6. Aparantaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo · 6. Aparantaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo
6. Aparantaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo6. 边地国教法传承史之道
§6
6. Idāni pana marammamaṇḍale aparantaraṭṭhe sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi. Amhākañhi marammaraṭṭhe suppādakatitthe vāṇijagāme vasante cūḷapuṇṇa mahāpuṇṇedve bhātike paṭicca bhagavato dharamānasseva atirekavīsativassakālato pabhuti sāsanaṃ patiṭṭhāsi. Na pana tāva byāpetvā patiṭṭhāsi. Teneva puna sāsanassa patiṭṭhāpanatthāya mahāmoggaliputtatissatthero yonakadhammarakkhitattheraṃ pesesīti.
现在我将说说我们这毗舍离境内毗舍离国的继承教法。在我们的毗舍离国，曾经有一位著名的商人，即生活在小富大富两个村庄中间，名为比邻，是因世尊教法惠泽超过二十五年的缘故而建起了庄严教法的殿堂。但他并未广泛传播，只是建立了教法。因这个缘故，为了再次建立教法，就是伟大的长老莫迦利弗多长老，派遣了名为犹那迦法护长老。
Bhagavā pana lohitacandanavihāraṃ paṭiggahetvā sattasattāhāni nisīditvā samāgatānaṃ devamanussānaṃ dhammarasaṃ adāsi. Sattāhesu ca ekasmiṃ ahu caturāsītipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Pañcasatamattehi ca pāsādehi āgacchanto antarāmagge saccabandhapabbate nisinnassa saccabandhassa nāma isino dhammaṃ desetvā chahi abhiññāhi saddhiṃ arahattaṃ pāpesi. Vāṇijagāme ca isidinnaseṭṭhi ādīnampi dhammarasaṃ pāyesi. Iccevaṃ saccabandhaisidinnamahāpuṇṇādayo paṭicca amhākaṃ marammamaṇḍale sāsanaṃ patiṭṭhāsi.
世尊接受了红檀香寺院的供养，曾在那里静坐七十七天，亲自为来集会的天人和人类布施法味。在这七十七天中，有一次法会出席人数达八万四千人。境内大约有五百余座殿堂，到时大家来到安静的圣带山上，名为圣带的比库，为众说法，证得了十六种超验通达果报。商人社群中的领袖伊斯地尼舍提，也在那里以初受者的身份饮受法味。正由如此，有了圣带比库、伊斯地尼舍提及大小富村的缘故，教法在我们毗舍离境内得以建立。
Idaṃ marammamaṇḍale aparantaraṭṭhe paṭhamaṃ sāsanassa · 此为马兰马地区边地国中教法之
Patiṭṭhānaṃ. · 第一次建立。
Bhagavato parinibbutato pañcatiṃsādhike dvivassasate sampatte tatiyasaṅgītiṃ saṅgāyitvā avasāne mahāmoggaliputtatissatthero attano saddhivihārikaṃ yonakadhammarakkhitattheraṃ saddhiṃ catūhi bhikkhūhi aparantaraṭṭhaṃ pesesi. Aparantaraṭṭhañca nāma amhākaṃ marammamaṇḍale sunāparantaraṭṭhameva. Tamatthaṃ pana heṭṭhā avocumhā.
世尊般涅槃后，超过三十五年，两百余年间，第三次共聚时，伟大的长老莫迦利弗多长老与其信仰伴侣犹那迦法护长老及另外四名比库，在我们毗舍离境内，历史上被称为后继三次共聚。下文将为我们说明此事。
Yonakadhammarakkhitattheropi aparantaraṭṭhaṃ āgantvā aggikkhandhopamasuttena raṭṭhavāsīnaṃ pasādesi. Sattatimattānaṃ pāṇasahassānaṃ dhammarasaṃ pāyesi. Raṭṭhavāsino ca bahavo sāsane pabbajiṃsu. Rājakulatopi sahassamattā pabbajiṃsu. Itthīnaṃ pana atirekasaṭṭhisahassamattā pabbajiṃsu. Tañca na aggikkhandhopamasuttantaṃ sutvā pabbajantīnaṃ itthīnaṃ vasena vuttaṃ, atha kho ādito paṭṭhāya yāvacirakālā sāsanaṃ pasīditvā pabbajantīnaṃ itthīnaṃ vasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Kasmāti ce, itthīnaṃ bhikkhunīnaṃ santikeyeva pabbajituṃ yuttattā yonakadhammarakkhitattherena ca saddhiṃ bhikkhunīnaṃ anāgatattā. Evaṃ cirakālaṃ atikkamitvā pacchā bhikkhuniyo āgantvā tāsaṃ santike pabbajitānaṃ vasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Sīhaḷadīpe anuḷādeviyo pabbajitakāle mahāmahindattherassa saṅghamittātheriyā pakkosanatā idha ñāpakāti. Evaṃ yonakadhammarakkhitattheraṃ paṭicca aparantaraṭṭhe sattānaṃ bahupakāro ahosi. Tenevaṭṭhakathāyaṃ–
犹那迦法护长老来到后继三次共聚，像烈火一样劝化国民，布施法味给七万余人。许多国民依教出家，贵族之中约有一千余人出家。女性出家人数量则逾六万。此等女性出家众，于未听闻烈火劝化讲法前即出家，因未明达由此而起教法的缘故，故须从头讲述以示其妥当。故出家后，犹那迦法护长老在其女子众近前长期示教，以训诂女性出家规律。后来女性比库尼们陆续来访，依从并以其轨范为准绳行事。锡兰南方岛上阿努拉德师长长老也在果义长老的倡导下，与他们结为教友，教化甚广。因犹那迦法护长老，此后继三次共聚有许多人兴起。因而此注疏云—
Aparantaṃ vigāhitvā, yonako dhammarakkhito;
「（此地）是后继三次共聚之所，犹那迦法护长老作此事。」
Aggikkhandhūpamenettha, pasādesi jane bahūti.
「如同烈火中心，这里是大众聚集享受法味之地。」
Tatthāyaṃ adhippāya viseso gahetabbo. Kathaṃ. Aggikkhandhopamasuttantaṃ nāma bhikkhūnaṃ paṭipattivasena vuttaṃ, taṃ bhikkhūnaṃyeva desetuṃ vaṭṭati, theropi tattha taṃ desesi, tasmā puṇṇasaccabandhādayo paṭicca bhagavato dharamānassa vīsativassakāleyeva sāsanaṃ aparantaraṭṭhe patiṭṭhahitvā kasmiñci kasmiñci ṭhāne bhikkhūnaṃ saṃvijjamānattā tesaṃ bhikkhūnaṃ saṅgahetvā desetuṃ pacchā āgatānañca bhikkhūnaṃ parisuddhācārataṃ viññāpetuṃ aggikkhandhopamasuttaṃ thero desesīti. Evañca sati arimaddananagare samaṇakuttakānaṃ saṃvijjamānabhāvaṃ vakkhamānena vacanena sameti.
因此，应当重点取法。《如火聚合经》乃是关于比库们修行行为而流传下来的教法，应当专门为比库们宣说。长老也曾在其中讲解过，因为如此，当时世尊坚立教法起始，历经二十年，于各个场所，在聚集的比库中宣说此法，之后对后来的比库们净行清规加以说明。《如火聚合经》便是长老所宣说的。因此，在阿利摩达那城，沙门聚集的情况，经由口耳相传而成文。
Idaṃ marammamaṇḍale aparantaraṭṭhe dutiyaṃ · 此为马兰马地区边地国中
Sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 教法之第二次建立。
Yasmā pana buddhe, bhagavā puṇṇattherassa yācanamārabbha aparantaraṭṭhaṃ āgantvā vāṇije hi kārite candanavihāre vasitvā ekasmiṃ samaye ānandena pacchāsamaṇena tambadīparaṭṭhampi desacārikaṃ āhiṇḍi. Āhiṇḍitvā arimaddananagaraṭṭhānasamīpaṃ patvā pabbatamuddhani ṭhatvā anāgate kho ānanda imasmiṃ padese sammuti nāma rājā arimaddanaṃ nāma nagaraṃ māpessati , tasmiñca nagare mama sāsanaṃ virūḷaṃ hutvā patiṭṭhahissatīti byākāsi. Ayamattho porāṇavedapātthakesu vutto.
因为当时世尊，即大长老，开始接受供养，随后不久来到商人集聚地檀香园，居住在那里。有一时，阿难尊者随着后来之沙门，到达红石洲边缘，行脚挑担。到达那里后，阿难在此地预言说：「国王将会赐予阿利摩达那这个城市。于此城市，我的教法将兴盛并稳固。」这意旨即出于古老的传闻与典籍。
Yonakadhammarakkhitatthero ca aparantaraṭṭhaṃ āgantvā tambadīparaṭṭhampi āhiṇḍitvā tambadīparaṭṭhavāsīnampi dhammarasaṃ pāyesiyeva. Ayamattho khattiyakulato eva purisasahassāni pabbajiṃsūti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā viññāyati. Tadā hi aparantaraṭṭhe khattiyo natthi, tambadīparaṭṭhindoyeva taṃ anusāsetvā ati vasati, khattiye ca āsante kuto khattiyakulāni bhavissanti, teneva tambadīparaṭṭhato purisasahassāni pabbajiṃsūti viññātabbaṃ. Tasmā tambadīpikasāsanavaṃsampi idha vattuṃ yujjati.
保护外国法的长老也于随后时期来到，曾经到红石洲并予以宣说，使红石洲居民饮受法味。其意指士族世家出身的男性有数千人出家，这一点在注疏中已被论述。因为当时并无士族，红石洲的居民相互教化而大量居住，士族亦云何生起？故应知大量出家的乃是来自红石洲的男性。由此，红石洲法脉世系亦得以开展。
Tenidāni tambadīpikāsāsanavaṃsaṃ pavakkhāmi. Amhākañhi marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare sammutirājā nāma bhūpālo rajjaṃ karesi. Tato paṭṭhāya yāva anuruddharaññā samathi nāmake dese nisinnānaṃ tiṃsamattānaṃ samaṇakuttakānaṃ saṭṭhisahassamattānaṃ sissānaṃ ovādaṃ datvā cariṃsu.
现在我当述说红石洲法脉世系。在吾等之境域，红石洲所在阿利摩达那城，国王名叫萨穆提尔，即位统治。立国之后，有三十位坐落于阿努鲁达那之地的沙门聚落，他们培养出六万多名弟子，训诲教化众生。
Tesaṃ pana samaṇakuttakānaṃ ayaṃ vādo,- sace yo pāṇātipātaṃ kareyya, so īdisaṃ parittaṃ bhaṇanto tamhā pāpakammā parimucceyya, sace pana yo mātāpitaraṃ hantvā anantariyakammato parimuccitukāmo bhaveyya, īdisaṃ parittaṃ bhaṇeyya, sacepi puttadhitānaṃ āvāhavivāhakammaṃ kattukāmo bhaveyya, ācariyānaṃ paṭhamaṃ niyyādetvā āvāhavivāhakammaṃ kātabbaṃ, yo idaṃ cārittaṃ atikkameyya, bahu apuññaṃ pasaveyyāti evamādīhi micchāvādehi attano attano upagatānaṃ ovādaṃ adaṃsu. Tamatthaṃ sutvā anuruddharājā paricitapuñño tesaṃ vādaṃ na ruci. Ayaṃ tesaṃ micchāvādoti.
这些沙门有以下教说：若有人施行杀生，此人为此自身恶业将获解脱；若有人杀父母并渴望除罪，应当诵持此类符咒；即使有人欲行婚娶，应首先向师长请示，按照仪轨施行。若有逾越此教戒者，则将承受诸多恶业。诸如此类不正见之说，各自为自己及其所属者设立戒律。阿努鲁达那王听闻这些非正见后，虽与其熟识，却感不悦，认为这些为邪见。
Tadā ca arimaddananagare arahanto nāma thero āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Ayaṃ arahantattherassa aṭṭhuppatti,– rājavaṃsāgataparittanidānāgatasāsanappaveṇiyāgatavasena tividhā hoti.
当时，有位名为阿利摩达那的阿拉汉长老前来此城，建立教法。此长老兴起之法，缘于王族保护法脉，治安之因，以及法脉传承三者齐备。
Tatthāyaṃ rājavaṃsāgataṭṭhuppatti,– tadā hi sunāparantatambadīparaṭṭhesu sabbena sabbaṃ sabbadā thiraṃ sāsanaṃ na tāva patiṭṭhāsi. Teneva bhagavato byākataniyāmena sāsanaṃ patiṭṭhāpessāmāti cintetvā mahātherā sakkassa devānamindassa santikaṃ gantvā sāsanaṃ anuggahituṃ samatthaṃ puggalaṃ dehīti yāciṃsu. Sakkoca devānamindo tāvatiṃsabhavane ekaṃ devaputtaṃ yācitvā ekissā brāhmaṇiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhāpesi. Dasamāsaccayena vijāyanakāle sīlabuddhi nāma thero anurakkhitvā vaye sampatte pabbājesi. Tīsu piṭakesu ativiya cheko hutvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahantoti nāmena pākaṭo ahosi.
关于当时王族来归的起始——那时，日月星辰这些天体和地域尚未完全稳定不变，因此在此教法中整体尚未牢固确立。有鉴于此，世尊之教法透过他的宣说解释深意而将被建立，诸大长老思量此意，前往天帝萨咖面前，请求派遣有能力护持教法之人。萨咖天帝于是于三十三天宫中选出一位天子，命其赴一婆罗门女所居之村落接引此法。十年以后，在正法逐渐显现之时，有位名为戒慧的长老守护此法，待其老死后即出家为比库。在三藏教法中极为精通，最终证得阿拉汉果位。此人名声显赫，世人皆知其为阿拉汉。
Soca thero marammamaṇḍale jinasāsanaṃ vijjotāpetuṃ arimaddananagaraṃ āgantvā nagarato avidūre ekasmiṃ araññe nisīdi. Tadā sakko devānamindo ekaṃ nesādaṃ palobhetvā tassa theraṃ dassesi. Atha nesādassa etadahosi,– ayaṃ pana amanusso yakkho bhaveyya, sace pana manusso bhaveyya, evaṃ sati milakkhujātiko bhaveyyāti. Evaṃ pana cintetvā rañño dassanatthāya nagaraṃ ānesi. Thero ca aṭṭhaparikkhāre gahetvā anugacchi. Nesādā ca theraṃ ānetvā rañño dassesi.
戒慧长老离开母乡来到敌对城市，为了弘扬世尊教法，抵达城中一处远离闹市的森林中隐居。此时，萨咖天帝因渴求肉食，显现于戒慧长老面前。戒慧见之，心生疑惑：“此者非人必为夜叉，若为人，则定为口齿不清之病者。”抱持此念，萨咖为使国王见证真相，带戒慧入城。长老携八担行李随行。萨咖将戒慧引至国王面前展示。
Rājā disvā santindriyo ayaṃ, na milakkhujātiko, imassa abbhantare sāradhammo atthi maññeti laddhasūriyobhāsaṃviya padumaṃ phullacittaṃ hutvā vīmaṃsetukāmo theraṃ āha,– attano sāruppaṃ āsanaṃ ñatvā nisīdāhīti.
国王见戒慧，感知其神通威灵，断言此非凡人而是夜叉之属，因其内在有神力存在。国王心生喜悦，心如骄阳光辉，意境如莲花盛开，渴望亲近戒慧，命其坐于自己所在席位相仿之座位上。
Thero ca rājapallaṅkaṃ āruhitvā nasīdi. Rājā ca ayaṃ aggāsane nisīdi, avassaṃ aggapuggalo bhaveyyāti cintetvā tvaṃ kassa ñāti, kassa bhisso, kuto āgatosīti pucchi. Thero ca evamāha,– lokasmiṃ yo navaguṇasampanno bhagavā sammāsambuddho, tassāhaṃ ñāti, sobhagavāyeva mamācariyo, bhikkhusaṅghassa nisinnaṭṭhānato āgatomhīti.
戒慧长老遂登上王座，却未坐下。国王亲自入座王位，自思此人必是突出之伟人，询问其亲属名称、师承及来历。戒慧答曰：“世间有一九德圆满的世尊正自觉者，我的师长正是那位光明世尊，我由僧团受教前来。”
Rājā ca somanassappatto hutvā āha, tava ācariyena desitaṃ dhammaṃ ekadesato desehīti. Atha yathā siridhammāsokarañño nigrodhasāmaṇerena appamādadhammo desito, evaṃ appamādadhammaṃyeva thero desesi.
国王心生喜悦，遂言：“愿尔师所传法教吾于十方广说。”戒慧长老以婆罗门尼戈陀萨摩那为比喻，诠释其教导乃极精勤无懈怠之法，如同那位出家者所传教法一般极度勤勉。
Rājā ca puna āha,– kuhiṃ dāni sammāsambuddho nisīdati, tena pana desito dhammo katippamāṇo, tassa sāvakā pana katippamāṇā, tumhādisā aññe atthi vā mā vāti. Idāni amhākaṃ ācariyo sammāsambuddho parinibbuto, dhātuyoyeva idāni atthi, tena pana desito dhammo caturāsītidhammakkhandhasahassappamāṇo, sudhammapure piṭakattayaṃ yugaḷavasena tiṃsavidhā atthi, mayā añño paramattha sammutivasena duvidhopi saṅgho atthīti.
国王复问：“今世尊正自觉者安住何处？所传法教是否有限？弟子众多否？其他诸佛弟子有何所在？”戒慧答曰：“如今我之师尊世尊已圆寂，唯圣骨遗存。其所传法教规模广大，约有八万四千法蕴。于净法城存在三藏双卷，三种法教共修。以大法真义密传，现存两个僧团同时弘扬。”
Taṃ sutvā rājā bhiyyosomattāya pasanno hutvā puna ārocesi,– mama bhante imasmiṃ paccakkhe natthi tayā añño nātho, ajjabhagge pāṇupetaṃ maṃ upāsakoti dhārehi, tava ovādaṃ ahaṃ sirasā paṭiggaṇhissāmīti.
世尊听闻此言后，心情更为欢喜安稳，于是又问曰：我的尊者，在此当面斋戒时，没有其他主护了吗？今日我双手合十，托付于您，您所教导之言，我必定恭敬奉行。
Tato pacchā araññakaṅgārahe ṭhāne vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Samaṇakuttakānampii vādaṃ bhindi, yathā pana suvaṇṇapātiṃ labhitvā suvaṇṇabhājanaṃ labhitvā mattikābhājananti. Sakalepi ca raṭṭhe samaṇakuttakānaṃ vādaṃ jahāpesi. Tasmiñca kāle samaṇakuttakā hīnalābhā hutvā therassa upanāhaṃ bandhiṃsu. Te pana samaṇakuttakā araññe nissāmikāviya koleyakā sunakhā anāthā hutvā kāyikacetasikadukkhaṃ labhiṃsu.
继而在荒野烧灰之处设置了住处。甚至禁止乞丐僧众说法，好似他们得到金银财宝，便只食用陶器所盛之食物。整个王国的乞丐僧众法语皆被废止。其时乞丐僧众因缺乏利益而与长老起了嫌隙。他们虽身处荒野，却如同寄居外户，苦于身心痛苦、无依无助。
Rājā ca tamatthaṃ ñatvā yathā samaṇakuttakā nābhibhavanti, tathā ārakkhaṃ ṭhapesi. Te ca samaṇakuttake setavatthaṃ nivāsāpetvā āvudhagāhayodhabhāvena rājakamme niyojāpesi. Thero ca sāsane pasanne jane pabbājetvā upasampādetvā sāsanaṃ visodhāpesi. Rājā ca imasmiṃ raṭṭhe porāṇikā rājāno samaṇakuttakānaṃ vādaṃ gahetvā rajjaṃ kāresuṃ, sace hi pana tesaṃ anatthakarajjaṃ puna gaṇhāpetuṃ sakkuṇeyyaṃ, evaṃ sati ahaṃ tesaṃ anatthakarajjaṃ apanetvā sātthakarajjaṃ gaṇhāpetumicchāmīti anusocīti.
国王明了此事，认为乞丐僧众并无权势，遂设置卫兵守护。他们在乞丐僧众聚集之地建造住所，配备兵器和战船维护王法。长老们怀念正法，有人入道、受具足戒，清净了教法。国王也废除了旧王朝官员采纳乞丐僧众法语的做法，若他们再行无益之法，他将禁止。如此想着，我不愿采取对他们无益的政事，而要施行有益政令，因而忧虑叹息。
Ayaṃ pana parittanidānāgataṭṭhuppatti, –
这便是行护法因的末来由。
Sīhaḷadīpe kira vippavāsīnagare nisinno eko bhikkhuupadvārāvatīnagaraṃ gantvā pariyattiṃ uggaṇhi. Tato pacchā sudhamma puraṃ gantvā pariyattiṃ uggaṇhi. Tasmiñca kāle sirikhettanagare pāṭalirukkhe eko gantho atthīti sutvā sudhammapurato sirikhettanagaraṃ agamāsi. Antarāmagge luddhako theraṃ passitvā ayaṃ yakkhoti maññitvā gahetvā anuruddharañño dassesi.
据说在锡兰岛，曾有一比库坐于偏远梁座村门外，然后又到达净法城，精勤学习教义。当时听闻王城树下有一本经典，名为《金装经》，比库从净法城来到王城取经。途中有个小妖见到长老，误以为是夜叉，便抓住他，展示给阿奴鲁德王看。
Tadā rājā theraṃ pucchi,– ko pana tvanti. Ahaṃ mahārāja gobhamassa sāvakoti. Puna rājā pucchi,–tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ kīdisoti. Thero āha,– mahosadhapaṇḍitoviya mahārāja buddho daṭṭhabbo, umaṅgoviya dhammo, videhasenā viya saṅghoti. Evaṃ upamāhi pakāsito rājā puna pucchi,–kiṃ nukho ime gotamassa sāvakāti. Na kho mahārāja ime gotamassa sāvakā, ime pana amhehi visabhāgā samaṇakuttakāye vāti. Evaṃ vutte tato paṭṭhāya te samaṇakuttake vijahi, tiṇaṃ viya nātimaññi. Pāṭalirukkhasu siratopi laddhaṃ tesaṃ ganthaṃ laddhaṭṭhāneyeva agginā jhāpesi. Tampi ṭhānaṃ yāvajjatanā aggijhāpanathalanti pākaṭanti.
当时国王询问这位长老：你是谁？我是一位王臣池比库。国王又问：此处有三宝是何状况？长老回答：如同大师医药、灌木树林般王法、如同大军般僧团。作如此比喻后，国王再问：他们是果德玛的弟子吗？国王，这些不是果德玛的弟子，而是我们不相往来的乞丐僧众。说毕，国王便下令烧毁那些藏树旁的经典，就在现成场所引火焚烧。后来那地终日燃烧，火势不息，情形极为明显。
Thero ca vimāna vatthuṃ rañño desesi. Rājā ca pasīditvā sirikhettanagarato arimaddananagaraṃ paccāgamanakāle ānesi.
长老在王宫建造了一处凉亭。国王欢喜下来，在沙利城南方来的时候，将他引进敌国首都。
Idaṃ pana pāṭalisusire laddhaganthassa kāraṇaṃ,- tesañhi samaṇakuttakānaṃ abbhantare eko upāyaccheko samaṇakuttako attano vādānurūpaṃ ganthaṃ katvā sirikhettanagare dvattiṃsaratanakkhandhassa pāṭalirukkhassa susire pavesetvā punappunaṃ udakena temetvā mattikāya limpetvā puna tacaṃ uppādetvā uṭṭhāpesi. Tadā mayaṃ supine pāṭalirukkhe sāragantho atthabyañjanasampanno eko atthītii passāmāti kolāhalaṃ uppādesuṃ. Taṃ sutvā rājā sirikhettanagaraṃ gantvā taṃ pāṭalirukkhaṃ bhinditvā gavesento taṃ ganthaṃ labhi. Ganthe pana sakavādavasena samaṇakuttakasāmaññatā īdisāyeva, ete gotamāsāvakā hontii, etesaṃyeva ācāro saggamaggapathabhūtoti evamādīhi kāraṇehi vuttaṃ. Rājā ca pasīditvā samaṇakuttakānaṃ bahūni dātabbāni adāsi. Tato pacchā therassa dhammakathaṃ sutvā taṃ agginā jhāpesīti evaṃ samaṇakuttakānaṃ vacanaṃ sutvā sirikhettanagaraṃ gantvā arimaddananagaraṃ paccāgacchanto theraṃ ānesīti daṭṭhabbaṃ. Arimaddananagaraṃ sampattakāle jetavanaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Thero ca tattha sāsānaṃ visodhetvā nisīdi. Rājā devasikaṃ udakaṃ ānetvā aggamahesī pana devasikaṃyeva piṇḍapātaṃ ānetvā bhojesi. Uppannakaṅkhā kālepi taṃtaṃkaṅkhāṭṭhānaṃ pucchīti.
此事缘起于帕塔利树上的经卷，当时僧团中有一位名叫乌巴亚切卡的僧人，按照自己的论述而著书，之后将书卷置于沙利城中二十二节的帕塔利树上，并不断用水浸润，用泥土贴覆，又反复撕下再复盖。那时我们在睡梦中见到那帕塔利树上有一卷华美的经书，且具有深义义蕴，众人因此喧哗起来。国王闻讯赶到沙利城，斩断帕塔利树，搜寻到此经卷。书卷中含有共同主张，即此僧团成员皆为世尊弟子，且其行为路径正通往天道，诸如此类因缘也有说明。国王欢喜，施舍大量物品予僧团。之后他听闻长老传讲佛法，坚定奉行，于是按照僧众的话语，从沙利城去往敌国首都，带回长老。敌国首都昌盛时，修建了名为捷达林的寺院，赠与长老，长老在寺中整顿教法后安住。国王送来净水，优婆塞带来供养。即使当时有所疑问，也会发问相关事处。
Ayaṃ pana sāsanappaveṇiyāgataṭṭhuppatti,–
此即教法传播起因，称为沙宣因缘，
Sudhammapure hi samāpattilābhī anomadassī nāma thero soṇuttarattherānaṃ vaṃsānurukkhaṇavasena saddhiṃ pañcahi bhikkhu satehi nisīdi. Tassa pana padhānasisso adhisīlonāma, tassa padhānasisso prānadassī nāma, tassa padhānasisso kāḷo nāma, tassa padhānasisso arahanto nāma, tassa padhānasisso ariyavaṃso nāmāti.
迦班摩市中获大成就名为阿努摩达者的长老，与尊者索努特拉长老的族谱相续，五位比库共同住坐。其领头者名为阿提希罗，第二为普拉那达世，第三名为迦罗，第四为阿拉汉，第五名为圣族。
Idañca vacanaṃ-ko panesa uttarājīvamahātheroti. Ayañhi thero rāmaññadesiyaputto ariyavaṃsattherassa sisso. Ariyavaṃsatthero pana kappuṅganagaravāsī mahākāḷattherassa sisso. So pana sudhammanagaravāsino prānadassī mahātherassa sissoti kalyāṇī silālekhane vuttavacanena na sameti. Evampi sati yathicchita adhippāyo na nassatīti daṭṭhabbaṃ.
这段语出自北方国尊者大迦罗长老，他是圣族长老的弟子。圣族长老为迦班摩市名叫普拉那达世长老的弟子。彼长老居住迦班摩市，不认可美好戒律文句。由此观察，执念不灭是不易除却。
Evaṃ nānācariyānaṃ vādo nānākārena dissamānopi arahantattherassa arimaddananagare sāsanaṃ anuggahetvā patiṭṭhānatāyevettha pamāṇanti katvā nāvamaññitabbo. Sabbesañhi ācariyānaṃ vādepi arahantatthero arimaddananagaraṃ āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesīti attho icchitabboyevāti.
如此，无论多样行为言论如何不同，即使表面上有所差异，圣者长老依然来到敌国首都，接受教法并弘扬教法，正显示其基础之牢固。故不应轻视此事，即使诸师说辞各异，圣者长老的到访及教法弘传，恰说明了教法根基的坚固。
Arahantatthero pana mūlanāmena dhammadassīti pākaṭo sudhammapuravāsī sīlabuddhittherassa sissoti daṭṭhabbo. So ca thero pubbeva pabbajjakālato catūsu vedesu sikkhitasippo. Pabbajitvā pana sāḷakathaṃ piṭakattayaṃ uggaṇhitvā pāraṃ gantvā sabbattha pākaṭo. Sokkatayanagaraṃ anetvā manussā pūjenti. Tattha dasavassāni vasitvā puna sudhammapuraṃ āgantvā araññavāsaṃ samādiyi.
阿拉汉长老以母名称谓，谓为法眼者，是居住于净法城的清净比库长老弟子。此长老自初出家时，即在四种根处受教证实。出家后，曾深入掌握三藏经典而远离尘世，普现各处。人们引以为庄严城邑，百姓礼敬。于彼处住持十年，之后再至净法城而遁入林野独处。
Tato pacchā jinacakke ekasaṭṭhādhike pañcasate sahasseca sampatte kaliyuge ekūnāsītādhike tisate sampatte anuruddharājā rajjaṃ pāpuṇi. Tadā arimaddananagare samaṇakuttakā mayaṃ gotamasāvakāti vatvā tiṃsatiṃsavaggā hutvā nisīdiṃsu. Vaggavasena kira sahassamattāti. Anuruddharājā ca tesaṃ samaṇakuttakānaṃ āgāriyābrahmacariyādīni sutvā na pasīdi. Evampi paveṇiyā āgabhattā na pajahi. Arahantaṃ pana theraṃ passitvā tato paṭṭhāya tesaṃ samaṇakuttakānaṃ nibaddhavattāni bhinditvā sāsane pasīdi.
