三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外大史Chacattālīsatima pariccheda

Chacattālīsatima pariccheda · Chacattālīsatima pariccheda

484 段 · CSCD 巴利原典
Chacattālīsatima pariccheda第四十六章
§1
1.
...Vāsaṃ-katvā sulabhapaccayaṃ;
安居之后,于简易条件下安住;
Dāsi dhammarucinaṃ so, rājinī dīpakampi ca.
供养法味宜欢喜者,他亦为夜灯点亮。
§2
2.
Kāretvāna paricchedaṃ, mahānettādi pādikaṃ;
施行分割,将大布及鞋等施舍;
Tesameva adā koḷu-vāte so devatissakaṃ.
正如前述,于门柱之处亦如是,如同敬奉天人。
§3
3.
Vahatthale ca so katvā, kadambagonanāmakaṃ;
在地面上则制作出名为卡丹巴岗的建筑;
Devapāḷimhi katvāna, gīrivhanagaraṃ tathā.
在天人门中建造,亦于山城中如是。
§4
4.
Katvā antarasobbhamhi, devanāmaṃ vihārakaṃ;
在众多宏伟建筑之间,建立了被尊为诸天居处的清净道场;
Rājamātikamārāmaṃ, katvā’dā paṃsukūlinaṃ.
又建造了王后园林,供穿着尘堆衣的比库修行;
§5
5.
Gokaṇṇakavihāre’kā, padhānagharameva ca;
在有牛眼林的僧院,以及有主殿的住所中单独建成;
Jiṇṇagehañca kāresi, vaḍḍhamānakabodhiyā.
并且还建造了年久失修的住房,以那逐渐壮大的菩提树为依,在法利之处增广扩展;
§6
6.
Saṅghamittavhaye ceva, aññattha ca mahāyaso;
为了与僧团友伴相处,又为其他目的得到盛誉;
Tattha tattha vihāresu, navakammamakārayi.
在那里,在各个道场内,皆行新兴修建工程。
§7
7.
Chabbīsati sahassāni, suvaṇṇānaṃ samappiya;
二万六千众,为满足众生所好;
Jiṇṇāni paṭisaṅkhāsi, rājā cetiyapabbate.
这些众生皆已老去,于王城圣地归依。
§8
8.
Tālavatthuvihārañca, kāretvā paṇṇabhattakaṃ;
建造棕梠树荫庇之所,供养五百食辛勤者;
Vihārassa mahāsena-narindavhassa dāpayi.
供养此行宫之大军及国王。
§9
9.
Goṇḍigāmikavāpiñca, chinnaṃ bandhi yathā purā;
即便是戈恩弟迦村庄,往昔被束缚割断;
Dānabhaṇḍañca so sabbaṃ, sabbesaṃ dāsi pāṇinaṃ.
一切施物与财宝,皆如其主,悉数布施。
§10
10.
Uposathaṃ upavasati, saddhiṃ dīpajanehi so;
彼在戒日持斋,与众同灯供养者共处;
Dhammañca tesaṃ deseti, dātuṃ lokuttaraṃ sukhaṃ.
并为众生开示正法,给予世间彼岸的安乐。
§11
11.
Kammaṃ sovaggiyaṃ tassa, rajje sabbo samācari;
他所行之业,皆为正当,整个国土都遵行;
Yaṃ karoti mahīpālo, taṃ tassa kurute jano.
国君所作,众人亦随顺奉行。
§12
12.
Tasmā rājā mahāpañño, dhammameva samācare;
因此此国王智慧广大,专精奉行佛法;
So nivutthanivutthamhi, ṭhāne hoti mahāyaso.
他身处安稳安乐之境,享有大名声誉。
§13
13.
Sampattaparivāro ca, ante gacchati nibbutiṃ;
功德的圆满集聚,最终通向涅槃止灭;
Attatthañca paratthañca, tasmā passeyya buddhimā.
明智者因此应当自见自己,彼见他人。
§14
14.
Attanā yadi ekena, vinitena mahājanā;
若由自身一人,受他人所训导;
Vinayaṃ yanti sabbepi, kotaṃ nāseyya paṇḍito.
众生皆从此得教化,智者不会轻忽此教。
§15
15.
Payogo yo hi sattānaṃ, lohadvaya hitāvaho;
勤勉精进者,护持众生如同钢铁双刃利器;
So tena akato natthi, rattandivamatandinā.
如此者无所不能,无昼夜以之相违。
§16
16.
Attano so nivatthāni, vatthāni sukhumāni ca;
自身的衣物与被褥,都是整洁且柔软的;
Paṃsūkūlikabhikkhūnaṃ, cīvaratthāya dāpayi.
为穿尘堆衣的比库们供给衣物的用途。
§17
17.
Aṭṭhānaviniyogopi, saṅgaho vā virūpako;
设座或使用场所,聚集或毁坏,
Sāvajjo paribhogo vā, tassa nāhosi sabbaso.
以及饮食的供养,并非全然无缺,
§18
18.
Ye ye sattā yadā hārā, tesaṃ taṃ taṃ sadāpayi;
凡众生在任何时刻遭受苦难者,总是随时给予慰藉;
Ye yena sukhī honti, te te tena sukhāpayī.
凡是有什么令众生安乐的事物,就以此令彼等安乐。
§19
19.
Evaṃ puññāni katvāna, chabbassāni narādhipo;
如是造作功德之后,经过六十载,国王;
Agamā devarājassa, santikaṃ santiyāvaho.
前往天王近所,安住而得宁静。
§20
20.
Atha tassa nujo rājā, kassapo hoti khattiyo;
那时的国王名为咖萨巴,是豪族出身,
Samattho rajjabhārassa, vahituṃ pubbavuttino.
能够承担统治重任,维持以往的官职。
§21
21.
