三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页藏外大史Sattatiṃsatima pariccheda

Sattatiṃsatima pariccheda · Sattatiṃsatima pariccheda

751 段 · CSCD 巴利原典
Sattatiṃsatima pariccheda第三十七章
Pañcarājako五王
§1
1.
Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako;
年长弟弟之子是他,军队长是年幼弟弟;
Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi.
他治理王国长达二十七年。
§2
2.
Tassa rajjābhisekaṃ taṃ,
对他那王位加冕之事,
Kāretuṃ paratīrato;
他犹豫不决,不愿进行;
So saṅghamittatthero tu,
那位僧伽之父长,
Kālaṃ ñatvā idhāgato.
知道时机,已来到此地。
§3
3.
Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā;
为其受具足戒后,其他各种事宜随缘而行;
Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato.
欲入大寺者,必先修习清规,内心不放逸,严谨自持。
§4
4.
Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino;
这些执持不戒者,即是大寺住众;
Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ.
我等乃持戒者,吾等自称持戒之王,于君王面前如此宣说。
§5
5.
Mahāvihāravāsissa , āhāraṃ deti bhikkhuno;
大寺住众若有人违戒,必由比库供给饮食;
Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi.
有此人乃百杖之重责者,国王即下令责罚之。
§6
6.
Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino;
那些比库作为使者,居住于大寺院中;
Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ.
离开大寺院,前往马来亚、罗罕和阿谷等地。
§7
7.
Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito;
因此,这座大寺院被废弃,已有九年未有人居住;
Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako.
曾有比库住于大寺院,但渐渐空无一人。
§8
8.
‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti;
‘这里是非亲近之地,是依止他乡之所’,
Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ.
长老向国王如此解释,语气中带着忧虑和不安。
§9
9.
Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato;
不可毁坏大寺院,此乃受王许可而得成之事;
Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso.
因此,人虽存恶念,仍应照此行事。
§10
10.
Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho;
比库中有僧侣师长的朋友、侍者,俱为王之宠爱;
Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino.
索那摩差、达兰加,以及不羞耻之比库等人。
§11
11.
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ;
破坏铜阁楼,解脱于七地;
Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
在诸异类之家,遂引往无畏山中去。
§12
12.
Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca;
有多座大寺院,配有诸多殿宇;
Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu.
阿巴耶吉里山上的寺院,拥有许多殿堂。
§13
13.
Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ;
他带着向僧团的朋友和向恶友,及长老索那的仆从;
Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati.
来到此地,做了恶行,这位国王行恶。
§14
14.
Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā;
这位大国王从那边帕巴塔的山脉,将巨岩大石取来,
Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati.
带到阿巴耶吉利山上,安置稳固。
§15
15.
Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ;
彼为法像、觉者之居,乃堆积之根基,颇具观者悦心之特质;
Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ.
又建造四所舍,恰似养鸡之屋,结构严密而成;
§16
16.
Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā;
由比库长老为善知识,以其严厉勤奋之业力;
Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā.
此处即无畏山之寺,当时可观可瞻;
§17
17.
Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako;
名曰云色无畏者,此王处处为护持者;
Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane.
此护持者离弃父亲,居于大寺之坐席上。
§18
18.
Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo;
逃亡之后到达马来,抵达后力量极大;
Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ.
他安置好了堆积谷物的仓库,连远离敌人的地方也安排妥当。
§19
19.
Tatrā’gataṃ taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati;
在那里听闻此事,国王的同伴;
Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi.
战事已经展开,他前去协助,安置谷仓。
§20
20.
Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ;
获得了美酒和肉食,驾到马来之地;
‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya.
心念默想:『没有国王,我不会侍奉这同伴』。
§21
21.
Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako;
他亲自带着它,于夜间独自外出;
Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi.
来到国王面前,将那件事禀告说明。
§22
22.
Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya;
他和那个仆人一同,以此为盾牌加以护持;
‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ.
国王问他:『你为何成了我的贼?』
§23
23.
‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi;
他回答说:『是你使长庙失去了它。』
‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ.
他说:『我将在寺庙里安住,我的主人这处安稳之所。』
§24
24.
Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi;
此犹如我所说,国王,他宽恕了国王;
Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami.
因此被宣布为国王,他就前往城市。
§25
25.
Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana;
宣布国王之后,他仍云色般无畏;
Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā.
未与王后同来,因箱物业缘故。
§26
26.
Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā;
王后名曰瓦拉布哈,是一位书记之女;
Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ.
于大寺中,她对那毁灭者深感悲痛。
§27
27.
Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ;
恶魔愤怒地激怒这位长老,集合众人加以责难;
Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ.
发意要摧毁宝塔园林,来者心中充满凶恶。
§28
28.
Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ;
恶魔挑唆比库僧团的长老,做出残酷恶行;
Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā.
乃至杀害索那和玛查比堕那,被杀者不知痛苦。
§29
29.
Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so;
带来了粮食所需,勇猛如乌云之威严;
Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi.
建造了众多大寺院和围墙护持其周围。
§30
30.
Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo;
比库们在其中无所畏惧而安住,因而安心静慕。
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato.
彼等游行于大僧伽堂所依止的各处住持之间。
§31
31.
Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu;
那位国王在大觉士修行地,于西方方向,
Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so.
制造了以洛铁制造的制品,然后安置于两处。
§32
32.
Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase;
于南方园中,心如鳄鱼般凶猛,
Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate.
经彼三尊长阿拉汉加持之后,令恶友退散。
§33
33.
Mahāvihārasīmante , uyyāne jotināmake;
大寺境界的边界,即为名为光明园的花园;
Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi.
那便是戒律林寺,即使要禁闭,也能使其成就。
§34
34.
Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso;
于是想要关闭边界的,乃是比库僧团中的乞求者;
Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ.
但那些不肯接受的比库,自寺院中离去。
§35
35.
Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ;
在这里闭合边界者,乃他人所为;
Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ.
有些比库因愤怒而争斗,彼此相互推搡。
§36
36.
Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito;
大寺院坍塌已近九个月,由众比库同心加固修复;
‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ.
但其他比库对此并不赞同,认为“这里应当整体拆除重建”。
§37
37.
Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite;
于是围墙完全拆毁,秩序已终结;
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo.
众比库来到此地,住在大寺院中。
§38
38.
Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā;
那禅房住持比库长老三尊对此发出劝勉;
Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā.
他的训诲是针对众僧核心的最终问题所在。
§39
39.
Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato;
王大臣商议后,依照正法商定;
Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino.
王不愿意背离正法而起兵动众。
§40
40.
Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ;
该王亲自兴建宫殿华丽庄严;
Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya.
他在三处修筑居所,毁坏了神祠。
§41
41.
Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake;
位于哥迦那与埃拉咖毕罗两地,还有迦兰达婆罗门村;
Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ.
以及鹿邑的寺院和恒河臣山。
§42
42.
Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ;
由西方而来的地域,以界限为山峰;
Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi.
国王在大寺院中,于kokavāta处建造了建筑;
§43
43.
Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi;
又于色宝乐园及其小围墙处建造;
Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye.
在北方的危险庇护处,为两位比库设置了住处;
§44
44.
Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi;
在卡拉韦拉亚卡(魔王名)所在地,并作柱子支持;
Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari.
又在岛上老旧的屋宇中,进行多次修缮。
§45
45.
Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so;
他向一千名僧长施舍,也向一千名僧团施与。
Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ.
不仅布施长老的礼物,也布施所有的僧衣。
§46
46.
Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati;
对食饮诸物的布施,尚无断绝之理;
Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo.
为了使众生富足安乐,他做出如同十六个井口的施舍。
§47
47.
Maṇihīramahāvāpiṃ , jalluraṃ khāṇunāmakaṃ;
有珍宝大珠,名为灌溉用的水井;
Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ.
又有巨大的宝石,如清风般轻盈,如鹤翅般薄的宝石。
§48
48.
Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca;
『库婆哈迦』即驮载者,『夜门阿拉坎达迦』亦如是;
Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca.
又有『提萨瓦得摩那迦』以及带有环形槽的『维郎伽维提迦』;
§49
49.
Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca;
『摩诃迦罗吉利瓦』及长条形的『摩诃达拉迦罗』;
Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo.
还有『迦拉帕萨那』(黑色石块),这十六种砍伐器具;
§50
50.
Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi;
恒河的上游水流湍急,制造出巨大波涛;
Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti.
如此一来,清净与不清净,均以势力深广而表现。
§51
51.
Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ;
如同染污之物相会般,凡活物无一不包含善恶两种。
Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati.
经过行持既定之业,彼即成为大军王者。
§52
52.
Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya;
因此应远离恶交往,远避恶友。
Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho.
如毒蛇迅速将毒液发出,明智者若行为不善,将招致祸害。
§53
53.
Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato;
王者如同威严彩云之色,其子亦然。
Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako.
恰如施主赡养众生,具足一切财富慷慨施惠。
§54
54.
Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite;
在摩诃塞那将恶人驱逐灭绝之后,
Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.
在大寺院里,众比库悉数聚集于此。
§55
55.
Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro;
他上前恭敬地顶礼后,端坐而问,态度恭敬;
‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ.
他说:“父亲啊,与你为伴之僧团同道者被毁灭了。”
§56
56.
Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ;
那群比库们就问这位男子说:“究竟是因何事?”
‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā.
他说:“是因为你父亲努力去开凿界线的缘故。”
§57
57.
Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato;
在无目界之内,众比库正在观察,
Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo.
此处比库们如同沉没于土地、水和天空之中一般众生。
§58
58.
Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo;
无父之子与无母之子,以及结和的恶友;
Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ.
以国王之名,使之作非善行。
§59
59.
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ;
破坏钢铁宫殿,那由七重地层所构最高之地;
Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
在屋内以各种方式,从此带领至无畏山。
§60
60.
Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe;
每月的第十四天,在已经熄灭的舍利塔庭院内;
Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’.
在火坑中还有愚痴,观看愚昧的集会。
§61
61.