其后，即在佛陀成道后六十一年超过五十万之时，在劫难时代，统治者阿努鲁达王得国。时吾等谓同为果德玛弟子的沙门俱达迦，也曾集结三十三部共坐。人数约一千众。阿努鲁达王闻其沙门俱达迦们的戒律梵行等教法事宜，心内不悦。如此便妨碍其入修行，未肯放逸。后见阿拉汉长老，深心敬重，遂破除妨碍，同意守护其教法。
Idaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare arahantaṃ. · 此为马兰马地区铜洲国阿利马达那城中之阿拉汉。
Nāma theraṃ paṭicca tatiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 依长老之名，此为教法第三次建立。
Tasmiñca kāle arahantatthero anuruddharājānaṃ āha,-tīsu sāsanesu pariyattisāsane tiṭṭhanteyeva paṭipatti sāsanaṃ tiṭṭhati, paṭipattisāsane tiṭṭhanteyeva paṭivedhasāsanaṃ tiṭṭhati, yathā hi gunnaṃ satepi sahassepi vijjamāne paveṇipa,likāya dhenuyā asati so vaṃso sāpaveṇī na ghaḷīyatii, evamevaṃ dhutaṅgadharānaṃ bhikkhūnaṃ satepi sahassepi vijjamāne pariyattiyā antarahitāya paṭivedho nāma na hoti, yathā pana nimikumbhiyo jānanatthāya pāsāṇa piṭṭhe akkharesu ṭhapitesu yāva akkharāni dharanti, tāva nidhikumbhiyo naṭṭhā nāma na honti, evamevaṃ pariyattiyā dharamānāya sāsanaṃ anantarahitaṃ nāma hoti, yathā ca mahato taḷākassa pāḷiyā thirāya udakaṃ na ṭhassatīti na vattabbaṃ, udake sati padumādīni pupphāni na pupphissantīti na vattabbaṃ, evamevaṃ mahātaḷākassa thirapāḷisadise tepiṭake buddhavacane sati udakasadisā paṭipattipūrakā kulaputtā natthīti na vattabbaṃ, tesu sati padumādipupphasadiso paṭivedho natthīti na vattabbaṃ, evaṃ ekantato pariyattimeva pamāṇaṃ, tasmā antamaso dvīsu pātimokkhasu vattamānesupi sāsanaṃ anantarahitameva, pariyattiyā antarahitāya suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo natthi, anantarahitāya eva dhammābhisamayo atthi , idānipi amhākaṃ pariyattisāsanaṃ paripuṇṇaṃ natthi, sarīradhātuyo ca natthi, tasmā yattha pariyattisāsanaṃ sarīradhātuyo ca atthi, tattha paṇṇākārena saddhiṃ dūtaṃ pesetvā ānetabbā, evaṃ sati amhākaṃ raṭṭhe jinasāsanaṃ cirakālaṃ patiṭṭhahissatīti.
时阿拉汉长老谓阿努鲁达王：三藏教法持续者因有修持行持而存，有修持者持守者即有传承教法。如因好牧牛女饲养之牛群虽众多富饶，若没有良牧者则不持久凋零。比库众亦复如是，虽众多具戒，却难保持清净，因此三藏法难以久立。又如承载水的石缸，虽多石块，但若无缸体，水不可聚积；又如大湖之水澄明，若失去湖泊，水无以留存。此喻示三藏法之久住须有法本体护持。故虽有二藏巴提摩卡律在，三藏法本体若缺，则教法不久存，不立教理成就。现今我等教法尚未圆满，且无完整持法者。故当三藏各部众与护法使者皆全心效命，则圣教可久住邦土。
Evaṃ pana bhante sati kattha yācissāmāti. Suvaṇṇabhūmiraṭṭhe mahārāja sudhammapure tīhi vārehi piṭakattayaṃ likhitvā ṭhapesi, sarīradhātuyo ca bahū tattha atthīti. Rājā evaṃ bhanteti paṭiggaṇhitvā bahū paṇṇākāre paṭiyādetvā rājalekhanaṃ likhitvā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ ekaṃ amaccaṃ dūtaṃ katvā pesesi.
尊者请问：何处可得所求？国净法城的伟大国王曾三次书写三藏经典，亘置其地，同时诸法本体丰足。国王心喜，遂派遣专使持奉精美书写的经典，连同八要素全备者，作为大使送出。
Sudhammapurindo manohari nāma rājāpi maccheracitto hutvā tumhādisānaṃ micchādiṭṭhīnaṃ ṭhāne piṭakattayaṃ sarīradhātuyo ca pahiṇituṃ na yuttā, tilokaggassa hi sammāsambuddhassa sāsanaṃ sammādiṭṭhīnaṃ ṭhāneyeva patiṭṭhahissati, yathā nāma kesarasīharājassa vasā suvaṇṇapātiyaṃyeva, na mattikābhājaneti.
净法城王名为摩诺哈里，心念有过，故于诸邪见之地不宜立藏经与法本体。应知正见之地，正自觉者果德玛之教法应当安立，如同猕猴王时，珍宝香粉置于净金盘中，而非泥盘。
Dūtā paccāgantvā anuruddharañño tamatthaṃ ārocesuṃ. Taṃ sutvā anuruddharājā kujjhi, tattakakapāle pakkhittatilaṃviya taṭa taṭāyi.
使者归来，向阿努鲁达王报告此事。王闻之愤怒，如同枯枝折断一般，火势暴起狂奔。
Atha rājā nadīmaggena nāvānaṃ asītisatasahassehi nāvikānaṃ yodhānaṃ aṭṭhakoṭīhi senaṃ byūhitvā thalamaggena saddhiṃ catūhi mahāyodhanāyakehi hatthīnaṃ asīti sahassehi assānaṃ navutiisatasahassehi yodhānaṃ asītikoṭiyā senaṃ byūhitvā sayameva yujjhituṃ sudhammaparaṃ gacchi.
于是，国王沿着河流的岸边用三千多艘船排列八百万的水手，构筑了八千万战士的军队；同时在陆地上，他与四位伟大战将一起，布置了九万五千头大象军、九千三百多万战士和八千万的步兵军队，亲自前往苏达摩城参加战斗。
Taṃ sutvā manoharirājā sītatasito hutvā attano bahū yodhe saṃvidahitvā sudhammapurayeva paṭisenaṃ katvā nisīdi.
世尊听闻此事后，心中平静安详，他乘着众多兵力准备作战，来回巡视苏达摩城，然后坐下休息。
Atha athabbaṇavede āgatappayogavasena punappunaṃ vāyamantāpi nagaramūlaṃ upasaṅkamituṃ na sakkā. Tadā rājā vedaññuno pucchi,–kasmā panettha nagaramūlaṃ upasaṅkamituṃ na sakkomāti. Vedaññuno āhaṃsu,-athabbaṇavedavidhānaṃ mahārāja atthi maññeti. Atha rājā pathaviyaṃ nidahitvā matakaḷevaraṃ uddharitvā mahāsamudde khipesi.
后来，由于频繁出入阿塔巴纳维德的营地，无法潜伏靠近城墙。于是国王请教智者，询问为何不能接近城墙。智者答言：这因阿塔巴纳维德的守卫十分严密。国王于是掘开地面，抬出木像，抛入大海。
Ekaṃ kira manussaṃ hindukulaṃ jeṅgunāmakaṃ kīṭaṃ khādāpetvā taṃ māretvā hatthapādādīni aṅgapaccaṅgāni gahetvā chinnachinnāni katvā nagarassa sāmantā pathaviyaṃ nadahitvā ṭhapesi. Tadā pana nagaraṃ upasaṅkamituṃ sakkā. Nagarañca pavisitvā anuruddharājā manoharirājānaṃ jīvaggāhaṃ gaṇhi. Sudhammapure porāṇikānaṃ rājūnaṃ paveṇīāgatavasena ratanamayamañjūsāyaṃ ṭhapetvā pūjitaṃ sahadhātūhi piṭakattayaṃ gahetvā manoharirañño santakānaṃ dvattiṃsahatthīnaṃ piṭṭhiyaṃ āropetvā ānesi.
他取来一只名为Jeṅgu的昆虫，将其喂养后杀死，截取其手脚分割成块，放置在城外周围的土地上，从此便能潜入城内。进入城中后，Anuruddha国王抓获Manohari国王的兄弟。曾搭载旧国王遗体的宝物船停泊在苏达摩城中，随后将十二万头象群的象盔放置于Manohari王的孪生兄弟身上，带走。
Arimaddananagaraṃ pana patvā dhātuyo ratanamayamañjūsāyaṃ ṭhapetvā sirisayanagabbhe ratanamañce sīsopadesassa samīpe ṭhapesi. Piṭakattayampi ratanamaye pāsāde ṭhapetvā bhikkhusaṅghassa uggahadhāraṇādiatthāya niyyādesi. Tato kira ānītaṃ piṭakattayaṃ uggaṇhantānaṃ ariyānaṃ sahassamattaṃ ahosīti.
随后攻陷了Arimaddana城，将宝物和金银珠宝置于Sirisayana宫殿之中，安放在王座近旁。三藏法典同样被置于金碧辉煌的楼阁中，供僧团保护和传持。由此，据说守护三藏法典的圣人多达数千人。
Sudhammanagaraṃ vijayitvā piṭakena saddhiṃ bhikkhusaṅghaṃ ānetvā sāsanassa patiṭṭhāpanaṃ jinacakke ekādhike chasate vassasahasse kaliyuge ca soḷasādhike catusate sampatteti silālekhanesu vuttaṃ.
征服Sudhamma城后，国王携带三藏和僧团安顿教法。据云，正法在净琉璃王朝持续兴盛超过一千二百年，末法时期也延续了约四百多年，如此记载于石刻碑文之中。
Anuruddharañño kāle puññānubhāvena tiiṇṇaṃ ratanānaṃ paripuṇṇattā puṇṇagāmotii samaññā ahosi. Cirakālaṃ atikkante ṇṇakāraṃ lopavasena makārassa ca niggahita vasena pugamīti marammabhāsāya vohārīyatīti anāgatavaṃsarājavaṃsesu vuttaṃ.
于安努陆胝王时代，凭借功德感应，三宝的圆满庄严达到极致，功德所庄严的境界得以肯定。长期逾越时光，因忍辱之威猛及持戒严正如钳制恶兽一般，为此人们称之为安努陆胝王，且被预言为未来王族世系中所传承者。
Anuruddharājāyeva cattāro mahāyodhe sīhaḷadīpaṃ pesetvā tatopi piṭakattayaṃ ānesi. Sīhaḷadīpato ānītapiṭakattayena sudhammapurato ānītapiṭakattayaṃ aññamaññaṃ yojetvā saṃsandetvā arahantatthero vīmaṃsesi. Tadā gaṅgādakenaviya yamunodakaṃ aññamaññaṃ anūnaṃ anadhikaṃ ahosi. Tehi piṭakehi aññānipi vaḍḍhetvā tipiṭakagabbhe ṭhapetvā pūjesi. Tesu tesu ṭhānesupi patiṭṭhāpesi.
正如安努陆胝王般，四位大王曾派遣使者往锡兰岛，并由此带回了三藏经典。锡兰所引进的三藏，在净法城前，彼此相通贯通并相互结合，经过考察验证。那时，恒河水流如金，雅摩水彼此相近而无远无近。在这些经典中，知识也随之增长，置于三藏经典正法之胎中加以珍敬和供奉，并分别确立于各处。
Manoharirājānampi mraṅkapā nāma dese upaṭṭhākehi saha ṭhapesi. Tassa ca kira rañño mukhaṃ viravitvā kathaṃ sallāpentassa mukhato obhāso pajjalitvā nikkhami. So kadāci kadāci anuruddharañño santikaṃ āgantvā gāravavasena vandanādīni akāsi. Tadā anuruddharañño lomahaṃso uppajji ubbiggo ca. Tasmā tassa rañño nitthejatthāya buddharūpassa cetiyassa bhattaṃ pūjetvā taṃ gahetvā manoharirañño bhājesi. Tadā tassa tadānubhāvo antaradhāyi. Manoharirājā saṃvegaṃ āpajjitvā saṃsāre saṃsaranto yāva nibbānaṃ na pāpuṇāmi, tāva paravase nānuvatteyyanti patthanaṃ akāsi. Sudhammapurato ābhataṃ attano santakaṃ manomaya maṇiṃ ekassa seṭṭhino santike vikkiṇitvā laddhamūlena pañcavāharajatena abhujitapallaṅkavasena ekaṃ mahantaṃ buddha bimbaṃ parinibbānākārena ekanti dve buddhappaṭibimbāni kārāpesi. Yāvajjatanā tāni santīti. Iccevaṃ anuruddharājā sudhammapurato sīhaḷadīpato ca sāsanaṃ ānetvā arimaddananagare patiṭṭhāpesīti.
摩罗哈里王亦于名为马烂迦婆的国土，携同侍从设立护卫。据说有一次该王口中喷出光华，如同剑锋闪耀时般发光照亮，他曾多次亲往安努陆胝王处，以恭敬之礼致以敬意。彼时安努陆胝王出现白鹤如云，展示宏伟之威。因而摩罗哈里王为其王陵佛像奉献供养，并接收此佛像，于是二佛像共成。此后其余现象便消失无踪。摩罗哈里王因而生起忧虑，心念曰：在轮回中漂泊，未证涅槃之前，何以能离弃这诸多恶趣？由此，他自净法城，卖出一颗自己王女赠与贵族所珍藏的宝石，以所得财货，打造巨大佛像，并以涅槃为形象，同时铸造一二佛像，立以为纪念。至此，安努陆胝王及净法城之锡兰国共立起圣法传承。
Idaṃ amhākaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare · 此在我等马兰马区域、铜洲国、阿利马达那城
Anuruddharājānaṃ paṭicca catutthaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 依阿努儒达诸王，此为教法第四次建立。
Uttarājīvattheropi soṇuttarānaṃ vaṃsato sāsanaṃ gahetvā sudhammapurato arimaddananagaraṃ āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi.
北长老乌达尊者则自梵志后裔，承受圣法，来自净法城，往阿利摩达那城，确立佛法弘扬。
Idaṃ amhākaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare uttarājīvattheraṃ paṭicca pañcamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.
这是基于我们国土之玄武边境阿利摩达那城，北长老乌达尊者而立的第五个圣法建立。
Uttarājīvattherassa sīhaḷadīpaṃ gatakāle tena saddhiṃ gataṃ chappadaṃ nāma sāmaṇeraṃ sīhaḷadīpeyeva sīhaḷadīpikā pabbajiṃsu. Pabbajitvā ca chappadasāmaṇero pariyattiṃ uggaṇhitvā dasavassaṃ tattha vasitvā arimaddananagaraṃ paccāgacchi. Sivalittherañca tāmalindattherañca ānandattherañca rāhulatthe rañca anesi. Te pana therā tipiṭakadharā honti byattā dakkhā ca. Ayañcattho vitthārena heṭṭhā vutto.
北长老乌达尊者赴锡兰时，与之同行的释迦族子弟名为扎巴达沙玛内拉，亦在锡兰出家。出家后，扎巴达沙玛内拉认真学习经典，住于十年后回至阿利摩达那城。比库悉瓦利长老、塔摩林达尊者及阿难长老携此王子并至。此几位长老皆具三藏学问，精通各别门类。今所述事由亦详述于下文。
Arimaddananagaraṃ patvā arimaddana vāsīhi bhikkhūhi saddhiṃ vinayakammāni akatvā puthu hutvā nisīdiṃsu. Narapatirājā ca tesu theresu ativiya pasīdi. Erāvatīnadiyaṃ uḷumpaṃ bandhitvā tattheva upasampadakammaṃ kārāpesi. Cirakālaṃ atikkamitvā so gaṇo vuḍḍhi hutvā uppajji.
敌众城陷落之后，与敌众城居民比库们一同未行戒律事而同行，在新的地方安顿下来。国王兼护者极为嘉许那些长老们。他在鹿野苑河边筑坝，到此地即行具足比库受具足戒仪式。经过较长时间，僧团得到增长和兴盛。
Narapatirājā ca te there saddhiṃ saṅghena nimantetvā mahādānaṃ adāsi. Tadā chaṇe ākappasampannaṃ rūpasobhaggappakkaṃ ekaṃ nāṭakittiṃ disvā rāhulatthero paṭibaddhacitto lepe laggitavānaroviya kaddame laggitamātaṅgoviya ca kāma guṇalepakaddamesu laggito sāsane viramitvā hī nāyāvattītuṃ ārabhi. Maraṇanti karogena abhibhūto viya atekiccho hutvā sesattheresu ovādaṃ dinnesu pinādiyi. Tadā sesattherā taṃ evamāhaṃsu,-mā tvaṃ ekaṃ taṃ paṭicca sabbepi amhe lajjāpetuṃ na arahasi, mā idha hīnāyā vattehi, mallārudīpaṃ gantvā yathāruciṃ karohīti pesesuṃ. Rāhulatthero ca kusimatitthato nāvaṃ āruyha mallārudīpaṃ agamāsi. Mallārudīpaṃ pattakāle mallārurājā vinayaṃ jānitukāmo saha ṭīkāya khuddasikkhāpakaraṇaṃ tassa santike uggaṇhitvā ekapattamattaṃ maṇiṃ adāsi. Soca taṃ labhitvā hīnāyāvattīti. Honti cettha,-
国王邀请这些长老同僧团，共聚一堂赐予大施。当时，道德完善、形貌端庄的长老拉胡拉，心志坚定，离诸欲乐，远离嗜好，厌弃烦恼之散乱。其时，患疾濒临死亡，心念凄凉，临终时向余下诸长老嘱咐开示。诸长老则告诫他说：不可独自承受此事，应周知于我们，勿为众弟子等所羞辱，并嘱咐他前往摩罗国灯塔如意奉行。随后，拉胡拉长老自西方净地乘船，赴摩罗国灯塔。摩罗国王于灯塔时知戒律事，专与其助手以小戒书供养，奉上一颗珠宝。得此供养，众弟子为之悲伤，认为是谦逊而授。此处有言说：
Atidūreva hotabbaṃ, bhikkhunā nāma itthibhi;
（有言）“应甚远处，与比库女同在；
Itthiyo nāma bhikkhūnaṃ, bhavanti idha verino.
比库女名为比库之敌，在此地为憎恶者。
Tāva tiṭṭhantu duppaññā, mayaṃ porāṇikāpi ca;
暂且让她们呆着，因我们古老者；
Mahāpaññā vināsaṃ, pattā haritacādayo.
无大智慧必将灭亡，绿草荒芜。”
Tasmā hi paṇḍito bhikkhu, antamasova itthibhi;
因此，博学的比库，至少不应与女人亲近；
Vissāsaṃ na kare loke, rāgo ca duppavāritoti.
他不应对世间生起信任，贪欲难以断绝。
Sesesu ca theresu chappado nāma thero paṭhamaṃ kālaṅkato. Sivalitāmalindānandattherāyeva tayo pariyattiuggahaṇadhāraṇādivasena sāsanaṃ upatthambhetvā arimaddananagare nisīdiṃsu. Ekasmiñca kāle rājā tesaṃ tiṇṇaṃ therānaṃ ekekaṃ hatthiṃ adāsi. Sivalitāmalindattherā paṭiggahetvā vane vissajjāpesuṃ. Ānandatthero pana kiñcipuranagaraṃ pahiṇitvā ñātakānaṃ dehīti kusimatitthaṃ gantvā nāvaṃ āropesi. Taṃ kāraṇaṃ ñatvā sivalitāmalindattherātaṃ evamāhaṃsu,– mayaṃ pana āvuso hatthīnaṃ sukhatthāya vane vissajjema,tvaṃ pana adhammikaṃ karosīti. Kinnāma bhante ñābhakānaṃ saṅgaho na vaṭṭati, nanu ñātakānañca saṅgahoti bhagavatā vuttanti.
余下的长老中，称作恰帕多的是第一位被玷污者。因持守经教、定义、诠释等教义，西瓦利塔、阿马林达与阿难达三位长老在阿里摩达那城同住。有一次国王赠送每位长老一头大象。西瓦利塔长老接受后，携象入林放生。阿难达长老则离开城市，前往库西马提塔，造访亲属，搭舟渡水。知晓此事后，西瓦利塔和阿马林达长老对他说：「我们为了大象的安乐，将之放生于林中，你却作非法事。你们何故无视长老的集合？如来亦言亲属亦为集合。」
Therā āhaṃsu,-sace tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ nakareyyāsi,bhava icchānurūpaṃ karohi, mayaṃ pana tayā saddhiṃ saṃvāsaṃ na karissāmāti visuṃ nisīdiṃsu.
长老们说：「若你不听我们的劝告，应随自己的意愿行事，我们则同你断绝交往，安心静坐。」
Tato paṭṭhāya dve gaṇā bhijjiṃsu. Tato pacchākāle atikkante tāmalindatthero bahussutānaṃ byattibalānaṃ sissānaṃ anuggahatthāya gahaṭṭhānaṃ santike ayaṃ bahussuto ayaṃ mahāpaññoti evamādinā vacīviññattiṃ samuṭṭhāpeti, evaṃ kate kulaputtā sulabhapaccayavasena sāsanassa hitaṃ āvahibhuṃsakkhissantīti katvā. Taṃ kāraṇaṃ sutvā sivalitthero evamāha,- kasmā tvaṃ vacīviññattiṃ samuṭṭhāpetvā buddhappaṭikucchitaṃ kammaṃ karosīti. Bhagavatā attano atthāyayeva vacīviññattiṃ paṭikkhittā, ahaṃ pana paresaṃyeva atthāya vacīviññattiṃsamuṭṭhāpemi, nāttano atthāya, sāsanassa hi vepullatthāya evaṃ vacīviññattiṃsamuṭṭhāpemi. Sivalittheropi na tvaṃ mama vacanaṃ karosi, yaṃ yaṃ tvaṃ icchasi, taṃ taṃ karohi, ahaṃ pana tayā saddhiṃ saṃvāsaṃ nakarissāmīti visuṃ hutvā saddhiṃ sakapakkhena nisīdi. Tato paṭṭhāya tayo gaṇā bhijjiṃsu.
于是双方分成两派，发生冲突。后来，阿马林达长老为护持多闻且力量薄弱的弟子，在家中发起辩论，说此人多闻，智慧广大，以此言语纷争论辩，以此使家族子弟轻易依止教法。西瓦利塔长老闻言说：「你何故用语言纷争，造业批评佛陀？佛为自利弃恶言语，我发起言语纷争为他人之利，非为己利。为护持教法广泛利益，我发起辩论。」西瓦利塔长老又说：「你不听我言，随你所愿行事，我和他不与往来。」说毕安心同座。于是三派再次爆发冲突。
Evaṃ arimaddananagare arahantattherassa eko vaṃso, sivalittherassa eko, tāmalindattherassa eko, ānandattherassa ekoti cattāro gaṇā ahesuṃ.
如此，在阿里摩达那城，阿拉汉长老派一支，西瓦利塔长老派一支，阿马林达长老派一支，阿难达长老派一支，共四派势力产生。
Tesu arahantattheragaṇo sudhammapurato paṭhamaṃ āgatattā purimagaṇoti vohāriyati, aññe pana pacchā āgatattā pacchāgaṇāti.
在这些阿拉汉长老的群像中，从纯正教法的开始时间起，称为最早到来的为前辈群；而从后来的时间起，则称为后来群。
Sivalitthero arimaddananagare yāvījīvaṃ sāsanaṃ paggaṇhitvā kaliyuge navutādhike pañcavassasate kāle kālamakāsi.
希瓦利长老在阿里摩丹那城，度过超过九十九五百年魔劫期间，圆满持守了教法直到最后。
Ānandatthero pana arimaddananagareyeva catucattālīsa vassāni sāsanaṃ paggaṇhitvā chanavutādhike pañcavassasate kāle kālamakāsi.
阿难长老亦在阿里摩丹那城，历经四十八年持守教法，直到超过九十九五百年魔劫终结。
Tāmalindattheropi yāvajīvaṃ sāsanaṃ paggaṇhitvā aṭṭhana vutādhike pañcavassasate kāle kālamakāsīti. Aho saṅkhārasabhāvoti.
塔摩林达长老亦然，持守教法长达八十八年，直至九十九五百年魔劫终结。啊，自行行法的本质即如是。
Seyyathājagarasseva, nābhiyā cakkamaṇḍale;
就像夜枭紧盯着，不眨眼看护着自己的地盘，
Laggo saso samitvāpi, disaṃ gacchati taṃ mukhaṃ.
兔子即使跋涉劳累，仍朝着那个方向疾奔如飞。
Tatheva sabbasattāpi, maccucakkesu laggitā;
同样，所有众生也都被生死之轮所缠缚，
Yāvajīvampi dhāvitvā, maccumukhaṃ upāgamunti.
在生命尚存之时奔走不息，最终都将面对死亡。
Iccevaṃ arimaddanapure arahantehi ca ganthakārehi ca puthujjanehi jinasāsanaṃ nabhe candoviya vijjotati.
正如如此，在敌国阿利摩诃大城，阿拉汉们、修结使者们及凡夫，佛陀的教法如空中明月般光明照耀。
Tattha hi yadā anuruddharājā sudhammapurato sāsanaṃ ānesi, tadā arahantā chasatasahassamattā āgatā, sotāpannasakadāgāmianāgāmino pana gaṇanapathaṃ vīti vattāti.
当时，安努鲁达王自净法城带来正法，阿拉汉多达六万余人而至，入流果、斯陀含果、阿那含果、阿拉汉者数量难以计数，盛况空前。
Chattaguhindassa nāma rañño kālepi himavante gandhamādanapabbatato aṭṭha arahantā piṇḍāya rājagehaṃ āgamaṃsu. Rājā ca pattaṃ gahetvā piṇḍapātena bhojetvā idāni kuto āgatatthābhi pucchi. Himavante mahārāja gandha mādanapabbatatoti. Atha rājā atippasanno hutvā idha temāsaṃ vassaṃ upagacchathāti yācitvā vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Temāsampi antogehe nimantetvā piṇḍapātena bhojesi.
在查达谷印达国王时期，有八位阿拉汉从喜马拉雅香山前来乞食至王宫。国王持缽供养，并问道如今何处来？答曰：喜马拉雅香山。国王心欢喜，允其于此三个月冬安居时期驻留，召集寺院供养。冬季期间还邀请他们入宫供养。
Ekaṃ samayaṃ arahantānaṃ gandhamādanapabbate nandamūlaguhaṃ viya ekaṃ guhaṃ māpetvā dassehīti yāci. Te ca arahantā nandamūlaguhaṃviya ekaṃ guhaṃ iddhiyā māpetvā dassesuṃ . Rājā ca tāya guhāya sadisaṃ ekaṃ guhaṃ kārāpesi. Nandamūlaguhākārena pana katattā nandāti nāmampi akāsi. Iccevaṃ chattaguhindassa rañño kāle gandhamādanapabbate nandamūlaguhato āgantvā arahantā sāsanaṃ patiṭṭhāpesuṃ.
一时，阿拉汉请求建一与喜马拉雅香山南根洞同样的洞窟以便示现神通。阿拉汉以神通建造该洞，国王亦建造一相似的洞穴，因该洞与南根洞类似，即名为南洞。如此，在查达谷印达国王时代，来自喜马拉雅香山南根洞的阿拉汉们前来，佛陀的教法得以确立传布。
Arahantabhāvo ca nāmesa yathābhūtaṃ jānituṃ dukkaro, anupasampannānaṃ uttarimanussadhammadassanassa paṭikkhittattā, arahattaṃ vā patvāpi vāsanāya appajahitattā. Arahāpi hi samāno ahaṃ arahāti anupasampannānaṃ kathetuṃ na vaṭṭati, arahattaṃ patvāpi ekacco vāsanaṃ pajahituṃ na sakkā, pilindavacchattheravatthucettha ñāpakaṃ. Evaṃ loke arahanta bhāvo jānituṃ dukkaro. Teneva mahākassapattherassa upaṭṭhāko eko bhikkhu attano upajjhāyassa mahākassapattherassa santike vasitvāpi tassa arahanta bhāvaṃ na jāni.
阿拉汉的境界和名号如实知晓是非常困难的，这是因为未证入者反对超出人间法的见解，且即便证得阿拉汉果位，也因无断习性而未能全然舍弃染着。确实，当阿拉汉同在时，我辈未证入者不能自由谈论“我即阿拉汉”之说，即便已证阿拉汉，仍有少数人不能断除习气，如毕陵达瓦差长老所示。因此，在世间要真正了解阿拉汉境界极为艰难。甚至有一位长老大咖萨巴的侍者，即使亲近其师大咖萨巴长老而住于其中，也未能识知其阿拉汉境界。
Mahākassapattherañhi ekena saddhivihārikena saddhiṃ araññavihārato gāmaṃ piṇḍāya carantaṃ antarāmagge pattā diparikkhāre gahetvā pacchā gacchantoyeva ekosaddhi vihāriko evamāha,–lokasmiṃ bhante arahā arahāti pākaṭo, sutamattovāhaṃ bhavāmi, na kadāci diṭṭhapubboti. Taṃ sutvā thero pacchā parivattatvā olokento parikkhāre āvuso gahetvā arahantassa pacchāgacchantoyeva arahantabhāvaṃ na jānātīti āhāti.