Pitā viya niyaṃ puttaṃ, so saṅgaṇhi mahājanaṃ;
如父亲管教儿子一般,他对众多大众亲近,
Dānena peyyavajjena, atthassa cariyāya ca.
以布施、恩惠以及利益之行为持守。
§22
22.
Ṭhānantarañca dāpesi, tassa tassa yathārahaṃ;
又将提供相应的栖息之所,依各自的适宜而施与;
Sayaṃ bhuñjittha bhogepi, sabbadukkhavivajjito.
自己享用供养之物,远离一切苦恼。
§23
23.
Gīhinañceva bhikkhūnaṃ, brahmaṇānañca khattiyo;
对于来到此处的比库、婆罗门及王族,
Vattāpayi sakāvāre, māghātañceva kārayi.
在适当时节施行供养,亦于农历一月十五日等时举行。
§24
24.
Macchatitthe duve ceva, āvāsaṃ heḷigāmakaṃ;
在鱼市两处,以及赫利村庄的住所;
Vaṇijjagāmamārāmaṃ, kassapādīgiriṃ tathā.
还有商人聚居区、园林,以及咖萨巴等山地。
§25
25.
Tathā ambatanavhañca, padhānaghara muttamaṃ; Bhogagāmañca...
如同军队中的斥候与驻营守护者,总督府的长官;以及出入于贵族宴会者,
[Etthakassapassa rajjapaṭibaddhāya kathāya ūnatā dissati.]
【此处显见咖萨巴王的语带束缚之言表达不充分。】
§26
26.
Tesaṃ sabbakaniṭṭhopi, mahindo nāma khattiyo;
其中最尊贵者,乃名为摩诃因陀的士族;
Sampattarajjo nāhosi, rājā rajja dhurandharo.
虽有国器,却非王者,王虽为国王,却非治国能手。
§27
27.
Tassapi kira nilavho, sahāyo cīrasatthuto;
他的奴仆中,确实有因长期忠诚而著称的助手;
Mato pubbeva tasmā, so saranto taṃ na icchitaṃ.
正如先前所想,他作为仆从,虽服侍却不心悦诚服。
§28
28.
Ahorajjampi dīpamhi, na maññittha sukhāvahaṃ;
即便白天在灯光之下,也不要以为这是带来安乐的;
Abhāvena sahāyassa, sahāyā’tīva dullabhā.
因无明如影随形,难得以助伴而得伴侣。
§29
29.
Teneva vuttaṃ muninā, dhammā yekeci lokiyā;
正如圣者所说,有些法是世间法;
Tathā lokuttarā ceva, dhammā nibbānagāmino.
又有些法是出世间法,通往涅槃之道。
§30
30.
Kalyāṇamittaṃ āgamma, sabbe te honti pāṇinaṃ;
如遇善友,诸人皆得利益;
Tasmā kalyāṇamittesu, kattabbo’ti sadā daro.
因此常当亲近善友,勤于行之。
§31
31.
Ādipādova so tasmā, hutvā rajjaṃ vicārayi;
他如同脚掌着地般,遍行国土探察四方;
Pāletuṃyeva dīpamhi, jivanto viya pāṇino.
如同活的生命守护灯火般,尽心竭力护持社会和众生。
§32
32.
Kassapassa sabhātussa, puttaṃ so aggabodhikaṃ;
于咖萨巴长者的家族中,他是最先觉醒的子孙;
Ṭhapetvā oparajjamhi, datvā bhogamanappakaṃ.
他安置于上游之地,给予无量财富享用。
§33
33.
Desaṃ datvāna pācinaṃ, vasituṃ tattha pesiya;
教导完毕北方地区后,遣人使其居住;
Desaṃ dakkhiṇamādāsi, rāja puttassa attano.
他将领土赐予南方,即是他自己的王子。
§34
34.
Mahāpāḷimhi dānañca, dāpesi dasavāhaṇaṃ;
在大巴利语中,布施者给予十辆车;
Sabbe bhoge same’kāsi, yācanānaṃ saha’ttanā.
他以平等心对待所有财物,安住于与乞求者自身的同理之中。
§35
35.
Adatvā yācakānaṃ so, nu kiñci paribhuñjati;
即使没有接受乞求者的请求,这个人也不会滥用;
Bhuttaṃ vā satiyā deti, dvi guṇaṃ attabhuttato.
若已食用,则以真实之食施予他人,且给予的食物乃其自身食物的两倍。
§36
36.
Sakanāmaṃ sakāresi, bhikkhunī na mupassayaṃ;
他称呼比库之名,然不轻视比库尼;
Pādānagaragallañca, ārāma mariyādakaṃ.
他对脚、胫、骨骼及清净的道场皆具足敬重。
§37
37.
Mahindataṭamārāmaṃ, sampatta catupaccayaṃ;
摩兴塔陀摩阿兰玛,具足四因缘;
Aññampi bahudhā kāsi, puññaṃ puññaguṇerato.
他方亦复多种,因喜善德功德;
§38
38.
Tiṇī vassāni kāretvā, rajjameva mahāmati;
历三寒暑修行,绳索犹如大智者;
Gavesanto sahāyaṃ’va, devalokamupāgami.
探寻如同侍从,往至天界;
§39
39.
Vasanto dakkhiṇe dese, aggabodhi kumārako;
居于南方,首善觉童子;
Kenāpi karaṇīyena, nagaraṃ āgato ahu.
由某种因缘,来到城中。
§40
40.
Tasmiṃ tattha vasantamhi, ādipādo mahindako;
于彼时此地居住着一位,大足金刚王,尊者名为大印达。
Mato āsi tato tassa, rajjaṃ hatthagataṃ ahu.
该尊者治国后,此地遂成为像象足一样广阔的大邦。
§41
41.
