三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外迦旃延语法6. Ākhyātakappa

6. Ākhyātakappa · 6. Ākhyātakappa

425 段 · CSCD 巴利原典
6. Ākhyātakappa第六,动词章。
Paṭhamakaṇḍa第一品。
(Ka)
Ākhyātasāgaramathajjatanītaraṅgaṃ ,
如海中呼啸着的狂澜,
Dhātujjalaṃ vikaraṇāgamakālamīnaṃ;
内含诸元素的浑浊水流,随时间变迁而混杂不清;
Lopānubandhariyamatthavibhāgatīraṃ,
其渐渐消散的连带性质,如同事理的分际岸岸,
Dhīrā taranti kavino puthubuddhināvā.
慧德深沉者和诗人,凭借凡俗智慧皆能超越。
(Kha)
Vicittasaṅkhāraparikkhitaṃ imaṃ,
此处所说者,是被分别行所围绕所标示者,
Ākhyātasaddaṃ vipulaṃ asesato;
是清楚宣说的声音广博而无间断者;
Paṇamya sambuddhamanantagocaraṃ,
请称礼于具足觉悟、无边界限者,
Sugocaraṃ yaṃ vadato suṇātha me.
愿听受其所说的善教诲。
(Ga)
Adhikāre maṅgale ceva, nipphanne cāvadhāraṇe;
于此禅定持守已充足者、福德增长者,
Anantare ca pādāne, athasaddo pavattati.
随后在脚后部位,声音随之发出。
§416
416, 429.Atha pubbāni vibhattīnaṃ cha parassapadāni.
416,429。然后是前面六种变格词尾的他者格形式。
Atha sabbāsaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni pubbakāni cha padāni, tāni tāni parassapadasaññāni honti.
然后对于所有变格形式中,任何前面的词尾,这些词尾皆为他者格的标志。
Taṃ yathā? Ti anti, si tha, mi ma.
如何?『反』者,「反」字诸形态:第三人称单数为「anti」,第二人称单数为「si」,第一人称单数为「mi」;第三人称复数为「anti」,第二人称复数为「tha」,第一人称复数为「ma」。
Parassapadamiccanena kvattho? Kattari parassapadaṃ.
他者格词尾如何定义?由谁构成他者格?
§407
407, 439.Parāṇyattanopadāni.
407,439。指示代词他者格的后缀。
Sabbāsaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni parāni cha padāni. Tāni tāni attanopadasaññāni honti.
所有分裂开的、不同的词尾,那些是他自身附加的词尾。
Taṃ yathā? Te ante, se vhe, e mhe.
怎样理解呢?它们是结尾词尾,中间词尾,起始词尾。
Attanopadamiccanena kvattho? Attanopadāni bhāve ca kammani.
自身附加的词尾有什么意义呢?自身的词尾生起于行为之中。
§408
408, 431.Dve dve paṭhama majjhimuttamapurisā.
408、431条。【人称各分二:】初、中、后补特伽罗各二种。
Tāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ parassapadānaṃ, attanopadānañca dve dve padāni paṭhamamajjhimuttamapurisasaññāni honti.
所有分裂开的他人词尾与自身词尾,都是两两分成初、中、上三人称词尾。
Taṃ yathā? Ti anti iti paṭhamapurisā, si tha iti majjhimapurisā, mi ma iti uttamapurisā. Attanopadānampi te ante iti paṭhamapurisā, se vhe iti majjhimapurisā, e mhe iti uttamapurisā. Evaṃ sabbattha.
何以说呢?初人称是「我」,中人称是「你」,上人称是「他」。自身附加词尾也是初人称「我」、中人称「你」、上人称「他」。如是广泛适用。
Paṭhamamajjhimuttamapurisamiccanena kvattho? Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo, tumhe majjhimo, amhe uttamo.
何谓第一、中、上之人?此谓在名称相接处第一者为第一、中者为中、我等为上。
§409
409, 441.Sabbesamekābhidhāne paro puriso.
409, 441。于所有相同名称中,第一者是他人。
Sabbesaṃ tiṇṇaṃ paṭhamamajjhimuttama purisānaṃ ekābhidhāne paro puriso gahetabbo.
于三者之中,第一、中、上之人,应从单一名称中取其他人者。
So ca paṭhati, tvañca paṭhasi, tumhe paṭhatha. So ca pacati, tvañca pacasi. Tumhe pacatha. Evaṃ sesāsu vibhattīsu paro puriso yojetabbo.
其谓:他诵,我亦诵,你们当诵。他作,我亦作,你们当作。如此于余部分分解中,应归属他人为第一人。
§410
410, 432.Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo.
410、432条。名词连用时,若与动词同格,则用第一补特伽罗(即第三人称)。
Nāmamhi payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamapuriso hoti.
即使名称相接,或不相接,亦于同一处所为第一人。
So gacchati, te gacchanti.
于是他前往,他们也前往。
Appayujjamānepi – gacchati, gacchanti.
即使未相应,他仍前往,他们亦然前往。
Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Tena haññase tvaṃ devadattena.
何谓同一立场?你因天人而灭亡。
§411
411, 436.Tumhe majjhimo.
411, 436.「汝等」为中称(第二人称)。
Tumhe payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe majjhimapuriso hoti.
你们无论是否相应,都处于同一立场,是居中的人。
Tvaṃ yāsi, tumhe yātha.
你去吧,你们去吧。
Appayujjamānepi – yāsi, yātha.
即使在没有使用的情况下,也同样前往。
Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Tayā paccate odano.
『同等使用』是什么意思呢?此言指在那种情况下,熟饭被送出。
§412
412, 437.Amheuttamo.
412, 437.「我等」为上称(第一人称)。
Amhe payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe uttamapuriso hoti.
即使是在使用中或不使用中,也属于同等使用的情况,故为最优越之人。
Ahaṃ yajāmi, mayaṃ yajāma.
我供养,你我供养。
Appayujjamānepi – yajāmi, yajāma.
即使不使用,也是供养,我供养,我们供养。
Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Mayā ijjate buddho.
“同一科目”者,意欲何为?我所尊崇者为佛陀。
§413
413, 427.Kāle.
第四百一十三、四百二十七。时节。
‘‘Kāle’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.
“时节”者,应当了知为该科目义。
§414
414, 428.Vattamānā paccuppanne.
第四百一十四、四百二十八。现行于当下。
Paccuppanne kāle vattamānāvibhatti hoti.
于当下时节,现行与发生相区别显现。
Pāṭaliputtaṃ gacchati, sāvatthiṃ pavisati.
往巴嗒厘子,入沙瓦提。
§415
415, 451.Āṇatyā siṭṭhe’nuttakāle pañcamī.
415、451。在既定的无间断时间中,属第五分法。
Āṇatyatthe ca āsīsatthe ca anuttakāle pañcamī vibhatti hoti.
在存在时与非存在时,均为无间断中的第五分法。
Karotu kusalaṃ, sukhaṃ te hotu.
应当造作善法,愿你安乐。
§416
416, 454.Anumatiparikappatthesu sattamī.
416、454。在应允及设想的情境中,为第七分法。
Anumatyatthe ca parikappatthe ca anuttakāle sattamī vibhatti hoti.
在应允与设想之时,均属于无间断中的第七分法。
Tvaṃ gaccheyyāsi, kimahaṃ kareyyāmi.
你将去往何处?我将作何?
§417
417, 460.Apaccakkhe parokkhātīte.
不可犯戒,即非明显过失外的隐秘罪过。
Apaccakkhe atīte kāle parokkhāvibhatti hoti.
不可犯戒在超出时间的过去阶段,则谓之为隐秘的断别。
Supine kilamāha, evaṃ kila porāṇāhu.
卧眠时身体疲倦,此乃过去疲倦的表现。
§418
418, 456.Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.
自他所有的烦恼,是明显断别中烦恼的体现。
Hiyyopabhuti atīte kāle paccakkhe vā apaccakkhe vā hiyyattanī vibhatti hoti.
自他所有的烦恼,在超出时间的过去或现在阶段,显现为明显或隐秘的断别。
So agamā maggaṃ, te agamū maggaṃ.
此谓正道,他者谓非正道。
§419
419, 469.Samīpe’jjatanī.
第419、469条 在近处的不同时间状态。
Ajjappabhuti atīte kāle paccakkhe vā apaccakkhe vā samīpe ajjatanīvibhatti hoti.
现时存在者在过去时间,或正时间,或非正时间,皆于近处现起分别。
So maggaṃ agamī, te maggaṃ agamuṃ.
那些正修大道者,已得道者亦复如是。
§420
420, 471.Māyoge sabbakāle ca.
第420、471条 在幻觉状态及一切时间。
Hiyyattanīajjatanīiccetā vibhattiyo yadā māyogā, tadā sabbakāle ca honti.
当下界、过去界及未来界的不同分界称为幻觉状态;此时亦存在于一切时间中。
Mā gamā, mā vacā, mā gamī, mā vacī.
不可行者,不可语者,不可去者,不可语者。
Caggahaṇena pañcamīvibhattipi hoti. Mā gacchāhi.