有一次，大咖萨巴长老与一位坚定信仰的比库一同行于林中外出乞食，途经村庄时因天明前到达而守晨灯。此中同行一比库说道：“尊者，世间称阿拉汉为阿拉汉，我只是听闻此语，从未亲见了解。”听闻此语，大德长老回转观看跋涉之处，持灯随行，心念道：“随行众人不解阿拉汉境界。”
Arimaddananagarepi sīlabuddhipolloṅkasumedhattherādayopi arahantāyeva ahesuṃ. Narapatirājā hi khaṇitti pādapabbataṃ gantvā paccāgamanakāle antarāmagge ekissā mātikāya maṇobhāsaṃ disvā idha puññaṃ kāretukāmo sakko dasseti maññeti manasikaritvā cetiyaṃ kārāpessāmīti tattha raṭṭhavāsīti samaṃ bhūmibhāgaṃ kārāpesi.
在阿里麻陀那城，诸如师德具足、智慧广博的疏文长老等也均是阿拉汉。国王曾短暂登脚巴达山，回返途中于路旁一处，发现一带如玉般光明，便思惟此地为行善之所，欲令萨咖显现，于是下令建王舍城地界寺院。
Atha eko sīlabuddhi nāma thero evamāha,– puññaṃ mahārāja karissamīti idaṃ bhūmiparikammaṃ kārāpesi, evaṃ kārāpentassa te apuññaṃyeva bhavati, nopuññanti vatvā bahū sattā mā kilamantūti manasikatvā rañño daṇḍakammena tajjanatthāya raññā dinnaṃ piṇḍapātaṃ nabhuñji. Rājā ca sace tvaṃ mayā dinnaṃ piṇḍapātaṃ abhuñjitukāmo bhaveyyāsi, mama vijite vasantoyeva tvaṃ mama piṇḍapātā na mucceyyāsi, raṭṭhavāsīhipi dinnapiṇḍapāto mayhameva santako, nanu nāma mama piṇḍapātaṃyeva tvaṃ bhuñjasīti āha.
此后，一位名为师德的长老如是说：“欲令大王得功德，修此土地事。然而，为此事修作者皆非功德，非福德，有众生不信污秽之辈，便不食王所赐乞食。”国王言：“比库若你不食我所施乞食，虽我处胜利时，你亦无由食我乞食。国土百姓所施乞食皆由我而来，岂不是你们以我所施乞食为食乎？”
Sīlabuddhittheropi sace ahaṃ evaṃ bhaveyyāmi, sīhaḷadīpaṃ gantvā vasissāmīti cintetvā araññe vasi.
师德长老亦言：“若我如是行，便居锡兰岛。”思惟后便返林中隐居。
Atha tamatthaṃ jānitvā nagaradvāre ārakkho eko yakkho rañño āgatakāle abhimukhaṃ ṭhitova bhayānakarūpaṃ nisīdi. Atha nānāvijjākammehi apanentopi na sakkā apanetuṃ.
后来，某次国王来访时，一名守城夜门的夜叉显现恐怖形相坐于门前。尽管夜叉精通多种神通，却无法改变其所不能从事之事。
Atha rājā nimittapāṭhake pakkosāpetvā pucchi,-kena kāraṇena ayaṃ yakkho idha nisinnoti. Tvaṃ mahārāja sīlabuddhittheraṃ agāravavasena pubbe kathesi, yakkhāpi there ativiya pasannāti amhehi sutapubbā, taṃ paṭicca yakkho bhayānakarūpaṃ dassetvā nisinno bhavissatīti āha.
于是国王吩咐预兆解读者遣使，问道：‘这鬼神为何坐在这里？’愿大王曾因轻慢品德觉悟长老而说过，以往吾人曾闻有鬼神对该长老极为欢喜，因而这鬼神显示可怖形相坐在那里说话。
Rājāpi amacce āṇāpesi theraṃ pakkāsathāti. Thero nāgacchi. Sīhaḷadīpaṃyeva gamissāmīti ārabhi. Tamatthaṃ sutvā rājā ekaṃ caturaṅgapaccayaṃ nāma amaccaṃ pakkosāpetvā tvaṃ gantvā theraṃ pakkosāhīti pesesi. Caturaṅgapaccayo ca chekatāya ekaṃ suvaṇṇamayaṃ buddhappaṭibimbaṃ nāvāya ṭhapetvā mahāsamuddatitthaṃ agamāsi. Atha theraṃ sampāpuṇitvā idāni idha bhagavā sammāsambuddho agamāsi, sīlabuddhitthero bhagavato sammāsambuddhassa dassanatthāya āgacchatūti dūtaṃ pesesi. Theropi bhagavato sammāsambuddhassa dassanatthāya āgacchatūti vacanaṃ paṭikkhipituṃ buddhagāravavasena avisahatāya āgacchīti.
国王又派使者去召长老，长老名为那迦其，是狮子乡来的，愿往锡兰岛去。闻此国王派遣一名名为四象岛的使者赴往，令汝前去召请长老。四象岛使者驾一艘镀金的佛像船，横渡大海前往。抵达长老处，适逢世尊正从此地来，长老品德觉悟，特为示现世尊，因而派使者遣请。长老也应召说将前往，因敬重佛陀，故不拒绝。
Porāṇikānaṃva therānaṃ, buddhe sagāravaṃ idha;
如古代长老一般，在此处对佛有敬重。
Paṇḍito gāravaṃ buddhe, kare pasannacetasāti.
智者对佛以敬重，怀清净心行。
Nāvaṃ abhirūhitvā thero bhagavato sammāsambuddhassa vandanāmānapūjāsakkāradīni akāsi. Therassa evaṃ vandanāmānapūjāsakkārādīni karontasseva vegena nāvaṃ ānetvā gacchi. Atha caturaṅgapaccayo evamāha,– idāni bhante tumhākaṃ ācariyassa sammāsambuddhassa sāsanaṃ paggaṇhituṃ yuttoti. Rājā ca amaccehi parivārito paccuggacchi. Nāvāya therassa hatthe gahetvā rājagehaṃ ānesi. Dvāraṃ pattakāle yakkho pathaviyaṃ nisīditvā theraṃ vandi.
长老登船，向正自觉世尊行礼、敬拜、称赞。正因长老行此仪式，船只快速启航。四象岛使者亦说：“如今，尊者，当接受你们老师正自觉世尊的教法。”国王与使者们伴随随行。船只停靠时，鬼神坐于地，向长老礼拜。
Rājā rājagehaṃ patvā theraṃ nānābhojanehi bhojesi. Evañca avoca,–ajjatagge bhante tvamasi mamācariyo, bhagavatova ovādaṃ sirasā paṭiggahetvā anuvattissāmāti attano pañcaputtepi therassa adāsi. Te ca pañcakumārā therena saddhiṃ anuvattiṃsu. Thero te pakkosetvā vihāraṃ agamāsi. Antarāmagge kappiyapathaviyaṃ pañca parimaṇḍalākārāni likhitvā tesaṃ rājakumārānaṃ dassetvā nivattāpesi. Rājakumārā paṭinivattitvā taṃ kāraṇaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā ca tumhākaṃ puññaṃ kārāpanatthāya dassetīti vatvā tulāvasena tehi rājakumārehi suvaṇṇaṃ samaṃ katvā tena suvaṇṇena mūlaṃ katvā bhagavato dharamānakāle passenadikosalaraññā kārāpitaṃ candanappaṭibimbaṃviya visuṃ visuṃ paṭibimbaṃ kārāpesi.
国王回到皇宫，设宴款待长老。如是说：“今日你即是我的师父，我当尊奉，并以世尊的教诲接受，此乃我五个儿子之所志。”五位皇子随长老共同遵行。长老遣使召他们至寺院。期间在可承受地写五个圆形图案，令五位王子观之，然后返还。王子们返回，奏闻国王。国王说：“这是表彰汝等功德的迹象。”于是与五位王子以天平称金，复用此金铸成如同波斯王舍城时萨咖施香般净的檀香印像，轮廓清晰光亮。
Tesaṃ nidhānaṭṭhānabhūtāni pañca cetiyānipi sakko kamma vidhāyako hutvā patiṭṭhāpesi. Ettha ca pubbe raññā pasīditvā therassa rājakumārā dinnā, mūlaṃ ratanattayassa datvā puna rājakumāre bhūjisse kāretukāmatāya thero evaṃ saññaṃ adāsīti daṭṭhabbaṃ.
这五座佛塔乃因其安置遗骨之地而成，乃天帝萨咖作为业力主宰完整树立。此前国王曾赐予长老王子们这遗骨之根本宝物，然后再次因王子们欲为佛塔涂抹朱红，长老便作此意向，宜观此法。
So ca sīlabuddhitthero arahantagaṇavaṃsoti daṭṭhabbo.
此即所谓“戒觉长老”为阿拉汉众所称。
Arimaddananagareyeva narapati rañño kāle kassapo nāma thero desacārikaṃ caramāno polloṅkanāmakaṃ desaṃ, tadavasari. Atha dve mahallakapolloṅkā manussā there atippasannatāya dve putte upaṭṭhākatthāya niyyādesuṃ.
在敌显城国王时代，有名为咖萨巴的长老出行服务当时名为波罗隆卡的地区。后有两位年轻波罗隆卡人，为照料年长之长老，分别遣送两子侍奉。
Polloṅkamanussānaṃ atippasannataṃ paṭicca theropi polloṅkattheroti vohāriyati. Yadā ca pana so thero sīhaḷadīpaṃ gantukāmo ahosi, tadā sakko devānamindo byaggharūpaṃ māpetvā piṭṭhiyā yāva mahāsamuddatīraṃ ānesi. Mahāsamuddatīraṃ pana patvā nāvaṃ abhirūhitvā vāṇijehi saddhiṃ tari.
波罗隆卡人盛意侍奉，故而此长老亦称波罗隆卡长老。及长老欲前往锡兰岛时，天帝萨咖化为鹰形，背载长老至大海岸。越过大海岸后，登上一船与商人同行。
Mahāsamuddamajjhe pana patvā sā nāvā na gacchi, niccalāva aṭṭhāsi. Atha vāṇijā mantesuṃ,-amhākaṃ nāvāya alakkhī pāpajano atthi maññeti. Evaṃ pana mantetvā salākādānaṃ akaṃsu. Yāva tatiyampi therasseva hatthe salākā pubbe katakammavipākavasena nipati. Idaṃ pana therassa pubbe katakammaṃ,-thero hi tato attabhāvato sattame bhave ekasmiṃ gāme kuladārako hutvā kīḷanatthāya ekaṃ sunakhaṃ nadiyaṃ otāretvā udake kīḷamāpesi. Evaṃ kīḷamantaṃ sunakhaṃ sayameva urena uggahetvā tīraṃ ānesīti evaṃ pubbe katakammavipākavasena therasseva hatthe salākā nipati.
然中途大海上船只停滞不动，静止不前。商人们议论，说此船必有凶恶之人。遂采取措施，投入木签至海中。直到第三次，一木签落在长老手中，此乃他昔生时业报。昔时此长老曾为村中贵子，为戏耍将幼犬引河流中玩水。今昔业报之故，木签落于其手中以为纪实。
Tadā vāṇijā udakapiṭṭhe khipiṃsu. Atha sakko devānamindo kumbhīlarūpaṃ māpetvā piṭṭhiyaṃ āropetvā ānesi. Thero yakkhadīpaṃ patvā andhacakkhukānaṃ yakkhānaṃ mettānubhāvena cakkhuṃ labhāpesi. Yakkhā ca therassa guṇaṃ ñatvā dve yakkhabhātike adaṃsu. Thero ca sīhaḷadīpaṃ gantvā mahācetiyarūpaṃ lohapāsādarūpaṃ sarīradhātuṃ mahābodhibijāni ca ānetvā paccāgamāsīti.
商人们遂将木签投入水中。此时天帝萨咖现坩埚工匠形，背载木签带来。长老到达妖魔之岛，施以慈悲感召盲妖得见光明。妖魔识出长老之德行，馈赠两妖宝物。长老再至锡兰岛，携回大佛塔形制及由铁柱炼成之身体舍利与大菩提子，后归返故地。
Sumedhatthero ca halaṅkassa nāma nagarassa dakkhiṇadisābhāge mhattipāme puratthimāya anudisāya dinnanāmike vihāre vasi. Ṭhānassa pana nāmavasena therassopi dinnavihāro tveva nāmaṃ ahosi. Sopi thero paṃsukūliko lajjīpesalo sikkhākāmo jhānalābhī arahāyeva. So hi devasikaṃ devasikaṃ aṭṭhanavayojanappamāṇe pādacetiyaṃ gantvā vandi. Cetiyaṅgaṇavattañca akāsi. Tato āgantvā mhattigāme piṇḍāya cari. Idaṃ therassa nibaddhavattaṃ.
长老苏美达住于名为哈兰卡的城镇南方边缘地带，即大地边界东侧安立名为丁那的寺院。该地因地名而得寺名，长老所住寺即以此名流传。此长老衣着陋布，害羞守戒，努力修习戒律，精进禅定，已证阿拉汉果。他每日至诸天宫殿一般之大楼宇，步行八十由旬之足迹，礼敬朝拜。并在佛塔环绕之地法会中参与。随后他赴大地村落施粥布施。这是长老依止之事迹。
Aparānipi vatthūni bahūni santi, sabbāni pana tāni vitthāretvā vattabbānipi ganthapāravabhayena na vakkhāma. Sabbānipi hi vuccamānāni ayaṃ sāsanavaṃsappadīpikā atippapañcā bhavissati.
此外多处住所亦有，皆已整理，即使应当流传下去，因人们害怕受到戒律束缚，未敢宣讲。即使诸多住所常被提起，此教法世系说明书仍将非常丰富详尽。
Sammāsambuddhassa hi parinibbānato yāvajjatanā therānaṃ paramparavasena saṅghaṭṭetvā ānayanamevettha adhippetaṃ. Yathāvuttāni pana vatthūni adhunā abhiññālābhīnaṃ puggalānaṃ akhettabhāvena pasaṅgañāṇappaṭibāhaṇatthaṃ arimaddananagare ca bahūnaṃ abhiññālābhīnaṃ puggalānaṃ nivāsaṭṭhānatā dassanatthaṃ vuttāni. Vuttañcetaṃ bhikkhunīkhandhakaṭṭhakathāyaṃ,–
正自觉者涅槃之后，长老世代相承组成僧团，此事受尊重为基础。现今住所是通晓诸般超知者，因知无所有，欲断结缔，故于敌难陀城中多有证得超知者之驻留。此事亦曾载于比库尼律藏注疏中，记述如是。
Paṭisambhidāpattehi vassasahassaṃ sukkhavipassakehi vassasahassaṃ anāgāmīhi vassasahassaṃ sakadāgāmīhi vassasahassaṃ sotāpannehi vassasahassanti evaṃ pañcavassasahassāni paṭivedhadhammo ṭhassatīti.
据记载，正见阿拉汉、涅槃们，分别于一千年间行正见，通达不退转，无退转，经五千年道理依止法相继传授。
Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ pana saṃyuttanikāyaṭṭhakathāyañca paṭisambhidāpattehi vassasahassaṃ chaḷābhiññehi vassasahassaṃ tevijjehi vassasahassaṃ sukkhavipassakehi vassasahassaṃ pātimokkhena vassasahassanti vuttaṃ.
长部和相应部论书亦说，有六种超知，于一千年间弘传，兼通三明、通达正见、洁净戒律，历时一千年传法。
Aṅguttaranikāyaṭṭhakathāyaṃ pana vibhaṅgakathāyañca buddhānaṃ parinibbānato vassasahassameva paṭisambhidā nibbattetuṃ sakkonti, tato paraṃ cha abhiññā, tatopi asakkontā tisso vijjā nibbattiṃsu. Gacchante kāle tāpi nibbattetuṃ asakkontā sukkhavipassakā honti. Eteneva nayena anāgāmino sakadāgāmino sotāpannāti vuttaṃ.
增支部和律藏论书称，佛涅槃后一千年内，修习正见尚能成就究竟成就。其后超知则衰减，唯有三明得续存。时至如今，虽不能成就涅槃，仍有精进修达正见者存在。以此理证，称不退转可成就无退转，不退转可成为初果。不退转是如此教理所导示。
Evaṃ nānānayehi aṭṭhakathāyapi āgatattā adhunā loke ariyapuggalā bhavituṃ na sakkāti na vattabbaṃ. Ariyānameva khettassa adhunāpi sambhavato, sace āraddhavipassako bhaveyya so arahā bhavituṃ sakkāyevāti niṭṭhametthāvagantabbaṃ. Aṭṭhakathāsu pana nānābhāṇakattherānaṃ nānāvādavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ettakeneva pana nānākārena vādo bhinnopi sāsanaṃ bhijjatiyeva. Sāsanassa abhinnaṃyeva hi ettha pamāṇanti.
如是，虽然注疏因不同系统而各异，然而现今世间已无法成为圣人，也不可当作应当的事。此地的圣者境地如今仍能生起，若有人修习内观，必能成阿拉汉，此义应了知。注疏中记载许多长老以不同言说表达，实应观察。仅因各异说法，教法虽分歧，却不破坏整体。故此处以教法的完整性为界限衡量理法。
Evaṃ marammamaṇḍale arimaddananagare anekehi arahantasatehi sāsanaṃ vijjotati. Bhagavato pana parinibbānato tiṃsādhikānaṃ navavassasatānaṃ upari parammaraṭṭhe señilaññikrodhināmena raññā samakālavasena sīhaḷadīpe rajjaṃ pattassa mahānāmarañño kāle buddhaghosabuddhadattattherehi pabhuti tetemahātherā teteganthe akaṃsu.
在阿利玛丹那城及其周边地区，数百位阿拉汉遍布，教法光明普照。释迦世尊涅槃后，三十多年又九百多年，国王因有严厉忿怒之性，同时时代变迁，锡兰岛统治权易手。大名之林盛时，佛音长老等诸大长老，聚集编纂了此等注疏。
Tato pacchā satisamādhipaññāmandavasena sukhāvabodhanatthaṃ ṭīkāyo akaṃsu. Arimaddananagare jinacakkesattanavutādhike chasate sahasse ca sampatte tiṇṇaṃ piṭakānaṃ mūlabhūtesu saddanayesu sotārānaṃ chekatthāya mahāsamuddeviya ānando nāma mahāmaccho tīsu piṭakesu sāṭṭhakathesu viloletvā aggavaṃso nāma thero saddanītippakaraṇaṃ akāsi. Arimaddananagare hi uttarājīvattherādīnaṃ sīhaḷadīpaṃ gamanato pubbeyeva tayo mahātherā pariyattivisāradā, mahāaggapaṇḍito, tassa saddhivihāriko dutiyaaggapaṇḍito, tassa bhāgineyyo tatiyaaggapaṇḍitoti. Tatiyaaggapaṇḍito pana aggavaṃsotipi vohāriyati.
之后，为了证得正念、禅定、智慧以悦乐启发，诸注疏现起。阿利玛丹那城已有七百余尊持法阿拉汉，现在六百多位完成三藏根本，并作成听法用的注疏。被称作“喜悦”，如大鱼之名者，大师佛音编写了此三藏注疏。阿利玛丹那城，早期尊长如北传长老等，传统三大长老，第一者为大导师、信仰护持者为第二、第三则为其弟子。第三位亦被视为《大系谱》之传播者。
Tasmiñca kāle arimaddananagaravāsino saddakovidā bahavo santīti yāva laṅkādīpā kittighoso patthari. Tasmā sīhaḷadīpikā saddakovidā vīmaṃsetukāmā hutvā arimaddananagaraṃ āgamaṃsu. Tadā arimaddananagaravāsino bhikkhū saddanītippakaraṇaṃ dassesu.
当时，居住阿利玛丹那城的许多诵经师颇多，声名远播至锡兰岛各处。因锡兰僧人希冀诵唱完备，乃至来到阿利玛丹那城。彼时阿利玛丹那城的比库们示范注疏。
Sīhaḷadīpikā ca taṃ disvā upadhārentā saddavisaye ayaṃ ganthoviya sīhaḷadīpe gantho itthi, imasmiṃ pakaraṇe āgatavinicchayampi sakalaṃ na jānimhāti nānāppakārehi thomesunti yāvajjabhanā kathāmaggo na upacchinnoti.
锡兰僧人见此后，议论称此经文专辑颇丰，此书在锡兰岛行持，然其中条文，连同所入详释知识，仍有难解之处。因多样论述，文辞繁复，无法尽知，且讲说次第不时完整出现。
Arimaddananagare sīhaḷadīpaṃ gantvā paccāgato chappado nāma saddhammajotipālatthero saddanaye chekatāya suttaniddesaṃ akāsi. Paramatthadhamme ca chekatāya saṅkhepavaṇṇanaṃ nāmacāradīpakañca. Vinaye chekatāya vinayagūḷatthadīpaniṃ sīmālaṅkārañca akāsi. Attanā kathānaṃ ganthānaṃ nigame saddhamma jotipāloti mūlanāmena vuttaṃ. Kusimanagare pana chappada gāme jātattā ṭhānassa nāmena chappadoti pākaṭo.
阿利玛丹那城去锡兰回来者，名为查帕陀的正法光护长老，为注疏讲述经义开示。对究竟义理作简要说明，并于名字上加“光明指示”以表彰。律藏注疏中，他又作了律藏内涵细义说明，及边界装饰注解。查帕陀自行书写的合集名曰“正法光护”，此名源于根本。查帕陀生于库西曼城，故以出生地名“查帕陀”为称，广为人知。
Kukhananagare pana chappadoti vohāritopi eko thero atthi. So alajjī dussīlo. Ekacce pana nāmasāmaññalesamattena pattalaṅkaṃ sīlavantaṃ pesalaṃ sikkhākāmaṃ chappadattheraṃ alajjidussīlabhāvena upavadanti, yathā nāma sāmaññalesamattena mallaputtaṃ āyasmantaṃ dabbaṃ asamācārenāti.
于库哈那城中，确有一位名为查帕陀的长老存在。他行为不端，品行恶劣。有人凭借对比库僧团的共同名义，指责这位查帕陀长老不端正且恶劣，说他不像是遵守戒律、品性端正且有精进修学之心的查帕陀长老。其举例如同有人指责尊者答巴马喇子行为失当，不合礼节一般。
Arimaddananagarayeva aloṅgacaññisūnāmakassa rañño kāle mahāvimalabuddhitthero cūḷavimalabuddhittheroti dve therā pariyattivisāradā ahesuṃ. Tesu mahāvimalabuddhitthero kaccāyanassa saṃvaṇṇanaṃ nyāsaganthamakāsi.
在阿里马丹那城，有两位长老，名为阿隆伽旃尼念和大毗摩罗佛长老、小毗摩罗佛长老，两人都以精通佛法教义闻名。在他们之中，大毗摩罗佛长老还撰写了关于迦毗罗卫国的音义注释书。
Keci pana sīhaḷadīpavāsī vimalabuddhitthero tamakāsīti vadanti. Cūḷavimalabuddhitthero pana vuttodayassa porāṇaṭīkamakāsi. Chandosāratthavikāsiniṃ saddhammañāṇatthero akāsi. Vacanatthajotiṃ pana vepullatthero akāsi. Nyāsaganthassaporāṇaṭīkaṃ narapatirañño kāle eko amacco akāsi.
有些锡兰岛上的人说，大毗摩罗佛长老名为塔摩迦西提。小毗摩罗佛长老则著有《初期注释》。精通清净正法的言语大德长老编撰了用于表述意义的作品。广博长老则作了教义阐明书。在古时，有一位国王时代的贤人曾撰写过这部音义注释书。
So hi rañño ekaṃ orodhaṃ paṭicca jātaṃ ekaṃ dhītaraṃ disvā vānaroviya lepe laggito tissaṃ paṭibandhacitto hutvā laggi. Tamatthaṃ jānitvā rājā evamāha,– sace etaṃ iccheyyāsi, ekaṃ ganthaṃ paripuṇṇavinicchayaṃ gūḷatthaṃ karohi, sace tvaṃ tādisaṃ ganthaṃ kātuṃ sakkuṇeyyāsi, etaṃ labhissasīti. Atha so nyāsassa saṃvaṇṇanaṃ porāṇaṭīkaṃ akāsi.
这位国王因某一阻碍而生气，他见到一位叫瓦纳罗维亚的女儿被捕，心生执念，于是动怒。知晓此事的国王说：“如果你愿意，可以完成一部详尽完备、内容深秘的卷册；倘若你能完成如此著作，必将获得这东西。”于是，此人便撰成这部古老的音义注释书。
Tato pacchā hīnāyāvattitvā dhītaraṃ datvā rajjuggāhāmaccaṭṭhāne ṭhapesi, yaṃ marammavohārena saṃpyaṅgaiti vuccati. Tena pana katattā sopi gantho taṃ nāmena vuccati. Kārikaṃ tassā ca saṃvaṇṇanaṃ chattaguhindassa nāma rañño kāledhammasenāpatitthero akāsi. Tena kira kārapite nandaguhāya samīpe nandavihāre nisīditvā akāsi.
后来，他放弃了下流活动，把女儿许配出去，安置在名为罗阇伽哈马察处的地方，据说那里森林雄伟。这部卷册因其做成缘故，也因此得名。此作品由名叫查塔古欣达、为国王统帅的德马瑟那长老所作。据说其作者曾坐在名为难陀祠堂的地方，即难陀洞穴附近。
Tasmiñcakāle ganthamādanapabbate nandamūlaguhato arahantā āgantvā tasmiṃ vihāre vassaṃ upagacchiṃsu. Tesaṃ sammukhe katattā te ca ganthā paṇḍitehi sārato paccetabbāti ācariyā vadanti.
当时，尊者从难陀洞穴来到甘陀玛陀山，并在该祠堂停留了一个雨季。尊者面前，据说学者和大师们讨论这部卷册的制作问题。
Vāccavācakaṃ pana dhammadassī nāma sāmaṇero akāsi.
然而，名为『法显者』的沙玛内拉作了言说。
Saddatthabhedacintaṃ pana arimaddananagarasamīpe ṭhitassa khaṇittipādapabbatassa samīpe ekasmiṃ gāme vasanto saddhammasiri nāma thero akāsi. Soyeva thero brahajaṃ nāma vedasatthampi marammabhāsāya parivattesi.
又有一位名为『正法光辉』的长老，他思惟言义别故，住在敌没城邻近、靠近断足山的一座村庄中。此长老被称为婆罗门出身的『说经者』，亦熟悉秘密教言。
Ekakkharakosaṃ pana saddhammakittitthero akāsi. So hi kaliyuge sattāsītādhike aṭṭhasate sampatte micchā diṭṭhikānaṃ jalumasaññitānaṃ kulānaṃ bhayena sakalepi tambadīparaṭṭhe sāsanobhāso milāyati. Bahūnipi potthakāni aggibhayena nassesuṃ.
此外，有一位名为『正法之声』的长老作了一部单字词典。他于劫末时期，即劫末七十多年的八百年间，因邪见横行，诸族被谬见扰乱，顿生恐惧，导致整个赤婆帝海岸法教光辉消融。许多经卷也因惧火而焚毁。
Tadā taṃ pavattiṃ passitvā sace pariyattidhammovinasseyya, paṭipattidhammopi nassissati, paṭipattidhamme nassante kuto paṭivedhadhammo bhavissatīti saṃvegaṃ apajjitvā imaṃ ganthaṃ akāsīti taṭṭikāyaṃ vuttaṃ.
时见此变若说法藏灭，则修行法亦将灭，修行法灭则证得法当无由存在，心生慌乱，故作此书，并著题曰『法网要旨』。
Mukhamattasāraṃ sāgaratthero akāsi.
名曰『如海长老言简意赅』的记述。
Kaliyuge ekāsītādhike pañcasate sampatte ekaṃ daharaputtaṃ kālaṅkataṃ paṭicca saṃvegaṃ āpajjitvā paccekabuddhattaṃ patthayantassa jeyyasiṅkhanāmakassa rañño putto kyacvānāmako rājā rajjaṃ kāresi. Dhammarājātipi nāmalañchaṃ paṭiggaṇhi. Tīsu pana piṭakesu yathābhūtaṃ vijānakatāya marammavohārena kyacvāti vohāriyati.
劫末七十余年的五百年间，有一少年名曰卡兰迦塔，怀惧生慌而向独觉求道。称为杰毅辛哈那者，乃国王之子，名叫耶瓦那玛，可称王者，为德治之君。此王也欣然承受法王之名。三藏含义尤显真实，是因秘密教义之流通而被理解，故被称为秘密教言。
So ca kira rājā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu atichekatāya piṭakattaye sākacchamattampi kātuṃ samattho nāma natthīti uggahitatipiṭako hutvā bhikkhusaṅghampi divase sattahi vārehi ganthaṃ vāceti.