Taṃ sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame;
听闻此事之后,他恪守父业,断绝了愚人群聚;
Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā.
他的父亲在此处被摧毁,一切都被清理干净。
§62
62.
Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ;
如同铜殿顶的阿伽多,迦尸城的大殿顶端极为高远;
Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale.
就像是大臣王的庄重显现于大地之上。
§63
63.
Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi;
将所有围墙皆摧毁,彻底拆除弃置,
Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so.
并将园林及游乐场所安置于适当之处。
§64
64.
Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā;
以父辈作为因缘,凭借已断之智慧;
Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā.
智慧者建造断除烦恼的庇护所和坚固的居所。
§65
65.
Kārite pitarā joti vanece’so vihārake;
当父辈完成作业,仿若丛林中的修行者;
Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro.
放下所有已斩断的业,舍弃一切烦恼障碍。
§66
66.
Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo;
长老与大长老,皆为尊长之子弟;
Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito.
人世至尊听闻此义后,周详了知整个由来。
§67
67.
Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake;
国王于光明美好之中,见其德行欢喜;
‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya.
思惟曰:『此长老实为此光之主宰。』
§68
68.
Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ;
(他)砌筑金色之映像,安置于祭坛之上;
Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame.
在前一月上旬第七日。
§69
69.
Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite;
白天侍者们在佛塔场所,持长老相续停宿;
Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana.
于第八日入定,然而第九日又起坐。
§70
70.
Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ;
取大军比喻,犹如天众兵集结;
Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā.
居于山城及城市守护之外。
§71
71.
Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo;
在兰卡岛及诸岛屿,比库们全部带去;
Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite.
弃于人间及城中传教之处。
§72
72.
Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ;
施设了巨大的布施,这也是对一切众生的无上供养;
Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ.
以诸种供养庄严礼敬,所行之事无可匹敌。
§73
73.
Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno;
这是为了那启示众生的明灯法师的盛大欢迎;
Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno.
为这善法之子所作,宛如天帝对佛师的恭敬。
§74
74.
Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi;
从佛塔基坛至城内,庄严整备一切,皆悉周备;
Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā.
从迦尸之路直达沙瓦提城,如此广大庄严的道路。
§75
75.
Vissajjetvā tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā;
舍弃了那个享乐,完全属于长老的父亲;
Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya.
如同摩嘎剌那长老来临时的国王一样。
§76
76.
Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake;
在那里施予了巨大布施,如同聚宝盆倾覆;
Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi.
比库们也因此欢喜,并有四种因缘。
§77
77.
Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane;
以此方式迎接长老的到来,令大众观见;
Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso.
由这位尊贵大臣以威仪接受了他。
§78
78.
Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro;
于是,这位长老独自一人,亲自先行前往原野之地;
Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato.
比库们也在他完成后,环绕其周,分布四周。
§79
79.
Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago;
这位长老身穿金黄色袈裟,仿佛置身于奶海之中;
Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha.
傍晚时分,周围浓密包围,好似黄金山般光彩夺目。
§80
80.
Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako;
他将前往韦萨离城,宣讲此法,作为世界的领导者;
Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ.
诸法如是而来,他以此向众大士显现教义。
§81
81.
Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho;
如此行持者,世尊得以庄严敬重,众生众中最尊贵者;
Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ.
于城池东门之侧,自身亲往修筑护城围壁。
§82
82.
Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;
晨趋至,舍所稳固端正,为护持僧伽安稳住所;
Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo.
三处皆安居其中,即如果德玛尊者所示之座。
§83
83.
Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine;
城内布置完备后,至第十二日;
Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā.
于世尊首入之地,唯如昔日王舍城之宫殿。
§84
84.
Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;
将此地弃置于后,就使此僧院得以安稳;
Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe.
在城中如海形广阔之处,运行于大广场上。
§85
85.
Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe;
引领众人入大僧院,至菩提树坛所;
Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ.
安住后进入其中,正依其法进入城中。
§86
86.
Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake;
于王宫附近的东北角,
Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ.
造了一面镜像,即那祥和的居所。
§87
87.
Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado;
完成了神通等的修习,精通各种相应法门;
Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati.
与长老同住,在那里定居,成为大贵族之家。
§88
88.
Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ;
设立护卫,侍奉供养及围绕侍奉;
Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi.
并且致力于宣说教法,恰如其分地从事此事。
§89
89.
Tassāṇamanurakkhantā , rājā tabbaṃsikā idha;
护持此法的人中,有君王和尊贵之士;
Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya.
只要他们护持教法,就不可破坏此规定。
§90
90.
Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato;
在退尽日等诸日未至之际,离开城镇的僧舍;
Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi.
为举行三时供养,依次周流恭敬礼敬。
§91
91.
Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape;
他在无畏寺中,于菩提树下住所;
Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ.
并建造石墙,且筑造美观的围墙。
§92
92.
Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino;
在第九个雨季中,为伟大的修行者筑设坚固的佛塔;
Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi.
由婆罗门师父诸贤等,在此迦陵频伽地依教所建。
§93
93.
Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ;
在大铁柱族中,依经所述为屋架;
Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ.
以庄严华丽之物饰之,恰当完备无缺。
§94
94.
Pakkhiptvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe;
将其置于柱顶之处,乃纯净宝瓶之形制;
Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite.
以天人之至爱作为顶盖,为成为王舍城宫舍而设。
§95
95.
Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati;
在法轮持守之家中,成为大国君的增广;
Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu.
然后安置该屋顶,该所即为大铁柱之家。
§96
96.
Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇnamānaso;
国王具有一百千万的威严,心意端正持满。
Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ.
弃置世俗一切,然后布施,浇灌庄严大地。
§97
97.
Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ;
引导众人紧随,住于无畏安稳的宫殿;
Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi.
为彼举行供养仪轨,使其万法形相得以安立。
§98
98.
Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati;
国主在十八所宫殿中设立,
Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā.
出于对众生的慈悲,水池和靠椅坚固稳定。
§99
99.
Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya;
菩提敬礼及诸功德,皆是无量可作之善业;
Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati.
二十八年间,他母腹中之生命,循此而行。
§100
100.
Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako;
长子为大官,其弟为幼官;
Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido.
超越众多伞盖,精于象牙齿毕道。
§101
101.
一百零一。
Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati;
作成那三种业,艰难之业于王尊前;
Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane.
此为业等根基,他使许多人具足强劲;
§102
102.
Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ;
无所由父而生,显现如神迹之所现;
Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ.
菩萨具诸妙相,形相美善悦人。
§103
103.
Apasayañca pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ;
依止处及卧具、华盖宝座;
Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ.
各种彩绘雕饰,其工巧纷繁各不相同。
§104
104.
Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ;
经过九年,于兰卡诸岛宣说教法;
Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami.
多种功德随顺业力而至。
§105
105.
Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati;
佛陀的侍者之后,是一位国主的儿子;
Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro.
他具足种种功德,如同诸宝的海洋一般。
§106
106.
Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ;
以种种安乐利益,为岛上居民提供;
Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī.
如同护城的花环,一般守护着城市,这位富有的人。
§107
107.
Paññā puññaguṇūpeto, visuddhkaruṇālayo;
智慧具备功德光辉,清净慈悲为怀之所聚;
Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato.
如是同诸十位国王,悉以正法为归依所。
§108
108.
Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ;
放弃四种流转,断除后生之因,
Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.
以利益众生为目的,为四众结聚团体。
§109
109.
Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ;
菩萨的行为,向持见证者示现;
Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati.
如父亲对儿子一般,统治者怀有慈悲怜悯。
§110
110.
Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe;
达利德以财富布施,满足迦尸城众生的愿望;
Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā.
使众生皆得安乐,活命亦得保全。
§111
111.
Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo;
善人为正集,恶人为非集;
Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati.
患病者因医治而聚集,如此大臣也因聚合而成事。
§112
112.
Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato;
有一天,国王前往大象宝库;
Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe.
即使是提萨伐也未沐浴,正在大路上行进。
§113
113.
Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ;
见一只巨大的龙,患有尾部疾患;
Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake.
于子宫部位的栖所,看见此状,心怀忧虑。
§114
114.
一百一十四。
Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ;
想显露从痤疮得来的疾患,那是被生长肿块所标识;
Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ.
然后又思虑其根源,遂断定确实为病。
§115
115.
一百一十五。
Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago;
随后,他骑乘巨龙,来到巨龙近旁;
Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā.
巨龙这样说道:我乃巨龙族中的一员。
§116
116.
一百一十六。
‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā;
『巨龙啊,因你来临,我乃亲近之因;
Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino.
何处真是光明伟大,迅速断绝粗恶行为之所。
§117
117.
一百一十七。
Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā;
因此,虽已触及那业,非我所能作;
Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti.
未触及便更不可,有何可为乎?
§118
118.
一百一十八。
Evaṃ putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano;
如是,儿子如厄运者,唯以厄运自意;
Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito.
入入屋内之后,一心专注地已安住。
§119
119.
一百一十九。
Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattano
然后,他接近那离身而起的自己心识,
Satthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino.
攫取并提携那位享受者的主人心识。
§120
120.
Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ;
之后,又驱除了嗔恚,施用最极妙之药;
Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā.
就如用筷子夹取一般,当下令其安乐。
§121
121.
Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama;
我自称如此,说:『大慈大悲属我所有;
Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ.
连恶鬼也知道,赞叹我所为之事圆满。』
§122
122.
Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ;
见到自身安乐自在,如同王者珍惜巨蟒;
Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano.
他以宝珠广众敬仰,恭敬其足为大德。
§123
123.
Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi;
以石制作为觉者的圣像;
Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare.
此宝石是国王的眼目,置于无畏林园中。
§124
124.
Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike;
有一比库行乞时,在村中葫芦树下;
Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ.
得到了安乐的施舍,漫游以求牛奶施舍。
§125
125.
Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ;
得到了牛奶与黄油,便享用了那乳酪;
Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ.