通过合成词形成五种分法。如是『第五分法』者,亦是通过五种分别而生起。宣说「勿去」的训诂,意指在此教法中禁止远离或放弃。
§421
421, 473.Anāgate bhavissantī.
『421,473』指相关经文页码。『未来将有』的训诂,意指某事将在未来发生。
Anāgate kāle bhavissantī vibhatti hoti.
在未来的时刻,将有一定的分法产生。即『未来时刻将有分法』之义。
So gacchissati, karissati. Te gacchissanti, karissanti.
『他将去,将作』,此句指个人行为的未来时态;『他们将去,将作』,则指多人的未来行为均然。
§422
422, 475.Kriyātipanne’tīte kālātipatti.
『422,475』表经卷编号。『在已成就行为中超越过去』,此句意为行为已完成时,不再受限于过去行为之错。
Kriyātipannamatte atīte kāle kālātipatti vibhatti hoti.
『在行为已成就的情况下,对于过去时刻的超越分法将产生』,意指行为完成后对过去时代的超越相关分法开始显现。
So ce taṃ yānaṃ alabhissā, agacchissā. Te ce taṃ yānaṃ alabhissaṃsu, agacchissaṃsu.
若是他们未能获得那乘,则不会前往;若已获得那乘,则会前往。
§423
423, 426.Vattamānā ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe.
423, 426.现在时(Vattamānā)的词尾如下:〔第三人称〕单数 -ti、复数 -anti;〔第二人称〕单数 -si、复数 -tha;〔第一人称〕单数 -mi、复数 -ma;〔中间态第三人称〕单数 -te、复数 -ante;〔中间态第二人称〕单数 -se、复数 -vhe;〔中间态第一人称〕单数 -e、复数 -mhe。
Vattamānā iccesā saññā hoti ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
【现在时】此乃「现在时」之名称,适用于以下十二个词尾:anti、si、tha、mi、ma、te、ante、se、vhe、e、mhe。
Vattamānā iccanena kvattho? Vattamānā paccuppanne.
【现在时】这一名称有何用处?【现在时】用于表达当下正在发生之事。
§424
424, 450.Pañcamī tu antu, hitha, mima, taṃ antaṃ, ssu vho, e āmase.
第424、450条:命令式(第五式)的词尾为:他为词尾 -tu、-antu,-hi、-tha,-mi、-ma;自为词尾 -taṃ、-antaṃ,-ssu、-vho,-e、-āmase。
Pañcamīiccesā saññā hoti tu antu, hi tha, mima, taṃ antaṃ, ssu vho, e āmase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
【命令式】此乃「命令式」之名称,适用于以下十二个词尾:tu、antu、hi、tha、mi、ma、taṃ、antaṃ、ssu、vho、e、āmase。
Pañcamīiccanena kvattho? Āṇatyāsiṭṭhe, nuttakāle pañcamī.
第五“今、那里”何意?在完成过去时,指明时间的“第五”。
§425
425, 453.Sattamī eyya eyyuṃ, eyyā si eyyā tha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe.
第425、453条:祈愿式(第七式)的词尾为:他为词尾 -eyya、-eyyuṃ,-eyyāsi、-eyyātha,-eyyāmi、-eyyāma;自为词尾 -etha、-eraṃ,-etho、-eyyāvho,-eyyaṃ、-eyyāmhe。
Sattamī iccesā saññā hoti eyya eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
「第七时」此名称,适用于 eyya、eyyuṃ,eyyāsi、eyyātha,eyyāmi、eyyāma,etha、eraṃ,etho、eyyāvho,eyyaṃ、eyyāmhe,此十二个词尾(词项)。
Sattamī iccanena kvattho? Anumatiparikappatthesu sattamī.
『第七变化式』此名有何用处?答:第七变化式用于表示允许与意向之义。
§426
426, 459.Parokkhā au ettha, aṃmha, tthare, ttho vho, iṃ mhe.
426, 459。【间接过去时】(不亲见过去时)于此,其词尾为:au(第三人称复数),aṃ、mha(第一人称单、复数),ttha、re(第二、第三人称),ttho、vho(第二人称单、复数),iṃ、mhe(第一人称单、复数)。
Parokkhā iccesā saññā hoti a u, ettha, aṃ mha, ttha re ttho vho, iṃ mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
「离见」(Parokkhā)之名称,适用于以下十二个词尾:a、u,aṃ、mha,ttha、re、ttho、vho,iṃ、mhe(主动态与中间态各时称之词尾合计十二者)。
Parokkhā iccanena kvattho? Apaccakkhe parokkhātīte.
「外在的」为何意?意指「在间灭中不现前」,即「超越外在者」也。
§427
427, 455.Hiyyattanīāū, ottha, aṃmhā, tthatthuṃ, se vhaṃ, iṃ mhase.
四二七、四五五。解释「希亚塔妮雅」之义,有时作「奥塔」、「安玛」、「他特谟」、「塞」、「瓦哈姆」、「因」、「姆哈塞」等。
Hiyyattanī iccesā saññā hoti ā ū, o ttha, aṃ mhā, ttha tthuṃ, se vhaṃ, iṃ mhase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
「希亚塔妮」意指诸种观念,谓「奥」、「他」、「安」、「他特谟」、「塞」、「瓦哈姆」、「因」、「姆哈塞」此等共十二字。
Hiyyattanī iccanena kvattho? Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.
「希亚塔妮」为何义?因「希亚」二字在特定因缘中呈现而成「希亚塔妮」。
§428
428, 468.Ajjatanī ī uṃ, o ttha, iṃ mhā, ā ū, se vhaṃ, aṃ mhe.
428, 468。【今过去时】的词尾变化为:(第三人称单数)ī、(第三人称复数)uṃ;(第二人称单数)o、(第二人称复数)ttha;(第一人称单数)iṃ、(第一人称复数)mhā;(第三人称单数中间态)ā、(第三人称复数中间态)ū;(第二人称单数中间态)se、(第二人称复数中间态)vhaṃ;(第一人称单数中间态)aṃ、(第一人称复数中间态)mhe。
Ajjatanī iccesā saññā hoti ī uṃ, o ttha, iṃmhā, ā ū, sevhaṃ, aṃ mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
「阿吉扎塔妮」意指诸观念,谓「伊」、「奥」、「因」、「姆哈」、「阿」、「乌」、「塞瓦罕」及「阿姆」、「姆黑」共十二字。
Ajjatanī iccanena kvattho? Samīpejjatanī.
「现在所生」者何意?意即「近来所生」也。
§429
429, 472.Bhavissantī ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe.
429, 472。【未来时】的词尾变化为:(第三人称单数)ssati、(第三人称复数)ssanti;(第二人称单数)ssasi、(第二人称复数)ssatha;(第一人称单数)ssāmi、(第一人称复数)ssāma;(第三人称单数中间态)ssate、(第三人称复数中间态)ssante;(第二人称单数中间态)ssase、(第二人称复数中间态)ssavhe;(第一人称单数中间态)ssaṃ、(第一人称复数中间态)ssāmhe。
Bhavissantī iccesā saññā hoti ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
「bhavissantī」依其意为「发生的、现存的」,谓是所执持的名称或观念(saññā);此词对应于十二种形式,即上述十二种变格。
Bhavissantī iccanena kvattho? Anāgate bhavissantī.
『未来时』者,有何用处?【未来时】用于表达尚未发生之事。
§430
430, 373.Kālātipattissā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha sissu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase.
430, 373。【过去假设时】的词尾变化为:(第三人称单数)ssā、(第三人称复数)ssaṃsu;(第二人称单数)sse、(第二人称复数)ssatha;(第一人称单数)ssaṃ、(第一人称复数)ssāmhā;(第三人称单数中间态)ssatha、(第三人称复数中间态)sissu;(第二人称单数中间态)ssase、(第二人称复数中间态)ssavhe;(第一人称单数中间态)ssiṃ、(第一人称复数中间态)ssāmhase。
Kālātipatti iccesā saññā hoti ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha ssisu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.
「过去未成」(Kālātipatti)之名称,适用于以下十二个词尾:ssā、ssaṃsu,sse、ssatha,ssaṃ、ssāmhā,ssatha、ssisu,ssase、ssavhe,ssiṃ、ssāmhase(主动态与中间态各时称之词尾合计十二者)。
Kālātipatti iccanena kvattho? Kriyātipanne’ tīte kālātipatti.
时间的超越为何而起?当行为已完成后,时间的超越随之产生。
§431
431, 458.Hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātukaṃ.
『Hiyyattanī』是指第七、第五现行的刹那,作用于一切界。
Hiyyattanādayo catasso vibhattiyo sabbadhātuka saññā honti.
【昨过去时】等四种词尾变化,皆称为【一切词根时】。
Agamā, gaccheyya, gacchatu, gacchati.
〔动词变化例示〕:『去』(过去式)他去了;『去』(愿望式)愿他去;『去』(命令式)让他去;『去』(现在式)他去。
Sabbadhātuka iccanena kvattho? Ikārāgamo asabbadhātukamhi.