这位国王在巴利注疏和注释典籍众多的情况下，即使篇幅过于繁杂，也能够对三藏的内容进行详细讲说，因此称为具备开示的三藏守护者。作为比库僧团，他能够日复七日不间断地朗诵典籍。
Khaṇittipādapabbatassa samīpepi ekaṃ taḷākaṃ kārāpetvā tattha rājāgāraṃ kārāpetvā tattha nisīditvā ganthaṃ vāceti. Sabbāni pana rājūnaṃ kiccāni puttasseva uparājassa niyyādesi. Ganthaṃ uggaṇhantānaṃ orodhānamatthāya saṅkhepato saddabinduṃ nāma pakaraṇaṃ paramatthabinduñca nāma pakaraṇaṃ akāsi. Tassa hi cittaṃ pariyattiyaṃyeva ramati. Aññaṃ pana rājakiccaṃ suṇitumpi na icchi. Anuruddharājā anāgate ahaṃ rājā bhaveyyāmi, tadāyeva imāni tāḷibījāni uṭṭhahantūti adhiṭṭhahitvā ropesi. Tāni tassa rañño kāle uṭṭhahiṃsu. Teneva anuruddharājāyevāyanti raṭṭhavāsino sañjāniṃsu. Sammutirājā hi anuruddharājā kyacvārājāti ime tayo ekasantānāti vadanti.
他曾在刻石山附近凿刻一座池塘，又在旁边修建了王舍城的宫殿，坐在那里宣讲经典。国王将全部政务都交托给他的儿子兼摄政王去处理。为方便讲解，他简略地制作了名为『声音点』的书籍，以及名为『究竟义点』的文献，专供念诵。他的心专注于经典的教学，已不愿听闻其他王事。摄政王阿努鲁达预见自己未来会成为国王，于是下决心种下这些竹子幼苗。竹子于国王统治时期长成，因此国家民众将这些竹子称为阿努鲁达人种竹。人们知道阿努鲁达是摄政王，但他实际是国王，故称“三世同系”。
So rājā ekampi cetiyaṃ akāsi, na taṃ niṭṭhaṃ agamāsi, pariyattiyaṃyeva paricārakattāti rājavaṃse āgataṃ. Lokasammutivasena kakkhaḷadine iṭṭhakāni kārāpetvā tasmiṃyeva dine bhūmisamaṃ katvā tasmiṃyeva dine aññampi sabbaṃ kārāpesi. Tena marammavohārena prassadā cetiyanti yāvajjabhanā pākaṭaṃ.
这位国王还建造了一座佛塔，但并未完成，主要是为了珍藏经典，供王族使用。为了稳固王朝，他在坎基拉日那城敲打砖瓦，刨平土地，在同一天完成了全部工程。借此稳定建筑，佛塔永存不毁，广为人知。
Tassa rañño ekā dhibhā vibhatyatthaṃ nāma ganthaṃ akāsīti.
这位国王编写了一部名为《多宝藏》之书。
Pubbe kira arimaddananagare uggahadhāraṇādivasena sāsanaṃ ativiya virūḷamāpajji. Arimaddananagareyeva hi eko vuḍḍhapabbajito bhikkhu ganthaṃ likhituṃ silālekhanadaṇḍena icchanto rājagehaṃ pāvisi. Rājā kena āgatosīti pucchi. Ganthaṃ likhituṃ silālekhanadaṇḍena icchanto āgato mhīti. Evaṃ mahallako tvaṃ ganthaṃ mahussāhena pariyāpuṇantopi ganthesu chekassa okāsaṃ na passāmi, sace himusalo aṅkuraṃ uṭṭhāpetvā rūheyya, evaṃ sati tvaṃ ganthesu chekataṃ āpajjeyyāsīti āha.
过去在阿利玛丹那城，佛法与纪律极为兴盛。一位年长出家的比库带着刻写器具欲写典籍，进入了王宫。国王问他来意，他回答说因为想用石刻笔书写。国王劝说他，年长的僧人啊，即使你努力刻写，我却看不到你有时间将这些典籍完成；如果你种下竹笋，使其成长，你才能够完成书写。
Tato pacchā vihāraṃ gantvā devasikaṃ devasikaṃ ekadantakaṭṭhappamāṇattaṃ lekhanaṃ uggahetvā kaccāyanaabhidhammetthasaṅgahappakaraṇaṃ ādiṃ katvā ācariyassa santike uggaṇhi. So acireneva ganthesu chekataṃ patvā musale jamburukkhaṅkuraṃ bandhitvā ussāpetvā rājagehaṃ pāvisi.
后来，他前往寺院，带来了刻石的工具，完成了讲义汇集的著作，然后在导师面前呈上。僧众不久即将刻写石碑，把竹片绑成捆点火，进入了王宫。
Atha taṃ rājā pucchi,-kenaāgatosīti. Ayaṃ mahāraja musalo aṅkuraṃ uṭṭhāpetvā rūhatīti ācikkhituṃ āgatomhīti vutte rājā etassa ganthesu chekataṃ pattomhīti vuttaṃ hotīti jānāsi. Taṃ saccaṃ vā alikaṃ vāti vīmaṃsanatthāya mahātherānaṃ santikaṃ pahiṇi. Mahātherāpi gūḷaṭṭhānaṃ pucchiṃsu. Sopi pucchitaṃ pucchitaṃ byākāsi.
时王问曰：『是谁来者？』谓曰：『此大王者，欲拔起种子，表明欲长成树木而来者也。』既言此，王知其于经文中辄曾试验之，谓其已通晓。为辨真伪，遣遣问大师众。诸大长老亦往询其秘所，彼亦一一问答而释。
Aatha so bhikkhu mahāthere evamāha,-tumhe bhante maṃ bahū pucchatha, ahampi tumhe pucchituṃ icchāmi, okāsaṃ dethāti yācitvā aññasamānacetasikanti ettha aññasaddassa avadhyāpekkhattā avadhipadaṃ uddharitvā dassethāti pucchi. Mahātherāpi pubbe amanasikatattā sīghaṃ vissajjituṃ na sakkhiṃsu. Rājā tamatthaṃ sutvā tuṭṭhacitto hutvā disā pāmokkhanamena ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. So pana bhikkhu aganthakārakopi ganthakārakoviya pacchimānaṃ janatānaṃ dinnopadesavasena upakāraṃ katvā sāsane uppajjīti. Honti cettha,–
复有比库对诸大长老言：『尊者们多方询问我，我亦愿答汝等，乞予时机。』问谓：『此处意谓他心异声之等，欲待辨别证成归处，示之以解。』诸长老先前心不专注，不能速断速释。王闻此以心悦，宽怀解放，在师临座置之。该比库既是解结者，亦为后世民众与教法之利。此处诸云，
Ahaṃ mahallako homi, duppañño pariyattikaṃ;
『我虽幼稚愚昧，舆论繁杂难明；』
Uggahaṃ mahussāhena, na sakkhissāmi jānituṃ.
『苟有勤奋努力，尚难知晓真理。』
Evañca nātimaññeyya,
如此不应轻慢，
Nāppossukkatamāpajje;
不应怀懈怠之心；
Saddhamme chekakāmova,
于正法正念如蜡烛之燃尽，
Ussāhaṃva kare poso.
勤勉努力如精进之哺育；
Vuḍḍhapabbajito bhikkhu,
长老出家比库者，
Mahallakopi duppañño;
甚或愚昧无智者；
Āpajji chekataṃ dhamme,
当得正法之滋养，
Tamapekkhantu sotāroti.
此则听法者宜待此故。
Pubbe kira arimaddananagare mātugāmāpi ganthaṃ uggaṇhiṃsu. Yebhuyyena uggahadhāraṇādivasena pariyattisāsanaṃ paggahesuṃ. Mātugāmā hi aññamaññaṃ passantā tumhe kittakaṃ ganthaṃ uggaṇhatha, kittakaṃ ganthaṃ vācuggataṃ karothāti pucchi sunti.
早先，阿利摩多那城的妇女们也曾传授经文。她们凭借擅长的背诵与记忆方式，熟练掌握了流传的教法。妇女们彼此相见时，常常互相询问是否已经将某些经文完整背诵并口头传诵。
Eko kira mātugāmo ekaṃ mātugā,maṃ pucchi,-tvaṃ idāni kittakaṃ ganthaṃ vācuggataṃ karosīti. Ahaṃ pana idāni daharaputtehi balibodhattā byākulaṃ patvā bahuṃ ganthaṃ vācuggataṃ kātuṃ nasakkā,samantamahāpaṭṭhāne pana kusalattikamattaṃva vācuggataṃ karomīti āhāti.
曾有一位妇女对另一位妇女问道：『你现在是否已经将某个经文完整口头传诵了？』对方答道：『我虽因与孩童的抚养教导，心力疲惫，无法背诵很多经文，但在大场合下，我依然能以适度熟练的程度，完整口头传诵。』
Idampi arimaddananagaravāsīnaṃ mātugāmānampi pariyattuggahaṇe ekaṃ vatthu,–
这亦是阿利摩多那城居民中的妇女们，在经文传承中所共有的一个现象，
Ekaṃ kira bhikkhuṃ piṇḍāya carantaṃ ekā dvādasavassikā daharitthī pucchi,-kinnāmosi tvaṃ bhanteti. Khemānāmāhanti. Kathañhi bhante pumāva samāno itthiliṅgena nāmaṃ akāsīti āha. Atha antogehe nisinnā mātā sutvā dhītaraṃ āha,-tvaṃ rājādigaṇassa lakkhaṇaṃ na jānāsīti. Āma jānāmi, ayaṃ pana khemasaddo na rājādigaṇapakkhaṃ bhajatīti. Atha mātā evamāha,-ayaṃ pana khemasaddo ekadeseneva rājādigaṇapakkhaṃ bhajatīti.
曾有一位比库正托缽乞食时，一位十二岁的少女问他：『比库啊，请问你叫什么名字？』他说：『我名为吉玛。』少女继续追问：『比库啊，身为男子但为何使用女性名呢？』他回答说：『我母亲在屋内坐着听到，告诉女儿说：『你并不认识王族的标记。』女儿说：『我知道，但这个“吉玛”名字并非属于王族。』母亲便解释说：『这个“吉玛”名字虽非王族，但在同一地区却属于王族。』
Ayaṃ panettha dhītu adhippāyo,-na rājādisaddo kadāci rājoti paccattavacanavasena okāranto dissati vinā devarājotiādisamāsavisayaṃ, khemasaddo pana katthaci khemoti ca khemanti ca liṅgantaravasena rūpantaraṃ dissati, teneva khemasaddo na rājādigaṇoti veditabboti.
这里女儿的认知是：没有哪个王族等称谓会单独作为王的称呼出现，也不会由单一词汇直接指代天神王等集体称号。但“吉玛”的称谓，本身存在形态上的变化，有时表现为“吉玛”的词义，有时因形态变化表现不同，用词的不同，使得“吉玛”这一词不能被认作是王族的称谓。
Ayaṃ pana mātu adhippāyo,-khemasaddo abhidheyyaliṅgattā tiliṅgako,yadā pana saññāsaddādhikāre paccattavacanavasena khemāti ākāranto dissati, tadā ekadesena khemasaddo rājādigaṇapakkhaṃ bhajatīti.
而母亲的理解是：由于“吉玛”的词义上带有三义指示符，当它作为某种示现词汇的归属形态，通过单词的样式和出现环境而呈现时，“吉玛”这一词必然指属于王族势力范围的称谓。
Idampi ekaṃ vatthu,–
此亦一事，
Arimaddananagare kira ekassa kuṭumbikassa eko putto dve dhītaro ahesuṃ. Ekasmiñca kāle ghammābhibhūtattā gehassa uparitale nahāyitvā nisīdi. Atha ekā dāsī gehassa heṭṭhā ṭhatvā kiñci kammaṃ karontī tassa kuṭumbikassa guyhaṭṭhānaṃ olokesi. Tamatthaṃ jānitvā kuṭumbiko sākhaṃ olokesīti ekaṃ vākyaṃ bandhitvā puttassa dassesi,imassa atthayojanaṃ karohīti. Atha putto atthayojanaṃ akāsi,-sākhaṃ rukkhasākhaṃ olekesi udikkhatīti. Atha pacchā ekāya dhītuyā dassesi, imassa atthayojanaṃ karohīti. Sāpi atthayojanaṃ akāsi,- sā sunakho khaṃ ākāsaṃ olokesi udikkhatīti. Atha pacchā ekāya dhītuyā dassesi, imassa attha yojanaṃ karohīti. Sāpi atthayojanaṃ akāsi,-sā itthī khaṃ aṅgajātaṃ olokesi mukhaṃ uddhaṃ katvā olokesīti.
据说在阿利玛达那城中，有一户人家一子两女。一时，因酷热侵袭，儿子在家中顶楼沐浴后坐下。此时，一侍女在宅下站立，从事某事，观察那家隐秘之处。主人知晓后，巡视枝叶，集一言语示儿，要他作方丈测度。于是儿子作方丈，指示枝叶，说：“枝为树枝，已露出。”随后告一女，说依此作方丈。女亦作方丈，说：“彼幼犬望空，已显露。”再告另一女，女亦作方丈，说：“此妇女见其亲属，举面而视。”
Idampi ekaṃ vatthu,–
此亦一事，
Eko kira sāmaṇero ratanapūravāsī arimaddananagare mātugāmāpi saddanayesu atikovidāti sutvā ahaṃ tattha gantvā jānissāmīti arimaddananagaraṃ gato. Atha antarāmagge arimaddananagarassa samīpe ekaṃ daharitthiṃ kappāsavatthuṃ rakkhitvā nisinnaṃ passi. Atha sāmaṇero tassā santikaṃ maggapucchanatthāya gacchi. Atha daharitthī sāmaṇeraṃ pucchi,-kuto āgatosīti.
有一沙玛内拉，常住拉特纳布拉，为阿利玛达那城人，因闻母乡言语极为纯熟，欲往彼地，明悉方言。途经阿利玛达那城外树林中，见一少女保护甘蔗园安坐。沙玛内拉前往少女处问路，少女问：“你从何而来？”
Sāmaṇero āha,-ratanapūrato ahaṃ āgacchatīti. Kuhiṃ gatosīti vutte arimaddananagaraṃ gacchatīti āha. Atha daharitthī evamāha,-tvaṃ bhante saddayogavinicchayaṃ anupadhāretvā kathesi, amhayogaṭṭhāne hi tvaṃ nāma yogasaddena yojetvā kathesi, nanu paṇḍitānaṃ vacanena nāma paripuṇṇatthena aviruddhasaddanayena puṇṇindusaṅkāsena bhavitabbanti. Atha sāmaṇero khettavatthūni rakkhantī duggatā daharitthīpi tāva saddanayakovidā hoti, kimaṅgaṃ pana bhogasampannā mahallakitthiyoti lajjitvā tatoyeva paṭinivattitvā paccāgamāsīti.
沙玛内拉答：“我从拉特纳布拉来。”问去向时答曰：“往阿利玛达那城去。”少女说：“尊者，你论说言语时未曾专心考察音节，在我们处你用联结音节的话语表述，难道聪慧之人不应以饱满含义的标准音节，以不违背正音的饱满语句陈说吗？”沙玛内拉思忖：保护田地树林的少女，言语之巧妙亦堪称于此，况且丰富财富的大家佣人呢！心生羞惭，立刻回返。
Idaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare theraparamparavasena sāsanassa patiṭṭhānaṃ.
此为阿利玛达那城及其边界、森林地带，历代长老传承，法教确立之所在。
Idāni marammamaṇḍaleyeva jeyyavaḍḍhanaraṭṭhe ketumatīnagare sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.
现在我讲述在耶耶瓦徳得兰国凯吐玛提那城中的教法世系。
Kaliyuge hi dvisattatādhike aṭṭhavassasate sampatte jeyyavaḍḍhanaraṭṭhe ketumatīnagare mahāsirijeyyasūro nāma rājā rajjaṃ kāresi. Ekaṃ atichekaṃ devanāga nāmakaṃ ekaṃ hatthiṃ nissāya vijitaṃ vitthāramakāsi. Tassa pana rañño kāle kaliyuge dvinavutādhike aṭṭhavassasate sampatte mahāparakkamo nāma thero sīhaḷadīpato nāvāya āgantvā ketumatīnagaraṃ sampatto. Rājā ca dvārā vatīnagarassa dakkhiṇadisābhāge mahāvihāraṃ kārāpetvā tassa adāsi niccabhattampi. Tasmiñca vihāre sīmaṃ sammannitvā tissaṃ sīmāyaṃ tulāvasena attanā samaṃ katvā lohamayabuddhappaṭibimbaṃ kārāpesi. Tañca buddhappaṭibimbiṃ sampattalaṅkādīpanti nāmena pākaṭaṃ ahosi.
战乱时代，距今二百零八年八十年之际，在耶耶瓦徳得兰国凯吐玛提那城，有一位名叫大勇胜王的国王治理国家。国王建立了一个名为德瓦那迦的池塘，并依托一头大象开辟了广大土地。在国王时代，距今二百零八年八十年，名为大勇猛长老的锡兰岛国王乘船来到凯吐玛提那城。国王在城南门区域修建了大寺院，并赐予该寺常食。该寺界限奉仪式庄严设立，长老以天平权衡，与自身等量，打造了铜质佛像的镜像。此佛像及寺院的供养庄严，号称盛名远扬。
Tassa rañño kāle surāmerayasikkhāpadaṃ paṭicca vipādo ahosi. Kathaṃ. Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyā detvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya tālanālikerādīnaṃ puppharaso pupphato galitābhinavakālato paṭṭhāya ca na pātabboti kaṅkhāvitaraṇīṭīkādīsu vuttavacane adhippāyaṃ vipallāsato gahetvā tālanālikerādīnaṃ raso galitābhinavato paṭṭhāya pivituṃ na vaṭṭatīti ekacce vadanti. Ekacce pana evaṃ vadanti,–tālanālikerādīnaṃ raso galitābhinavakāle pivituṃ vaṭṭatīti.
在该王时代，因饮酒违反戒律而生纷争。何以故？因“从种子发芽”即从聚合而成，其中有己所放置、七月中旬采收时节，采摘椰叶和玉米花等的花汁，在未腐坏新鲜时采集且不饮用，这在『疑难解说注』中有记载，若执意误会，认为椰叶和玉米花等的花汁在腐坏新鲜时饮用不可，某些人则说可以，某些人又说不可。
Tattha pubbapakkhe ācariyānaṃ ayamadhippāyo,–
对前方导师们的立场是如此，
Bījato paṭṭhāyāti ettha sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya na pātabbo. Tālanālikerādīnaṃ puppharaso ca galitābhinavakālatoyeva na pātabboti.
认为“从种子发芽”是指从聚合而成的事物中，己所放置且七月中旬采收时节采摘的椰叶及玉米花等花汁，腐坏新鲜时是不可饮用的。
Ayaṃ pana aparapakkhe ācariyānamadhippāyo,–
而后方导师们的立场则是，
Bījato paṭṭhāyāti ettha sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya na pātabbo. Tālanālikerādīnaṃ sambhārehi paṭiyādito puppharaso pupphato galitābhinavakālato na pātabboti.
以种子作为根蒂者，是指在此种植后，应当将杂草除去，不可在扔弃的落叶干枯时才去种植。以椰子花梗等为杂草，应当除去；花蜜与花朵本属新鲜，若腐烂变质之时不可采食。
Evaṃ tālanālikerādīnaṃ raso galitābhinavakālato paṭṭhāya pātuṃ vaṭṭati na vaṭṭatīti vivādaṃ karontānaṃ majjhe nisīditvā sampattalaṅko mahāparakkamatthero tādiso pivituṃ vaṭṭatīti vinicchindi, surāvinicchayañca nāma ganthaṃ akāsi . Evaṃ ketumatīnagaraṃ māpentaṃ mahāsirijeyyasūraṃ nāma rājānaṃ nissāya ketumatiyaṃ sāsanaṃ patiṭṭhahi.
如此，椰子花梗等花蜜在腐烂变质时应当祭除而不可采食，围绕着这一点有争论者，长老僧团中的曜光长老坐下来审视，确认此时饮酒是否合适；并作了一部名为《酒类审议》的结集。如此，基于劫旃都市，依据大尊胜王的缘故，建立了劫旃城的教法。
Idaṃ marammamaṇḍaleyeva ketumatīnagare · 此即在马兰马区域之盖杜玛帝城
Sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 教法之建立。
Idāni marammamaṇḍale tambadīparaṭṭheyeva khandhapurasāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.
现在我将讲述位于红山边缘玛尔嘎摩区域的坎陀普拉古城教法世系记。
Kaliyuge hi catusaṭṭhādhike chavassasate tayo bhātikā kittitaranāmakaṃ rājānaṃ rajjato cāvetvā khandhapuranagare rajjaṃ kāresuṃ. Tadā kittitaranāmakassa rañño eko putto cīnaraṭṭhindarājānaṃ yācitvā bahūhi senaṅgehi khandhapuranagaraṃ samparivāretvā aṭṭhāsi. Atha tīsu piṭakesu chekaṃ ekaṃ mahātheraṃ pakkosetvā mantesuṃ. Thero evamāha,– janapadāyattamidaṃ kammaṃ samaṇānaṃ na kappati vicāretuṃ, ahampi samaṇo, nāṭakehi pana saddhiṃ mantethāti. Atha nāṭake pakkosetvā mantesuṃ. Nāṭakāpi sace kāraṇaṃ natthi, evaṃ sati phalaṃ na bhaveyya, sace pūti natthi, makkhikā na sannipateyyunti gītaṃ gāyitvā udake kīḷanti.
在劫期，超过六十年，有一名叫吉提达罗的国王，他统治后放弃了坎陀普拉古城的政权。那时，吉提达罗王有一位儿子，向中国王请求援助，率众军队围攻坎陀普拉城并占据。之后，在三藏中派遣一位长老组成议会，长老说道："这土地，本属于众沙门，不属于世俗统治，不可任由世俗干犯；我自己虽为沙门，但不与戏剧结党同谋。"于是派遣戏剧演员组会中议论。即使戏剧演员无罪，也不可在此时有损果报，如果无疾病，也无苍蝇集聚，或歌声嘹亮，有人在水中嬉戏，都不会出现问题。
Atha teca tayo bhātikā taṃ sutvā kittitaranāmakaṃ rājānaṃ bandhanāgārato gahetvā māretvā idāni yaṃ rajje ṭhapayissāmāti cintetvā tumhe gacchatha, ayaṃ tassa sīso, idāni esa paralokaṃ gatoti sīsaṃ dassesuṃ. Atha cīnaraṭṭhasenāyopi idāni rājavaṃsiko natthi, te nahi yujjhituṃ na icchāma, yaṃ rajje ṭhapayissāmāti katvā mayaṃ āgatā, idāni so natthīti vatvā nivattetvā agamaṃsu.
此后，三位兄弟听闻后，从吉提达罗国王的牢狱中释放，并斩杀他，立誓在此王国建立政权，招呼你们前来，本王此时已头领断裂，今已往生他乡，现将展示头颅。随后，中国军也无国王存在，彼等不愿交战，称已来此组建政权，该地目前无人，因此退回离去。
So ca thero nāṭakehi saddhiṃ mantethāti ettakameva vuttattā bhikkhubhāvato na mocetīti daṭṭhabbaṃ. Vuttañcetaṃ,–
那长老与戏剧演员结党议论，只因他们曾如此陈述，不允许出家人随意放逸。已说：
Pariyāyoca āṇatti, tatiye dutiye pana;
对辞句的转折有误解，第三个和第二个有所不同；
Āṇattiyeva sesesu, dvayametaṃ na labbhatīti.
但在误解方面，其余诸处皆同，这两者时常未得成立。
Tasmiṃ pana khandhapure arimaddananagare arahantagaṇavaṃsikā chappadagaṇavaṃsikā ānanda gaṇavaṃsikā ca therā bahavo vasanti. Tehi pana katagantho nāma koci natthīti.
在彼处，群聚林城中，阿拉汉众、查帕陀众、阿难众以及许多长老们常住于此，但并无所谓名为《咔他羯陀》的说法。
Idaṃ khandhapure sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 此在堪达城教法之建立。
Idāni marammamaṇḍale tambadīpareṭṭheyeva vijayapure sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.
现今我当于魔罗王辖境、唐巴迪帕列城以及车胜提城中讲述佛教法脉。
Kaliyuge hi catusattatādhike chavassasate sīhasūro nāma rājā vijayapuraṃ māpesi. Tato pacchā dvīsu saṃvaccharesu atikkantesu camuṃnadiyaṃ matasetibhaṃ ekaṃ labhitvā ekasetibhinnoti tassa nāmaṃ pākaṭaṃ ahosi. Tassa rañño kāle vijayapure sīlavantā lajjīpesalā bhikkhū bahavo natthi. Arimaddananagarato anuruddharājakāle rājabhayena nilīyitvā avasesā samaṇakuttakāyeva bahavo atthi. Pacchā cūḷaarahantattheradibbacakkhuttherānaṃ āgatakāleyeva lajjīpesalā bhikkhū balavantā hutvā gaṇaṃ vaḍḍhāpesuṃ. Rājā ca dibbacakkhuttheraṃ antepuraṃ pavesetvā devasikaṃ piṇḍapātena bhojesi. Anuruddharaññā tambulamañjūsāyaṃ ṭhapetvā pūjitā satta dhātuyo labhitvā tāsaṃ pañcadhātuyo caññiṅkhucetiye nidhānaṃ akāsi. Avasesā pana dve dhātuyo puññassa nāma amaccassa pūjanatthāya niyyādesi. Soca amacco jeyyapure puññacetiye nidhānaṃ akāsi.
于劫末时代，逾四百七十劫的瓦萨年中，有一位名为狮狮罗的王开辟了车胜提城。再后两节雨季期间，越过查木恩河，取得一片单一沙洲，此地开始被称名。其时该城中清净、谦逊、有德的比库甚少。亚里摩达难城下，安乐王时期，因王威吓，许多修行者隐匿，只余少数沙门孤寂而居。后来诸如小阿拉汉长老等神通比库们来到此地，人数增多，僧团渐渐增长。后来王迎接了神通长老，曾以天众供养其乞食。安乐王以檀波曼珠莎叶供养，受七种圣物供养，并将其五种圣物入于舍利塔中。其余两种圣物名为「功德」，专供祭祀。安乐王为之修建功德舍利塔而示哀。
Tadā ca kira samaṇakuttakā gahaṭṭhāviya rājarājamahāmattānaṃ santike upaṭṭhānaṃ akaṃsu. Kaliyuge catuasītādhike chavassasate sampatte sīsasūrarañño jeṭṭha putto ujano nāma rājā rajjaṃ kāresi. So pana avapaṅkyā nāmake dese campakakaṭṭhamaye sattavihāre kārāpesi. Dvi vassādhike sattavassasate kāle te vihārā niṭṭhaṃ agamaṃsu.
当时，沙门孤寂者及世间官吏侍奉国王及官员。于劫末时代，逾四十九劫的瓦萨年中，狮狮罗王之长子乌贾那即位。彼王于坎宾克耶一带，创建七座禅房莲花林寺，历时两年，七十年间，该寺被废弃。
Tesu vihāresu campakaṃ nāma padhānavihāraṃ amaccaputtassa sudhammamahāsāmittherassa adāsi. So pana thero arimaddananagare arahantattherassa vaṃsikoti daṭṭhabbo.
在那些住处中，有一处名为旃檀树庵，是由世尊弟子苏达摩大长老赠与的栖息处。此长老被见于敌严城，是阿拉汉长老的传承者。
Veḷūvanaṃ nāma parivāravihāraṃ pana ābhidhammikassa ñāṇadhajassa nāma therassa adāsi. Sopi arahantattherassa vaṃsiko.
名为竹林院的围舍，是由名为阿毗达密长老，智慧旗帜的长老所赠。此长老同样是阿拉汉长老的传承者。
Jetavanaṃ nāma parivāravihāraṃ pana sakalavinayapiṭakaṃ vācuggataṃ karontassa guṇārāmattherassa adāsi. So pana thero arimaddananagareyeva ānandattherassa vaṃsiko.
名为祇树围舍的围舍，是由讲持全戒经藏的善法长老所赠。该长老传承自亦在敌严城的阿难长老。
Kulavihāraṃ nāma parivāravihāraṃ ādiccaraṃsino nāma therassa adāsi. Sopi ānandattherassa vaṃsikoyeva.
名为族舍的围舍，是由名为阿提慈差罗悉那长老所捐赠。此长老同为阿难长老的传承者。
Suvaṇṇavihāraṃ nāma parivāravihāraṃ sudhammālaṅkārassa nāma therassa adāsi. Sopi ānandattheravaṃsikoyeva.
名为金色围舍的围舍，是由名为苏达摩丽饰长老所赠。此长老亦为阿难长老的传承者。
Nīcagehaṃ nāma parivāravihāraṃ varapattassa nāma therassa adāsi. So pana sudhammamahāsāmittherassa antevāsiko.
名为下居的围舍，是由名为伐罗跋多长老所奉献。此者是苏达摩大长老的晚住者。
Dakkhiṇakoṭiṃ nāma parivāravihāraṃ siripuññavāsino nāma therassa adāsi. Sopi sudhammamahāsāmittherassa antevāsikoti.
南方王国名为帕里瓦拉，赐予长老名为西里普尼瓦希那者为居所。此人即是正法大尊长老的近侍弟子。
Tesaṃ vihārānaṃ esannaṭṭhāne rājā sayameva hatthena gahetvā mahābodhirukkhaṃ ropesi. Tesaṃ vihārānaṃ paṭi jagganatthāya bahūnipi khettavatthūni adāsi ārāmagopaka kulāni ca.
于其诸寺附近，国王亲手栽培了大觉树。为护持诸寺、众多田地庄园及园林护卫家族皆被赐予。
Tesaṃ pana therānaṃ sudhammapurārimaddanapurabhikkhuvaṃsikattālajjipesalatā viññātabbā. Teneva vijayapure sāsanaṃ ativiya parisuddhaṃ ahosīti daṭṭhabbaṃ.