So taṃ hatthagataṃ katvā, saṇṭhapetvāna sāsanaṃ;
他完成了此象足大邦,牢固建立教法,
Pācina desapatino, aggabodhissa pesayi.
并派遣该邦的领袖,致使高级觉者圣弟子有所指引。
§42
42.
Sa āgantvā ahu rājā, silāmeghoti saññito;
该尊者来临时即为国王,自称为石云,
Oparajje kumārañca, abhisiñcittha bhūpati.
使得王国次子也受膏立为君主,成为封立之主。
§43
43.
So rājā naṃ niyojetvā, cintā bhāraṃ vimuñciya;
因此,国王在不派遣他们的情况下,放下沉重的烦恼;
Bhoge bhuñjatha tumheti, sayaṃ rajjaṃ vicārayi.
说:“你们自行享用财富吧”,自己则筹划治理国政。
§44
44.
Yathāyogaṃ janassesa-kāsi niggahasaṃgahe;
正如适当时机里,解除众生的紧缚与执著;
Dese ubbinayaṃ sabbaṃ, maggaṃ pāpesi cakkhumā.
在其境域内废除一切纷乱,明智者明了道路。
§45
45.
Evaṃ tesu vasantesu, otāraṃ pāpakammino;
如此他们居住于此,若行恶业沉迷于此;
Na labhantā vicintesuṃ, bhinditabbā ime iti.
则不可期待他们能周详思维,更不可破坏这些原则。
§46
46.
Rājānamupasaṅkamma, avocuṃ pisunaṃ raho;
近侍立于王前,悄声进言窃密之事;
Tuvaṃ rājāsi nāmena, rājā añño sabhāvaho.
你虽名为国王,实乃他人之主宰。
§47
47.
Uparājā ayaṃ rajjaṃ, gaṇhissati mahājanaṃ;
这位王太子将摄持国政,统御广大人民;
Saṅgayha na cireneva, hoti rājā na saṃsayo.
同心协力而不久,必成王者,无疑矣。
§48
48.
Taṃ sutvāna mahīpālo, paribhijji kumārake;
大地之主闻此言,遂计害幼子;
Kumāropi vidhitvā taṃ, coro hutvāna rājindo.
即使太子亦按此计策,偷偷为盗,害死国王。
§49
49.
Palāyitvā sakaṃ desaṃ, saṅgaṇhitvā tahiṃ jane;
逃离了那个地方,聚集了那里的人众;
Mahantaṃ balamādāya, kātuṃ saṅgāma mārabhi.
凭借强大的力量,展开了与魔的战斗。
§50
50.
Kadalyādinivātamhi, saṅgāmo bhiṃsano ahu;
在风扬大豆秸的地方,战斗变得极为惨烈;
Gato tattha parājitvā, kumāro malayaṃ vaso.
战败而去,那少年王居住于马来亚。
§51
51.
Tato rājā kataññū so, upakāraṃ sabhātuno;
于是王怀感恩心,对诸位臣属施与恩惠;
Cintetvā rajjadānādiṃ, paridevittha pākaṭaṃ.
思虑王的赋税等事,明显而令人忧愁。
§52
52.
Kumāropi ca taṃ sutvā, ahosi muducittako;
那个太子听闻此事,心中欢喜而愉悦。
Evaṃ te aññamaññassa, siniddhantaṃ pakāsayuṃ.
于是彼此之间,就这结论互相明了。
§53
53.
Rājā gantvā sayaṃyeva, malayaṃ ekako vaṃso;
国王亲自前往,独自一人如孤竹一般;
Kumāraṃ taṃ samādāya, āgamittha sakaṃ puraṃ.
携带太子,来到萨咖国都城。
§54
54.
Hoti nissaṃsayaṃ [evaṃpi citto] atīva so;
毫无疑问,他内心极为坚决;
Vivāhaṃ tena kāresi, dhītaraṃ saṅghanāmikaṃ.
由此娶妻,为僧伽尼生下一女。
§55
55.
Tāya saddhiṃ vasanto so, vissattho tena rājinā;
与那王同住时,他信赖那王;
Pahāraṃ tāya pādāsi, duṭṭho dosamhi kismiṃci.
他用脚踢那王,因愤怒感受各种烦恼。
§56
56.
Pitaraṃ sā upāgamma, karuṇaṃ roditampati;
那个女人前来找他,对父亲充满怜悯而哀号;
Akāraṇe maṃ māreti, dinno vo sāmiko iti.
她说:『主人请你不要无故杀我,我已经被交付给你了。』
§57
57.
Sopi taṃ sutamatteva, dukkataṃ vata me iti;
他听了这话,也觉得内心痛苦;
Pabbājesi lahuṃ gantvā, bhikkhūnī na mupassayaṃ.
他轻轻地出家去,未曾见过那比库尼。
§58
58.
Aggabodhisanāmotha, tassā mātula puttako;
阿嘎博提是她的外甥儿子,
Sucireneva kālena, tassaṃ sā rattamānaso.
他如同长期以来,那心怀热望之人一般。
§59
59.
Kālo’yanti viditvāna, tamādāya palāyituṃ;
因已了知时机,将其带走逃逸;
Aññato taṃ gahetvāna, gato ekova rohaṇaṃ.
携他至他处,便独自乘坐坐骑而去。
§60
60.
Aggabodhiṃ narindo so, aggabodhi namādiya;
此人名为阿嘎博提之王,名号为阿嘎博提;
Aggabodhiṃ nihantuṃ taṃ, rohaṇaṃ tamupāvīsi.
他为讨伐阿嘎博提,骑上坐骑前去征讨。
§61
61.
Aggabodhi nisedhetvā, aggabodhiṃ sabhātaraṃ;
弃绝邪师,专力于正觉;
Apare pabbate hantu-maggabodhiṃ sayaṃ gato.