黄油坚固有力,于是他用嘴吃那个腹中之物。
§126
126.
Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino;
然后他近前走去,将此事报告给国王;
Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ.
拉户言:『此物已出生,何时将被毁灭,我不知道。』
§127
127.
So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane;
于是他这样说:在村落中用牛奶作为饮食,
Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti.
国王称之为『饭食』,称牛奶为『真正的财富』。
§128
128.
Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo;
正是那位医生阿索,即使只有一人,也是治疗头部创伤的医生;
Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ.
国王为他施行头部疗治,施针并取出鲜血。
§129
129.
Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya;
见到比库后说道:『请暂时解除烦恼成疾。』
‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami.
听闻『赤铁矿石』之名后,我发愿皈依比库。
§130
130.
Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu;
皮肤如同赤铁矿石一般,脱落病痛而感安乐;
Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano.
国王召唤比库,嘱咐他如同挟持手臂般护持;
§131
131.
‘‘Ekasatthapahārena , pāṇakā samaṇo hayo;
『一方止息(苦患),由禁戒断绝比库之恶行,』
Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti.
『建立健全身心,修习医生之重责。』
§132
132.
Pivanto toyameko hi,
『独自饮水,』
Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya;
『吐出不洁物,』
Ajjhoharitadā āsi,
『昔日有嘱咐。』
Tato jāto’ti deḍḍubho.
于是,叫做『刚猛』。
§133
133.
一百三十三。
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;
他的终结因着犯戒之苦,而被苦恼所逼迫;
Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
王被问及王道的由来。
§133
133.
一百三十三。
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;
他的终结因着犯戒之苦,而被苦恼所逼迫;
Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
应问国王的道路,应向国王提问其缘由。
§134
134.
Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya;
知悉此为善行者,七天七夜守斋禁食;
Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate.
身心净洁且安乐,卧处适当安然停住。
§135
135.
Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano;
然后入睡,闭合自我之口。
Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike.
那时正经已被展开诵读,随后便在其面前。
§136
136.
Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato;
用肉芽粘接固定,绳索也已系妥;
Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi.
以气味嗅察之后,开始进行探视。
§137
137.
Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ;
以绳索抓取,整齐绑缚手脚;
Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
将其投入水中后,说了这番话。
§138
138.
一百三十八。
‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako;
『那医师确实是正自觉者的基瓦咖;
Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ.
世间存在业,业因何而作乃艰难之事。』
§139
139.
一百三十九。
Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo;
即使是最轻微的业,在此处也毫无疑义;
Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama.
由于一切恶业,我堪叹:何其福德的来源!
§140
140.
一百四十。
Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ;
在底培洛林中,恶贼蛮女;
Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā.
生于七月之内,怀胎安乐而生。
§141
141.
一百四十一。
Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu;
有一比库因风感而起身;
Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā.
贤明者在避难所中解脱了苦难。
§142
142.
一百四十二。
Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ;
青蛙饮水时,所饮之水稀薄柔弱;
Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ.
用鼻子捅破洞穴,展开嘴唇去捕获蚊子。
§143
143.
一百四十三。
Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati;
青蛙淋湿后,便长大成熟,然后离开那里前去。
Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo.
云来之时,学童便离去止住。
§144
144.
一百四十四。
Phāletvā matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so;
国王收割庄稼,将青蛙捉去;
Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe.
砸碎瓦罐,片刻间烧毁迦尸。
§145
145.
一百四十五。
Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati;
为居住岛屿之益,一地接一地,诸国君尽皆如此;
Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi.
建成医馆后,将医务人员安置于那里。
§146
146.
Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ;
医疗场所诸法,已作义理总摄;
Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate;
设立医馆于城中,为治病者所求;
Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake.
联系医疗与行政,国王治理双城合五邑。
§147
147.
Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ;
无清净之田地者,为医术所赖以维生;
Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi.
为医术所用之马、牛牛羊,对其力量加以运用。
§148
148.
Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ;
背部有斑纹、侧身相伴之马,棚舍遍及各处;
Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe.
与食物共用,棚舍临近大道。
§149
149.
Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake;
常行真实正法,成为法说者;
Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ.
法说者的职责,反复勤修演说。
§150
150.
Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo;
超越嚣尘尘世,护持广大恶境;
Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane.
见者见时解脱,于苦中苦人释放。
§151
151.
Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito;
某一天,国王身披王者装饰华服,
Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo.
与军队一同前行,如同期天之天神者,
§152
152.
Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ;
见此盛相殊胜的路途,众地之君,
Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare.
王威赫赫光明照耀,似被密林猛狮所束缚。
§153
153.
Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ;
「疥癣」一者,起愤怒心,状如有害残害物;
Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā.
反复查考此物,反复看护土地,以守护者的职责。
§154
154.
Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca;
彼因众多斥责与讥讽而发怒,随之生起言语辱骂;
Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati.
见此变化转变,远离如同大地之主般的人。
§155
155.
‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ;
『我不畏惧众生,无论何人作何所爱。』
Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti.
『此往昔怨恨从未有,将当消灭故。』如此说。
§156
156.
Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino;
抵近而指示男子曰:『去吧,麻风病人;
Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato.
你应认识某人之心行。』于是如是说。
§157
157.
Sahāyo viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya;
如同同伴在皮肤病者旁边,坐在近旁;
‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so.
便问他:“汝为何愤怒乎?”彼遂尽言其意。
§158
158.
‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā;
“此乃我之奴仆,佛之奴仆,由国王功德业故;
Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā.
以轻蔑我,我则使彼乘象远去。”
§159
159.
Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi;
我将告知自己,凭多少力量而为此;
Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ.
通过用手制造,获得一切仆役的掌控。
§160
160.
No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ;
若手不归于我,挥动则染血颈颔;
Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’.
我必饮用,毫无疑虑,如同一眼便能久远见证。
§161
161.
So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi;
于是前往护国者那里,向他如实报告此事;
‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati.
『过去的敌人正在敌视我,已经决心要对我大智者不利。
§162
162.
Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino;
为了消除这种敌意,儿子们反而敌视敌人;
‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi.
『善哉,应聚集力量』,便劝召此人来;
§163
163.
So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ;
于是接近深渊,同伴也被亲近伤害,
‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ.
想着要灭除那国王,于是寻找时机。
§164
164.
Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane;
得到了这位同伴,我不愿作证杀害他;
Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ.
既然获得,我将引导他,完成我内心的愿望。
§165
165.
Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā;
「在此家中居住时,愿有跟随我者;
Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ.
唯我独自不住,为着有限的生命。」
§166
166.
Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano;
于是说罢,携带着那麻风病,他离开了自己的屋舍;
Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ.
衣着洁净整齐,身着柔软细致的衣服,
§167
167.
Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ;
须跋陀美妙甘美的食物,适合青年之所爱护;
Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate.
他在众生中设座,端正安置于席上。
§168
168.
Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya;
这些非因戒律所制,我曾安住于数处;
Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ.
知晓彼生恐惧,安乐而不失感官。
§169
169.
‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā;
谓言『给王的日食』,便把残饭等施与之;
Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi.
两三次阻止之后,仍被其执着而接受。
§170
170.
Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo;
被土地之主以妄欲所缠缚,确实为土地之主所自久所拥;
Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā.
听闻其母言语,心由是而生两种分别。
§171
171.
Evaṃ roge tikicchesi, rājā sārīramānase;
如是治病,王以身心为念;
Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate.
置灯于医者处,内心欲治之意明显。
§172
172.
Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ;
用二十五只手,未修饰宫殿;
Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi.
建造大寺院,围以围栏如柿子树。
§173
173.
Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ;
行者应戒除不净之物,勿于两村之间流浪;
Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake.
当为持法比库制造可用之物,供其生活所需。
§174
174.
Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye;
应于寺院及围墙之间,备齐四种条件;
Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi.
建造浴室施斋堂,且塑立佛像等供养。
§175
175.
Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati;
在那位国王的国土中,大弘扬佛法者存在;
Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā.
他宣讲经文,以锡兰语流通传扬。
§176
176.
Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino;
他的子孙无所畏惧,形若勇士善战之相;
Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā.
彼为弟子所敬仰,具名形身之显现。
§177
177.
Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito;
以沙利子等众名及其子弟环绕,
Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha.
佛陀的侍者,比库,以觉悟者王王庄严自照。
§178
178.
Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato;
如此行持,离世间苦海,渡过三界;
Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo.
在一百二十九年中,佛陀的侍者为人王。
§179
179.
Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati;
继彼,长子即是那位国王;
Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo.
具足一切王者美德,恒行戒律,心怀广大。
§180
180.
Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi;
完成十种功德行为,施行十种功德行为;
Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa.
充实王法,具足十种王者般若波罗蜜。
§181
181.
Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ;
依止于聚集之物及其所含之义,兼顾四方四向;
Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ.
于大帕里语中诵持,以供养诸王中之王。
§182
182.
一百八十二。
Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā;
于北方之方位处,有尊严圣象;
Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi.
于东南方有佛像金身,并且塑造佛龛。
§184
184.
一百八十四。
Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti;
国王于是便下令说:『诸民不可骚扰』;
Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ.
遂与诸太子一同修建,完工后涂抹了檀香膏。
§185
185.
Rājuppalavhayaṃ gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ;
王宫装饰以莲花饰物、座落于蟾蜍形象之上、为高台楼阁;
Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ.
华丽的屏风与拥抱之水池,以及畜栏中的牛圈。
§186
186.
Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā;
寺院中有破败的残垣断壁,也有坚固完好的房舍;
Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ.
无量的善业,在各处分别修成。
§187
187.
Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako;
即使在雨季这一年中,坐卧安稳休息;
Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti.
心念专注苦集灭道四圣谛,以此夜晚消减苦恼。
§188
188.
Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ;
知晓其父亲而未承袭其业,所生如园林中的茅屋;
Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ.
因如是故,自身不为众生造作苦难。
§189
189.
Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito;
其时,她因病痛所苦,忧恼不堪;
Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso.
