsakaliṅgo, tabbasena ‘‘āyu, āyū, āyūnī’’ti yojitā.
这里,句中所含的代词“āyusmā”(寿命君)、“āyumhā”等虽为未来形态,但因其在特定语境中的相似应用而须加以采用。寿命一词常表现出的属格阴阳二性皆应可见。正如巴利文注疏中展示双重性:“‘我的寿命已得,此应知之,魔者。寿命已尽绝矣。’中寿字为阳性。为此应依照习俗赋予‘āyu, āyū, āyavo’等阳性命名词列。又如‘最高寿和色彩。其名为寿命’等则为阴性,但也须遵循带‘āyu, āyū, āyūnī’之命名词体系。”
Gotrabhu, gotrabhū, gotrabhūni. Gotrabhuṃ, gotrabhū, gotrabhūni. Gotrabhunā, gotrabhūhi, gotrabhūbhi. Gotrabhussa, gotrabhuno, gotrabhūnaṃ. Gotrabhunā, gotrabhusmā, gotrabhumhā, gotrabhūhi, gotrabhūbhi. Gotrabhussa, gotrabhuno, gotrabhūnaṃ. Gotrabhusmiṃ, gotrabhumhi, gotrabhūsu. Bho gotrabhu, bhavanto gotrabhū, bhavanto gotrabhūni. Bho gotrabhū, bho gotrabhūni, evaṃ bahuvacanaṃ vā. Ayamamhākaṃ mataṃ, evaṃ ‘‘cittasahabhu’’iccādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ ukārantasaddānaṃ aññesampi taṃsadisānaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. Puggalavācako pana ūkāranto gotrabhūsaddo pulliṅgapariyāpannattā sabbaññūnaye paviṭṭho. Tatraññe saddā nāma ‘‘cakkhu vasu dhanu dāru tipu madhu siṅgu hiṅgu cittagu’’iccādayo.
族姓,族姓承者,族姓承者们。族姓,族姓承者,族姓承者们。以族姓,凭族姓,借族姓。族姓的,族姓的所属,族姓的种类。以族姓,借族姓我,借族姓我者,凭族姓,借族姓。族姓的,族姓的所属,族姓的种类。族姓中,族姓内,族姓们。愿族姓者,诸位族姓承者,诸位族姓承者们。还可使用复数形式。此不是随意之议,而是针对“意念同伴”等具有人格特征之称谓乌音结尾词的固定用法,对其他同类词也应采用类同的命名词系统附加。专指个体的“族姓”一词因元音结尾及阳性属性完备,故全面通用。其他词汇即“眼、光、弓、木、头、蜜、声、气味、意念”等,亦是如此。
Savinicchayoyaṃ ukārantanapuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.
本节是关于以乌音结尾的男性词性名词的词汇体系的具体种类和类别划分。
Uvaṇṇokārantatāpakatikaṃ · 以 u 元音、o 元音结尾的本性词
Ukārantanapuṃsakaliṅgaṃ niṭṭhitaṃ. · 以 u 音结尾的中性已完成。
Evaṃ niggahītanta ikāranta ukārantavasena tividhāni napuṃsakaliṅgāni niravasesato gahitāneva honti. Tesu kesañci niggahītantānaṃ kvaci paccattekavacanassa bahuvacanassa ekārādesavasena bhedo dissati. Seyyathidaṃ? ‘‘Sukhe dukkhe. Ekūnapaññāsa ājīvakasate ekūnapaññāsa paribbājakasate’’iccevamādi. Nanu bho evaṃvidhānaṃ rūpānaṃ pāḷiyaṃ dassanato ‘‘ekārantampi napuṃsakaliṅgaṃ atthī’’ti vattabbanti? Na vattabbaṃ niggahītantogadharūpavisesattā tesaṃ rūpānaṃ. Ādesavasena hi siddhattā visuṃ ekārantaṃ napuṃsakaliṅgaṃ nāma natthi. Tasmā napuṃsakaliṅgānaṃ yathāvuttā tividhatāyeva gahetabbāti.
如此,以‘结止’(niggahīta)作终止,以‘入声’(ikāranta)、‘出声’(ukāranta)及‘出声加顿’(ukārantavāsa)三种方式,男性标志表现出三种类型。其间对于某些以‘结止’结束的词,有时单数、复数及单声母音结尾的区别便显现。如‘在乐与苦中,五十九为业者,五十九为游方者’等。对此体裁的巴利音节解析,是否能说‘即使只有单声母音结尾,也有男性标志存在’?不可如此判断。因为‘结止’与‘加顿’之语音现象不能作为规则而区分形态的特征。依据正理,完全单声母音结尾男性标志并不存在。故应依原理采取男性标志的三种分类。
Napuṃsakānamiccevaṃ, liṅgānaṃ nayasālinī;
男性标志,即如此作为性别规范的基准;
Padamālā vibhattā me, sāsanatthaṃ mahesino.
词组群解,我以此为世尊法义而释。
Yassesā paguṇā sadda-nītiresā subhāvitā;
此中优美之音,皆蕴含善意;
Sāsane kulaputtānaṃ, saraṇaṃ so parāyaṇaṃ.
乃佛法中出家子弟之依止、终极归宿也。
Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ · 如是于九支有义注之三藏中,于诸道路行处,诸智者
Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe · 为善巧之故而作的《语法论》中
Napuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo · 中性词的原形名词词列分类
Navamo paricchedo. · 第九品。