他往他山,独自行至断除杀业的觉道。
§62
62.
Kasiṇaṃ rohaṇaṃ hattha-gataṃ katvā mahā balo;
修习遍具相法,弃除执着,具足大力量;
Yujjhitvā tena taṃ gaṇhi, bhariyaṃ saṅghamattano.
以此争战而集持,执持自身贤妻善众。
§63
63.
Tato paṭṭhāya sukhitā, samaggā te tayo janā;
继而调柔和睦,三人同乐无碍;
Vissaṭṭhā aññamaññesu, vihariṃsu yathāruciṃ.
彼此融洽相安,依各自情趣安住。
§64
64.
Vāpāraniṃ akārāmaṃ, tathā māṇaggabodhikaṃ;
商业活动没有进行的场所,以及使人觉悟威仪的地方;
Sabhattuddesabhogañca, vihāre atiyuttare.
会上供养的目的享用,亦即在庙堂中,十分高大的住所。
§65
65.
Hatthi kucchivihāre ca, vihāre puna piṭṭhike;
大象尾巴形状的住所,以及带后室的住所;
Mahādīpariveṇe ca, pāsāde vāhadīpake.
在宽广大道所围绕的地方,还有供奉佛像的楼阁。
§66
66.
Thūpārāmamhi gehassa, dvāre ca parijiṇṇake;
在佛塔所环绕的舍宅内,以及门口有回廊环绕的地方;
Kāsi pākatikaṃ tattha, thambhe ca parivattayi.
在迦尸城郊外此处,还有有柱子环绕的建筑。
§67
67.
Evaṃ katvāna puññāni, puññāni ca yathābalaṃ;
如是修行功德,依其力量施行;
Cattālīsatime vasse, yathākamma mupāgami.
至于第四十五年,依行为所至而至。
§68
68.
Athoparājā rājā’si, aggabodhi sirīdharo;
当时为国王的,是具显赫觉慧光荣者;
Tanayo so mahindassa, ādipādassa dhīmato.
他是摩诃迦叶的儿子,贤慧如先辈。
§69
69.
Sāsanampi ca lokañca, saṅgaṇittha yathārahaṃ;
教法与世间,皆当如实细数;
Oparajje’bhisiñcattha, mahindaṃ puttamattano.
在彼国境中灌溉,滋长现王摩诃迦叶之子。
§70
70.
Mahābodhissa kāresi, gharaṃ jiṇṇaṃ navaṃ thiraṃ;
大觉者建造房舍,将破败者更新为坚固焕新的屋宇;
Ārāme dve ca kāresi, kaḷandaṃ mallavātakaṃ.
又在两个园林中建造房舍,即坎达园及马喇婆园。
§71
71.
Dhammakammehi sakkaccaṃ, sodhesi jinasāsanaṃ;
他以教法诸功德,亲自悉心清净觉教法;
Vinicchananto dhammena, chindi kūṭaṭṭakārake.
用法力深入探讨,断除妄执根源不净巧工。
§72
72.
Bhesajjañca gilānānaṃ, maṅgalaṃ cāvamaṅgalaṃ;
他为病苦者施以药方,慈悲庄严,但恶亦然;
Laṅkādīpamhi sakale, sayameva vicārayī.
于兰卡诸岛之中,无一不亲自细察研思其理。
§73
73.
Salākabhattaṃ dāpesi, nikāyattaya vāsinaṃ;
他供养了木柄饭勺,供养了住持僧团之比库,
Bhojanaṃ paṃsukūlīnaṃ, attayoggaṃ mahārahaṃ.
又供养了穿着尘堆衣的食物,供养了适合自己的那尊大阿拉汉。
§74
74.
Evamādīni katvāna, puññāni sasayaṃ vasī;
如此种种善行已毕,福德之种牢牢具足;
Cuto’si chahi vassehi, pulatthinagare vasaṃ.
于六年之后,他住于普罗窣城。
§75
75.
Tato pubbeva tassāsi, putto so yuvarājako;
那时,他原是其母亲先前之子,亦即太子;
Mato kira tato rajjaṃ, aputtaṃ taṃ tadā ahu.
据传当时为国王所看作的儿子,而那时他正是无子者。
§76
76.
Putto mahindo nāmā’si, silā meghassa rājino;
名为摩诃因陀的儿子,是磐石国王之子,
Rajjayoggo mahāpuñño, lokasaṅgaṇha nakkhamo.
承继王位,具大功德,乃世间聚合之明星。
§77
77.
Tassa jātadineyeva, rājā nakkhattapāṭhake;
该王出身于星辰家族,
Pucchitvā rajjayoggoti, sutvā tehi viyākataṃ.
问及王位承继者之名,听闻后加以详解。
§78
78.
Datvā tesaṃ dhanaṃ sādhu, pavattiṃ taṃ nigūhayi;
于其后将财物予之,善为保护使其兴盛,
Atha naṃ so vayappattaṃ, katvā senāpatiṃsakaṃ.
尔时彼者已成年,授予以总司令职位。
§79
79.
Rajjaṃ vasseva katvāna, sabbaṃ hatthe sayaṃvasī;
国王在雨季期间亲自动手治理政事,凡事尽力亲为。
So dhammena vicāresi, rāja kiccaṃ mahāmati.
他遵循法理,深思熟虑处理国王大事。
§80
80.
Matepi tasmiṃ tasmā so, aggabodhābhidhānino;
即使在他去世后,他仍是最上明达的名号持有者;
Senāpaccaṃ na gaṇhittha, nayaññū tassa hatthako.
其将军未被捕获,他的亲信继承了其统御。
§81
81.
Tadā kenaci gantvā so, karaṇīyena rājino;
当时有人前往那位国王的官署;
Samuddatīre vasati, mahātitthamhi paṭṭane.