诸界按意为何?初学字母的学习并非诸界之一。
Iti ākhyātakappe paṭhamo kaṇḍo. · 以上为动词章第一品。
Dutiyakaṇḍa第二品。
§432
432, 362.Dhātuliṅgehiparā paccayā.
诸界依赖于法的标记与体相条件而生。
Dhātuliṅgaiccetehi parā paccayā honti.
以此三界界相为他因缘。
Karoti, gacchati. Yo koci karoti, taṃ añño ‘‘karohi karohi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā karontaṃ payojayati = kāreti. Saṅgho pabbatamiva attānamācarati = pabbatāyati. Taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati = samuddāyati, saddo cicciṭamiva attānamācarati = cicciṭāyati, vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭho. Evamaññepi yojetabbā.
作,与行。若有人作,别人便称其曰「作吧,作吧」,或是促使其作,即使之作。僧团譬如山岳端正自处,即为「山居」。舌头如大海广阔自处,即为「海居」。声音如蜂鸣振动,乃为「嗡鸣」;火苗临于火者,为「火相」。依此义理亦应类推。
§433
433, 528.Tija gupa kita māne hi kha cha sā vā.
四三三、五二八。【此句疑为简略文,具体训诂待详证。】
Tija gupa kita mānu iccetehi dhātūhi kha cha sa iccete paccayā honti vā.
以三界三昧根本意,相续因缘为「饥、渴、花、色」等。
Titikkhati, jigucchati, tikicchati, vīmaṃsati.
忍耐,嫌恶,医治,审察。
Vāti kimatthaṃ? Tejati, gopati, māneti.
风,何意?光明,守护,尊敬。
§434
434, 534.Bhuja ghasa hara su pādīhi tumicchatthesu.
臂膊、牛膝草、击打、脚以及扑打的对象。
Bhujaghasa hara su pāiccevamādīhi dhātūhi tumicchatthesu kha cha saiccete paccayā honti vā.
臂膊、牛膝草、击打以及像脚这样有根的东西,其缘起是否存在?
Bhottumicchati=bubhukkhati, ghasitumicchati=jighacchati, haritumicchati=jigīsati, sotumicchati=sussusati, pātumicchati=pivāsati.
欲食者为饥渴,欲啃食者为厌恶,欲夺取者为渴望,欲听者为乐欲,欲饮者为饮食。
Vāti kimatthaṃ? Bhottumicchati.
彼“风”者所指为何?谓欲食也。
Tumicchatthesūti kimatthaṃ? Bhuñjati.
“想要它者”意指何义?即为食用。
§435
435, 536.Āya nāmato kattūpamānādācāre.
名称为刹那的行为及仪式。
Nāmato kattūpamānā ācāratthe āyapaccayo hoti.
名称作为比较对象时,对于行为具有决定作用。
Saṅgho pabbatamiva attānamācarati = pabbatāyati, taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati = samuddāyati, saddo cicciṭamiva attānamācarati = cicciṭāyati. Evamaññepi yojetabbā.
僧团如同山峦般行动,即称为“山行”;如同湖泊般活动,即称为“湖行”;声音如同声响般表现,即称为“声响行”。诸如此类,皆当如此运用。
§436
436, 537.Īyūpamānā ca.
第436、537条规则:以 -īya 结尾的词亦用于表示比喻(upamā,即譬喻用法)。
Nāmato upamānā ācāratthe ca īyapaccayo hoti.
名称与比较对象在行为方面也具有决定作用。
Achattaṃ chattamiva ācarati =chattīyati, aputtaṃ puttamiva ācarati=puttīyati.
例如无伞而行动,如有伞般行事,称为“伞行”;无子而行,如有子般进行,称为“子行”。
Upamānāti kimatthaṃ? Dhammaṃ ācarati.
“比较对象”有何意义?是指行为。
Ācāreti kimatthaṃ? Achattaṃ chattamiva rakkhati. Evamaññepi yojetabbā.
『护持』意何为?如未破坏之伞一般加以保护。此义亦当如此理解。
§437
437, 538.Nāmamhā’tticchatthe.
437, 538。〔规则〕:从名词构成『欲求』义时〔加此语尾〕。
Nāmamhā attano icchatthe īyapaccayo hoti.
此言本人拥有之保护(护持)乃亲近依止之条件。
Attano pattamicchati = pattīyati. Evaṃ vatthīyati, parikkhārīyati, cīvarīyati, dhanīyati, ghaṭīyati.
本人所有之物得以得到等于『获得』。由是亦得“持有”、“装备”、“穿着”、“财富累积”、“收藏”等义。
Atticchattheti kimatthaṃ? Aññassa pattamicchati. Evamaññepi yojetabbā.
『护持』意为何?即指他人所获得者。此义亦当如此理解。
§438
438, 540.Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.
此处指《459 经》第438、第540节。关于“因缘、界域不应导致否认或远离他人之因缘”的因缘缘由解释。
Sabbehi dhātūhi ṇeṇaya ṇāpe ṇāpayaiccete paccayā honti kāritasaññā ca hetvatthe.
诸法之根源,非因即不因,此谓作业念及其因缘所在。
Yo koci karoti, taṃ añño ‘‘karohi karohi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā karontaṃ payojayati = kāreti, kārayati, kārāpeti, kārā payati. Ye keci karonti, te aññe ‘‘karotha karotha’’ iccevaṃ bruvanti = kārenti, kārayanti, kārāpenti, kārāpayanti. Yo koci pacati, taṃ añño ‘‘pacāhi pacāhi’’iccevaṃ bravīti, atha vā pacantaṃ payojayati = pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati. Ye keci pacanti, te aññe ‘‘pacatha pacatha’’ iccevaṃ bruvanti = pācenti, pācayanti, pācāpenti. Pācāpayanti. Evaṃ bhaṇeti, bhaṇayati, bhaṇāpeti, bhaṇāpayati. Bhaṇenti, bhaṇayanti, bhaṇāpenti, bhaṇāpayanti. Tathariva aññepi yojetabbā.
若有人作某事,他人以『你作你作』如此命令说,或扶持正在作事者,使其作之,即使使作、令作、使起作意、促使作业。若多人作事,他人则以『你们作你们作』如此命令言,亦即作、令作、使作、令生作意。若有人烹煮,他人以『你烹你烹』如是说,或扶持烹煮者,令其烹调,即烹煮、使烹、使起烹意、促使烹煮。若多人烹煮,他人则言『你们烹你们烹』,亦即烹煮、使烹、使作、促使作业。如此语言谓说、使说、令说、促使说。多人说亦如是。此亦同样可用于他种作业。
Hetvattheti kimatthaṃ? Karoti, pacati.
所谓因缘之理为何?即谓作业及烹煮之意。
Atthaggahaṇena alapaccayo hoti, jotalati.
以义理之涵摄,谓之初因,能够引发发光现象。
§439
439, 539.Dhāturūpe nāmasmā ṇayo ca.
此云:在根源形态中,名为念,称作因。
Tasmā nāmasmā ṇayapaccayo hoti kāritasañño ca dhāturūpe sati.
故因念即由名称形成缘起,时若有作业念,根源形态即生于此。
Hatthinā atikkamati maggaṃ = atihatthayati, vīṇāya upagāyati gītaṃ = upavīṇayati, daḷhaṃ karoti vīriyaṃ = daḷhayati, visuddhā hoti ratti = visuddhayati.
以手掌超越道路者,谓之「以手征服」;以琴弦唱歌者,谓之「以琴调和」;加强精进者,谓之「加强」;夜间净除者,谓之「净除」。
Caggahaṇena āra ālaiccete paccayā honti. Santaṃ karoti = santārati, upakkamaṃ karoti = upakkamālati.
由反复接触缘起者。使安静者,谓之「使安静」;起步前进者,谓之「使起步」。
§440
440, 445.Bhāvakammesu yo.
出自文中第440及445行。
Sabbehi dhātūhi bhāvakammesu yapaccayo hoti.
所有元素中,对造作或结果业都有缘起依止。
Ṭhīyate, bujjhate, paccate, labbhate, karīyate, yujjate, uccate.
〔动词变化例示〕:被安立、被觉知、被煮熟、被得到、被造作、被系缚、被称说。
Bhāvakammesūti kimatthaṃ? Karoti, pacati, paṭhati.
「造作业」之义为何?即造作、熟成、学习之意。
§441
441, 447.Tassa cavaggayakāravakārattaṃ sadhātvantassa.
在他所具备的根本关系中,常常具有根本关系的本质。
Tassa yapaccayassa cavaggayakāravakārattaṃ hoti dhātūnaṃ antena saha yathāsambhavaṃ.
他的依缘中,根本关系的本质存在于界中,并与之俱在,依照可能的方式。
Vuccate, vuccante, uccate, uccante, paccate, paccante. Majjate, majjante, yujjate, yujjante. Bujjhate, bujjhante, kujjhate, kujjhante, ujjhate, ujjhante. Haññate, haññante. Kayyate, kayyante. Dibbate, dibbante.