该诸长老以其清净法之古逸，连比库宗系的廉耻清净戒行当加鉴别。由此观之，维耶耶古城法教纯正庄严，实得见证。
Tesampi sissaparamparā anekasahassappamāṇā ahesuṃ. Evaṃ lajjīpesalānaṃyo bhikkhūnaṃ santikā keci saddhivihārikā kīṭāgirimhi assajipunabbasukāviya alajjī dussīlā uppajjiṃsu, seyyathāpi nāma madhurambarukkhato ambilaphalanti. Te pana bahuanācāraṃ cariṃsuyeva. Idaṃ pana tesaṃ mūlauppatti dassanaṃ.
并且该诸长老的受戒传承有如千百众多。于是，有些无惭戒清的比库侍者中，少数近信依止者在吉塔家山中产生不廉不善之恶行，如同甜蜜树上结有苦涩果实一般。诸恶徒尽行多种不当行为。此即其根本缘起之显现。
Rājā hi tadā tesaṃ vihārānaṃ paṭijagganatthāya bahūni khettavatthūni adāsi. Tesu khettavatthūsu balivicāraṇatthāya sudhammamahāsāmitthero ekacce bhikkhū ārakkhaṇaṭṭhāne ṭhapesi. Ārakkhaṇabhikkhū pana dhammānulomavasena kassakānaṃ ovādāpesi, khettavatthusāmibhāgampi paṭiggaṇhāpesi. Tasmiñca kāle khettavatthūni paṭicca bhikkhū vivādaṃ akaṃsu. Atha taṃ vivādaṃ sutvā sāsanadharatthero ca dve parakkamattherā ca tato nikkhamiṃsu. Nikkhamitvā sāsanadharatthero khaṇitti pādapabbate nisīdi. Dve parakkamattherā ca caṅgakiṅgapabbatakandare nisīdiṃsu. Tesañhi nivāsaṭṭhānattā yāvajjatanā taṃ ṭhānaṃ parakkamaṭṭhānanti pākaṭaṃ ahosi. Te pana therā ekacārāti vohāriṃsu. Avasesā pana bhikkhū gāmavāsībahucārāti vohāriṃsu. Tato paṭṭhāya araññavāsīgāmavāsīvasena visuṃ gaṇā honti. Vihārassa ninnānaṃ khettavatthūnaṃ balippaṭiggāhakabhikkhūnampi saṅghajātisamaññā ahosi.
当时国王为护持诸寺，赋予众多农田庄园。为保护庄园，正法大尊长老遣遣部分比库驻守护持。护持比库则顺法劝戒农户，亦收受庄园附属地。其时因庄园所有权，诸比库之间生争执。闻争执后，法教护持尊长与两位外来尊长离坐于彼，尊长于小石峰下而两外尊长则坐于车岩山麓。彼处住所清晰明了，即是外来尊长所住之处。该长老只一行为单纯，余比库多为乡村住众亦有多种行为。其后分列森林住者与乡村住者，众生清净。寺下受赋田庄园之护持比库，与僧团同体。
Kaliyuge catuvassādhike sattasate ujanassa rañño dharamānasseva kaniṭṭhabhātiko kyecvā nāma rājā kumāro rajjaṃ gaṇhi.
于劫末时代，超过四百年的时段里，雨季时王达拉曼那的幼弟有一名王子名为卡尼达巴蒂卡，摄取王位。
Ayaṃ pana tassa aṭṭhuppatti,– ujano nāma rājā tvaṃ samuddamajjhaṃ nāma gāmaṃ gantvā tattha nisīditvā tatruppādabaliṃ bhuñjāhīti niyyādesi. So pana rājakumāro luddakammesuyeva abhirammaṇasīlo. Ekasmiṃ samaye pigavaṃ gantvā paccāgatakāle rattiyaṃ supinaṃ passi,– sakko devānamindo āgantvā uposathasīlaṃ samādiyāhi, evaṃ sati acireneva setibhe labhissasatīti vatvā tāvatiṃsabhavanaṃ puna gatoti.
这时皇帝吩咐说：『你这名叫乌贞罗的王子，前往名为水中村的地方，坐在那里享用产生的供养。』这位王子乃是喜好游戏、品行温和的男子。某一时刻，他前往田舍，回程时夜间睡觉时见梦，闻说萨咖天帝降临，授予守斋戒律；因念此，必能很快获得五舍利，遂奉命再赴忉利天宫。
Soca rājakumāro tato paṭṭhāya uposathasīlaṃ samādiyi. Pacchā kālepi attano hatthe guthena kilinnaṃ bhavatīti puna supinaṃ passi. So acireneva pañca setibhe labhi. Atha eko amacco gantvā rañño tamatthaṃ ārocesi. Rājā tuṭṭhacitto hutvā mama kira bhonto kaniṭṭhabhātiko pañca setibhe labhīti rājapurisānaṃ majjhe saṃvaṇṇesi. Amacco puna rājakumārassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesi. Rājakumāropi mama bhātiko rājā akathitapubbaṃ vācāpeyyaṃ vadatīti ārādhayitvā puna gantvā tamatthaṃ rañño ārocāpesi. Rājāpi tatheva vadatīti. Taṃ sutvā rājakumāro bhiyyoso pasīdi.
王子听后忧心忡忡，先受持守斋戒律。后来又梦见自己手中持箍被杀。很快他得到五舍利。忽然有一位老人前来，看望并向王子报告。皇帝心悦诚服，于王子中宣称：『我这小弟将得五舍利。』随从们聚集。老人又来见王子报告。王子请求老人对皇帝说：『我是殿下的兄弟，且愿说前言。』命老人再见皇帝转达此意。皇帝赞同此言。听闻此，王子大为欣喜。
Kasmā pana ujano rājā kittitaraṃ nāma rājakumāraṃ kaniṭṭhavohārena na vadatīti. Ekasetibhindo hi rājā aparassa rañño deviṃ gabbhiniṃ ānetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi, ṭhapetvā acireneva ujanaṃ vijāyi, teneva na ujano ekasetibhindassa putto, kittitaro nāma rājakumāroyeva ekasetibhindassa putto, tasmā taṃ kāraṇaṃ paṭicca so taṃ kaniṭṭhavohārena na vadatīti.
为何乌贞罗王不以小弟身份称呼名为吉提陀罗的王子？皇帝之前曾将一百舍利尊置于皇后腹中，供奉于极尊职位，不久他生下乌贞罗王。乌贞罗王非一百舍利尊之子，吉提陀罗王子确为一百舍利尊之子。因是缘故，乌贞罗不以小弟名号发言。
Kaniṭṭho pañcasetibhe labhatīti sutvā rājā bhāyitvā kaniṭṭhassa rajjaṃ upaniyyādesi. Rājā rājagehassa pacchimadvārena nikkhami. Kaniṭṭho purimadvārena pāvisi. Pañcannaṃ pana setibhānaṃ laddhattā pañcasetibhindoti pākaṭo. Mūlanāmaṃ panassa sīhasūroti daṭṭhabbaṃ. Tassa rañño kāle bahū alajjino gāmasāmanta vihāre vasitvā anekavidhaṃ ānācāraṃ cariṃsu. Sudhammapuraarimaddanapurato paramparavasena āgatā bhikkhūpi bahū lajjino sikkhākāmā santi.
听说小弟将得五舍利，皇帝害怕，遂将王国传于小弟。皇帝自西门出宫，小弟自前门入宫。五舍利显然属于五舍利尊者之一。其本名应是狮勇，见于皇帝时代，众多不正派的乡野人居住，并肆行种种恶行。随佛教传播，许多不正派人却以修学为愿。
Atha tassa rañño bhattaṃ paribhuñjanakāle eko samaṇakuttako aṭṭha parikkhāre gahetvā āgantvā rañño sammukhe aṭṭhāsi. Kimatthāya āgatosīti pucchite piṇḍapātatthāya āgatomhīti āha. Atha rājā sayaṃ bhuñjissāmīti ārabhitvāpi atippasannatāya pana suvaṇṇapātiyā paṭiyāditaṃ sakalampi bhattaṃ adāsi. Atha rājā evaṃ cintesi,– ayaṃ bhikkhu piṇḍapātatthāya upamajjhanti kayeva āgantvā aṭṭhāsi, na so puthujjanabhikkhu, atha kho abhiññālābhī arahā bhaveyya, mama puññatthāya āgato bhaveyya maṃ anukampaṃ upādāyāti.
某日皇帝用餐时，一位名叫沙门俱陀的托钵僧拄八支杖来到皇帝面前站立。问其来意，沙门答：『为托钵而来。』皇帝亲自施食，赐予捂金盘，并给予他全部供养。皇帝心想：『此僧为托钵而来，非凡夫，定是得神通的阿拉汉，来为我积功德，必当慈悲加被于我。』
Evaṃ pana cintetvā ekaṃ rājapurisaṃ āṇāpesi tassa pacchā anugantvā oloketuṃ. So pana samaṇakuttako sayaṃ alajjibhūtattāva attano bhariyā paccuggantvā pattaṃ gaṇhi. Taṃ disvā rājapuriso rañño santikaṃ gantvā paṭhamameva evaṃ cintesi,– sace yathābhūtaṃ āroceyyaṃ, rañño pasādo vinasseyya, evaṃ pana anārocetvā yathā rañño passādo bhiyyosomattāya bhaveyya, mayhampi lābho uppajjeyya, samaṇakuttakopi rājaparādhato vimucceyya, evaṃ ārocessāmīti. Evaṃ pana cintetvā ahaṃ mahārāja taṃ anugantvā olokesi, atha mama evaṃ olokentassava antaradhāyīti ārocesi. Rājā bhiyyosomattāya pasīditvā hatthaṃ pasāretvā yathāhaṃ maññami, tathā avirajjhanamevatanti tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresi, rājapurisassa ca dātabbaṃ adāsi.
怀此想法后，皇帝派人跟踪这名王宫侍从，观察其行止。沙门俱陀自己羞愧难当，随妻子往还，手持蒲扇。见此情形，宫侍人想到：『若实言告皇帝，皇帝将愤怒，若不言，皇帝反而宠爱，给我利益，俱陀可免王罪，如此禀报罢。』于是随从隨王观察，思量：『让我观察时他必消失。』皇帝欣然同意，伸手表示愿随从如其所想行动，并赐予10钱铜币与随从。
Tasmiṃyeva divase eko amacco rañño paṇṇākāratthāya velāhakaṃ nāma ekaṃ turaṅgamaṃ adāsi. Atha rājā mama puññānubhāvena esa laddhoti sampahaṃsi. Taṃ pana turaṅgamaṃ ārohitvā ekaṃ hatthārohaṃ pājāpesi. Atha mahājanassa olokentassa hatthārohassa sīseveṭṭhanadussaṃyeva passitvā ākāse pakkhandho bakoviya paññāyati. So pana turaṅgamo pātova vijayapurato gacchanto pabbatabbhantaranagaraṃ sāyanhasamaye pāpuṇi. Abbha vijabbhanaassotipi nāmaṃ akāsi.
当天，有一位大臣为了国王的荣誉，献上一匹名为维拉哈卡的骏马。于是国王因我所感得的功德而大喜。那匹骏马登马上去，策动一匹象骑，从而开始奔跑。当他观看着象骑者的头部犹如顶烧着火焰般的景象时，心中忽然灵巧如飞翔的鹰一般升腾起来。这匹马一边疾走，向胜利城前行，傍晚时分抵达横亘于山间、城镇之间。甚至称其为阳光般炯炯照耀。
Iccevaṃ samaṇakuttakā dārampi posesuṃ, pageva itaraṃ anācāraṃ. Teneva te samaṇakuttakā rañño mallaraṅgampi pavisitvā mallaṃ yujjhesuṃ. Tesu pana samaṇakuttakesu ovicaṅgākhuṃsaṅghajo nāma samaṇakuttako mallakamme ativiya cheko adhiko. So kira saṃvacchare saṃvacchare rañño mallaraṅge jayitvā pannarasa vā vīsati vā asse paṭilabhīti.
这时，这些沙门库塔迦士人与子女们同样招致愤怒，此外还有其他的恶行。正是这些沙门库塔迦士人进入了马拉王的竞技场，与马拉人交战。在这些沙门库塔迦士人中，有一位名叫欧维昌加库姆萨的沙门库塔迦士特别勇猛强健。据说他年复一年地在马拉王的竞技场中取胜，每次都可胜得十五至二十匹马。
Ratanapūranagare mallakamme aticheko adhiko eko kambojakulo atthi. So ratanapūranagare jeyyapuranagara ca attanā samathāmaṃ mallapurisaṃ asabhitvā vijaya puraṃ āgantvā campakavihārassa dvārasamīpe mallasabhāmaṇḍape pavisitvā mallakammaṃ kātuṃ icchāmīti rañño ārocesi. Atha rājā taṃ saṅghajaṃ āmantetvā evamāha,- idāni bho tvaṃ iminā saddhiṃ mallayuddhaṃ kātuṃ sakkhissasīti. Āmamahārāja pubbe ahaṃ dahare hutvā kīḷanatthāyayeva mallakammaṃ akāsiṃ, idāni pana ekūnasattativasso ahaṃ ito pacchā mallayuddhaṃ kātuṃ sakkhissāmi vā mā vāti na jānāmi, idāni parapakkhaṃ mallapurisaṃ mallakammena māressāmīti vadati.
在宝城（拉塔布拉纳）马拉竞技场中，有一位极勇猛的迦摩迦族人。他在宝城以及捷报城中自己策划后，回到马拉城，来到苍槐寺的大门附近，进入马拉议事厅，向国王表达了愿意参加马拉竞技的意愿。国王召见此沙门库塔迦士，对他说：“现在你可以与他们一同进行马拉竞技了。大王啊，我昔日年少时也曾为玩耍而参与马拉竞技。现在我已年近七十，不知是否还能参与马拉竞技，你可以决定，不必勉强，我现在将会用马拉竞技来考验你这个马拉人。”
Atha rājūnaṃ mallakammaṃ nāma kīḷanatthāyayeva bhavati, mā māretuṃ ussāhaṃ karohīti vatvā aññamaññaṃ mallayuddhaṃ kārāpesi . Saparisassa rañño olokentasseva te mallākārena naccitvā aññamaññaṃ samīpaṃ upagacchiṃsu. Atha saṅghajo mallo kambojamallassa pādena paharaṇākāraṃ dassetvā dakkhiṇahatthamuṭṭhinā kapāle pahāraṃ adāsi. Atha kambojamallassa mukhaṃ pacchato ahosi. Tadā sapariso rājā īdisā pana vimukhato maraṇameva seyyo idāni pana imaṃ passituṃ na visahāmīti vadati. Puna saṅghajo vāmahattha muṭṭhinā pahāraṃ adāsi. Atha kambojamallassa mukhaṃ parivaṭṭetvā yathā pubbe, tathā patiṭṭhāsi.
于是，这位国王的马拉竞技确实是为了玩乐而组织，他说：“不要杀我，请加油！”说罢，彼此开始了马拉竞技。国王的随从们观看时，随着马拉人跳舞，彼此靠近。一位迦摩沙门库塔迦士用脚朝对方踢来，随即用右手拳头击打对方头部。那迦摩沙门库塔迦士头部向后仰倒。此时国王和随从由侧后面观望，国王说：“现在死亡倒不如背离此地更好，我实在不愿意看到这场斗争。”随后，这沙门库塔迦士又用左手击打对方头部，转身如先前一般恢复平衡。
Tasmiñca kāle sapariso khattiyo taṃ acchariyaṃ disvā dve asse tiṃsamattāni vattāni satakahāpaṇañca adāsīti. Idañca vacanaṃ porāṇapotthakesu āgatattā sādhujanānañca saṃvejaniyaṭṭhānattā vuttaṃ. Ṭhapetvā hi saṃvegalābhaṃ natthi aññaṃ kiñci payojananti.
此时，国王的随从贵族看到这一奇观，传言说该斗争已持续约两百三十年，并且给予了一百金的钱币。这番言论自古籍与好人之中传出，深感震动与警觉。因为确实没有比获得这种震慑更好的利益了。
Kaliyuge terasādhike sattavassasate vijayapureyeva tassa putto kittitaranāmako rājā rajjaṃ kāresi. Vitarā sadisanāmavaseneva sīhasūroti nāmaṃ paṭiggaṇhi. Pitu rañño kāle laddhesu pañcasu setihesu catunnaṃyeva avasesattā catusetibhindoti nāmaṃ pākaṭaṃ. Tene vāha abhidhānappadīpikāṭīkāyaṃ catusetibhindoti. Tassa rañño kāle caturaṅgabalo nāma mahāamacco ganthakovido abhidhānappadīpikāsaṃ vaṇṇanaṃ akāsi. So pana sakalabyākaraṇavanāsaṅgañāṇācārī ahosi.
在劫难时代第十三年七百年时，在胜利城他的儿子，名为吉提塔拉，成为国王。他统治起来称为“狮勇”。他父亲在位时曾得过五百头白象，四千年的岁数四千位，称作“四千象分”。在《名称明鉴注解》中也载有“四千象分”之称。在他父亲在位时，他撰写了一部名为《四马军团》的大臣事迹记载书。他是通晓各类语法和知识的学者。
Ekasmiñca samaye rājā ekaṃ mahantaṃ vihāraṃ kārāpetvā asukaraññā ayaṃ vihāro kārāpito, imasmiṃ vihāre sīlavantāyeva nisīdantūti kolāhalaṃ uppādesi. Atha sācaññināmagāmavāsī eko thero āgantvā nisīdi.
曾有一时，国王建造了一座宏伟的大院舍。这座院舍因难以建成而引起了轰动，人们说：『在此院舍中，唯有持戒者宜当居住。』这时，有一位名叫萨察尼那村民的长老来到此地，便坐了下来。
Ayaṃ pana tassa therassa aṭṭhuppatti,–
以下是该长老的出身事迹——
Sācaññigāme kira eko gahapati attano puttaṃ sippuggahaṇatthāya vihāre ekassa bhikkhussa santike niyyādesi. Puttassa pana vihāraṃ agantukāmassa tajjanatthāya sakaṇṭakagacchassa upari khipati. So ca daharo nikkhamitvā gehaṃ anāgatvā vihāreyeva nisīdi. Mātāpitūnaṃ santikaṃ anāgantvā thokaṃ thokaṃ dūraṃ gantvā sāmaṇera bhūmito upasampadabhūmiṃ patvā arimaddananagaraṃ gacchi. Atipaññavantatāya pana pattappattaṭṭhāne mahāthero saṅgaṇhiṃsu. Tenevesa sakalamarammaraṭṭhe pākaṭo ahosi. Atha mātāpitaro puttassa āgamanaṃ apekkhitvāyeva nisīdiṃsu. Tamatthaṃ pana sutvā esa amhākaṃ putto bhavissati vā no vāti vīmaṃsitukāmo pitā anugacchi. Arimaddananagare taṃ sampāpuṇitvā upaṭṭhapetvā nisīdi. Sopi bhikkhu yathāupaṭṭhāneneva santappetvā ganthaṃ uggaṇhi. Aparasmiṃ pana kāleso bhikkhu ajja sūpo appaloṇotiādinā punappunaṃ bhaṇati.
据说在萨察尼那村，有一位家主为使其子习得手艺，将他托付于一名比库所住的院舍附近。小孩因不愿被安排进该院舍而愤然离去，登上山冈。孩童离家后未曾回返，只在院舍中居住。未归父母身边，常隔一段距离行走，最终前往沙玛内拉具足戒的受戒场地，去往阿里玛达纳城。因其过人智慧，当地诸长老与之结社，由此风声大盛。父母闻知子欲返回，便一同前往相会。听闻此事，父亲怀疑『此子是否真是我儿？』遂前往阿里玛达纳城亲自迎接。他到达后安置该比库。此比库用心供养，撰写经卷。如是时，另一名比库却反复责备说：『今日又有人称我是低劣乞士』等言语。
Atha pitā evamāha,- na pubbe piyaputtaka tayā īdisaṃ vacanaṃ kathitaṃ, idāni pana tvaṃ abhiṇhaṃ īdisaṃ vacanaṃ chaṇasi, kāraṇamettha kinti pucchi. Pubbe ganthesu chekattaṃ appatvā ganthesu chekatthaṃ byāpannacittatāya na vuttaṃ, idāni pana mayā icchito attho matthakaṃ patto, tasmā kāyabalapariggahaṇatthāya mayā īdisaṃ vacanaṃ vuttanti vadati. Taṃ vacanaṃ sutvā pitā mātuyā santikaṃ gamanatthāya okāsaṃ yācitvā pitarā saddhiṃ sakaṭṭhānaṃ āgacchanto vijayapuraṃ cetiyavandanatthāya pāvisi.
随后父亲言道：『从未有为亲子讲授如此言辞，但今日你却说出这言，因何如此？早前文献中未曾记载，而今我有其意，故由我发言。为取得身力，我说出此语。』言毕，父亲恳求母亲前往，父母合力抵达车站，进城敬礼佛塔。
Tadā raññā vuttavacanaṃ sutvā tasmiṃ vihāre aruhitvā nisīdi . Ārakkhapurisā ca taṃ bhikkhuṃ vihāre nisinnaṃ disvā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā ca caturaṅgabalaṃ amaccaṃ āṇepesi,-gantvā tassa bhikkhussa ñāṇathāmaṃ upadhārehīti. Caturaṅgabalo ca gantvā taṃ bhikkhuṃ gūḷagūḷaṭṭhānaṃ pucchi. Sopi pucchitaṃ pucchitaṃ vissajjesi. Caturaṅgabalo ca tamatthaṃ rañño ārocesi. Rājā tuṭṭhacitto hutvā taṃ vihāraṃ tassa bhikkhussa adāsi. Tassa pana bhikkhussa daharakāle sakaṇṭakagacche pituno khipanaṃ paṭicca kaṇḍakakhipattheroti samaññā ahosi, mūlanāmaṃ panassa nāgitoti. Sotasmiṃ vihāre nisīditvā saddasāratthajaliniṃ nāma ganthaṃ akāsi. Tassa kira therassa kāle tasmiṃ nagare āraddha vipassanādhurā mahallakā bhikkhū sahassamattā ahesuṃ. Āraddhaganthadhurā pana daharabhikkhū gaṇanapathaṃ vītivattā.
彼时，王闻其言，登上院舍坐下。守护者见此比库端坐院中，即将此事告知国王。国王派遣四兵卫前往，命其探查比库智慧所在。四兵卫秘密询问该比库，该比库一一答复。四兵卫回报国王。国王喜心悦服，将此院舍赐予该比库。此比库年轻时于山冈育时，号为『棍棒击打的长老』。他在河边院舍中，用名为『声音甘露』之经卷书写讲义。据称其时代，古城中已有千余戒行比库。青年比库受戒之处遍行传讲善法。
Tassa pana pitarampi seṭṭhiṭṭhāne ṭhapesi. Teneva taṃ gāmaṃ seṭṭhigāmoti nāmena vohariṃsu.
其父亦曾于富豪处置办事务。于是该村因其父名望，而被称为『富豪村』。
Kaccāyanavaṇṇanaṃ pana vijayapureyeva abhayagiripabbate nisinno mahāvijitāpī nāma thero akāsi. Vācako padesampi soyeva akāsi. Saddavuttiṃ pana saddhammagurutthero akāsi.
迦叉延的注释者，曾在毗阇耶城无畏山那座坐禅，名为大胜热比库长老。他讲法的场所亦在彼处。至于《正法圆通经》，是由正法尊长所宣说。
Iccevaṃ vijayapure anekehi ganthakārehi sāsanaṃ vipulaṃ ahosi.
如是，在毗阇耶城由众多注释者广泛宣扬此教法。
Kaliyuge pana pañcāsītādhike chavassasate sampatte asaṅkhayācoyonnāmako rājā jeyyapuranagaraṃ māpetvā tattha rajjaṃ kāresi. Tattha pana rājūnaṃ kāle therehi katagantho nāma natthi.
末法时代，年过五十岁的无量继承王，征服波罗那城后，在那设立王国。彼时国王中尚无名为“长老经集”的著作。
Kaliyuge chabbisādhike sattavassasate vesākhamāse jeyyapuranagaraṃ vinassi. Tasmiṃyeva saṃvacchare jeṭṭhamāse vijayapuraṃ vinassi. Tasmiṃyeva saṃvacchare phaggunamāse satvivarājā ratanapūraṃ nāma nagaraṃ māpetvā rajjaṃ kāresīti.
末法时代，第六十七年七十七个月间，迦耶摩月，波罗那城毁灭。即同年耆达月，活佛王建造名为宝城的城市，建立王国。
Idaṃ vijayapurajeyyapuresu sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 此为胜城、耶耶城中教法之建立。
Idāni marammamaṇḍale tambanīparaṭṭheyeva ratanapūranagare sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.
如今，我于密林环绕的珠宝城——坛婆尼邻近地，讲述此教法世系。
Kaliyuge hi aṭṭhāsītādhike sattavassasate narapatirañño dhitāya saddhiṃ aloṅgacaññisūrañño putto ānandasūriyo nāma santhavaṃ katvā ekaṃ (siddhikaṃ nāma puttaṃ vijāyi. So vaye sampatte rajjasampattiṃ labhi. Tato pabhuti yāva mrenacodighā raññā arimaddananagare rajjaṃ akaṃsu). Tato pacchā sirisudhammarājādhipatīti laddhanāmo satvivarājā ratanapūranagare rajjaṃ kāresi. Tassa rañño kāle kaliyuge ekanavutādhike sattavassasate sampatte laṅkādīpato sirisaddhammālaṅkāratthero sīhaḷamahāsāmittherocāti ime dve therā pañca sarīradhātuyo ānetvā nāvāya kusimatitthaṃ pāpuṇitvā rāmaññaraṭṭhe baññārani nāmena raññā nivāritā anisīdisvā tato soyeva rājā there yāva sirikhettanagarā pahiṇi. Tamatthaṃ ñatvā ratanapūrindo rājā cattālīsāya nāvāhi yāva sirikhettanagaraṃ paccuggantvā ānesi. Ānetvā ca mahānavagāmaṃ pattakāle saha orodhehi amaccehi ca sayameva rājā paccuggacchi. Ratanapūraṃ ppana pattakāle mahāpathavī cali, paṭinādañca nadi. Tadā rājā sammāsambuddhassa tilokaggassa sāsanaṃ paggaṇhissāmīti cintetvā sarīradhātuṃ ānetvā idha pattakāle ayaṃ mahāpathavī calati, paṭinādañca nadati, idaṃ amhākaṃ raṭṭhe jinasāsanassa cirakālaṃ patiṭṭhānabhāve pubbanimittanti sayameva nimittapāṭhaṃ akāsi.
末法时代，八十八年七十七个月，国王如烟火英雄，与其妻苏里女王生子阿难苏里。阿难苏里立约，生一子名为悉得迦。此子成年时获国王册封。继而，在敌人的玛兰纳城中携王权。随后，继承王位者名为斯理摄跋摩王，在宝城执掌王国。此王统治时期，末法时代超过九十七年，兰卡诸岛之主名为斯利世尊袈裟长老，是锡兰大长老。此两长老带五块舍利船渡至库西马岛，抵达罗摩阇国，由国王班陀罗尼女王拦驾接待。国王随即护持长老，直至斯利净土城受供养。宝城国王领四十艘船抵净土城，捧持长舍利。彼时船在大港停泊，边有守船和守卫三军，同时国王亲自巡视。宝城大地震动，波涛激荡。国王凝思将正觉世尊无上教法承受，遂将舍利载来，彼时宝地震荡有前兆，表现为此乃是我等国度佛法长久立基的先行相，遂认真修法。
Tāva tiṭṭhatu jīvamānassa sammāsambuddhassa ānubhāvo, ahovata sarīradhātuyāyeva anubhāvoti bahuraṭṭha vāsino pasidiṃsu. Honti cettha, –
当时，活着的正自觉者的感应，就像身体之元素的感应一样，广泛流行于多国居民之中。若论此处，——
Sarīradhātuyā tāva, mahantocchariyo hoti;
所谓身体之元素，乃极为广大宽宏者；
Kā kathā pana buddhassa, jīvamānassa seṭṭhassa.
但此处所说者，是活着的佛及至上者。
Evaṃ anussaritvāna, uppādeyya pasādakaṃ;
如此回忆而思维，便能生起令人安乐的信心；
Buddhaguṇesu bāhullaṃ, gāravañcaṃ kare janoti.
因对佛德日日增多的亲近与尊敬，众生皆由是而广生敬敬之心。
Kaliyuge dvenavutādhike sattavassasate tā pañca dhātuyo nidahitvā jeyyapuranagarato pacchimadisābhāge samabhūmibhāge cetiyaṃ patiṭṭhāpesi. Tañca cetiyaṃ ratanacetiyanti paññāpesi, hatthirūpabāhullatāya pana anekibhindoti pākaṭaṃ hoti. Tīhi sirigabbhehi sattahi dvārehī ca alaṅkataṃ nāma mahāvihāraṃ kārāpetvā dvinnaṃ sīhaḷadīpikattherānaṃ adāsi. Tato pacchā tesu mahantatthero sakavihārasamīpe pabbatamuddhani attano sissepi appavesetvā lajjīpesalabahussutasikkhākāmehi sabbehi tīhi therehi saddhiṃ sīmaṃ sammannati. Iccevaṃ sīmasammutipariyattivācanādikammehi marammaraṭṭhe sāsanaṃ virūḷaṃ katvā patiṭṭhāpesi.