如灯一盏复一盏,渐渐驱散了心中愚暗。
§190
190.
Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite;
比库们被问时说:『大德们,因害怕饥饿等苦难,』
Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā.
说:『世间没有世间的利益,即使国王们做了什么也无益。』
§191
191.
Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ;
这是《升座经》起源中关于故事之事的部分;
Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno.
听闻那世尊所有的珍宝宝珠的福德庄严。
§192
192.
Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe;
造作世尊戒杖,置于掌中瓶内;
Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ.
安放其中,附加其形,设立大车。
§193
193.
Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ;
自持戒律庄重,宽厚待众大众;
Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ.
施予广大布施,使持铜掌者无畏。
§194
194.
Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ;
将城池装饰妥当,成为天界美妙之地;
Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito.
被所有岛屿上的比库们环绕着。
§195
195.
Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā;
比库们从宏伟大道下来,聚集于此;
Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā.
诵持宝贵经典,同时洒布水以示敬意。
§196
196.
Rājagehantike vīti-magge pākārasantike;
在王舍城近旁的街道上,靠近围墙处;
Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ.
三人共行,在晚间围绕着行走。
§197
197.
Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale;
汤水沸腾时,炎热的雨季,乌云聚集于大地上;
Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ.
疾病缠身者虽多,但众皆安乐欢庆节日。
§198
198.
‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati;
『若饥饿病患等忧怖将如火焰般燃起时,』
Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo.
『请如此措置』,王命令人去行之。
§199
199.
Āruḷho cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya;
观察山塔寺及坤陀、迦吠利等地,
Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca.
并询问守卫的瞌睡戒比库,曰:『此乃猎人的狩猎林么?』
§200
200.
Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane;
执洁净的水瓶,游行于无树林中,
Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato.
在南方的护城河旁,来自王宫的地方游行。
§201
201.
Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca;
这是供奉世尊像的行屋,
Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ.
四周环绕着栅栏,园林怡人。
§202
202.
Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
第十五日,亦即月中之第八日;
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ.
以及奇特之月相,具备八相之完整相状。
§203
203.
Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī;
受持伍波萨他戒律,安住于鲁室中;
Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ.
生活用度自给自足,依大布条所盛食物而食用。
§204
204.
Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano;
行走时张眼观察四方,保护自己所食之物;
Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati.
既防已久,仍旧持续行事。
§205
205.
Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso;
见盗人带着赃物,心中震怖;
Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ.
将尸体整齐安放,急忙投入铁罐中。
§206
206.
Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate;
于夜幕降临时,盗贼施行掠夺,已得到财物即匆忙逃遁;
Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ.
盗贼因日出而被困,终致其尸骸腐坏破损。
§207
207.
二百零七。
Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ;
在众多的灯火中,最盛者是供养诸塔的灯明;
Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ.
在佛塔林园以及佛塔周围,有金装点的顶盖帕子。
§208
208.
二百零八。
Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso;
经历了四十二年的岁月后,击败了敌国的军队;
Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ.
积累了功德,因而获得了天帝的友谊。
§209
209.
二百零九。
Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā;
那位国王的幼子,以大名为爱称;
Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi.
皇后送走父王,亲手在火葬场点燃了火炬。
§210
210.
二百一十。
Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari;
出家最为年少者,谓生命在存续中仍属弟弟;
Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati.
因杀害皇后而感怖,已被国君囚禁。
§211
211.
Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ;
拘禁于王宫之内,为杀害王兄之罪;
Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.
设立病房,并使大护卫长亦受增长。
§212
212.
Lohadvāra ralaggāma-koṭipassavanavhaye;
铁门村拉拉村,伽多森林残破,
Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare.
三处精舍已建成,令比库无所畏惧。
§213
213.
二百一十三。
Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate;
在烟护山上营建精舍,
Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ.
由尊长夫人引领,众比库尊重长老者。
§214
214.
二百一十四。
Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi;
新作业在年老的比库中加以推动;
Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā.
他常乐于布施戒行,并恭敬供养圣所。
§215
215.
二百一十五。
Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo;
在菩提树坛附近,生为梵天与凡人之间;
Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago.
学识手艺广博,通达三种知识;
§216
216.
二百一十六。
Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado;
具足正见的时期,智慧圆满,善于辩论;
Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.
在占婆陆地上,有人不杀生且不妄语。
§217
217.
二百一十七。
Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ;
来到一所精舍,夜晚视为低头之所;
Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.
一遍全面走转,满地成就了美丽的圆形。
§218
218.
二百一十八。
Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya;
在此,有一位名为雷瓦达的大长老,他是位广识长者;
‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so.
他说:「这位师长具足大慧,是能够教化众生之人。」
§219
219.
‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi;
他说:「究竟是谁被重担所压而心生厌倦?」
‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ.
他被击中,说:「你能理解这沉重负担放声大声的意义吗?」
§220
220.
‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ;
『我知道』者,是如是所说,连同相应观点一并驳倒;
Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi.
所说之言,悉皆阐明,并且显现其反对之理。
§221
221.
二百二十一。
‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito;
『因此你当驳倒所持的错误观点』──如是被教诲;
Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā.