〔动词变化例示〕:被称说(单数)、被称说(复数);被称说(单数)、被称说(复数);被煮(单数)、被煮(复数)。被磨(单数)、被磨(复数);被系缚(单数)、被系缚(复数)。被觉知(单数)、被觉知(复数);被嗔恚(单数)、被嗔恚(复数);被扰动(单数)、被扰动(复数)。被打击(单数)、被打击(复数)。被造作(单数)、被造作(复数)。被游戏(单数)、被游戏(复数)。
§442
442, 448.Ivaṇṇāgamovā.
如同般流行者。
Sabbehi dhātūhi yamhi paccaye, pare ivaṇṇāgamo hoti vā.
在任何一切界中,依赖其中的条件,有如般流行者存在。
Karīyate, karīyati, gacchīyate, gacchīyati.
行使,行使着,往来,往来着。
Vāti kimatthaṃ? Kayyate.
此处所说「出现」是何意?谓之「发生」或「形成」。
§443
443, 449.Pubbarūpañca.
443, 449。〔规则〕:前字形〔与后字相同之辅音〕亦同(即重叠前字末辅音之规则)。
Sabbehi dhātūhi yapaccayo pubbarūpamāpajjate vā.
一切法中,能缘起前形之物,谓缘由先有的形态而现起。
Vuḍḍhate, phallate, dammate, sakkate, labbhate, dissate.
言「出现」即生长、结果、调伏、可能、获得、显现诸义。
§444
444, 501.Tathā kattari ca.
444, 501。同样地,用于作者(主动者)之情形亦然。
Yathā heṭṭhā bhāvakammesu yapaccayassa ādeso hoti tathā kattaripi yapaccayassa ādeso kātabbo.
如下面修行中对缘起之规定,缘起应行;如法所作亦须依缘而成。
Bujjhati, vijjhati, maññati, sibbati.
覺知、穿刺、思量、縫紉。(此為動詞例詞列舉:bujjhati 覺知,vijjhati 穿刺,maññati 思量,sibbati 縫紉)
§445
445, 433.Bhūvādito a.
445, 433。屬於「bhū 等」動詞類者,加詞尾 -a-(即在詞根與人稱詞尾之間插入連結母音 a)。
Bhūiccevamādito dhātugaṇato apaccayo hoti kattari.
『Bhūiccevamādito』者,由于根源界的性质而生起的,依据法界众多种类,必然构成有为之果。
Bhavati , paṭhati, pacati, jayati.
存在(bhavati)、誦讀(paṭhati)、烹煮(pacati)、勝利(jayati)。(此為加 -a- 連結母音後之動詞例詞列舉)
§446
446, 509.Rudhādito niggahitapubbañca.
446, 509.【「rudh」等动词词根之后,加词缀时,其前先附鼻音(即收声 ṃ)。】
Rudhaiccevamādito dhātugaṇato apaccayo hoti kattari, pubbe niggahitāgamo hoti.
『Rudhaiccevamādito』者,由于约束界的性质而生起的,必然成为业力的果报,且先前存在有束缚已成的因缘。
Rundhati, chindati, bhindati.
『断』者『切断』也,『断开』者『断裂』也,『打碎』者『粉碎』也。
Caggahaṇena i ī e oiccete paccayā honti niggahitapubbañca.
由炮烙之法互相接触而成因,前文已述。
Rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti, sumbhoti, parisumbhoti.
『断开』、『断开于某处』、『已断』、『正在断』、『完全断开』、『十分彻底断开』。
§447
447, 510.Divādito yo.
四百四十七,五百一十。起始于日间之物。
Divuiccevamādito dhātugaṇato yapaccayo hoti kattari.
由两者所生,即由界部质所生起之因。
Dibbati, thibbati, yujjhati, vijjhati, bujjhati.
发亮,闪耀,搏斗,刺入,觉知。
§448
448, 512.Svādito ṇu ṇā uṇā ca.
448, 512。【词尾】ṇu、ṇā、uṇā 均从 sva(甜/自)等词根派生而来。
Suiccevamādito dhātugaṇato ṇu ṇā u ṇāiccete paccayā honti kattari.
由此可知,从组成元素(造字部件)起算,『努』、『纳』、『乌』、『纳伊切特』这些词确实作为条件存在于构造者之中。
Abhisuṇoti , abhisuṇāti, saṃvuṇoti, saṃvuṇāti, āvuṇoti, āvuṇāti, pāpuṇoti, pāpuṇāti.
『阿毗苏努提』、『阿毗苏纳提』、『三毗努提』、『三毗纳提』、『阿毗努提』、『阿毗纳提』、『帕普努提』、『帕普纳提』等动词形态。
§449
449, 513.Kiyādito nā.
四四九、五一三。从「等」字类起,加「那」。
Kīiccevamādito dhātugaṇato nāpaccayo hoti kattari.
由此可知,从组成元素(造字部件)起算,『拿』没有作为条件存在于构造者之中。
Kiṇāti, jināti, dhunāti, munāti, lunāti, punāti.
『基那提』、『基那提』、『都那提』、『缪那提』、『卢那提』、『普那提』等动词形态。
§450
450, 517.Gahādito ppa ṇhā.
有关『屋舍』之问。
Gahaiccevamādito dhātugaṇato ppaṇhāiccete paccayā honti kattari.
若依托此『屋舍』而生起,则由根本要素的种类,缘起事物而成立之者,有诸造作者。
Gheppati, gaṇhāti.
『抓取』、『拿取』之意。
§451
451, 520.Tanādito oyirā.
有关『拉伸』之问。
Tanuiccevamādito dhātugaṇato o yiraiccete paccayā honti kattari.
若依托此『拉伸』而生起,则由根本要素的种类,缘起事物而成立之者,有诸造作者。
Tanoti , tanohi, karoti, karohi, kayi rati, kayirāhi.
【动词例词】tanoti(他延展)、tanohi(你延展)、karoti(他做)、karohi(你做)、kayirati(他应做)、kayirāhi(你应做)。
§452
452, 525.Curādito, ṇe ṇayā.
四五二、五二五。从「等」字类起,加「内」或「纳雅」。
Curaiccevamādito dhātugaṇato ṇe ṇayaiccete paccayā honti kattari, kāritasaññā ca.
从以『等』字类为首的动词词根群,加「内」或「纳雅」等词缀,用于主动态,并具有使役义名称。
Coreti, corayati, cinteti, cintayati, manteti, mantayati.
【动词例词】coreti / corayati(他偷盗)、cinteti / cintayati(他思惟)、manteti / mantayati(他谋议)。
§453
453, 444.Attanopadāni bhāve ca kammani.
四五三、四四四。反身语态词尾用于被动态及业格态。
Bhāve ca kammani ca attanopadāni honti.
在使役态和业格用法中,使用自言词尾。
Uccate, uccante, majjate, majjante, yujjate, yujjante, kujjhate, kujjhante, labbhate, labbhante, kayyate, kayyante.
「被称呼」、「被称呼着」、「被磨」、「被磨着」、「被结合」、「被结合着」、「被愤怒」、「被愤怒着」、「被得到」、「被得到着」、「被做」、「被做着」。
§454
454, 440.Kattari ca.
第四百五十四、第四百四十。『有多少?』
Kattari ca attanopadāni honti.
有多少种自体依止?
Maññate, rocate, socate, bujjhate, jāyate.
生起、痛苦、悲伤、觉知、出生。
§455
455, 530.Dhātuppaccayehi vibhattiyo.
第四百五十五、第五百三十。『依界分』,
Dhātuniddiṭṭhehi paccayehi khādikāritantehi vibhattiyo honti.
依诸界指明的缘起、饮食终结等分别。
Titikkhati , jigucchati, vīmaṃsati, samuddāyati, puttīyati, kāreti, pāceti.
忍受、厌恶、检验、发生、消减、造作、熬炼。
§456
456, 430.Kattari parassapadaṃ.
第四五六条,第四三〇条。在作者语态中,使用他言词尾。
Kattari parassapadaṃ hoti.
在作者语态中,使用他言词尾。
Karoti, pacati, paṭhati, gacchati.
造作、烹煮、读诵、行走。(此为动词第三人称单数现在时的例词列举:karoti「造作」、pacati「烹煮」、paṭhati「读诵」、gacchati「行走」。)
§457
457, 424.Bhūvādayo dhātavo.
第四五七条,第四二四条。以『巴瓦』等为动词根。
Bhūiccevamādayo ye saddagaṇā, te dhātusaññā honti.
凡「存在」等这些词群,皆被称作【语根名】。
Bhavati, bhavanti, carati, caranti, pacati, pacanti, cintayati, cintayanti, hoti, honti, gacchati, gacchanti.
(例如:)存在〔单数〕、存在〔复数〕,行走〔单数〕、行走〔复数〕,烹煮〔单数〕、烹煮〔复数〕,思惟〔单数〕、思惟〔复数〕,是〔单数〕、是〔复数〕,去〔单数〕、去〔复数〕。
Iti ākhyātakappe dutiyo kaṇḍo. · 以上为动词章第二品。
Tatiyakaṇḍa第三品。
§458
458, 461.Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo.