于劫末世，七百年以上之二百多年时段中，五种元素被净化燃烧，净火之后胜国从西方地区、中土地区各自确立了一座塔。此塔名为宝塔，但因象形多样，明显显现出象大象之状。由三重宝盖和七重门饰所庄严，并修建名为大寺之宏伟僧院，设有两位斯里兰卡长老之住所。后来大长老在此两处僧院附近的山顶，自己也修建了一所独坐处，以谦逊淡泊、广学多闻的行持与三位长老 взаимным和合，共同管理该寺界限。以此寺界限确立、界碑立说等诸业，令玛兰王朝教法兴盛而立稳。
Idaṃ marammamaṇḍale ratanapūranagare sīhaḷadīpike · 此为马拉马曼达拉之宝满城、狮子洲中
Dve there paṭicca paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 依此二、三处，教法之初次建立。
Kaliyuge chabbīsādhike sattavassasate sampatte phaggunamāse satvavarājā ratanapūranagaraṃ māpesi. Tassa rañño kāle jeyyapuranagare ekā pūpikā itthī alajjino ekassa bhikkhussa santike dhanaṃ upanidahi. Aparabhāgesā taṃ dhanaṃ yāci. Atha so bhikkhu tava dhanaṃ ahaṃ na paṭiggaṇhāmīti musā bhaṇati. Evaṃ vivādaṃ katvā taṃ kāraṇaṃ rañño ārocesi. Rājā pakkosāpetvā sayameva taṃ bhikkhuṃ pucchi,-tvaṃ bhante tassā itthiyā dhanaṃ paṭiggaṇhāsi vā mā vāti. Ahaṃ mahārāja samaṇo alikaṃ bhaṇituṃ na vaṭṭati, na paṭiggaṇhāmīti vadati. Taṃ kāraṇaṃ rājā ca punappunaṃ pucchitvā vīmaṃsanto bhikkhussa kerāṭikabhāvaṃ jānitvā taṃ samaṇo samāno bhagavato paññattaṃ sikkhāpadaṃ akkamitvā musā bhaṇatīti kujjhitvā sayameva aparādhānurūpaṃ sīyaṃ chinditvā rājagehato heṭṭhā khipi.
于劫末二十四余七百年盛运之际，在法月中，时有七重王，建造宝满城。是时诸王年间，有一名为捷城的城中，有一女子携带财物，向一比库投以施舍。后来另一人索取此财，彼比库谎称“此物非我所受”。由此起纷争，国王闻知此事。王命御者召该比库，当面问其：“比库，汝可承认此女子之财乎？”彼答：“尊王，沙门不应妄语，不受其财。”因该故，王再三问其，察知比库作伪，且违犯世尊所授戒律，遂责备之，即刻以犯罪者应受之戒罚削除其肩衣，逐出王城门外。
Tañca kāraṇaṃ sakalamarammaraṭṭhe pākaṭaṃ. Alajjībhikkhūpi aññe pāpakammaṃ kātuṃ na visahiṃsu. Raññā bhāyitvāyeva sikkhāpadaṃ na akkamesuṃ.
由此事件暴露无遗，其他清净比库亦不愿行恶，害怕国王，因此无人违犯戒律。
Kaliyuge tiṃsādhike sattavassasate sampatte maṅgakricvācoṅka nāma rājā rajjaṃ kāresi. So pana rājā raṭṭhavāsīnaṃ sukhatthāya nimittaṃ gahetvā tālavaṇṭaṃ gahetvā rājagehaṃ paṭiggaṇhi. So ca rājā sakkarāje pañcacattālīsādhike sattavassasate sampatte caññiṅkhuṃ nāma cetiyaṃ patiṭṭhāpesi. Yaṅgaranāmakassa silāpabbatassa samīpe porāṇikaṃ ekaṃ cetiyaṃ nadīudakaṃ bhindi. Tadā sakaraṇḍakā pañca dhātuyo udake nimmujjantiyo erāpatho nāma nāgo gahetvā pacchā caññiṅkhuṃ nāma cetiyaṃ patiṭṭhāpessāmīti raññā āraddhakāleyeva dāṭhānāgassa nāma therassa saha karaṇḍakena pañca dhātuyo niyyādesi. So ca thero rañño adāsi. Rājā dve dhātuyo muṭṭhocetiye nidhānaṃ akāsi. Tisso pana caññiṅkhuṃ cetiyeti porāṇapotthakesu vuttaṃ.
于劫末三十余七百年盛运之际，名曰忙崛浊阇迦的王建立国政。此王为使国民安乐，以塔罗伙徧布，建王宫。又于萨咖王在位四十五余七百年盛运时，建造称为詹尼斤的舍利塔。据古籍载：名曰央迦兰那的石巅附近有一古塔，曾被河水冲毁。时有名曰舍利迦的长老，携带五种舍利，准备重新建塔。王于开端之年即命拿迦长老协助安置五种舍利。长老奉王之命行事，王将两种舍利安置于聚宝塔内。此乃古籍所谓詹尼斤塔者也。
So rājā kumārakāle sikkhāpakassa ācariyassa setacchattaṃ datvā saṅghanāyakaṭṭhānaṃ niyyādesi. Khemācāro nāma eko thero rattibhāge majjhantikakāle cetiyaṅgaṇe olambetvā ṭhapitaṃ bheriṃ anekavāraṃ pahari. Atha rājā rājagehatoyeva sutvā yathāṭhapitantiyāmavasena vihāre koci bhikkhu kālaṃ kato bhaveyyāti maññitvā vihāraṃ gantvā pucchāhīti dūtaṃ pesesi. Dūto vihāraṃ gantvā kāraṇaṃ pucchi. Bhikkhū ca evamāhaṃsu,- na amhesu kālaṅkatabhikkhu nāma atthi, atha kho sakko devānamindo idāni kālaṅkatoti bahūnaṃ manussānaṃ ñāpanatthāya bheriṃ paharimhāti. Puna rājā bhikkhū pakkosāpetvā pucchi,-kasmā pana bhante tumhe sakkassa devānamindassa kālaṅkatabhāvaṃ jānāthāti. Atha bhikkhū evamāhaṃsu,-bhagalato parinibbānakāle sāsanaṃ rakkhissāmīti sakko devānamindo paṭiññaṃ katvāpi idāni sāsane vasantānaṃ amhākaṃ anupālanakammaṃ nāma kiñci na akāsi, sace pana sakko devānamindo jīvamāno bhaveyya, sammāsambuddhassa santike paṭiññaṃ daḷaṃ katvā idāni appossukko na bhaveyya. Idāni pana sakkassa devānamindassa ārakkhaṇakammaṃ nāma kiñci na dissati, tasmā idāni sakko devānamindo kālaṅkatoti jānimhāti.
王少时，曾赐师长施教伞，指派作众长老之所驻。名曰祈摩乞罗的长老，在夜半时分，曾于塔边凭柱，击鼓多次。王宫住处闻声，以为有人逗留过时，便差遣使者前去询问。使者至处问其故，众比库答说：“此处无逾时比库。因萨咖天帝现多敲鼓以显时刻，令众人明知时辰。”此后，王闻其言，召比库反复问曰：“尊者何因识得萨咖天帝敲鼓示时之事？”比库答曰：“众生受世尊正法护持，萨咖天帝虽应许护法，然今法中无人守护。若萨咖天帝长存，必亲近世尊无法减损。今无护法之役，即为晓知萨咖天帝敲鼓示时之故。”
Rājā taṃ sutvā khemācārattherassa pasīditvā vihāraṃ kārāpetvā adāsi. So ca thero sudhammapuravāsīnaṃ sīhaḷavaṃsikānaṃ mahātherānaṃ vaṃse bhavati lajjī pesalo hotīti.
王闻言，甚为欢喜，重建依止处给予祈摩乞罗长老。此长老为净法城中僧众长老辈系之一，自谓羞怯且守戒严谨。
Ratanapūranagareyeva adhikarañño kāle ratanapūranagarassa dakkhiṇadisābhāge mahāsetuṃ kārāpesi. Tassa pana ācariyo saṅgharājā lajjīpakkhaṃ na bhajati. Teneva theraparamparāya esa na saṅgahitabbo.
宝满城国王在位时，于宝满城南部修建大桥。然执法长老不偏袒祈摩乞罗长老，因此他此系长辈无法融入僧团。
Tassa rañño kāle chasaṭṭhādhike sattavassasate kaliyuge rājādhirājā nāma rāmaññaraṭṭhindo bhūpāloti sahassappamāṇāsu nāvāsu saṭṭhisatasahassehi yodhehi saddhiṃ nadīmaggena yujjhanatthāya ratanapūrābhimukhaṃ āgato.
在这位国王统治时期，距今七百零六年，名为卡利时代，国王中之王，称为拉曼那国王，率领着约千艘战船，与六万万士兵，沿河道水路，向着宝城进发以准备战争。
Atha adhikarājā bahavo amacceca bhikkhū ca sannipātāpetvā mantesi,-idāni rāmaññaraṭṭhino rājā yujjhanatthāya idha āgacchati, yuddhaṃ akatvā kenupāyena taṃ paṭinivattāpetuṃ sakkhissāmāti. Atha sabbe kiñci akathetvā tuṇhībhāveneva nisīdiṃsu.
于是，副王与许多诸王及比库们聚集，共同商议道：如今拉曼那国王为了战争来到这里，我们若不出战，将采取何种策略使其退却呢？言毕，众人皆未采取行动，默然坐着。
Atha jātavassena ekattiṃsavassiko upasampadāvasena pana ekādasavassiko eko bhikkhu evamāha,-eko pana rāmaññaraṭṭhindo rājādhirājā tāva tiṭṭhatu, sace sakalepi jambudīpe sabbe rājāno āgaccheyyuṃ, evampi kathāsallāpeneva yuddhaṃ akatvā paṭinivattāpesuṃ sakkomīti.
这时，一位年七十三岁、受过上座戒十一年的比库说：但愿国王拉曼那国王中之王就这样等待，若全吉利大陆上的国王皆前来，且都不战斗随口交谈般使他退却，定当可行。
Atha adhikarājā tuṭṭhacitto hutvā āha,- yathā bhante tvaṃ sakkosi rājādhirājaṃ yathāsallāpena paṭini vatthāpetuṃ, tathā karohīti.
副王心满意足地说：如尊者所能，愿你以平和言辞令国王中之王退去，就请如此为之。
Atha so bhikkhu mettāsandesapaṇṇaṃ pesetvā okāsaṃ yāci tassa rājādhirājassa santikaṃ pavisitukāmo. Rājādhirājā ca tassa bhikkhussa mettāsandesapaṇṇaṃ passitvā taṃ bhikkhuṃ sīṅghaṃ ānethāti dūtaṃ pesesi. Dūto ānetvā rañño dassesi. Atha so bhikkhu rājādhirājaṃ dhammadesanāya ovādaṃ datvā sakaṭṭhānaṃ paṭinivattāpesi. Ayañca bhikkhu arimaddananagare catūsu gaṇesu arahantagaṇavaṃso sikkhākāmo lajjī pesalo. Arimaddananagare cāgahe nāma dese pana jātattā cāgruhi bhikkhūti vohāriyati.
于是该比库派遣带有慈悲信息的纸张，请求进入国王中之王面前。国王中之王见比库所持慈悲文书，便赐以头巾，为其派遣信使。信使带信至国王处。随后该比库为国王中之王阐法劝诫，成功令他停止挑衅退兵。此比库住于敌境阿利摩达那城，渴望遵随长老们。彼时阿利摩达那城又被称为贪欲之地，当地比库以戒律修持著称。
Kaliyuge aṭṭhāsītādhike sattavassasate sampatte miññhaṅga dhammarājā ratanapūreyeva rajjaṃ sampatto. Tassa rañño kāle sīhaḷadīpato dve mahātherā ratanapūraṃ āgantvā sāsanaṃ anuggahetvā nisīdiṃsu.
卡利时代七百八十六年末，名为明强的法王在宝城兴盛国政。那时锡兰岛的两位长老，来到宝城接受教法，安坐其中。
Tadā kaliyuge aṭṭhasate sampuṇṇe porāṇakaṃ kaliyugaṃ apanetvā abhinavaṃ ṭhapetuṃ okāso anuppatto. Atha cāgrihi thero ca rājavihāravāsitthero ca evamāhaṃsu,- apanītabbakāle mahārāja sampatte anapanetuṃ na vaṭṭatīti.
当时，在八百满岁之末，劫末已至，新劫初开之机缘未至。阿绮利尊者与王居住尊者皆如此说：在劫末已至之时，诸大王兴盛，不能不迎接新劫生起。
Atha rājā puna evamāha,-apanītabbe sampatte anapanetvā ajjhupekkhitvā vasantassa ko dosoti. Sace apanītabbe sampatte anapanetvā ajjhupekkhitvā nisīdeyya, raṭṭhavāsīnaṃ dukkhaṃ bhavissatīti vedasatthesu āgataṃ, sakkarājaṃ apanentopi rājā tasmiṃyeva vasse divaṅgato bhaveyyāti āhaṃsu.
于是国王又言：劫末已盛，若不迎接，漫然观望，岂非过失？假使劫末已盛却不迎接，安坐不理，国民必遭苦难，诸天护卫亦将于这一年安然离去。
Atha rājā sattānaṃ sukhaṃ labhīyamānataṃ jānantoyeva mādiso attano bhayaṃ apekkhitvā apanītabbaṃ anapanetvā nisīdituṃ na vaṭṭati, kammaṃ khīyitvāpi mama aguṇaṃ loke pattharitvā patiṭṭhahissatīti manasikaritvā sakkarāje aṭṭhavassasate sampuṇṇe basyuchidramunisakhyaṃ apanetvā cammāvasesaṃ ṭhapesi. Atha mahāmaṇḍapaṃ kārāpetvā mahāchaṇaṃ katvā mahādānampi adāsi.
国王知众生欲得安乐，然因惧怕自身危险，不愿迎接劫末。思维自身业已消减，若令劫末消逝，恶名将于世间流传而自身难以立足，遂决意于八百岁劫末，迎接名为基萨达罗尊者的修行者，令其安住，举办大殿，设立大供养。
Cāgrihithero rājavihāra vāsittherocāti arimaddana nagare arahantagaṇāṃsiko lajjī pesalo sikkhākāmo.
阿绮利尊者即是王居住尊者，彼时在阿利马旦那城，阿拉汉众中最谦恭、寡欲且精进修习者。
Īdisaṃ pana vacanaṃ sāsanappaṭiyattattā ca raṭṭhavāsikāyattattā ca dhammānulomavasena vuttaṃ.
如此之语，是应顺法修习，又顺合国民之心而宣说。
Kaliyuge catuvassādhike aṭṭhasate mahānarapati rājā ratanapūranagare rajjaṃ kāresi. So ca rājā thūpārāmacetiyaṃ kārāpesi. Tassa pana ācariyo mahāsāmitthero nāma. So pana thero sīhaḷadīpaṃ gantvā sīhaḷindassa rañño ācariyassa sāriputtattherassa santike sikkhaṃ gahetvā paccāgatattheravaṃsikoti daṭṭhabbo. Tassa rañño kāle ratanapūranagare mahāariyavaṃso nāma eko thero atthi. So pana pariyattivisārado arimaddananagare chapppadagaṇato āgatavaṃsiko.
八百年劫末，五百年以后，大国王建都于宝城，建造塔庙舍利塔。此时指导者名为大沙弥尊者，是前往锡兰岛，承锡兰王沙利佛尊者亲传教法而归的师资。彼时宝城国王当世，有一名为大阿利雅世尊的尊者，是通晓佛教教义，曾自外方至阿利马旦那城笹部部族来者。
Ekasmiṃ samaye jeyyapuranagaraṃ gantvā reṅga iti pākaṭassa mahātherassa santike saddanayaṃ uggaṇhitvā nisīdi. So pana kira mahāthero aññehi saddhiṃ yaṃvā taṃvā kathaṃ asallapitukāmatāya mukhe udakaṃ ṭhapetvā yebhuyyena nisīdati. Tenevesa marammavohārena reṅgu iti pākaṭo ahosi.
某时，前往杰耶蒲罗那城，来到一位名为雷呐的长老面前，聆听他讲讲经文。该长老与他人同在，口中含水，不愿离座，只是口中放着水以示沉默。正因如此，这位雷呐长老的话语就显得十分隐晦难懂。
So kira ariyavaṃsatthero reṅguṃ therassa santikaṃ ganthaṃ vācāpetu okāsaṃ yācissāmīti upagacchantopi kathāsallāpaṃ akatvā dve ahāni vattaṃ paripūretvāyeva paccāgacchi. Tatiyadivase pana cammakhaṇḍaṃ ākoṭunattā saddaṃ sutvā mukhato udakaṃ uggiritvā kāraṇaṃ pucchi. Ganthaṃ uggahaṇatthāya āgatabhāvaṃ ārocesi.
这位尊贵的长老原是修行高贵的先辈，他来到雷呐长老处请求讲授经文的机会。但他未曾与雷呐长老交谈，反而在两天之中默默等待。第三天听闻有人称讲经集断，他才从口中吐出含水，提出请求，说明自己来是为了取得讲经集的原因。
Atha thero evamāha,-ahaṃ āvuso divase divavase tikkhattuṃ ganthaṃ vācemi, majjhanti kātikkamakālepi paññacetiyaṃ gantvā cetiyaṅgaṇe sammajjanakiccaṃ karomi, okāsaṃ na labhāmi, evampi tvaṃ bahūganthe uggahetvāpi ācariyehi dinnopadesaṃ alabhitvā puna mama santikaṃ āgacchasi, tasmāyaṅgaṇe sammajjanavattaṃ tāvakālikaṃ vikopetvā ganthuggahaṇatthāya okāsaṃ dassāmīti vatvā abhidhammatthavisāviniṃ nāma lakkhaṇaṭīkaṃ uggaṇhāpesi. Nānānayehi upadesaṃ datvā vācesi. Vācetvā ca tatiyadivase ācariyassa santikaṃ nāgacchi. Mahātheropi kāraṇaṃ akallatāya anāgato bhaveyyāti maññitvā pucchanatthāya bhikkhū pesesi.
长老答曰：吾每日之中讲三篇经文，中间常于暮秋时节前往五十三塔群，修浴礼法。然无常得时机机会。汝虽多次取经，却未得师长指点，仍来吾处。故今我要示汝临时的礼法仪轨，于此教授集注，汝须遵行。说毕，展开名为“正法义解”的说明书，以多方面教义启迪他。教诲结束后，第三日果德玛未至长老处，长老疑其因事不来，便派人诘问。
Ariyavaṃsattheroca ācariyassa santikaṃ gamissāmīti āgato, antarāmaggeyeva dūtabhikkhū passitvā tehi saddhiṃ mahātherassa santikaṃ āgamaṃsu. Ācariyassa santikaṃ patvā ācariyā ariyavaṃsattheraṃ pucchi,-kasmā pana tvaṃ na uggahaṇatthāya āgatosīti. Ahaṃ bhante tumhehi dinnopadesaṃ nissāya idāni sabbaṃ nayaṃ jānāmīti. Atha ācariyo āha, yaṃ pana ganthaṃ nissāya tvaṃ chekataṃ pattosi, tassa saṃvaṇṇanaṃ katvā upakāraṃ karohīti. Atha ariyavaṃsatthero ācariyassa vacanaṃ sirasā paṭiggahetvā abhidhammatthavibhāviniyā maṇisāramañjūsaṃ nāma anusaṃvaṇṇanaṃ akāsi. Niṭṭhitaniṭṭhitapāḷaṃ uposathadivase uposathadivase puññacetiyassa cetiyaṅgaṇe bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā bhikkhusaṅghassa majjhe vācāpetvā suṇāpesi,- sace koci doso atthi, taṃ vadathāti.
该尊贵先辈来见师长，途遇派遣的比库，与诸弟子一同赴长老处。到后，师长即询问：『为何汝不曾前来问取讲经理由？』先辈答曰：『尊者，因依师长指示，如今已知一切法要义理。』师长遂言：『凡依据此讲经集，汝当作总结注释，助人了解。』先辈即顶礼师长，亲自写成名为“瑜伽珠宝解”的详细讲解。每逢律仪日，集结行者于功德佛舍利塔，公开朗诵，欢迎众生听闻，若有人有意见，请即提出。
Atha arimaddananagarato cetiyavandanatthāya eko bhikkhu āgantvā parisakoṭiyaṃ suṇitvā nisīdi. Atha so bhikkhu dve vāraṃ eeiti saddaṃ akāsi. Taṃ ṭhānaṃ sallakkhetvā ṭhapesi. Nivāsanaṭṭhānañca pucchi. Ariyavaṃsattheropi sakavihāraṃ patvā tasmiṃ ṭhāne upadhāronto ekasmiṃ ṭhāne ekassa atthassa dvikkhattuṃ vuttattā punaruttidoso dissati, ekasmiṃ ṭhāne imaṃ ganthanti pulliṅgarūpena vattabbaṭṭhāne idaṃ ganthanti napuṃsakaliṅgena vuttattā liṅgavirodhidoso dissati.
此时，从阿利马达那城来一比库，为礼拜佛塔至城中，听闻集合讲经声而就座。此比库连续两周朗诵这些经文，并于一处用符号记录保存。后他向阿利耶尊者询问住所。尊者回至僧院，见此比库在那里坚守，因双重说法而显现争执：一处讲经文为男性形态，另一处则称同篇文为女性形态，因而引发性别用语冲突的异议。
Atha taṃ puggalaṃ pakkosāpetvā evamāha,-ahaṃ āvuso imaṃ ganthaṃ mahussāhena karomi, tañca vivekakāle rattibhāgeyeva potthakaṃ pattharitvā likhāmi, evaṃ mahussāhena karontampi tvaṃ aruccanākārena saddaṃ karosi, kīdisaṃ pana dosaṃ sutvā evaṃ karosīti pucchi. Atha so bhikkhu evamāha,- tayo bhante mahussāhena kate ganthe dosavasena bahuvattabbaṭṭhānaṃ natthi, saddatoceva atthato ca paripuṇṇoyevesa gantho, atha kho pana ekasmiṃ ṭhāne ekassa atthassa dvikkhattuṃ vuttattā puranuttidoso dissati, ekasmiṃ pana imaṃ ganthanti pulliṅgena vattabbaṭṭhāne idaṃ ganthanti napuṃsakaliṅgena vuttattā liṅgavirodhidoso dissati, evaṃ ettakaṃyeva dosaṃ disvā īdisaṃ aruccanākāraṃ dassemīti.
长老遂责问此人说：『汝为何如此持续努力撰写讲经，即便夜晚在灯下读写，但仍发出不合悦耳之声？此是否因听闻闻知而为？』比库答曰：『尊者，这经文虽努力完成，实则无多少错误，整体含义健全完整。然而，个别处所因同一意涵不同语法性别的使用，出现语法冲突之异议。由此可见，虽少有错误，却显露不一致、不和谐之处。』
Atha ariyavaṃsatthero tuṭṭhacitto hutvā attano sarīrapārupitaṃ dupaṭṭacīvaraṃ imināhaṃ tava ñāṇaṃ pūjemīti vatvā adāsi. Pacchākāle adhikarājā tamatthaṃ sutvā nāma lañchaṃ adāsi.
于是，阿里耶瓦姆萨长老心怀喜悦，将自己身上破损污秽的袈裟递给我，说这是对你智慧的敬礼，然后赠与。后来阿底迦王听闻此事，也赐予了礼物。
So ca ariyavaṃsatthero maṇidīpaṃ nāma ganthaṃ ganthā bharaṇañceva jātakavisodhanañca pāḷibhāsāya akāsi. Anuṭīkāya pana atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.
那位阿里耶瓦姆萨长老用巴利语写成了一部名为《宝石灯》的经典，内容包括经典收藏和故事净化。这部注疏则用本地语言详细阐述其中的义理。
Ekaṃ samayaṃ adhikarājā vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇi. Thero dhammaṃ desetvā niṭṭhitakāle yānabaliṃ sukhatthāya yāci. Rājā adatvā nāvaṃ abhirūhitvā paccāgacchi. Antarāmagge nāvāya phiyaṃ eko saṃsumāro mukhena gaṇhitvā niccalaṃ katvā ṭhapesi. Therena yācitaṃ yānabaliṃ dadāmīti mahāsaddaṃ katvā rājapurise tikkhattuṃ nicchāresi. Atha saṃsumāro nāvaṃ muñcitvā gacchi. Ekasmiñca kāle rājā vihāraṃ nikkhami. Atha eko hatthinī vihārasamīpe bandhitvā ṭhapesi. Sā bodhirukkhasākhaṃ chinditvā khādi. Sā tattheva bhūmiyaṃ pati. Atha thero saccakiriyaṃ katvā mettābhāvanaṃ bhāvetvā mettodakena bhiñci. Taṃ khaṇaññeva sā uṭṭhahi. Rājā ca taṃ acchariyaṃ disvā tassā agghanakamūlaṃ datvā vihārato nadī titthaṃ gamanamagge silāpaṭṭaṃ cinitvā setuṃ akāsīti.
一时，阿底迦王前往寺院听闻佛法。长老讲法结束时，请求王赐送旅行用的船只以作善用。国王答应，上船后返回。中途，一名熟练的水手操控船只，用木桨稳住船身。国王吩咐给予水手所求的船资，宫中人奏响三呼号令。水手遂放船前行。某时，国王离开寺院，一头大象被束缚安置于寺旁。大象折断了菩提树枝叶，啃食后倒伏于地。长老实行真实行为，修习慈心，用慈水洒洒。那大象瞬间便起身行走。国王见此奇迹，赠送银盘及护身符，以便从寺前河渡口通过修筑桥梁。
Saddhammakittitthero pana ariyavaṃsattherassa saddhivihāriko jetavanavihāravāsī. Te pana therā chappadagaṇavaṃsikāti daṭṭhabbā.
而正法广传长老是阿里耶瓦姆萨长老的信徒，居住于祇树给孤独园。这些长老，历数达七众，值得一观。
Kaliyuge dvecattālīsādhike aṭṭhavassasate sampatte ratanapūranagareyeva sirisudhammarājādhipati nāma dutiyādhikarājā rajjaṃ kāresi. Tasmiñca kāle pabbatabbhantaranagarato mahāsīlavaṃso nāma thero pañcacattālīsādhike aṭṭhavassasate sampatte sumedhakathaṃ kabyālaṅkāravasena bandhitvā buddhālaṅkārañca nāma kabyālaṅkāraṃ pabbatabbhantarappaṭisaṃyuttañceva kabyālaṅkāraṃ bandhitvā te gahetvā ratanapūranagaraṃ āgacchi.
在劫末时代，二百四十八年之后，在宝石满盈之城，名唤世正法王的第二代阿底迦王即位。当时，住于山间城镇的长老，名为大戒长老，活至一百四十八岁，著述一部名为《善明》的诗歌，以华美辞藻装饰佛陀的偈语，还编成一部名为《佛饰》的诗集，内容与山间城镇相关。他们将作品带至宝石城。
Atha rājā thūpārāmacetiyassa esannaṭṭhāne ratanavimānavihāre nisīdāpesi. So ca thero tattha sotārānaṃ pariyattiṃ vācetvā nisīdi. So ca thero tattha nisinnānaṃ therānaṃ aṭṭhamako hoti. So ca mahāsīlavaṃsatthero kaliyugassa pannarasādhike aṭṭhavassasate jāto. Tiṃsavassakāle ratanapūranagaraṃ āgatoti porāṇapotthakesu vuttaṃ. So pana thero nettipāḷiyā attha yojanaṃ marammabhāsāya akāsi pārāyanavatthuñca.
然后，国王端坐于佛塔寺庙前专门为宝殿设立的场所。长老在此讲述闻持戒律，坐在许多长老中是第八位。据古籍记载，这位大戒长老出生于劫末，活至一百五十三岁。一百二十年后曾到过宝石城。这长老用精炼的巴利语写成注疏，并著有《彼岸法门》。
Ratanapūranagareyeva raṭṭhasāro nāma eko thero atthi, mahāsīlavaṃsattherena samaññāṇathāmo. So pana ratanapūranagareyeva kaliyugassa tiṃsādhike aṭṭhavassasate kāle jāto. Bhūridattajātakaṃ hatthipālajātakaṃ saṃvarajātakañca kabyālaṅkāravasena bandhi aññañca anekavidhaṃ kabyālaṅkāraṃ. Te pana dve therā kabyālaṅkārakā rakāti theraparamparāya pavesetvā na gaṇenti porāṇā.
在名为宝城的地方，有一位名为国宝的长老，精通大德长老的禅定智慧。他正是在宝城这个地方，于恶劫中已经过去了三十余八百年诞生的。他著述了很多著名传记，如富贵传、象护传及持摄传，并用诗歌的修辞美化了这些作品，此外还创作了许多其他多样诗歌装饰。那两位长老作为诗歌装饰者，进入长老相承传承的传统中，但不去计较古旧事物。
Ettha ca kiñcāpi samaṇānaṃ uposathikānañca kabyālaṅkāraṃ bandhituṃ vācetuṃ vā kappākappavicāraṇaṃ vattuṃ okāso laddho, sāsanavaṃsaṃ pana vattuṃ okāsassa ativitthārovasesattā taṃ avatvā ajjhupekkhissāma. Uposathavinicchaye pana naccagītādisikkhāpadassa visaye vitthārena mayaṃ avocumhā.