此人居住于港口大海岸的重镇之中。
§82
82.
Sutvā so cūḷapituno, maraṇaṃ vegasā’gamā;
听闻此消息后,年幼的父亲迅速迎来了死亡;
Corā rajjaṃ gahetvāna, nāseyyuṃ nagaraṃ iti.
因窃取王国财物,欲将城池摧毁消灭。
§83
83.
Tato uttaradesamhi, maṇḍalīkā saraṭṭhiyā;
于是他前往北方地区,与诸部首领和国王商议;
Acchinditvāna taṃ desaṃ, chinnarājakaraṃ karuṃ.
将该地区割裂分离,使其成为破碎无主的国土。
§84
84.
So taṃ sutvā mahāseno, gantvā uttaradesakaṃ;
大军得悉此事后,便奔赴北方地区;
Sabbe nimmathayitvāna, maṇḍalī kesaraṭṭhiye.
并且全军出动,攻打诸首领及国王所在之地。
§85
85.
Gantvā rañño mataṭhānaṃ, disvā deviṃ parodiya;
她前往国王的宝座,看到女神便痛哭不已;
Assāsetvā yathākālaṃ, idaṃ vacanamabravi.
在适当的时候安慰她后,便这样说。
§86
86.
Mācintesi mahādevī, mato me sāmiko iti;
伟大的女神思考道:‘我的丈夫已去世;
Rakkhissāmi ahaṃ dīpaṃ, tumhe rajjaṃ karissatha.
我将保护这个国家,你们将继续治理。’
§87
87.
Tuṇhibhūtā’dhivāsetvā, piyasā pāpabuddhikā;
在沉默中她便安坐,要谨防那些心地邪恶的人;
Raho yojayī taṃ hantuṃ, vatthukāmā yathāruciṃ.
为了满足欲望,随心所欲地策划阴谋。
§88
88.
Senāpati taṃ ñatvāna, tassā’rakkhaṃ vidhāya so;
领军者了解其守卫情况后,放置其保护,
Taṃ pakkhiyehi yujjhitvā, palāpesi mahājanaṃ.
凭借这些鸟兵作战,言语谴责广大人民。
§89
89.
Tato deviṃ sabandhetvā, pakkhipitvāna yānake;
随后捉拿那位女神,拘束施以枷锁;
Ādāya taṃ puraṃ gantvā, rajjaṃ gaṇhi sasādhanaṃ.
取其押送回城,掌控国政及其大权。
§90
90.
Atthi dappuḷa nāmo’pi,
确有名为达布卢卡,
Silā meghassa rājino;
乃是岩石之王。
Bhāgineyyo mahāseno,
众弟兄啊,大军,
Ādipādo mahā dhano.
首领威猛,大财阀。
§91
91.
So senaṃ sannipātetvā, vasanto kāḷavāpiyaṃ;
于是集结军队,停驻寒冷的地方;
Kātuṃ saṅgāma māgañchi, saṅgagāmappadesakaṃ.
预备作战号角,作为集结出征的号令。
§92
92.
Senāpati pavattiṃ taṃ, sutvā sampannavāhano;
军长闻知这一战况,驾乘得胜之车;
Deviñca taṃ samādāya, agamā tattha sajjukaṃ.
携带各类装备,前往那里整顿军阵。
§93
93.
Tesaṃ tatthasi saṅgāmo, ubhinnaṃ lomahaṃsano;
彼处发生战争冲突,双方都像战栗震颤的猛禽。
Ādipādo tadāsenaṃ, ohīyantaṃ samekkhiya.
首当其冲者正是那头猛禽,它一边下落一边审视着情况。
§94
94.
Palāyitvā āruhittha, acchaselaṃ savāhano;
逃离后又登高望远,烈火熊熊,兜率车马随从纷纷。
Palāpetvāna taṃ tattha, senāpati sukhaṃ vasi.
逃开之后,那个将军安然居住于此。
§95
95.
Suññaṃti nagaraṃ sutvā, maṇḍalīkāpi uttare;
他们听闻城邑空无一人,连周围诸区域也荒废。
Dese sabbe samāgamma, aggahesuṃ puraṃ tadā.
众人齐聚于此地,联合攻城当时局势如此。
§96
96.
So hi te paṭibāhesi, sūro dhīraparakkamo;
若尔,彼勇士智者具足刚毅者,必当抗拒。
Athāgamma puraṃ rajjaṃ, vicāresi yathānayaṃ.
于是彼人入城,依照正当方式考察思维。
§97
97.
Bhikkhusaṅghassa lokassa, macchānaṃ migapakkhinaṃ;
比库僧团对于世间,如同众鱼鸟野兽,
Ñātīnaṃ balakāyassa, kattabbaṃ sabbamācari.
亲族亲属之家人,则全当奉行所应行为。
§98
98.
Pacchā anu balappatto, dappulo malayaṃ gato;
后来,力量增长,抵达湄拉牙湿地;
Bhāgineyyo duve ceva, pakkositvāna rohaṇā.
二位同胞兄弟,彼此怨恨,互相挑唆登山。
§99
99.
Raṭṭhe janapade sabbe, ādāya bahuvāhano;
诸国与诸邦,皆多运载交通工具。
Rattiyaṃ puramāgamma, samuddo viya otthari.
夜晚入城,如大海波浪涌起。
§100
100.
Balakāyo puraṃ rundhi, ugghosento samantato;
壮士拥持于前,四面发出吼声;
Hesitena turaṅgānaṃ, koñcanāde nadantinaṃ.
催促战马前进,吠声如犬似群。
§101
101.