【第四五八、四六一条】有时,单音节词首音的重叠。
Ādibhūtānaṃ vaṇṇānaṃ ekassarānaṃ kvaci dvebhāvo hoti.
属于词首的单音节音,有时发生重叠。
Titikkhati , jigucchati, tikicchati, vīmaṃsati, bubhukkhati, pivāsati, daddallati, dadāti, jahāti, caṅkamati.
表现为:忍受、厌恶、治疗、审察、吹嘘、使饮、怨恨、给予、舍离、徘徊。
Kvacīti kimatthaṃ? Kampati, calati.
〔加〕『有时』是为何义?——(反例如:)震动、摇动,〔此等单音节词首并不重叠,故知非普遍规则,须言『有时』。〕
§459
459, 462.Pubbo’bbhāso.
【第四五九、四六二条】前者为重叠音节。
Dvebhūtassa dhātussa yo pubbo, so abbhāsasañño hoti.
具有二重性质的元素中,前者称为『abbhāsa』的现象印象。
Dadhāti, dadāti, babhūva.
〔字根重叠变化示例〕『持』、『给』、『曾是』。
§460
460, 506.Rasso.
见第四百六十条、第五百零六条。短音化。
Abbhāse vattamānassa sarassa rasso hoti. Dadhāti, jahāti.
在重叠音节中,现在时词根的元音须短化。如:『dadhāti』(持守)、『jahāti』(舍弃)。
§461
461, 464.Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.
见第四百六十一条、第四百六十四条。第二、第四类辅音转为第一、第三类辅音。
Abbhāsagatānaṃ dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā honti.
处于重叠音节中的第二类辅音与第四类辅音,分别转变为相应的第一类辅音与第三类辅音。
Ciccheda, bubhukkhati, babhūva, dadhāti.
〔字根重叠变化示例〕『已割断』、『渴望食物』、『曾是』、『持』。
§462
462, 476.Kavaggassa cavaggo.
四六二、四七六。【喉音组在重叠音节中变为齿音组。】
Abbhāse vattamānassa kavaggassa ca vaggo hoti.
在重叠音节中,喉音组变为齿音组。
Cikicchati , jigucchati, jighacchati, jigīsati, jaṅgamati, caṅkamati.
〔字根重叠变化示例〕『寻求治疗』、『感到厌恶』、『渴望食物』、『渴望胜利』、『行走』、『经行』。
§463
463, 532.Mānakitānaṃ vatattaṃ vā.
四六三、五三二。【『man』根与『kit』根,在重叠音节中,〔其辅音〕随次序改为『v』或『t』,此为任择规则。】
Mānakitaiccetesaṃ dhātūnaṃ abbhāsagatānaṃ vakāra takārattaṃ hoti vā yathāsaṅkhyaṃ.
『man』根与『kit』根,此二词根进入重叠音节后,其重叠部分的辅音依次任择地变为『v』字母或『t』字母。
Vīmaṃsati, tikicchati.
〔字根重叠变化示例〕『审察』、『医治』。
Vāti kimatthaṃ? Cikicchati.
『Vāti』者,意指『吹』,即进行吹拂之意。
§464
464, 504.Hassa jo.
(规则464、504)「ha」变为「ja」。(即在相关语音规则中,字母 ha 被替换为 ja。)
Abbhāse vattamānassa hakārassa jo hoti.
处于重叠音节中的「哈」字,变为「佐」字。
Jahāti, juhvati, juhoti, jahāra.
例词:『舍弃』、『供献』(异形)、『供献』(异形)、『已舍弃』。
§465
465, 463.Antassivaṇṇākāro vā.
465, 463。重叠音节的词尾,变为「伊」类元音,或变为「阿」字,任取其一。
Abbhāsassa antassa ivaṇṇo hoti, akāro vā.
重叠音节词尾的「伊」类元音,或变为「阿」字,任取其一。
Jigucchati, pivāsati, vīmaṃsati, jighacchati, babhūva, dadhāti.
羞惭现于内心,饮食之时感到不安,反复思量,厌恶而生,逐渐显现,给予调伏。
Vāti kimatthaṃ? Bubhukkhati.
问其意何为?答曰:烦恼郁结。
§466
466, 489.Niggahitañca.
条数编号为四百六十六及四百八十九,谓为已确定句。
Abbhāsassa ante niggahitāgamo hoti vā.
于光明末端,或有确定句的借用而来。
Caṅkamati, cañcalati, jaṅgamati.
摇动不止,心念不定,动作飘忽不稳。
Vāti kimatthaṃ? Pivāsati, daddallati.
问其意何为?答曰:令人昏醉,心智迟钝。
§467
467, 533.Tato pāmānānaṃ vā maṃ sesu.
接着是尺度、量度的意义。
Tato abbhāsato pāmānaiccetesaṃ dhātūnaṃ vāmaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ sapaccaye pare.
再来是关于尺度法则的判别命令,有关这些元素的左右之处,如在数量上相应配对。
Pivāsati, vīmaṃsati.
品尝,审察。
§468
468, 462.Ṭhā tiṭṭho.
这里是“立”,意为站立。
Ṭhāiccetassa dhātussa tiṭṭhādeso hoti vā.
“立”的含义是该元素存在或设立的位置。
Tiṭṭhati, tiṭṭhatu, tiṭṭheyya, tiṭṭheyyuṃ.
(词形变化)立,愿立,应该立,愿被立。
Vāti kimatthaṃ? Ṭhāti.
『或』字的用意何在?——例词『站立』(不发生变化,故以此说明「或」字表示该变化并非必然)。
§469
469, 494.Pā pivo.
(规则469、494)「pā」变为「pivo」。(即词根或词缀中的 pā 在相关规则下替换为 pivo,如「饮」义之词形变化。)
Pāiccetassa dhātussa pivādeso hoti vā.
「以」字根之替代形式。此规则说明:字根「以/饮」[Pali: pā]可选择性地替换为「喝」[Pali: pi]的形式。
Pivati, pivatu, piveyya, piveyyuṃ.
他喝;愿他喝;他应喝;他们应喝。
Vāti kimatthaṃ? Pāti.
为何加『有时』(vā)?〔因为〕有时不作替换,仍用『喝』(pāti)。
§470
470, 514.Ñāssajā jaṃ nā.
470, 514。字根「知」[Pali: ñā]的替代形式为『jā』、『jaṃ』、『nā』。
Ñāiccetassa dhātussa jā jaṃ nāādesā honti vā.
「知」字根之替代形式。此规则说明:字根「知」[Pali: ñā]可选择性地替换为『jā』、『jaṃ』、『nā』等形式。
Jānāti, jāneyya, jāniyā, jaññā, nāyati.
〔例词〕:『知道』(直陈式)、『应知』(愿望式)、『应知』(另式)、『应知』(另式)、『被知』(被动式)。
§471
471, 483.Disassa passa dissa dakkhā vā.
471, 483。【省略或替换规则】词根『dis』(见、示)可替换为『passa』、『dissa』或『dakkhā』(三者择一皆可)。
Disaiccetassa dhātussa passa dissa dakkhaiccete ādesā honti vā.
『dis』——此一词根——可以用『passa』、『dissa』、『dakkha』等形式来替换,此为可选变换。
Passati, dissati, dakkhati, adakkha.
(动词变化示例)见、被见、将见、已见。
Vāti kimatthaṃ? Addasa.
(加)『或』字有何意义?(即指)addasa(他见了)此形式亦可用,不受限制。
§472
472, 531.Byañjanantassa co chapaccayesu ca.
辅音后面亦有变音的情况出现。
Byañjanantassa dhātussa co hoti chapaccayesu paresu.
辅音所引发的词根后亦有在其他条件下变音的情形。
Jigucchati, tikicchati, jighacchati.
如『厌恶』、『欲除』、『憎恨』之意。
§473
473, 529.Ko khe ca.
谁在何处?
Byañjanantassa dhātussa ko hoti khapaccaye pare.
辅音所引的词根在某些变化条件下如何表现?
Titikkhati , bubhukkhati.
如『忍受』、『忍饥』等。
§474
474, 535.Harassa gīse.
474, 535.『持』词根,于第六格(属格)语境中,当有相应替换形式。
Haraiccetassa dhātussa sabbasseva gīādeso hoti sapaccaye pare.
『har』此界,于所有带后缀之处,全体皆以『gī』替代。
Jigīsati.
欲胜(意欲征服)。
§475
475, 565.Brūbhūnamāhabhūvā parokkhāyaṃ.
475, 565。词根『brū』(说)与『bhū』(是、成)在离合过去时(间接过去时)中,分别以『āha』与『bhūvā』作为替代形式。
Brūbhūiccetesaṃ dhātūnaṃ āhabhūvaiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ parokkhāyaṃ vibhattiyaṃ.