在这里，并且能有机会缔结或谈论沙门和守五时斋戒者的诗歌装饰，用于争辩说话的表达。传承历史方面的讲述虽繁杂，但我们应当抛弃其中的纷繁琐碎，保持无挂碍的心境而静观。关于斋戒判决及舞蹈歌曲等应学戒律内容，我等已详细说明。
Kaliyugassa gate tesaṭṭhādhike aṭṭhavassasate ratanapūranagareyeva siritribhavanādityanarapatipavaramahādhamma rājādhipatirājā rajjaṃ kāresi. Tassa rañño kāletisāsanadhajo nāma bhikkhu saddhammakittittherassa santike ganthaṃ uggaṇhi. Atha arimaddananagarato eko mahātherosotunaṃ vācitvā ratanapūranagare nisīdissāmīti āgato. Atha saddhammakittittherassa ganthaṃ vācentasseva vihārassa heṭṭhā nisīditvā so mahāthero saddaṃ suṇitvā evaṃ cintesi,-etassa santike ahaṃ navakaṭṭhāne ṭhatvā thokaṃ ganthaṃ uggaṇhissāmīti. Atha so mahāthero saddhammakittittherassa santikaṃ pavisitvā ganthaṃ vācāpetuṃ okāsaṃ yāci. Atha saddhammakittitthero vassapamāṇaṃ pucchitvā tvaṃ bhante mayā vuḍḍhatarosīti āha. Ahaṃ tayā vuḍḍhataropi samāno navakaṭṭhāne ṭhatvā ganthaṃ uggaṇhissāmīti āha. Atha saddhammakittitthero tassa ganthaṃ vācesi. Atipasīditvā pana taṃ mahātheraṃ mahāsādhujjanoti nāmena vohārati.
在恶劫已过六十余八百年的时候，宝城这地方出现了誉满三界、光明无比被诸天尊崇的至高圣王，建立了国家的统治。那位国王统治时期，有名为正法赞比库长老在场，高举教法之旗，整理经卷。随后，有一位大长老从敌夜城带着使者到宝城，表示愿意入座。大长老听闻正法赞长老的经卷后，心生念想，计划亲自在新竹帚旁清理讲述的经卷。他遂前往正法赞长老处，请求讲读其经卷。正法赞长老询问其出家年数，该长老答曰：“佛弟子虽年事已高，但仍在新竹帚旁整理经卷。”正法赞长老阅读经卷，深感欢喜，因此称该大长老为“贤善士”。
Atha pacchā marammaraṭṭhaṃ kaliyugassa pañcāsītādhikaaṭṭhasatakālato paṭṭhāya yāva aṭṭhāsītādhikaaṭṭhasatavassakālaṃ nānābhayehi saṅkhubbhitaṃ ahosi. Tadā kambojaraṭṭhato sihanisvā nāma bhinnakuto āgantvā ratana pūranagare rajjaṃ gaṇhi. Atha so evaṃ cintesi,- bhikkhū adārā aputtikā hutvā puna sisse posetvā parivāraṃ gavesanti, sace bhikkhū parivāraṃ vicinitvā rājabhāvaṃ gaṇheyyuṃ, evaṃ sati rajjaṃ gahetuṃ sakkhissanti, idāneva bhikkhū gahetvā māretuṃ vaṭṭatīti. Evaṃ pana cintetvā tovisīlū nāmake khettavane bahū maṇḍape kārāpetvā gomahisakukkuṭasūkarādayo mārāpetvā bhikkhū bhojessāmīti vatvā jeyyapuravijayapuraratanapūranagaresu sabbe mahāthere bahūhi antevāsikehi saddhiṃ pakkosāpetvā tesu maṇḍapesu nisīdāpetvā hatthiassādisenaṅgehi parivāretvā māresi. Tadā kira tisahassappamāṇā bhikkhū mariṃsūti. Bhikkhū ca māretvā bahūpi potthake agginā jhāpesi, cetiyānipi bhedāpesi. Ahovata pāpajanassa pāpakammanti. Honti cettha,-
后来，观察劫熄之时，已过五十五千六百余年，发生了杂乱无章之事。那时，康波阇国的狮子精进者来到宝城，掌握国家。那精进者思忖：“比库们丧失慈悲，若又聚集起来寻求利益，假如比库们准备组团夺取王位，那他们如今即将夺得政权、杀害我，这是现实。”于是思路里，他在名为多美德的人间田地上建造大量大厅，豢养牛羊鸡猪等畜生，招待比库们；他还在杰耶城、弗杰猖城及宝城众多大长老、众多外道士中联络，置席而坐，安排象夫和奴婢作为侍从供应食物。如此众多比库被屠宰，据说达三千人。屠杀之后，众多经卷被火焚烧，佛塔也遭破坏。可叹这是恶劣众生的恶劣行为。此时正有教法的——
Sāsanaṃ nāma rājānaṃ, nissāya tiṭṭhate idha;
所谓的教法，是依赖于国王而立；
Micchādiṭṭhikarājāno, sāsanaṃ dūsenti satthuno.
恶见国王则妨害正法佛陀。
Sammādiṭṭhī ca rājāno, paggaṇhanteva sāsanaṃ;
正见者诸国王，确实拥护法令；
Evañca sati ākāse, ulūrājāva dibbatīti.
因此在天界，称作乌鲁罗阇王天。
Atha kaliyuge ekavassādhike navavassasate sampatte ākāse bahūhi tārakāhi dhūmā nikkhamiṃsu. Caññiṅkhucetiyepi buddhappaṭibimbassa akkhikūpato udakadhārānettajalāniviya nikkhamiṃsūti rājavaṃse vuttaṃ.
当于末法时代一千零九百年满时，天空中有众多星辰和烟雾升起。又有如彼湖中佛像水根处湧出泉水般现象，记载于《王者世系》。
Atha saddhammakittitthero saddhiṃ mahāsādhujjanatisāya nadhajattherehi ketumatīnagaraṃ agamāsi. Raṭṭhasārattheropi sirikhettanagaraṃ sayameva agamāsīti porāṇapotthakesu vuttaṃ. Taṃ pana rājavaṃse sirikhettanagarindo satva varājā taṃ ānesīti vuttavacanena na sameti.
此后，正法闻名长老与大正人比库同行，来到迦蒂摩城。史书中亦载，国土长老曾恰于此出入悉利耶城。但《王者世系》所云，悉利耶城主第七王带他至此，此语未合。
Saddhammakittittheropi ketumatīnagare kālaṅkato. Tato pacchā thokaṃ kālaṃ atikkamitvā mahāsādhujjanatthero tattheva kālamakāsi.
正法闻名长老于迦蒂摩城时遭污染，后越过一段时日，大正人比库就在此逗留。
Tisāsanadhajatthero pana kaliyuge dvādasādhike navavassasate sampatte haṃsāvatīnagare anekasetibhindassa rañño kāle ketumatīnagarato haṃsāvatīnagaraṃ agamāsi.
十二百零九年后的末法时代，三座佛塔长老至鸿洒伐提城，因时王由迦蒂摩城来到鸿洒伐提城。
Tato pacchā ticattālīsavassiko hutvā kaliyuge terasādhike navavassasate miṅgha brahmanarapatiraññokāle puna jeyyapuranagaraṃ sampatto hutvā jetavanavihārasamīpe ekissaṃ guhāyaṃ disīdi. Mahāariyavaṃsagaṇikassa jetavanattherassa santike upasaṅkami.
当时过了三十八年，进入恶劫第十三个多年的第九个十年，尊贵的婆罗门王朝灭亡的时代，曾再次获得胜利的宝城，在揭德林寺庙附近一处山洞中出现了那位长老——伟大圣传中记载的揭德林长老。他恭敬地前来。
Tasmiñca kāle jetavanatthero gilāno hutvā mayi kālaṅkate mama ṭhānaṃ adhunā haṃsāvatīnagarato āgato tisāsanadhajo nāma thero pariggaṇhituṃ samattho bhavissati, tassa niyyādessāmīti cintesi. Tasmiṃ khaṇe tisāsanadhajatthero purimayāme supinaṃ massi,– matakaḷevaraṃ samīpaṃ āgacchatīti, majjhimayāme pana taṃ matakaḷevaraṃ guhāyaṃ pavisatīti, pacchimayāme matakaḷevarassa maṃsaṃ satthena chindatīti. Atha supinaṃ passitabhāvaṃ attano samīpe sayantassa ekassa sāmaṇerassa ārocesi. Ārocetvā ca parittaṃ bhaṇetvā nisīdantasseva jetavanatthero taṃ pakkositvā jetavanavihāraṃ tassa niyyādesi. Tisāsanadhajatthero ca jetavanavihāre nisīditvā ganthaṃ vācetvā nisīdi. Miṅgha brahmanarapatirājā ca tassa anuggahitaṃ akāsi.
在那个时候，揭德林长老生病了，心怀忧虑，我思忖：如今汉萨瓦提城来的名为提娑逊达的长老，应该能够照顾他，我便决定派遣他去。正当那时，提娑逊达长老躺在先前教我之处睡觉：他靠近那枯骨的地方；中间时段则进入山洞里的枯骨旁；到了后半天，有一头猎犬用长牙撕咬那枯骨的肉。然后，他向躺在自己近旁的一名沙玛内拉说出了所见的状况。报告并诵念了保护咒语后，揭德林长老便吩咐他，并派遣他前往揭德林寺庙。提娑逊达长老坐在揭德林寺庙诵读教藏。婆罗门王朝国王也给予了帮助支持。
Pacchā kaliyuge soḷasādhike navavassasate sampatte haṃsāvatīnagarindo anekasetibhindo nāma rājā ratanapūranagaraṃ vijayitvā ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā tassa adāsi.
后又过了恶劫第十六年九个十年间，汉萨瓦提城的多世胤王发动战争征服了宝城，建造了一座寺庙并赠与了它。
So ca tisāsanadhajatthero arimaddananagare arahanta gaṇavaṃsikoti daṭṭhabbo.
那时提娑逊达长老在阿哩曼纳城观察称为阿拉汉众的情况。
Tassa pana sissā anekasatappamāṇā lajjino ahesuṃ. Tesu pana sissesu varabāhutthero bhūminikhānena garavāsitthero mahāraṭṭhagāmavāsino tayo mahātherāti ime pañca therā visesato pariyattikovidāti.
并且该长老的弟子们多达一百余名，其中有些弟子在本土耕种，有些居住于大乡村。那三位长老因其教学著述，特别闻名，被尊称为“专精于传承”的五位长老之一。
Tisāsanadhajatthero ca mahallakakāle anāpāna satikammaṭṭhānaṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā vivekaṭṭhānaṃ gaṇhi. Tadā jetavanagaṇādayo arahanta gaṇavaṃsāyeva. Aparabhāgeyeva tesaṃ sissānusissaparamparāsu keci bhikkhū siracchādanaṃ nānāvaṇṇappaṭimaṇḍitañca tālavaṇṭaṃ gahetvā ācāravikāraṃ āpajjiṃsu.
提娑逊达长老在盛年时专修安般念入，进入森林中取定修行。当时，揭德林僧团犹如阿拉汉僧传那样严整，后期一些弟子在圣述传承中，戴着各色竹环作为习俗标记，遂形成了习俗上的差别。
Kaliyuge ekavassādhike sahasse sampatte ukkaṃsiko nāma rājā vihāraṃ kārāpetvā tisāsanadhajattherassa sissabhūtassa varabāhuttherassa sissabhūtassa mahāratanākarassa nāma therassa adāsi.
在劫末时代，满一千年，名为乌干斯迦王在位，敕令建造一所精舍，并将此施予一尊三座旗长老——名为悉萨布塔的长老，此长老号为瓦罗巴胡长老，也是悉萨布塔尊者中的一位，被称为大宝塔城的长老。
So ca mahāratanākaratthero ukkaṃsikarañño sirisudhammarājāmahādhipatīti nāmalañchaṃ chandālaṅkārasaddanetti nayehi alaṅkaritvā dassitaṃ rajindarājanāmābhidheyyādīpaniṃ nāma ganthaṃ akāsi.
大宝塔城长老为乌干斯迦王，尊称其为“美法大王大统领”，又以「美名+瓜饰（饰物）+声荣」形式装饰其尊号，遂撰写一本名为《帝王称号及其义理指要》的典籍。
Tañca ganthaṃ parivisodhanatthāya tiropabbatābhidheyyassa mahātherassa niyyādesi. Tisāsanadhajattherassa sissabhūtesu mahāraṭṭhagāmavāsīsu tīsu bhātikattheresu jeṭṭho tiṃsaguhāsuvasanto pariyattiṃ vācetvā nisīdi. Satvavarājā ca tasmiṃ there ativiya pasanno ahosi. Ññoṅkarami nāmakassa rañño kālepi cūḷapitā ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā tasseva adāsi. Ukkaṃsikarañño kālepi maṅgavaṃnāmake pabbate vihāraṃ kārāpetvā tasseva adāsi.
为清理此典籍，特命号为提罗巴巴塔的长老审校。此时，三座旗长老悉萨布塔与大宝塔城村中三位兄长长老，一同安居于三十洞窟，专心朗诵珍藏的经论。国王萨婆瓦拉对此长老甚为喜悦。在那时期，名曰尼昂卡拉米的国王也建造一座精舍，赠与相同的三座旗长老。乌干斯迦王逝世时，名为曼伽梵那的山上也建有一所精舍，同样归于那位三座旗长老所有。
Tesu mahāraṭṭhagāmavāsittheresu majjhimattheropi tisāsanadhajattherassa jeṭṭhabhātikattherassa ca nivāsaṭṭhānabhūte jetavanavihāreyeva ganthaṃ vācetvā nisīdi. Kaniṭṭhattheropi tesaṃ nivāsaṭṭhānabhūtesuyeva vihāresu ganthaṃ vācetvā nisīdi. Ettha ca tisāsanadhajatthero nāma lajjialajjivasena dubbidho. Yathāvuttatthero pana lajjīye vāti daṭṭhabbo. Alajjī pana imasmiṃ theraparamparādassane na icchi tabbo. Alajjībhūtassa pana tisāsanadhajattherassa vatthuṃ idha avatvā ajjhupekkhissāma, payojanābhāvā ganthassa ca papañcūpagamanattāti.
以上大宝塔城村长老中，中长老及三座旗长老，皆常聚于舍卫国祇树精舍，朗诵并诵持此典籍。最年幼长老亦在其所居精舍诵读。三座旗长老因羞耻心过强，存有疑难，且当时应模仿的长老具备恰当的羞耻心，而三座旗长老却无此愿望。对这一缺乏羞耻心者，应置之不理，视其为无用，本书也不宜纠缠其杂乱无章之处。
Yogiraṅga nāmakassa rañño kāle jeyyapure suvaṇṇaguhavāsī mahāthero dakkhiṇārāmavihāravāsī mahāthero catubhūmikavihāravāsī mahāthero toṅgabhīlū vihāravāsī mahāthero ca tisāsanadhajamahātherassa saddhivihārikāyeva. Tesaṃ pana vatthumpi ganthavitthārabhayena na vadāma. Lajjigaṇavaṃsikā eteti vijānanameva hettha pamāṇanti.
时代之后，名为瑜伽郎伽的国王时期，胜利城中有一位住在黄金洞窟的长老，及住南园、四地和他那卡比鲁林精舍的长老们，皆效忠于三座旗长老，并在其精舍共修。尽管如此，本书不便详述其具体内容。应知“羞耻族谱录”一名，仅基于对本事的认知而已。
Kaliyuge ekasaṭṭhādhike navavassasate sampatte phaggunamāsassa juṇhapakkhadutiyadivase sukkavāre ratanapūranagaraṃ dutiyaṃ māpetvā ññogīraṅga nāma rājā rajjaṃ kāresi. Sīhasūradhammarājātipi nāmalañchaṃ paṭiggaṇhi. Tocabhīlū vihāravāsīmahātheraṃ uddissa catubhūmikavihāraṃ kārāpesi. Cattāri mahāmunicetiyānipi kārāpesi. Vihāra cetiyesu aniṭṭhitesuyeva sinnīnagaraṃ nikkhamitvā tattha veraṃ vūpasamāpetvā paccāgatakāle saṅkhārasabhāvaṃ anatikkamanato divaṅgato ahosi. Ahovata saṅkhāradhammāti. Honti cettha,–
终劫时代，满一百六十九年，二月中旬星期二，名为尼昂吉郎伽的国王主持第二座宝满城。狮子勇猛正法王亦得其称号。为纪念南园所在地长老，建造四地精舍。又造设四位大圣人的舍利塔。舍利塔和精舍均在城中完善兴建。该城居民有违背戒律者被驱除出城，经过此事后，国王得以超越一切诸行法，证得涅槃。显现行法大义。此处，「有」者，指——
Seyyathā vāṇijānaṃva, gharagoḷikarūpakaṃ;
譬如商人携带家中装盛器皿的箱子，
Taṃtaṃdisaṃ bhamitvāva, sīsaṃ ṭhapeti uttaraṃ;
翻动此处彼处，最后将箱盖置于其上，
Evaṃ lokamhi sattā ca, sandhicutīnamantare;
世间诸众生亦如是，在转生死轮回中，
Yathā tathā bhamitvāva, ante ṭhapenti santanunti;
随因缘变动，终在末劫安立新的存在。
Kaliyuge sattasaṭṭhādhike navavassasate phaggunamāsassa kāḷapakkhaterasamiyaṃ tassa jeṭṭhaputto pitu santakaṃ rajjaṃ gaṇhi. Mahādhammarājāti nāmalañchampi paṭiggaṇhi. Pitu kāle aniṭṭhitāni cetiyāni puna kārāpesi. Catubhūmikavihārañca niṭṭhaṃ gamāpetvā tovibhīlū mahātherassa paralokaṃ gantvā avijjamānatāya catubhūmikavihāravāsī mahātherassa dassāmīti antepuraṃ pakkosāpesi. Thero dve vārāni pakkosiyamānopi nāgacchi. Tatiya vāre pana bahū saddhivihārikā antepuraṃ gantvā pavisatha, na hi sakkā raññā pakkosite paṭikkhipitunti āhaṃsu.
迦历劫中，世寿六十有余，九百年岁，月为阴月，十三日之时，长子承父位。称为大法王，亦称名为南临。父时不善安己，重修了不善之处的佛塔。终止四地修行，悲悯之老人长老往彼世。因无明，劝告四地住持长老显现。诸长老两周通知而未至。至第三周，多众信乐修行者往此处欢迎，言：王已无法召请，不能抗命。
Atha thero evamāha,- ahaṃ āvuso raṭṭhapīḷanapiṇḍapātaṃ bhuñjituṃ na icchāmi, evampi sace tumhe icchatha rañño santikaṃ gantuṃ, evaṃ sati idāni rañño santikaṃ ahaṃ gamissāmīti antepuraṃ pāvisi. Pavisitvā raññā saddhiṃ sallāpaṃ katvā ayaṃ vihāro araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ asappāyoti paṭikkhipi. Evaṃ pana bhante sati tasmiṃ vihāre nisīdiyamānaṃ theraṃ upadissathāti . Khaṇittipādavihāravāsī mahārāja thero pariyattivissārado sikkhākāmo, tassa dātuṃ vaṭṭatīti. Atha rājā tassa vihāraṃ adāsi. Mahāsaṅghanāthoti nāmalañchampi adāsi. So tattha pariyattiṃ vācetvā nisīdi.
于是尊者曰：我不愿再于国中乞食，若汝等愿往王所，我当随行。即入府，和王正语，谓此处为林中比库隐居之所，不宜污秽。众尊者见之坐定，渴求教授。王则捐赠此修行处曰哈尼地足修道场。于是国王以此赠予。尊者讲述所闻如是法，端坐其间。
Tassa pana vihārassa parivārabhūtesu cattālīsāya vihāresu uttarāya anudisāya ekasmiṃ vihāre vasanto varābhisaṅghanātho nāma thero maṇikuṇḍalavatthuṃ marammabhāsāya akāsi. Pacchimāya anudisāya ekasmiṃ vihāre vasanto eko thero sattarājadhammavatthuṃ akāsi.
关于那处住处的围墙所在，有四十八处住处。其北边方向中，居住着一位名叫瓦拉阿比桑迦那托的长老，他以玛尼圆环山的语言讲说教法。在西方方向的住处里，也有一位长老，他曾讲说《世王法》经。
Tasmiñca kāle bhāmaaṅkyo ācāraaṅkyoti dvinnaṃ bhikkhūnañca lokadhammesu chekatāya dve vihāre katvā adāsi. Te pana dve therā vedasatthakovidā, pariyattipaṭipattīsu pana mandā, rāmaññaraṭṭhato āgatā. Te pana theraparamparāya na gaṇanti porāṇā.
当时有人称他们的教行不纯，遂为惩治世间恶行，在两处住处中设立辩经会。他们两位长老通晓吠陀经典但在论书习法上较为迟钝，均来自罗摩尼国。他们还不被视作已经传承的古长老。
Kaliyuge tisattatādhike navavassasate sampatte mahāmunicetiyassa puratthimadisābhāge cattāro vihāre kārāpetvā catunnaṃ therānaṃ adāsi. Te ca therā tattha nisīditvā sāsanaṃ paggaṇhiṃsu.
于恶劫期超过三百年零九年的时候，在大圣舍尼祠的东南部设立了四个住处，供四位长老居住。这几位长老在此坐禅持守佛法。
Tasmiṃyeva kāle badaravanavāsī nāma ekopi thero atthi. Sopi pariyattivisārado chappadavaṃsiko. So ca thero yāvajīvaṃ yathābalaṃ sāsanaṃ paggaṇhitvā dutiyabhave calaṅganagare ekissā itthiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Dasamāsaccayena kaliyuge cattālīsādhike navavassasate sampatte budhavāre vijāyitvā terasavassikakāle sāsane pabbajitvā pariyattiṃ uggaṇhi. Sirikhettanagarindo rājā sirikhettanagaraṃ ānetvā sirikhettanagare sāmaṇeroti nāmena pākaṭo hutvā kaliyuge catupaṇṇāsādhike navavassasate sampatte pannarasavassikakāle vessantarajābhakaṃ kabyālaṅkāravasena bandhi. Paripuṇṇavīsativassakāle sirikhettanagareyeva sirikhettanagarindo veravijayo nāma rājā anuggahetvā upasampadabhūmiyaṃ patiṭṭhāti. Pacchimapakkhādhiko nāma rājā sirikhettanagaraṃ attano hatthagataṃ akāsi. Tasmiñca kāle taṃ theraṃ ānetvā ratanapūranagare vasāpesi. Sūrakitti nāma rañño kaniṭṭhabhātiko erāvatīnadītīre catubhūmikavihāraṃ kārāpetvā tassa therassa adāsi. Rājā ca tipiṭakālaṅkāroti nāmalañchaṃ adāsi.
于同一时代，有一位名为巴达拉森林居民的长老，擅长论书，承载六代传承。此长老毕生努力维持佛法，第二世时于查郎剌城同一女子成就结缘。经十个月后，恶劫时期超过四十八年零九年的世代中，他于佛陀诞辰那天出生，在十三岁时剃度受戒，精进学习经典。西里耶多那王于西里耶多那城兴建住处，此处有名为沙玛内罗的诸多修行人。恶劫时期超过五十四年零九年时，该长老于十五岁得到了末那他王的以歌诗艳丽风格为之的赏识。二十二岁时，西里耶多那王再度亲自带领一位名为韦拉维加耶的王到西里耶多那为此长老依止上座。后来，名为帕席马帕卡达的王作为此长老的护持者，为其建造了一处住处。彼时，该长老又被迎入珍宝城中。
Kaliyuge vassasahasse sampatte phaggunamāsassa puṇṇamiyaṃ saṭṭhivassiko hutvā tiriyapabbataṃ gantvā araññavāsaṃ vasi. Dve vassādhike vassasahasse rājā tasmiṃ vihāraṃ kārāpetvā tasseva therassa adāsi. So pana tipiṭakālaṅkāratthero sirikhettanagare navaṅgakandare pattalaṅkassa atulavaṃsattherassa vaṃsiko. Sirikhettanagare navaṅgakandare suvaṇṇavihāre vasantassa therassa kittighoso sabbattha patthari. Jeyyapure erāvatīnadītīre catubhūmikavihāre vasanakāle aṭṭhasāliniyā ādito vīsati gāthānaṃ saṃvaṇṇanaṃ akāsi. Sūrakittināmakassa kaniṭṭhabhātikassa yācanamārabbha yasavaḍḍhanavatthuñca akāsi. Tiriyapabbate vasanakāle vinayālaṅkāraṭīkaṃ akāsi. Pacchimapakkhādhikarañño kāle mahāsaṅghanāthattheraṃ saṅgharājabhāve ṭhapesi. So ca saṅgharājā ativiya pariyatti visārado. Tasmiñca kāle ratanapūranagarepi ariyālaṅkārattharo nāma eko atthi. So pana tipiṭakālaṅkārattherena samaññāṇathāmo. Vayasāpi samānavassikā.
于恶劫千年时，二月圆满日，一位六十岁的长老前往提利耶山林居住。约两年后，一位皇王为建造住处而赠予此处给长老。这位以《三藏华饰》著称的长老世代名叫阿图拉万卡。住在西里耶多那城的金殿寺中，一位名为吉提乔的长老广为称誉。于耶耶补罗位于伊洛瓦底河东岸的四方住处，八十四岁的大德者阿迪托作了二十首偈颂赞述。其间，名为苏拉基提的王子请求他作了关于名扬增益的著作。长老于提利耶山林居住时，著作了律儀华饰论文。后期被指定担任大僧团长老，成为御林军。此僧王以其对经典的通达极为称赞。于珍宝城也有一位名为阿利亚华饰的长老，同辈。年岁基本相当。
Tesu tipiṭakālaṅkāratthero ganthantarabahussutaṭṭhāne adhiko, ariyālaṅkāratthero pana dhātupaccayavibhāgaṭṭhāne adhikoti daṭṭhabbo. Pacchā pana ukkaṃsikaraññokāle tepi dve therā rañño ācariyā hutvā sāsanaṃ paggaṇhiṃsu. Tesu ariyālaṅkāratthero aparabhāge kālaṅkaritvā tassa therassa saddhivihārikassa dutiyāriyālaṅkārattherassa rājamaṇicūḷacetiyassa samīpe dakkhiṇavanārāmaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā adāsi.
当中，《三藏华饰》长老在论书部位较为精通，而阿利亚华饰长老则在要素及根本部位更见专长。后来，于乌坎西卡提树林时代，这两位长老皆任王师，一同维持佛法。阿利亚华饰长老在彼地晚年修缮时代之功绩，为其弟子第一位阿利亚华饰长老建造了名为南林园的住处，毗邻宝珠小祠。
Ukkaṃsiko nāma rājā pana sāsane bahuppakāro. So ca kaliyuge chanavutādhike navavassasate rajjaṃ patto. Rajjaṃ pana patvā siridhammāsokarājāviya cattāri vassāni atikkamitvā muddhābhisekaṃ paṭiggahetvā sirisudhamma rājāmahādhipatīti nāmalañchampi paṭiggaṇhi. Ekasmiṃ pana samaye haṃsāvatīnagaraṃ gantvā tattha nisīdi. Atha rāmaññaraṭṭhavāsino evamāhaṃsu,- marammikabhikkhū nāma pariyattikovidā vedasatthaññuno natthīti. Taṃ sutvā rājā catubhūmikavihāravāsittherassa santikaṃ sāsanaṃ pesesi,-tiṃsavassikā cattālīsavassikā vā pariyattikovidā vedasatthaññuno bhikkhū rāmaññaraṭṭhaṃ mama santikaṃ pesethāti. Atha catubhūmi kavihāravāsitthero tipiṭakālaṅkāraṃ tilokālaṅkāraṃ tisāsanālaṅkārañca saddhiṃ tiṃsamatthehi bhikkhūhi pesesi. Haṃsāvatīnagaraṃ pana patvā modhocetiyassa puratthimabhāge vihāre kārāpetvā tesaṃ adāsi.
凡谓国王为世间教法上的多方面利益者。彼于劫末恶世中，已历九十余载，承得王位。承受王位后，如同善法安乐的王者，经四载有余，庄严加冕，被尊为王主。又被称为“庄严法王”。某时彼往鸿所城，坐于其中。随后，罗摩那国居民如是言：『称为马罗摩者的比库，有传教教义的专能学者、知法通达者，现已不存。』此言闻已，国王便遣使，将教法付托于四方修行的长老，比库。吩咐曰：『请四方修行者，有三十年或四十年教法经验者，将传教义事来吾此。』于是四方修行的长老聚集，连同三十年教龄，比库以三藏为教义装饰，以三界为装饰，以三处教座为装饰，聚集于一起，四方比库共处。至鸿所城时，于摩陀祠舍之东侧营造禅院，赐与其所用。
Uposathadivasesu sudhammasālāyaṃ rāmaññaraṭṭhavāsino pariyattikovide vedasatthaññuno sannipātāpetvā tehi tīhi therehi saddhiṃ kathāsallāpaṃ kārāpesi. Atha rāmaññaraṭṭhavāsino bhikkhū evamāhaṃsu,– pubbe pana mayaṃ marammaraṭṭhe pariyattikovidā vedasattaññuno natthīti maññāma, idāni marammaraṭṭhavāsino ativiya pariyatti kovidā vedasatthaññunoti. Aparabhāge kaliyuge chanavutādhike navavassasate sampatte rājā ratanapūranagaraṃ paccāgacchi.