Tāḷāvacara saddānaṃ, kāhaḷānaṃ ravena ca;
带有条状斑纹音声的蝙蝠,以及发出轰鸣的蛙声;
Gajjitena bhaṭānañca, ākāsaṃ na tadā phali.
还有象兵的吼叫声在空中,那时并没有产生功效。
§102
102.
Tadā senāpati disvā, mahāsenaṃ pamodiya;
当时军队统帅见到这支大军非常欢喜;
Ārocesi avattiṃ taṃ, balakāyassa attano.
告诫自己的部下不要退却。
§103
103.
Rājaputtā tayo ete, mahantaṃ balamādiya;
这三位王子,具足强大的力量与勇武;
Nagaraṃ no’parundhiṃsu, kintu kattabba mettha vo.
他们未曾攻占我们的城池,但你们应当为此加以努力。
§104
104.
Evaṃ vuttā tamāhaṃsu, sūrā tassa raṇatthino;
众勇士听闻如此,便说道:
Devāsevā dineyeva, sevakānaṃ na jīvitaṃ.
在白昼如同侍奉天神一般,侍从之人的生命不值一惜。
§105
105.
Evaṃ bhūte sace kāle, ohīnā jīvibhatthino;
如实成就者,若在适当的时节,应当放弃生命之所依;
Posesi sāmi kiṃ kāla-mettakaṃ no yathā sukhaṃ.
尊者喻示,何时应以身命为乐,何时不得以为乐,须依时而行。
§106
106.
Vutte evaṃ saussāho, balaṃ sajjiya rattiyaṃ;
如是宣说劝勉,强健身力整备于夜间;
Uggate aruṇe hatthi-māruyha katakammakaṃ.
黎明初起,骑象巡行,进行仪式礼事。
§107
107.
Dvārene’kena nikkhamma, patanto asanī viya;
犹如由一道门口纷纷涌出,跌落如雷霆般猛烈;
Saddhiṃ yo dhasahassehi, saṅgāmaṃ kāsi dussahaṃ.
众人同聚达一万之众,激烈之战难以堪忍。
§108
108.
Balaṃ taṃ ādipādassa, nipphoṭetvā tato tato;
此力源于首足发力,四处爆发炸裂;
Sannipātiya ekajjhaṃ, niyattiṃ sampavedayi.
众多力量汇聚合一,遂达成其规定之境。
§109
109.
Hatāvasese ādāya, ādipādopi dappuḷo;
将头巾等特殊物件脱下,连起始脚也裹得松垮;
Pubbaṇheva parājitvā, palāyitvā’ga rohaṇaṃ.
清晨一到便被击败,逃离登上高地。
§110
110.
Rājaputte duve ceva, rohaṇamhā tadā gate;
当时两位王子也从高地离去;
Jīvaggāhaṃ sagāhetvā, te ādāya puraṃ gato.
攀上树枝后抓住活物,携带它们返回城中。
§111
111.
Evaṃ pattajayo sūro, dīpe jāte nirākule;
如同烈火之胜利者,在灯火点燃之地无障碍;
Pācinadesaṃ sādhetuṃ, pesayittha savāhane.
应以善巧达成所欲之境,须驱使众多随从前往。
§112
112.
Tepi gantvāna desaṃ taṃ, uttaraṃ desameva ca;
三者前往彼地,且必是北方之地;
Sādhayitvā’cireneva, saṅgahesuṃ mahābalaṃ.
迅速成就,聚集广大力量。
§113
113.
Rājāpi taṃ mahādeviṃ, bhariyaṃ kāsi attano;
王亦视那位大贵妇为其妻子,
Pariccattuñca māretuṃ, na sakkāyanti cintiya.
但因忖度无能使其被杀。
§114
114.
一百一十四。
Tesaṃ saṃvāsamanvāya, gabbho āsi patiṭṭhito;
其怀孕之中,胎儿稳固安住;
Puttaṃ vijāyi sādhañña-puññalakkhaṇasaññuttaṃ.
生育一子,具备善行福德的标志。
§115
115.
一百一十五。
Rañño sā’tipiyā āsi, tato paṭṭhāya sopi kho;
王有一位亲近的师傅,那位师傅也因此加以守护;
Puttassa tassa pādāsi, oparajjaṃ sabhogiyaṃ.
因为是他的儿子,给予他以尊重和供养。
§116
116.
Ṭhitā pācinadesamhi, ādipādā nisammataṃ;
他们立于巴辛那境内,首足从一处定着;
Vinā so’yanti amhākaṃ, ubho hutvāna ekato.
这两者若分开,实难共存于我们之间。
§117
117.
Dvīsu passesu senañca, samādāya mahādhanaṃ;
于两个视野观察军队,集合了大量财富;
Sandhiṃbhātaramāhūya, katvārohaṇa desato.
称作边境哨兵,分别执行登临守卫之责。
§118
118.
一一一八。
Gaṅgātīramhi vāsaṃ te, kappayiṃsu mahabbalā;
他们在恒河岸边驻扎,立下宏大誓约;
Rājā sabbaṃ nisamme’taṃ, maṇḍalīke tahiṃ tahiṃ.
国王在此地严令一切,命令队伍处处驻扎。
§119
119.
一一一九。
Ārādhetvā gahetvāna, duṭṭhe māriya kecana;
应当断除并持守,不与恶人结交;
Rakkhaṃ datvāna nagare, kattabbaṃ sādhuyojiya.
在城中给予护卫,应当善加执行。
§120
120.
Mahāsenaṅgamādāya, mahesiñca tamādiya;
率领大军,并且护持元帅;
Khandhāvāraṃ niveseti, mahummāramhi gāmake.
设立兵营,镇守敌寇聚集的村落。
§121
121.
Tassāgamanamaññāya, ādipādāpi te tayo;
因察觉到他的来临,他的三只前足(都稳健如初);
Koviḷāravhaye gāme, mahāyuddhaṃ pavattayuṃ.