然而此处所称为巴利语正法,对他等而言并非殊胜义理。
§222
222.
二百二十二。
Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi;
世尊称之为『无上智慧』,也是称为佛法之意,公开宣说;
‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti.
并曾言『你给我吧』,又言『接受出家』。
§223
223.
二百二十三。
Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ;
依教义意出家后,乃取三藏法义;
‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi.
后知此路唯一路,谓之『该道』。
§224
224.
二百二十四。
Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ;
如同世尊的深远教诲之音,其意广博无边;
‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale.
称之为“佛音”,正如佛陀在广大尘世间所发之声;
§225
225.
Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā;
其中所谓“智慧之起”,当时已完成其成就;
Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.
显现法之聚合,恰如布满八重屋瓦之坚固结构;
§226
226.
Patittaṭṭhakathañceva , kārāmārabhibuddhimā;
『帕提塔萨特卡他』者,此词由作业起心意根构成;
Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi.
观此,长老雷瓦陀说此偈言:
§227
227.
二百二十七。
Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha;
纯巴利文献中,此处无注疏可依;
Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.
从诸师论中,已破坏者形式,今不复存;
§228
228.
二百二十八。
Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā;
锡兰注疏纯正,乃由摩诃难陀所集众意而成;
Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.
此注疏如乐音三昧般圆满清晰,乃正自觉者亲说法义。
§229
229.
二百二十九。
Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya;
悉观沙利子等赞歌之义脉,审详教义之根本;
Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.
其一以锡兰语传述,流布于锡兰国土。
§230
230.
二百三十。
Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā;
在彼处前往并听闻此事,依照摩揭陀方言;
Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā.
从而广行四方,成为安乐众生的大善行者。
§231
231.
二百三十一。
Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ;
如此宣说,心生欢喜,自此离去;
Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati.
如同此地之灯火,在国王时节卓著绽放。
§232
232.
二百三十二。
Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ;
大寺院建立完成,大寺院为诸善业之所;
Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.
前往大聚落,近于僧团护持者所在。
§233
233.
二百三十三。
Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso;
锡兰注疏纯正,长老部法总摄;
‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.
『此为法藏,乃至高最胜』如是决定。
§234
234.
二百三十四。
Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama;
于是,集结僧团,称曰:『请将诠释文章集本全部给予。』
Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ.
他说话这样,请求百遍。
§235
235.
Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava;
僧团给了两偈,说:『此为你的准则;
Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake.
现在见此,众人皆当给予,』载于经典文中。
§236
236.
Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so;
这里所说的“三藏者”,就是《信解大义注》所记载之义;
Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato.
名为《清净道论》,将其汇集而总体整理成书。
§237
237.
Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ;
然后集合僧团,会集了通达觉者教义的学者;
Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi.
在大菩提树近旁,他开始阐述此论。
§238
238.
Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane;
天众为使其罪业得以明了,向大众宣说;
Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā.
然而欲遮蔽戒律,竟作毁坏之行。
§239
239.
二百三十九。
Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe;
第三日应当宣说,如文集所示;
Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū.
甚至于两书之一,能使大地融合。
§240
240.
二百四十。
Vācayiṃsu tadābhikkhū, potthakattaya mekato;
彼时,比库们以分别的方式各自讲说;
Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā.
或从经卷句义,或依前后顺序而论。
§241
241.
Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca;
以长老部的巴利语,在字句与字母上,
Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi.
如同大多数语义的差别,三种释义于经文句义中俱存。
§242
242.
Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato;
于是僧团兴起,内心喜悦,并且激动不已;
‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ.
反复说道:『无疑,他是未来佛。』
§243
243.
二百四十三。
Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye;
关于此,在信解注疏中提及,在经藏分册里;
Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare.
论书作者居住其中,处于禅房艰难困苦之地。
§244
244.
二百四十四。
Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā;
当时所有注释均以锡兰语进行流转;
Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.
皆以根本语言摩揭陀语释义而成。
§245
245.
二百四十五。
‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā;
『众生所有诸种语言,皆具有利益且导引向善;
Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ.
长老们行持无不遵循巴利语之根本教导,作为正道先导。』
§246
246.
二百四六。
Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ;
接着,在应当承担的职责中,具足因缘的圆满完成;
Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami.
为礼敬伟大的觉者,来到人间大陆。
§247
247.
二百四十七。
Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ;
听闻二十一年间,广闻大名盛大声誉;
Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami.
行种种功德殊胜,正如业力所引导。
§248
248.
二百四十八。
Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante,
唯有诸地主者因死亡与生死轮回所缠,不得永存,
No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo;
他们不具察觉生活苦乐并不得善妙力量,不遭安乐之享受;
Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ,
因此,诸众生恒常处于灭尽之境,
Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā.
唯有智慧者于生命中,能正断烦恼贪欲,得以清净。
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse · 在为令善人净信与悚惧而作的《大史》中
Pañcarājako nāma · 名为《五王》
Sattatiṃsatimo paricchedo. · 第三十七章。