『brū』、『bhū』等词根,在间接过去时词尾变化中,分别以『āha』、『bhūva』等形式依次替代。
Āha, āhu, babhūva, babhūvu.
〔完成时变化例词:〕『āha』(他说)、『āhu』(他们说)、『babhūva』(他曾存在)、『babhūvu』(他们曾存在)。
Parokkhāyamiti kimatthaṃ? Abracuṃ.
〔问:〕特别指定『于离合过去时』,其用意何在?〔答:〕〔以示区别于〕『abracuṃ』(他们说,非离合过去时形式)之类。
§476
476, 442.Gamissanto ccho vā sabbāsu.
第476、442条。未来时相用于一切诸处。
Gamuiccetassa dhātussa anto makāro ccho hoti vā sabbāsu paccayavibhattīsu.
论未来时上,其终止词为动词「makāro」(终止),适用于一切因缘分解世间诸处。
Gacchamāno, gacchanto. Gacchati, gameti. Gacchatu, gametu. Gaccheyya. Gameyya. Agacchā, agamā. Agacchī, agamī. Gacchissati, gamissati. Agacchissā, agamissā.
『行去』(现在分词):正在行走。『行去』(动词):他行走,他使之行走。『行去』(命令式):让他行走,让他使之行走。『行去』(愿望式):他应行走。『行去』(另一形式):他应行走。『行去』(过去式):他曾行走,他曾行走。『行去』(另一过去式):他曾行走,他曾行走。『行去』(将来式):他将行走,他将行走。『行去』(将来式另一形式):他将曾行走,他将曾行走。
Gamisseti kimatthaṃ? Icchati.
为何举『gamissati』一例?为了说明『欲求』之义。
§477
477, 479.Vacassajjatanimhi makāro o.
(规则四七七、四七九):在属于『去』字词根的语境中,字母『m』变为『o』。
Vacaiccetassa dhātussa akāro ottamāpajjate ajjatanimhi vibhattimhi.
言语这一界中,性质是形状,它现生于现行的辞法部门。
Avoca. Avocuṃ.
他说,这是他过去所说的。
Ajjatanimhīti kimatthaṃ? Avaca, avacū.
‘现行’此词意指什么?这里指他说、所说的意思。
§478
478, 438.Akāro dīghaṃ hi mi mesu.
形状确为长,是指那些长的部分。
Akāro dīghamāpajjate himimaiccetesu vibhattīsu.
形状的长,是现行言语这一界中各部分的特性。
Gacchāhi, gacchāmi, gacchāma, gacchāmhe.
去吧,我去,我将去,我等将去。
Mikāraggahaṇena hivibhattimhi akāro kvaci na dīghamāpajjate. Gacchahi.
借助粗纤维收集器,在米饭上不久会产生变质腐坏。去吧。
§479
479, 452.Ha lopaṃ vā.
(规则四七九、四五二):『h』音可选择性省略。
Hivibhatti lopamāpajjate vā.
米饭会发生腐烂变坏。
Gaccha, gacchāhi, gama, gamāhi, gamaya, gamayāhi.
去,去吧,进,进去,去做,使去。
Hīti kimatthaṃ? Gacchati, gamayati.
这些词的意义为何?意为去,送往。
§480
480, 490.Hotissarehohe bhavissantimhissassa ca.
(规则四八〇、四九〇):在『热』(hoti)的词根元音之后,以及在将来时词缀『-ssa』之前,亦然。
Hūiccetassa dhātussa saro e ha oha ettamāpajja te bhavissantimhi, ssassa ca lopo hoti vā.
若于此元素中起此种声如沙、呃、哦之声,则于此生起之处,当有生存,或此声即灭。
Hehiti, hehinti, hohiti, hohinti, heti, henti, hehissati, hehissanti, hohissati, hohissanti, hessati, hessanti.
平去声、上去声、去声、入声、平声、上声,或言起、或起等,皆有此数种语音变体。
Hūti kimatthaṃ? Bhavissati, bhavissanti.
此‘Hū’为何义?谓将来,表示将会发生之意。
Bhavissantimhīti kimatthaṃ? Hoti.
『在将来时』是何义?(反问以说明规则适用范围)——例如:『hoti』(他是,现在时),此规则不适用于现在时,故须特别指明将来时。
§481
481, 524.Karassa sapaccayassa kāho.
『咖』字加上缘由,由『咖拉』字根而来。
Karaiccetassa dhātussa sapaccayassa kāhādeso hoti vā bhavissantimhi vibhattimhi, sassa ca niccaṃ lopo hoti.
若于此手元素中依存处有臂之存在,或于未来生起、分裂之处,常有此手之消灭。
Kāhati, kāhiti, kāhasi, kāhisi, kāhāmi, kāhāma.
动词『叫』分别为不同人称单复数式:他叫、他们叫、你叫、你们叫、我叫、我们叫。
Vāti kimatthaṃ? Karissati, karissanti.
“Vāti”意为“他吹”,问其意为何?回答说“他将做,他们将做”。
Sapaccayaggahaṇena aññehipi bhavissantiyā vibhattiyā khāmi khāma chāmi chāmaiccādayo ādesā honti. Vakkhāmi, vakkhāma, vacchāmi, vacchāma.
借由条件关系,用于表示别人将来也会有的各种分别,诸如『我吃、我们吃』、『我放弃、我们放弃』等此类命令表达。此中例有动词如vakkhāmi(我说),vakkhāma(我们说),vacchāmi(我放弃),vacchāma(我们放弃)。
Iti ākhyātakappe tatiyo kaṇḍo. · 如是,动词篇第三章。
Catutthakaṇḍa第四章。
§482
482, 508.Dādantassaṃmi mesu.
此文献编号482与508有关,内容涉及“给出”的用法。
Dāiccetassa dhātussa antassa aṃ hoti mimaiccetesu.
词义说明:『Dāicceta』表示授予某物的「尽头、终点」,指示给予的界限或终止。
Dammi, damma.
动词『我渡给、我施与』及其命令式或祈使式『施与』。
§483
483, 527.Asaṃyogantassa vuddhi kārite.
483、527。非结合者的增长由『使增长』而成。
Asaṃyogantassa dhātussa kārite vuddhi hoti.
非结合的界(实体)上,由『使增长』作用而产生增长。
Kāreti, kārenti, kārayati, kārayanti, kārāpeti, kārāpenti, kārāpayati, kārāpayanti.
『使』动词变体包括:做、行、使做、使行、使令、使令动、使令动现在时等。
Asaṃyogantasseti kimatthaṃ? Cintayati, mantayati.
非结合者为何意?意指思量、思考。
§484
484, 542.Ghaṭādīnaṃ vā.
或如『嘎他』等字根亦同。
Ghaṭādīnaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti vā kārite.
罐等界属非结合者,其增长或由『使增长』而起。
Ghāṭeti, ghaṭeti, ghāṭayati, ghaṭayati, ghāṭāpeti, ghaṭāpeti, ghāṭāpayati, ghaṭāpayati, gāmeti, gameti, gāmayati, gamayati, gāmāpeti, gamāpeti. Gāmāpayati, gamāpayati.
(由此而得):驱使、促成、令驱使、令促成、令他驱使、令他促成、令他令驱使、令他令促成;行进、行走、令行进、令行走、令他行进、令他行走、令他令行进、令他令行走。
Ghaṭādīnamiti kimatthaṃ? Kāreti.
「Ghaṭādīna」意谓『及诸与此相关事物者』,此处用以说明语义根基,即『制造、作成』的含义。
§485
485, 434.Aññesuca.
此标记可能为注释编号,指向经文或章节『485』与『434』,另有『Aññesuca』一词,意为『其他地方的说法』。
Aññesu ca paccayesu sabbesaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti.
于其他条件中,所有元素之间无结合者,其增长、增长的现象便由此产生。
Jayati, hoti, bhavati.
征服、存在、成为。
Caggahaṇena ṇupaccayassāpi vuddhi hoti. Abhisuṇoti.
通过「caggahaṇa」即限制、束缚,连同条件皆得增长,其意指加强、增盛、发展之义。此亦称为『abhisuṇoti』,即使增长、繁盛之义。
§486
486, 543.Guha dusānaṃ dīghaṃ.
『古哈』、『杜萨』等字根,在使役形式中,其元音延长为长音。
Guha dusaiccetesaṃ dhātūnaṃ saro dīghamāpajjate kārite.
『古哈』、『杜萨』这些字根,在使役形式中,其词根的元音转变为长音。
Gūhayati, dūsayati.
隐藏,污染。
§487
487, 478.Vaca vasa vahādīnamukāro vassa ye.
第487、478条。规则:『vaca(说)、vasa(住)、vaha(带)』等词根,在『ya』增音之前,词根中的『va』换为『u』。
Vaca vasa vahaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ vakārassa ukāro hoti yapaccaye pare.
『vaca』、『vasa』、『vaha』等诸词根,当其后接『ya』类增音时,词根中的『v』字音替换为『u』音。
Uccate, vuccati, gussati, vuyhati.