在迦毗罗夜村发生了大规模战争。
§122
122.
Atha rājā mahāseno, samugghātesi taṃ balaṃ;
然后,大军的王领兵攻打那支军队;
Dappuḷo so palāyittha, ādi pādā duve hatā.
达普罗逃走了,两只前足被击伤。
§123
123.
Tatthāpi laddhavijayo, puramāgammabhūmipo;
然而,得胜者,于故乡之地,
Rājakiccaṃ vicāresi, mahādānaṃ pavattayi.
筹划王事,兴起大布施。
§124
124.
Mahābodhi dumindassa, mahācetittayassa ca;
大觉者摩顶陀,心念广大,
Dhātūnampi ca sakkaccaṃ, mahāpūjāmakārayī.
亦恭敬诸法界,行大礼敬。
§125
125.
Rohaṇaṃ samupāgamma, dappuḷo so tamāgato;
罗罕那来到,达普罗随之而来;
Balaṃ sampaṭipādesi, yujjhituṃ puna rājinā.
他获得力量,准备再次与国王作战。
§126
126.
Rājā so puttanattānaṃ, desaṃ kātuṃ nirākulaṃ;
这位国王为子孙后代,准备安定国土;
Thūpārāmamhi sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.
诸比库集聚于塔林寺庙中。
§127
127.
Aññepi ca mahāpaññe, yuttā yuttivisārade;
更有的大智者,善于辩论辩说精熟者;
Rājadhammesu sabbesu, nipuṇo nayakovido.
在诸王法中,精通而善于领导策划者。
§128
128.
Ārocetvā pavattiṃ taṃ, tehi sammā pakāsito;
宣布那发展过程时,借此圆满地阐明;
Caturaṅgamahāseno, sabbūpakaraṇānugo.
以四方大军之势,随从各种装备而行。
§129
129.
Dīpe sabbattha yojetvā, kattabbaṃ nagarepi ca;
应当遍于诸地布置灯明,城市之中亦不可遗漏。
Nikkhanto na cireneva, agamā mārapabbataṃ.
出城后不久,即当到达魔山所在之地。
§130
130.
Sammadditvāna taṃ desaṃ, khippaṃ pabbatamāruhī;
于是速速前往彼地,迅速攀登山峰;
Taṃ disvā rohaṇe sabbe, bhītā taṃ vasamāgamuṃ.
见之众皆畏惧,遂归依彼山安住。
§131
131.
Tato sandhiṃ karitvāna, dappuḷena sadappako;
于是连接各段,部署门扇;
Hatthī asse ca maṇayo, gahetvā tassa hatthato.
以象牙、毛驴与珠宝,悉数拿于象侧。
§132
132.
Gāḷhagaṅgañca katvāna, sīmaṃ rohaṇabhoginaṃ;
凿穿坚岩峭壁,为王室开垦边界;
Oragaṅgaṃ samādāya, rājabhogamakārayi.
取来石渠水源,筑成皇家水利设施。
§133
133.
Dīpamevaṃ mahātejo, katvā vigatakaṇṭakaṃ;
灯火如此明亮,大光明者,已远离荆棘刺矣;
Ekātapatto āgamma, puraṃ vasi yathāsukhaṃ.
独自徒步而来,随心所欲安居乡里。
§134
134.
Pariveṇaṃ sakāresi, rājā dāmavihārakaṃ;
王与臣子环绕左右,游乐于贵族所居;
Tathā sanniratitthañca, pulatthinagare vibhū.
同时光临波罗提尼城,威严庄重显赫。
§135
135.
Mahālekhañca kāresi, pariveṇamabhayā cale;
又建造了宏伟的围墙,使之坚固稳固,无惧动摇;
Tathā ratanapāsādaṃ, tatheva sumanoharaṃ.
又如彼宝石宫殿,庄严华美,令人爱慕。
§136
136.
Anekabhūmaṃ kāretvā, vejayantamivāparaṃ;
修筑了广阔无边的土地,如同无量的净土;
Tathā satasahassehi, tīhi ceva mahādhano.
拥有数以万计、三倍的巨大财富。
§137
137.
Jambonadatuvaṇṇassa, sahassehi ca saṭṭhihi;
以桔槔木树皮色彩绘制,数量多至六千。
Bimbaṃ satthussa kāretvā, nagghaṃ cūḷāmaṇiyutaṃ.
为师作成圆形标志,缀以小颗玛瑙珠宝。
§138
138.
一百三十八。
Pūjaṃ sabbopahārena, kāretvāna mahārahaṃ;
用一切供品礼敬,完成盛大供养;
Pāsādamahane sabbaṃ, rajjaṃ ossajji attano.
在宏伟的宫殿中,亲自裁定治理王国。
§139
139.
一百三十九。
Bodhisattañca kāretvā, rājānaṃ sumanoharaṃ;
于菩提萨埵那里,建造了一位美丽的国王;
Saṇṭhapitthasilā meghe, cāruṃ bhikkhūnupassaye.
在云端巍峨的寺院中,为比库们营造了美丽的报恩之所。
§140
140.
一百四十。
Thūpārāmamhi thupassa, kāsi sovaṇṇakañcukaṃ;
在佛塔周围,为佛塔披上了迦尸国的金质罩衣;
Paṭṭaṃ katvā vicitatthaṃ, rajataṃ antarantarā.
用织锦制作的绶带,银质的相间环饰。
§141
141.
一百四十一。
Tasmiṃyeva ca pāsādaṃ, parijiṇṇaṃ sakārayi;
在此建筑中,将其修葺、整修完毕;
Abhidhammaṃ kathāpesi, kārāpetvā mahāmahaṃ.
宣说深义经典,使其庄严宏大。
§142
142.