(例如)「被说」、「被说」、「被守护」、「被运载」。
§488
488, 481.Ha vipariyayo lo vā.
「ha」音位移换为「la」音,或可不换。
Hakārassa vipariyayo hoti yapaccaye pare, yapaccayassa ca lo hoti vā.
“Hakāra”的反转是:若因缘在他方,则果报在此方。
Vulhati, vuyhati.
(例如)「被运载」、「被运载」。
§489
489, 519.Gahassaghe ppe.
489, 519。在「抓取」等动词中。
Gahaiccetassa dhātussa sabbassa ghekāro hoti ppapaccaye pare.
『收取』等词,此词根的全部字母,在接续「-pp-」词缀时,字母「gh」变为「gh」。
Gheppati.
「被抓取」(被动式动词形式)。
§490
490, 518.Halo po ṇhāmhi.
490, 518。辅音词根后,在「ṇha」词尾前,插入「p」。
Gahaiccetassa dhātussa hakārassa lopo hoti ṇhāmhi paccaye pare.
『若取此法之体,则于此条件『我有』,则『我有』之断灭。』
Gaṇhāti.
收取、拿取。
§491
491, 523.Karassa kāsattamajjatanimhi.
491, 523。【规则】在中间时态(过去时)中,「kar」(做)的词根变为「kā」。
Karaiccetassa dhātussa sabbassa kāsattaṃ hoti vā ajjatanimhi vibhattimhi.
『若取此体之手,则于一切棍棒或刀剑等锋利边缘中有之。』
Akāsi, akāsuṃ. Akari, akaruṃ.
(过去时变位例词)「akāsi」(他做了)、「akāsuṃ」(他们做了);「akari」(他做了)、「akaruṃ」(他们做了)。
Kāsattamitibhāvaniddesena aññatthāpi sāgamo hoti. Ahosi, adāsi.
‘以迦尸国为中枢的增广教示,亦有其他义相。‘曾无’与‘授与’二词同样存在。
§492
492, 499.Asasmā mimānaṃ mhimhā’ ntalopo ca.
第492、499节云:‘此面此中无相应音节’。
Asaiccetāya dhātuyā mimaiccetesaṃ vibhattīnaṃ mhimhādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca.
‘非有者’此类本体,其分则有此面之相,或为本体终止。
Amhi , amha, asmi, asma.
(第一人称单数)「amhi」、「amha」、「asmi」、「asma」(均为「我是/我有」之变体形式)。
§493
493, 498.Thassa tthattaṃ.
规则四九三、四九八:词根『tha』转变为『ttha』形。
Asaiccetāya dhātuyā thassa vibhattissa tthattaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.
‘非有者’此类本体,于其分枝上有此真实,唯本体终止。
Attha.
「了」(完成时助动词)。
§494
494, 495.Tissa tthittaṃ.
规则四九四、四九五:词根『ti』转变为『tthi』形。
Asaiccetāya dhātuyā tissa vibhattissa tthittaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.
在未显示被断开的音节时,提萨体的断法是在「提萨」一词中,音节断开,且带音节者音消失。
Atthi.
「存在」(现在时第三人称单数)。
§495
495, 500.Tussa tthuttaṃ.
第495、500条:词尾 -tu 改作 -tthu。
Asaiccetāya dhātuyā tussa vibhattissa tthuttaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.
在未显示被断开的音节时,吐萨体的断法是在「吐萨」一词中,音节断开,且带音节者音消失。
Atthu.
「atthu」者,「愿……成就」也(祈愿式第三人称单数形)。
§496
496, 497.Simhi ca.
第四百九十六,第四百九十七。又如狮子。
Asasseva dhātussa simhi vibhattimhi antassa lopo ca hoti.
如同火焰之根本,狮子的分断处和末端皆有消失。
Ko nu tvamasi mārisa.
汝者何人,魔王?
§497
497, 477.Labhasmāī iṃnaṃ ttha tthaṃ.
第四百九十七,第四百七十七。我们获得此处彼处。
Labhaiccetāya dhātuyā ī iṃnaṃ vibhattīnaṃ ttha tthaṃādesā honti, dhātvantassa lopo ca.
获得此处彼处者,是指此根本的各种分断处有此此彼彼之处,且根本自身亦有消失。
Alattha, alatthaṃ.
「alattha」及「alatthaṃ」,分别为第三人称单数及第一人称单数之过去式,意为「得到了」。
§498
498, 480.Kusasmā dī cchi.
第四九八、四八○条规则:字根「kusa」之后,长元音「ī」替换,并附以「cchi」。
Kusaiccetāya dhātuyā īvibhattissa cchihoti, dhātvantassa lopo ca.
以「kusa」等字根为例,此字根所接之「ī」语尾变为「cchi」,且字根末尾之字母脱落。
Akkocchi.
「akkocchi」者,「辱骂了」也(字根「kusa」依前述规则所成之过去式)。
§499
499, 507.Dādhātussa dajjaṃ.
「给予」词根的未来时态词形为『当给』。
Dāiccetassa dhātussa sabbassa dajjādeso hoti vā.
「给予」此字根,全体代换为『dajja』形,此为任选。
Dajjāmi, dajjeyya, dadāmi, dadeyya.
(例如:)「我给予」、「彼应给予」、「我给予」、「彼应给予」。
§500
500, 486.Vadassa vajjaṃ.
「说」词根的未来时态词形为『当说』。
Vadaiccetassa dhātussa sabbassa vajjādeso hoti vā.
「说」此字根,全体代换为『vajja』形,此为任选。
Vajjāmi, vajjeyya, vadāmi, vadeyya.
「vajjāmi」(我当避)、「vajjeyya」(彼应避)、「vadāmi」(我说)、「vadeyya」(彼应说)。
§501
501, 443.Gamissaghammaṃ.
「去」词根的未来时态词形为『当去』。
Gamuiccetassa dhātussa sabbassa ghammādeso hoti vā.
「去」这一词根的全体,可选择性地替换为『热』(ghamma)这一词根形式。
Ghammatu. Ghammāhi, ghammāmi.
「ghammatu」(令其炎热/愿其燃热,命令式第三人称单数)。「ghammāhi」(你炎热,命令式第二人称单数)、「ghammāmi」(我炎热,直陈式第一人称单数)。
Vāti kimatthaṃ? Gacchatu, gacchāhi, gacchāmi.
「瓦」字有何用义?(示例如:)「gacchatu(他去)、gacchāhi(你去)、gacchāmi(我去)」。
§502
502, 493.Yamhi dā dhā mā ṭhā hā pā mahamathādīnamī.
502, 493。【规则】当「yamhi」词缀(即「ya」缀)跟随其后时,dā、dhā、mā、ṭhā、hā、pā、maha、matha等动词词根末尾变为ī。
Yamhi paccaye pare dā dhā mā ṭhā hā pā maha matha iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto īkāramāpajjate.
当「ya」词缀(yamhi paccaye)跟随其后时,dā(给)、dhā(持)、mā(测量)、ṭhā(立)、hā(舍)、pā(喝)、maha(尊敬)、matha(搅动)等诸动词词根的末尾音变为「ī」。
Dīyati, dhīyati, mīyati, ṭhīyati, hīyati, pīyati, mahīyati, mathīyati.
施予、持守、死亡、安住、减损、饮用、受尊崇、搅动。
§503
503, 485.Yajassādissi.
503, 485。关于『亚扎斯』等动词的词干变化规则。
Yajaiccetassa dhātussa ādissa ikārādeso hoti yapaccaye pare.
若于此法之根本中有其先始者,即于因缘之果中亦有所指。
Ijjate mayā buddho.
『Ijjate』者,为我所心所作之动。世尊说之此语。
§504
504, 470.Sabbato uṃ iṃsu.
504, 470。【一切词于此处】:〔第三人称复数〕词尾「uṃ」变为「iṃsu」。
Sabbehi dhātūhi uṃvibhattissa iṃsuādeso hoti.
一切动词词根,凡接『-uṃ』语尾者,皆可以『-iṃsu』替代。
Upasaṅkamiṃsu , nisīdiṃsu.
彼等趋近,坐于所处之地。
§505
505, 482.Jara marānaṃ jīra jiyya miyyā vā.
同505与482。『老、死』者谓衰老、灭亡或死亡。
Jara mara iccetesaṃ dhātūnaṃ jīra jiyya miyyādesā honti vā.
『老』『死』『欲』等根本界者,分别有『衰老』『衰败』『死亡』的义相。
Jīrati, jīranti, jiyyati, jiyyanti, miyyati, miyyanti, marati, maranti.
动词式态如『衰老』『衰败』『死亡』『死去』,分别形如『衰老着』『他们衰老』『被死去』『他们被死去』『死』『他们死』『死去』『他们死去』。
§506
506, 496.Sabbatthā’ sassādilopo ca.
文中数字506与496,普遍情况均包括『声音』及其余七蕴的消失义。
Sabbattha vibhattipaccayesu asaiccetassa dhātussa ādissa lopo hoti vā.
于一切分解条件中,若非具足根本界,则其始端消失或缺失。
Siyā, santi, sante, samāno.