Mahātherena satimā, hemasālinivāsinā;
由具足正念的长老,即住于金顶殿者;
Tattha pokkharaṇiñcassa, paribhogāya kārayi.
在此为池水及其周边设置供养之用。
§143
143.
Jiṇṇe devakūle katvā, bahuke tattha tattha so;
居于多灵众神的神殿之中,经常于种种各处行事,
Devānaṃ paṭimāyo ca, kārayittha mahārahā.
并作诸天像,施作广大规模。
§144
144.
Brāhmaṇānañca datvāna, paccagghaṃ rājabhojanaṃ;
又于婆罗门施予后,旋即宴请王族;
Pāyesi khīraṃ sovaṇṇa-taṭṭakehi sasakkharaṃ.
还供给用金箔装饰的乳酪和奶汁。
§145
145.
Usabhe paṅgulānañca, jīvikañca sadāpayī;
野兔和跛脚者,以及常常赐予生命的生物,
Damiḷānantu pādāsi, asse goṇe agaṇhataṃ.
尽管骡子有胫骨,却没有如马匹般能通行。
§146
146.
Anāthā ye salajjā ca, te ca saṅgaṇhi so raho;
那些孤独而羞怯者,那个人也将他们聚集;
Asaṃgahito dīpamhi, natthi tena yathārahaṃ.
在未被聚集的群体中,如灯火所示,那里没有真正的安稳。
§147
147.
Dātabboti kathaṃ gunna-mahāro so vicintiya;
应当如何施予?这位具德广大者经过深思熟虑;
Sasse khīragate’dāsi, tesaṃ khettasahassake.
他像干涸河流中最后一滴奶,惠施给成千上万的田地;
§148
148.
Kāḷavāpimhi so vāri-sampātaṃ kārayi thiraṃ;
在黑水池中,他使水利灌溉稳固而充足;
Puññamevaṃ vidhaṃ tassa, appameyyaṃ bahuṃ kira.
他的如此善行,是无量无边的功德;
§149
149.
Tassa putto tadā āsi, yuvarājā divaṅgato;
当时,国王的儿子已故,该王子为太子;
Jāto senāpati kāle, aparo atthi dārako.
军队将领已降世,尚有其他幼儿存在。
§150
150.
一百五十。
Taṃ rājā rājaputtehi, bhīto rājāraho iti;
那时国王因畏惧其王子,故称王子为阿拉汉;
Māretuṃ taṃ na sakkonti, vaḍḍhapesi yathā tathā.
他们无力弑杀此人,任其依本性自然增长。
§151
151.
一百五十一。
Arīhi nagare ruddhe, pitaraṃ so kirekadā;
阿利希在城中被阻止时,究竟何时曾见其父?
Upasaṅkamma yācittha, saṅgamāvacaraṃ gajaṃ.
他近前恳求,乞求那头象进入战阵。
§152
152.
So dāpesi mahānāgaṃ, ghoraṃ mārakarūpamaṃ;
他赐予那头大象,形如猛厉魔王;
Katahatthaṃ balañceva, sabbāyudha visāradaṃ.
如同利刃锋利的手掌,精通一切兵器。
§153
153.
Kāloyamīti mantvā so, bandhitvā churikaṃ tadā;
那时,他心想『时机到了』,于是束缚住那柄匕首;
Kuñjaraṃ varamāruyha, nikkhamma nagarā bahi.
乘上豪象逸兴扬扬,走出城外。
§154
154.
Viddhaṃsetvā balaṃ sabbaṃ, dujjayaṃ jayamaggahī;
破坏了敌军的一切势力,牢牢夺取了艰难的胜利之路;
Rājā disvā pasanno taṃ, senāpaccañca tassa’dā.
王见状心生欢喜,赐予他军队的指挥权。
§155
155.
Esova kira gantvāna, sabalo desamuttaraṃ;
那个汉子确实去到了,拥有极为优秀的境地;
Palāpesi sasenaṃ taṃ, ādipādañca dappulaṃ.
他以坚决的言辞宣说了那个地方,那里的起初根本得到了展示。
§156
156.
Baddhavero tato’hosi, dappuḷo tamhi sādhukaṃ;
之后,他成为了奴隶,良好的奴仆;
Mahāummārayuddhamhi, disvā tamatīkodhavā.
在大规模的争战之中,见到了那位善于批评的人。
§157
157.
Sīghaṃ pesesi taṃ hantuṃ, hatthimāruḷhamattanā;
迅速派遣去杀那头,以大象般暴烈之力;
Ovijjhiya palāpesi, tamesa sakadantīnā.
无明笼罩时,他发出声响,犹如那有獠牙的兽类。
§158
158.
一百五十八。
Disvā tamatisantuṭṭho, aññesañca abhāvato;
见之后十分欢喜,舍弃其他,因无他人;
Rajjayoge adā tassa, uparājattamattano.
在王位继承之中,他获得利乐,专心于副王之职。
§159
159.
一百五十九。
Evaṃ vīsati vassāni, dīpametaṃ subhuñjiya;
如此承受二十个雨季,应当享用此光明盛宴;
Vipākaṃ puññakammassa, bhuñjituñca divaṅgato.
善业果报已现,死者得以享受;
§160
160.
Evaṃ anekehi nayehi thaddhā;
如此借助多种引导而止息;
Janassa dukkhehi virūpakehi;
由于众生的苦难与痛苦的变异;
Bhogā vinassanti khaṇe na sabbe;
享乐瞬息即灭,诸物不尽存在。
Aho tahiṃyeva ramanti bālā.
啊,愚人独自沉溺于彼处。
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse · 在为令善人生起净信与悚惧而作的《大史》中
Cha rājako nāma · 名为“六王”
Chacattālīsatimo paricchedo. · 第四十六章。