(动词形态)可能有『存在』『存在着』『他们存在』『正处于』等义。
Vāti kimatthaṃ? Asi.
『刮』,意为何?是动词的『有、存在』之意。
§507
507, 501.Asabbadhātuke bhū.
在无缚质中为存在者。
Asasseva dhātussa bhūhoti vā asabbadhātuke.
在无质或无缚质中存在者。
Bhavissati. Bhavissanti.
将会成就。将会成就(复数)。
Vāti kimatthaṃ? Āsuṃ.
这是说什么义理?是『速现』之义。
§508
508, 515.Eyyassañāto iyā ñā.
已明确知晓此义。
Eyyassa vibhattissa ñāiccetāya dhātuyā parassa iyā ñāādesā honti vā.
已分别此义,若针对他质,则有此义的指示。
Jāniyā, jaññā.
『jāniyā』者,即『jaññā』也。(两者均为「知」之愿望式/潜在式形式)
Vāti kimatthaṃ? Jāneyya.
『或』字之意义何在?答:用以涵盖『jāneyya』此一词形亦属合法。
§509
509, 516.Nāssa lopo yakārattaṃ.
509, 516。〔规则〕:此处「na」之省略,〔余下部分〕转为「ya」音。
Ñāiccetāya dhātuyā parassa nāpaccayassa lopo hoti vā, yakārattañca.
「ñā」此词根,后接「na」后缀时,可随意省略,并转化为「ya」音。
Jaññā, nāyati.
『jaññā』者,『nāyati』(被知)之意也。
Vāti kimatthaṃ? Jānāti.
「随意」之义何在?(若非随意,则)『jānāti』(亦将被省略,但实际不省略,故知为随意)。
§510
510, 487.Lopañcettamakāro.
第五百一十条,第四百八十七条。名为口音行为。
Akārapaccayo lopamāpajjate, ettañca hoti vā.
声音的缘起依赖于音形,而此中可能发生消失或不发生。
Vajjemi, vademi, vajjāmi, vadāmi.
我被禁止,我说,我正被允许,我说。
§511
511, 521.Uttamokāro.
第五百一十一条,五百二十一条。名为高音行为。
Okārapaccayo uttamāpajjate vā.
音形的缘起可能产生高音或不产生。
Kurute, karoti.
行使,制造。
Okāroti kimatthaṃ? Hoti.
「o音」之义何在?(即限定须有o音,若无则不适用,例如)『hoti』(无o音转变,故不在此规则范围内)。
§512
512, 522.Karassākāro ca.
第512、522条规则:『ka』字的替换形式亦然。
Karaiccetassa dhātussa akāro uttamāpajjate vā.
若在此处所说的『手』之根本(dhātu)中,『akāro』(存在状态)便生起或发生。
Kurute, taroti, tubbanti, kayirati.
(相关动词变化例词:)『kurute』(他做)、『taroti』(他渡)、『tubbanti』(他们繁荣)、『kayirati』(被做)。
Karasseti kimatthaṃ? Sarati, marati.
为何举『做』字?因为『忆念』、『死去』二词不适用此规则。
§513
513, 435.O ava sare.
此处复引编号513、435。此文意谓『从此而流动』。
Okārassa dhātvantassa sare pare avādeso hoti.
语根末尾之『o』元音,于其后接元音时,替换为『av』。
Cavati. Bhavati.
「堕」(离去)。「生」(生起)。
Oti kimatthaṃ? Jayati.
为何言『o』音?因为『胜』字不适用此规则。
§514
514, 491.E aya.
编号514,491。请参见本注释内容。
Ekārassa dhātvantassa sare pare ayādeso hoti.
语根末尾之『e』元音,于其后接元音时,替换为『ay』。
Nayati, jayati.
『Nayati』者,牵引、引导;『Jayati』者,胜利、成功。此处两词并列,表明不同语义:引导与胜利。
§515
515, 541.Teāvāyā kārite.
第515、541条。彼等〔助动词〕由使役动词所带出。
Te o eiccete āva āyādese pāpuṇanti kārite.
三者或于此处、彼处入境,作为依准。
Lāveti, nāyeti.
摄取,不摄取。
Yogavibhāgena aññasmimpi ekārassa āyādeso hoti. Gāyati, gāyanti.
依行品分类,对他物有一种依准。唱歌,唱诵。
§516
516, 466.Ikārāgamo asabbadhātukamhi.
516, 466.【规则】在非一切界(非通用语基)中,插入「i」音。
Sabbasmiṃ asabbadhātukamhi ikārāgamo hoti.
在一切无所有法中,有依准于法的存在。
Gamissati, karissati, labhissati, pacissati.
将去、将作、将得、将熟。
Asabbadhātukamhīti kimatthaṃ? Gacchati, karoti, labhati, pacati.
何谓杂合根本?即是行、作、得、熟。
§517
517, 488.Kvaci dhātuvibhattipaccayānaṃ dīgha viparītādesalopāgamā ca.
517,488。有时因根本分解条件,长形与反向处所并起。
Idha ākhyāte aniddiṭṭhesu sādhanesu kvaci dhātuvibhattipaccayānaṃ dīghaviparītādesalopāgamaiccetāni kāriyāni jinavacanānurūpāni kātabbāni.
此处所说未显示之相应法门中,有时因根本分解条件缘起,出现长形反向处所等,皆为应作依法应若佛语所作事。
Jāyati , kareyya, jāniyā, siyā, kare, gacche, jaññā, vakkhetha, dakkhetha, dicchati, agacchi, agacchuṃ, ahosi, ahesuṃ iccevamādīni aññānipi sādhanāni yojetabbāni.
生于、应作、应知、可有、作、去、知、可说、可见、应去、未去、曾为、有为,诸如此类法门,亦应配合使用。
§518
518, 446.Attanopadāni parassapadattaṃ.
518,446。自体属同他体所现出。
Attanopadāni kvaci parassapadattamāpajjante.
自身的依赖,有时会落入他者的依赖之境。
Vuccati, labbhati, paccati.
谓之获得、承受、迎受。
Kvacīti kimatthaṃ? Karīyate, labbhate, paccate.
何谓有时?即所为、所取、所接受者。
§519
519, 457.Akārāgamo hiyyattanīajjatanīkālātipattīsu.
出自第519、457节。谓无所有之法,显于贪欲、瞋恚、愚痴三毒及其增上变化之所生。
Kvaci akārāgamo hoti hiyyattanī ajjatanīkālātipattiiccetāsu vibhattīsu.
有时无所有之法,显现于贪欲、瞋恚、愚痴及其增上变化的分别之中。
Agamā, agamī, agamissā.
未来、现在、当来之法。
Kvacīti kimatthaṃ? Gamā, gamī, gamissā.
『随处』一语有何用意?〔答:乃为涵盖〕「gamā」、「gamī」、「gamissā」等〔诸形式〕。
§520
520, 502.Brūto ī timhi.
520, 502.【动词词根「brū」(说)在词缀「ti」(第三人称单数现在时)前,词干元音变为「ī」。】
Brūiccetāya dhātuyā īkārāgamo hoti timhi vibhattimhi.
『brū』此语根,于〔动词词尾〕『ti』之格位时,增益字母『ī』。
Bravīti.
「bravīti」:意为「(他/她)说」。
§521
521, 425.Dhātussantolopo’nekasarassa.
521, 425. 词根末音(多音节者)有时省略。
Dhātussa anto kvaci lopo hoti anekasarassa.
词根的末音,有时,多音节者,发生省略。
Gacchati, sarati, marati.
(例如:)行走、记忆、死亡。
Anekasarasseti kimatthaṃ? Pāti, yāti, vāti.
何故有多重含义?谓守护、前往、吹动也。
Kvacīti kimatthaṃ? Mahīyati, mathīyati.
「有时」是何义?(反例:)地受供奉、搅拌。
§522
522, 476.Isuyamūnamanto ccho vā.
522,476。据说亦有『仇嫉之心』的解说。
Isu yamu iccetesaṃ dhātūnaṃ anto ccho hoti vā. Icchati, niyacchati.
欲、禁指出诸界终极与限制。谓欲求、收摄也。
Vāti kimatthaṃ? Esati, niyamati.
『Vāti』者为何意?谓存在、受统摄。
§523
523, 526.Kāritānaṃ ṇo lopaṃ.
行为造作者不应遭受失落。
Kāritaiccetesaṃ paccayānaṃ ṇo lopamāpajjate.
若依诸造作之因缘,便不生失落。
Kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati.
造作者,促使造作者,使造作发生者,使造作发生者。
Sāsanatthaṃ samuddiṭṭhaṃ, mayākhyātaṃ samāsato;
此为对教法之义理显现,吾等简明明说;
Sakaṃ buddhivisesena, cintayantu vicakkhaṇā.
愿以自身智慧特具之人,善于思维者分别观照。
Iti ākhyātakappe catuttho kaṇḍo. · 如是,动词篇第四章。
Ākhyātakappo niṭṭhito. · 动词篇终了。