于八关斋戒日，罗摩那国居民，于善法厅集会，与具传教教义知识及通达的比库会合，并由三位长老共说法谈。之后，罗摩那国比库如是说：『先前，我们以为马罗摩国内并无具传教教义知识及通达者，今则见马罗摩国居民甚具传教教义知识和通达。』劫末九十余岁的国王，抵达宝满城。
Tepi therā paccāgantukāmā rāmaññaraṭṭhe padhānabhūtassa tilokagarūti nāmadheyyassa mahātherassa santikaṃ vandanatthāya agamaṃsu.
三位长老欲前来回访，特意前往罗摩那国，以顶礼已为广大尊誉之长老。
Tadā tilokagaruttheropi tehi saddhiṃ sallāpaṃ katvā evamāha,-tumhesu pana tipiṭakālaṅkāratthero paṭhamaṃ āvāsavihāraṃ labhissatīti. Kasmā pana bhante evama vocāti vutte ayaṃ pana piṇḍāya carantopi antarāmagge veḷuvettādīnii labhitvā gahetvā vihāre paṭisaṅkharaṇaṃ akāsi, tasmāhaṃ evaṃ vadāmi, loke vihāre paṭisaṅkharaṇasīlā bhikkhū sīghameva āvāsavihāraṃ labhantīti hi porāṇattherā āhaṃsūti āha.
当时，被称为顶礼尊长者的一位长老与其余众一起谈话，并言：『诸君中此三藏正法装备的长老，将首先获得住宿禅院。』有人问曰：『尊者何故如是称，纵使乞食而往，且经由间道及常行多沙砾处，亦能得禅院住所？』尊者答曰：『我之所以如此言者，于世间，由于有些比库守护戒律，能如速即获得住宿禅院。』是古老长老之语。
Tepi ratanapūranagaraṃ paccāgacchiṃsu. Tilokagaruttherassa vacanānurūpameva tipiṭakālaṅkāratthero sabbapaṭhamaṃ āvāsavihāraṃ labhīti.
那三位长老及复访者前往宝满城。三藏正法装备的尊者，果然第一获得住宿禅院。
Kaliyuge pana navavassādhike vassasahasse sampatte rañño kaniṭṭho kālamakāsi. Athaṃ rañño putto uccanagarabhojako bālajanehi santhavaṃ katvā tesaṃ vacanaṃ ādiyitvā paccūsakāle pitaraṃ ghātetukāmo antepuraṃ sahasā pāvisi.
劫末九十余岁的年岁，王最幼者年长已久。于是王子在乌城为童子们设宴，启示其言，复访之时，意图杀害父王，骤入城中。
Rājāva anagghaṃ muddikaṃ gahetvā nandajeyyena nāma amaccena rājayodhena nāma amaccenaca saddhiṃ aññataravesena nagarato nikkhamitvā rajatavālukanadiṃ sampatto.
国王拿着一枚珍贵的铜币，与名叫难陀杰耶的王宫侍卫共同从城里某条街道出发，来到一条名为银砂河的河边。
Tasmiñca kāle eko sāmaṇero mātāpitūnaṃ gehe piṇḍapātaṃ ānessāmīti khuddakanāvāya nadiyaṃ āgacchi. Atha taṃ sāmaṇeraṃ disvā rājā evamāha,- amhe bhante paratīraṃ nāvāya ānehīti. Sāmaṇero ca āha,-sace upāsaka tumhe paratīraṃ āneyyaṃ, bhattakālaṃ atikkameyyanti. Atha rājā amheyeva sīghaṃ ānehi, imaṃ muddikaṃ dassāmīti assāsetvā ānetuṃ okāsaṃ yāci. Atha sāmaṇero kāruññappattaṃ vacanaṃ sutvā paratīraṃ ānesi.
正当此时，有一位沙玛内拉来到父母家，为乞食前往小河边。当国王见到这位沙玛内拉时，说：“大师，帮我们把船划到对岸吧。”沙玛内拉答道：“如果你们帮我划船，供养期限会缩短。”国王说：“请赶快把船划过来，我们要看看这铜币。”说罢请求让他划船。沙玛内拉见国王慈悲的言辞后，便划船到对岸去了。
Atha catubhūmikavihāraṃ patvā tasmiṃ vihāre therassa sabbampi kāraṇaṃ ārocetvā evamāha,-sace bhante amhe gaṇhituṃ āgacchayya, te nivārethāti. Theroca mayaṃ mahārāja samaṇā na sakkā evaṃ nivāretuṃ, evampi eko upāyo atthi,-nisinnavihāravāsitthero pana gihikammesu ativiya cheko, taṃ pakkosetvā kāraṇaṃ cintetuṃ yuttanti. Atha taṃ pakkosetvā tamatthaṃ ārocetvā rājā idamavo ca,- sace bhante amhe gaṇhituṃ āgaccheyyuṃ, atha kenacideva upāyena te nivārethāti. Atha so thero evamāha,-tena hi mahārāja mā kiñci soci mābhāyi vihāramajjhe sirigabbhaṃ pavisitvā nisīdathāti vatvā piṇḍāya acarante bhikkhusāmaṇere sannipātāpetvā visuṃ visuṃ daṇḍahatthā hutvā ekassapi purisassa vihāraṃ pavisituṃ okāsaṃ mā dethāti vatvā senaṃviya byūhesi. Sāmantavihāresupi vasante bhikkhusāmaṇere pakkosi. Tadā kira āgantvā sannipātānaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ atirekasahassamattaṃ ahosi. Thero te vihāre dvārakoṭṭhakesu āgatamagge ca visuṃ visuṃ daṇḍahatthā hutvā ārakkhaṇatthāya ṭhapesi, yathā vaḍḍhakī sūkaro byagghassa nivāraṇatthāya visuṃ visuṃ sūkare saṃvidhāya ṭhapesīti. Atha puttassa yodhāpi rājānaṃ gahetuṃ na sakkā, bhikkhu sāmaṇerānaṃ gāravavasena balakkārena māretvā pavisituṃ na visahanti, bhikkhu sāmaṇerānaṃ bāhullatāya ca.
随后，国王来到有四林精舍的地方，他向那位长老说明一切缘由，说：“大师，如果你来接受我们的接待，请阻止他们。”长老答曰：“我们这些修行者不能禁止他们，但可以另寻方法——那些坐禅精舍的长老是严厉监视世俗的人，他们驱遣这帮人，让他们思考原因。”于是国王派人去劝阻，并说明缘由。长老说：“王啊，请勿担忧，他们不会在修行场所中下手攻击正法弟子，但确实会以武力威吓为难。”当时有一千余名出家沙玛内拉来到精舍守护。长老们在精舍门口架起武器苦心防备，好比野猪为防御老虎架设防御网。国王的儿子所带兵士也无法攻入，因尊重出家沙玛内拉的众多人数和威严势力。
Tasmiṃyeva saṃvacchare assayujamāsassa kāḷapakkhapañcamito yāva kattikamāsassa kāḷapakkhapañcamī vihāreyeva rājā nilīyitvā nisīdi. Atha antepuravāsikā amaccā puttaṃ apanetvā rājānaṃ ānetvā rajje ṭhapesuṃ. Rājā ca puna rajjaṃ patvā vihāre nisinnakāle mā bhāyi mahārāja tvaṃ jinessatīti rañño ārocentassa vedasatthaññuno ekassa bhikkhussa caññiṅkhucetiyassa esannaṭṭhāne ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Dhammanandarājagurūti nāmalañchampi adāsi. Tassa pana vijātaṭṭhānabhūtaṃ gāmaṃ nissāya marammavohārena ‘ye ne nā se yāṃ va’ iti samaññā ahosi.
就在同一年，从六月十五日到十月十五日之间，国王隐居于四林精舍。之后，住在边界的官员把王子送到国王那里，并安排他回到王国。国王复位后，坐于精舍中，劝告道：“不要害怕，王啊，你必将胜利。”当时有一位了知世事的比库，刻意在王宫附近搭建了一座精舍，名为“法喜长老院”。他依托于自己出生的村庄与林木僻静之地，达成了“此人不为此处，即往彼处”的默契。
Rājā ca puna rajjaṃ patvā tasmiṃyeva saṃvacchare kattikamāsassa kāḷapakkhacuddasamiyaṃ sabbepi mahāthere nimantetvā rājagehaṃ pavesetvā piṇḍapātena bhojesi. Atha rājā evamāha,-catubhūmikavihāravāsitthero samparāyikatthāvaho ācariyo, nisinnavihāravāsitthero pana diṭṭhadhammikatthāvahoti evaṃ rājāvaṃse vuttaṃ. Porāṇapotthakesu pana catubhūmikavihāra vāsitthero ekantasamaṇo ācariyo, nisinnavihāravāsitthero pana yodhāraho yodhakamme chekoti rājā ahāti vuttaṃ. Rājā kira samparāyikatthaṃ anupekkhitvā dinnakāle nisinnavihārattherassa na adāsi, kadāci kadāci pana diṭṭhadhammikatthaṃ anuppekkhitvā tassa visuṃ adāsīti. Ettha ca yasmā nisinnavihāra vāsitthero rañño bhīyehi nivāraṇatthāya ārakkhaṃ akāsi, na paresaṃ viheṭhanatthāya, āṇattikappayogā ca na dissati, tasmā natthi āpattidoso. Saddhātissarañño bhayehi nivāraṇatthaṃ arahantehi therehi katappayogoviya daṭṭhabbo.
国王复位后，当年十月下旬，他邀请所有年长长老们入王宫，用乞食供养他们。国王说：“居住四林精舍的长老，是专传戒律的老师；而那些坐于宅邸的长老，则主要讲授教义。”这是王朝往昔典籍中所载。古书中说起，住在四林精舍的长老是坐禅入定的修行者，而坐于宅邸者则为剑法精熟的武士。国王忽视了前者，未曾给予施舍；但偶尔因害怕坐禅长老，为了保护自己，便施舍予讲义长老。因坐禅长老为王所畏惧，于是为其布置了防御措施，不妨碍他人；且无任何敌对行为可见。因此，没有发生任何过失与怨恨。此时具足信仰及智慧的阿拉汉长老为国王布置防护设施。
Catubhūmikavihāra vāsitthero pana khaṇittipādagāme jāto, arimaddanapure arahantattheragaṇappabhavo, yattha katthaci gantvā aññesaṃ bhikkhūnaṃ ācāraṃ yathābhūtaṃ jānitvā tehi catupaccayasambhogo na kabhapubbo, antamaso udakampi na pivitapubbo, taṃtaṃṭṭhānampi cammakhaṇḍaṃ gahetvāyeva gamanasīlo. Ukkaṃsikarājā pana sirikhettanagare dvattapoṅkaraññā kārāvitacetiyasaṇṭhānaṃ gahetvā rājamaṇicūḷaṃ nāma cetiyaṃ akāsi. Taṃ pana cetiyaṃ parimaṇḍalato tihatthasatappamāṇaṃ, ubbedhatopi ettakameva. Tassa pana cetiyassa catūsu passesu cattāro vihārepi kārāpesi, puratthimapasse pubbavanārāmo nāma vihāro, dakkhiṇapasse pana dakkhiṇavanārāmo nāma, pacchimapasse pacchimavanārāmo nāma, uttarapasse uttaravanārāmo nāma. Tesu catūsu vihāresu uttaravanārāmo nāma vihāro asanipābhagginā ḍayhitvā vinassi. Avasese pana tayo vihāre pariyattikovidānaṃ tiṇṇaṃ mahātherānaṃ adāsi. Nāma lañchampi tesaṃ adāsi. Pacchimassa rañño kāleyeva uttarapasse vihāraṃ kārāpesi.
住于四林精舍的长老出生于功德村，是一位阿拉汉长老的弟子。此外，他曾往阿里馁萨城，深入明了解诸位比库的教义修行习惯，证得了四缘合和的修行境界：不食非净饮，不住不净之地。此长老出入频繁，行持端正。乌坎斯卡国王在锡里吉田城，两次建造森林寺庙与苯提舍塔祭坛。该塔基圆面积达三百手掌之多，塔身虽倒塌仍旧广阔。围绕此塔四面建有四座精舍，前面名为前林精舍，南面为南林精舍，后面为后林精舍，北面为北林精舍。因北林精舍遭火灾毁损，其余三者分由三位精通学习的长老管理，并奉献匾牌以示识别。国王去世时期，后林精舍亦被兴建完成。
Tasmiṃ pana cetiye chattaṃ anāropetvāyeva so rājā divaṅgato. Tesu pana catūsu vihāresu nisinnānaṃ therānaṃ dakkhiṇavanārāmavihāravāsīmahāthero kaccāyanaganthassa atthaṃ chabbidhehi saṃvaṇṇanānayehi alaṅkaritvā marammabhāsāya saṃvaṇṇesi. Pacchimavanārāmavihāra vāsitthero pana nyāsassa saṃvaṇṇanaṃ chahi nayehi alaṅkaritvā akāsi.
当时，这尊王刚去世，那宝塔却未曾被竖立。在那时，那四座寺院中坐着的长老们，居住在南方森林寺的尊长长老，燃灯经文的义理以六种修饰方式装饰，运用藏文诠释以隐晦言辞讲述。住在西方森林寺的尊长长老则用六种修饰方式，完成了遗训的诠释。
Kaliyuge pana dasavassādhike sahasse sampatte tassa rañño putto sirinandasudhammarājāpavarādhīpati rajjaṃ kāresi. Pituno rājagehaṃ bhinditvā vihāraṃ kārāpetvā tilokālaṅkārassa nāma mahātherassa adāsi. Tilokālaṅkāratthero ca nāma tipiṭakālaṅkārattherena samaññāṇathāmassa ariyālaṅkārattherassa sissoti daṭṭhabbo. Ayañcattho heṭṭhā dassito. Jeyyapure catubhūmikaatulavihāraṃ kārāpetvā dāṭṭhānāgarājaguruttherassa adāsi. So ca thero niruttisāramañjūsaṃ nāma nyāsasaṃvaṇṇanaṃ akāsī.
于劫末地狱时代过了超过一万年时，这位国王的子嗣，尊贵的释迦·悉达多之子，名叫释迦宁婼·须达摩法王，成为诸国的领主。他拆毁父王之宫，建造了一座寺院，名为时轮庄严尊长。此尊长与名为三藏庄严尊长及圣庄严尊长，同为比库长老，可见其师承关系。此处教义展示详尽。从结狱城为主建造了一座四方寺院，赠予结狱城王师尊长。他那位尊长作了名为《义理释义》的名著，完成了遗训诠释。
Kaliyuge dvādasādhike vassasahasse sampatte phaggunamāse sotāpannā nāma ārakkhadevatā aññattha gamissāmāti āhaṃsūti nagarā supinaṃ passantā hutvā bahūsannipatitvā devapūjaṃ akaṃsu. Devatānaṃ pana saṅkamanaṃ nāma natthi, pubbanimittamevatanti daṭṭhabbaṃ.
于劫末时期，历时一万二千年达成，二月时节，名为“得入流果”的护法天神说道：“我们将去其他地方。”当地城民观望梦境时，聚集众多，举行天神礼拜。天人迁徙现象并无发生，须知过去缘由才是观照之所在。
Tasmiñca kāle cinarañño yodhā āgantvā marammaraṭṭhaṃ dūsesuṃ. Sāsanaṃ abbhappaṭicchanno viya cando dubbalaṃ ahosi.
此时，青铜王率领战士来犯，祸乱王国。佛法似乎被遮蔽，月亮变得微弱无力。
Kaliyuge tevīsādhike vassasahasse sampatte tassa rañño kaniṭṭho mahāpavaradhammarājālokādhipati nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tasmiñca kāle lokasaṅketavasena puññaṃ mandaṃ bhavissatīti vedasatthaññūhi ārocitattā lokasaṅketavaseneva abhinavapuññuppādanatthaṃ khandhavāragehaṃ kārāpetvā tāvakālikavasena saṅkamitvā nisīdi. Tato aparabhāge uttaragehaṃ bhinditvā tasmiṃyeva ṭhāne vihāraṃ kārāpetvā ekassa mahātherassa adāsi.
于劫末三万年后，这位国王中最年轻的大过失法王名为罗子法王，成为诸国领主。彼时有预示称，世缘繁华福报将渐薄，贤明的净土师便警示此意。为了产生新福德，他建造了用于僧团与教法经藏的库房，按照当时时令削减聚会时间。后来他拆毁北方宫殿，于原地建造寺院，赠与一位长老。
Dakkhiṇagehaṃ pana nagarassa puratthimadisābhāge vihāraṃ kārāpetvā aggaṇammālaṅkārattherassa adāsi. So ca thero kaccāyanaganthassaceva abhidhammatthasaṅgahassa ca mātikādhātukathāyamakapaṭṭhānānañca atthaṃ marammabhāsāya yojesi.
他在城市南宫及东部区域也建造了寺院，献给名为尊首庄严长老。此尊长将《燃灯经》合集及论注纲目及分类解释义理，用隐晦藏文予以衔接。
Uparājā ca mahāsetuno pamukhe ṭhāne sovaṇṇamayavihāraṃ kārāpetvā uttaragehavihāra vāsittherassa antevāsikassa jinārāmattherassa adāsi. Tasmiṃyeva ṭhāne nānāratanavicitraṃ vihāraṃ kārāpetvā tasseva therassa antevāsikassa guṇagandhattherassa adāsi.
大臣中副王在大臣领袖面前，于场所营造金色殿堂，赋予北方住所的长老，即住在北方的住持般若院的长老。于同一处所，又营造种种珍宝华丽的殿堂，赋予那位长老，即那位名为具德香的居士长老。
So pana thero ‘china vḍina’ gāme vijāto. Vaye pana sampatte ratanapūranagaraṃ gantvā pariyattiṃ uggaṇhitvā tato puna nivattitvā badunanagare badaragāme nisīditvā pacchā ‘china vḍina’ gāme catūhi paccayehi kilamatho hutvā vasati. Tasmiñca kāle gāme mokkhassa nāma purisassa santike ekaṃ anagghaṃ maṇiṃ rājā labhitvā ativa mamāyi. ‘China vḍina’ mokkhamaṇīti pākaṭo ahosi.
此长老生于‘支那吠提那’村。年长后，曾往宝满城学习经藏，后还返，住于白坛城白塔村，之后又回到‘支那吠提那’村，凭借四种条件定住。此时村中有一人名叫莫迦，得一无价宝珠，地位极高，人们皆知此珠即‘支那吠提那’之莫迦宝。
Atha uttaragehavihāravāsitthero āha,- ‘china vḍina’ gāmake na maṇiyeva anagghaṃ, atha kho ekopi thero guṇagandho nāma pariyattikovido anagghoyevāti.
后来居住北方住所的长老说：‘支那吠提那’村没有这无价珠宝，且确有一位名为具德香的长老，是公认的宝藏通达者，其无价珠宝确有无二。
Atha taṃ sutvā rājā taṃ pakkosetvā catūhi paccayehi upatthambhetvā pūjaṃ akāsi.
闻此，国王非常高兴，凭四种条件加以支持，进行礼敬供养。
Sahassorodhagāme guṇasāro nāma thero paliṇagāme sujāto nāma thero ca guṇagandhattherassa sissāyeva ahesuṃ.
在千户村，有一位名为具德萨罗的长老；于巴林嘎村，有一位名为善生的长老；这两位长老即为具德香长老的弟子。
Ekasmiñca kāle tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero bhikkhusaṅghamajjhe aggadhammālaṅkārattheraṃ kīḷanavasena evamāha,- amhesu āvuso antaradhārayamānesu tvaṃ loke eko ganthakovidatthero bhavissasi maññeti. Atha aggadhammālaṅkāro ca evamāha,-tumhesu bhante antaradhārayamānesu mayaṃ ganthakovidāna bhaveyyāmako nāma puggalo loke ganthakovido bhavissatīti. Porāṇapotthakesu pana ariyālaṅkāratthero nanu panidāni mayaṃ ganthakovidā na tāva bhavāmāti evamāhāti vuttaṃ. So aggadhammālaṅkārattheroyeva raññā yācito rājavaṃsa. Saṅkhepampi akāsi. So ppana thero amaccaputto.
某时，住于谛利雅山的长老，在比库僧团中对显宗装饰长老以讥讽说，“诸位同伴中，汝当中必有一人，将来成为出类拔萃、通达经典之长老。”显宗装饰长老答言：“诸位比库中，我等中间确有一位人，名叫一切通达者，将成为世间通达经典之人。”但据旧经中，圣装饰长老猪不去说己今为通达者云云。此显宗装饰长老乃受王族之请而说，且言简意赅。此长老为无父之子。
Ekasmiñca kāle hīnāyāvattako eko mahāamacco rañño santikā attanā upaladdhaparibhogaṃ sabbaṃ gahetvā vihāraṃ āgantvā aggadhammālaṅkārattherena saddhiṃ sallāpaṃ akāsi. Sallāpaṃ pana katvā sabbaṃ paribhogaṃ therassa dassetvā sace bhante tvaṃ gihi bhaveyyāsi, ettakaṃ paribhogaṃ labhissatīti āha. Theropi evamāha,-tumhākaṃ pana ettako paribhogo amhākaṃ samaṇānaṃ vaccakuṭiṃ asubhabhāvanaṃ bhāvetvā pavisantānaṃ puññaṃ kalaṃ nāgghati soḷasinti. Kiñcāpi idañca pana vacanaṃ sāsanavaṃse appadhānaṃ hoti, pubbācariyasīhehi pana vutta vacanaṃ yāva apāṇakoṭikā saritabbamevāti manasikarontena vuttanti.
一时有一名地位低下的童子，来到国王近前，亲自携带一切日用器具，来到寺院，与尊严高贵的阿姜合住，进行谈话。谈话之后，他将所有器具呈示给阿姜，说：“尊者，若您愿意成为家人，此等器具便足够用了。”阿姜也说：“对于你们，这样的器具已足够，我们这些沙门却以教法作为居所和安住之所，不应住入不正之处。况且此事，对于本教法系是细微之事。至于早前诸大师所言的话，乃应时而终，必然谨守，须当谨记。”
Kaliyuge pana catuttiṃsādhike vassasahasse sampatte tassa putto narāvaro nāma rājā rajjaṃ kāresi. Mahāsīhasūradhammarājāti nāmalañchaṃ paṭiggaṇhi. Tassa rañño kāle ‘sī khoṃ’ cetiyassa samīpe jetavanavihāre ganthaṃ uggaṇhanto eko daharabhikkhu ganthachekopi samāno bālakāle bālacittena ākulito hutvā vaccakūpe vātātapehi bahisukkhabhāvena paṭicchādite daṇḍena ālulitvā duggandhoviya cittasantāne pariyattivātātapehi bahisukkhabhāvena paṭicchādite kenacideva rūpārammaṇādinā ālulitvā kilesasattisaṅkhāto duggandho vāyitvā hīnāyāvattissāmīti cintetvā gihivatthāni gahetvā saddhiṃ sahāyabhikkhuhi nadītitthaṃ agamāsi. Antarāmagge tāva bhikkhubhāveneva cetiyaṃ vandissāmīti gihivatthāni sahāyakānaṃ hatthe ṭhapetvā cetiyappamukhe leṇaṃ pavisitvā vanditvā nisīdi. Atha ekā daharitthī cetiyaṅaṇaṃ āgantvā bahi leṇaṃ nisīdisvā udakaṃ siñcitvā patthanaṃ akāsi,-iminā puññakammena sabbehi apāyādinukkhehi moceyyāmi, bhave bhave ca hīnāyāvattakassa purisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti.
在恶劣的劫中，历经三万三千多年时，国王名为那罗伐罗，治理国政。人们称他为“大狮勇猛的法王”。王在位时期，有一名少年比库在舍中，手持经书，在舍中因心地不纯而焦躁不安，因风寒酷暑全然不舒适，饱受揉搓并被鞭打，精神混乱身上发出难闻气味。他因种种外界伤害与体臭烦恼，思惟自己将沦为地位卑下者，便拿起家中物品，与同伴比库一同通过河流前往荒野。他们在荒山上仅行比库之礼，手托家用品，至佛塔前，进入洞穴，顶礼佛塔后坐下。此时一名少女来到佛塔边，坐在洞外，用水洒净身后，默默发愿：“凭此福业，愿我解脱一切恶趣轮回，生生世世不成为卑贱者的奴仆。”
Atha taṃ sutvā daharabhikkhu evaṃ cintesi,-idāni ahaṃhīnāyāvattissāmīti cintetvā āgato, ayampi daharitthī hīnāyāvattakassa purisassa pādacārikā na bhaveyyā mīti patthanaṃ akāsi, idāni taṃ daharitthiṃ kāraṇaṃ pucchissāmīti. Evaṃ pana cintetvā bahi leṇaṃ nikkhamitvā taṃ daharitthiṃkāraṇaṃ pucchi,-kasmā pana tvaṃ hīnāyāvattakassa purisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti patthanaṃ karosīti. Hīnāyāvattakassa bhante purisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti vuttavacanaṃ bālapurisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti vuttavacanena nānā na hoti, sadisatthakamevāti nanu hīnāyā vattako bāloyeva nāma, sace pana bhante hīnāyāvattako bālo nāma na bhaveyya, ko nāma loke bālo bhaveyya, bhikkhu nāma hi parehi dinnaṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanaṃ paribhuñjitvā sukhaṃ vasati, sace ganthaṃ uggaṇhitu kāmo bhaveyya, yathākāmaṃyeva ganthaṃ uggaṇhituṃ okāsaṃ labhati, evaṃ pana ahutvā alasikoyeva bhuñjitvā sayitvā nisīdituṃ iccheyya, evampi yathākāmaṃ bhuñjituṃ sayituṃ okāsaṃ labhati, evampi samāno parassa dāso bhavissāmi, dārassa kiṃkaro bhavissāmīti akathentopi kathentoviya hutvā hīnāyāvatteyya, so loke aññehi bālehi adhiko bāloti ahaṃ maññāmi, sace pana bālatarassa bhariyā bhaveyya, ahaṃ bālatarī bhaveyyanti vutte so daharabhikkhu saṃvegaṃ āpajjitvā bahinagaradvāraṃ nikkhamitvā vānaragaṇena vinā jhāyantoviya vānaro jhāyitvā nisīdi.
那少年比库闻此，心中亦想：“如今我将堕入卑贱之道。”以此念前行，至少女处，询问她为何发愿不堕卑贱者之途。少女回答：“世尊说，愚者为卑贱者。既称卑贱者即为愚者，倘若卑贱者非愚者，世间谁是愚者？比库以他人所施衣钵等物，安乐住世；倘若想推敲经书，得以如愿，若不推敲，只想安逸饮食、卧坐休息，也是得到机会，如此便成他人奴仆、佣人。我以为在世间，我比他人更愚。倘若妻子为愚者，我亦更愚。”少比库意起慌乱，离开村庄，独自进入森林，像猿猴似地坐禅。
Atha sahāyakā āgantvā gihivatthāni gaṇhāhīti pakkosiṃsu. Tasmiṃ kāle so daharabhikkhu āgacchatha bhavantoti vatvā sabbaṃ kāraṇaṃ tesaṃ ācikkhitvā idāni pana bhavanto hīnāyāvattehīti sace yo koci āgantvā mama sīsaṃ muggarena pahāreyya, evaṃ santepi hīnāyāvattituṃ na icchāmi, ito paṭṭhāya yāva jīvitapariyantā hīnāyāvattituṃ manasāpi na cintayissāmīti vatvā erāvatīnaṃdiṃ taritvā jeyyapuraṃ agamāsi. Tadā kira daharitthī devalābhavayya, na manussitthīti vadanti paṇḍitāti.
此时同伴们来到，命令少年比库收起家中物品。当时少年比库说：“你们来吧，我告知一切缘由。如今你们是卑贱之道的修行者，若有人来此要砍我的头，我也不愿堕入卑贱之道。今后我至死不思落入卑贱之途。”说已，渡过埃拉瓦蒂河，进入杰耶城。时人说那少女能得天神之利，而非人道，这乃智者所言。
Jeyyapuraṃ pana patvā pariyattikovidānaṃ mahātherānaṃ santike nayaṃ gahetvā puññacetiyassa dakkhiṇadisābhāge ekasmiṃ vihāre nisīdi. Pariyattiṃ vācetvā atha kamena taṃtaṃdisāhi bhikkhusāmaṇerā āgantvā tassa santike pariyattiṃ uggaṇhiṃsu. Āvāsaṃ pana alabhitvā keci bhikkhusāmaṇerā chattānipi chāditvā nisīdiṃsu.
抵达杰耶城后，他在擅长经典诠释的长老们面前，取经典讲述，坐于福塔东北边的一处寺院中。讲经时，有比库沙玛内拉带团前来，旁听经典。因无房所住，一些比库沙玛内拉便即铺设遮阳伞休息。
Ekasmiṃ kāle rājā nikkhamitvā puññacetiyaṃ vandissāmīti cetiyaṅgaṇaṃ pāvisi. Atha chattāni chādetvā nisinne bhikkhū disvā guhāya saddhiṃ vihāraṃ kārāpetvā tassa bhikkhussa adāsi. Tilokagarūtipi nāmalañchaṃ adāsi. Sukhavohāratthaṃ pana kakāralopaṃ katvā tilogarūti vohariṃsu.
一时王出行，欲顶礼福塔，进入佛塔园。彼时坐满比库，披盖伞座，结集禅坐于洞穴，供养一位比库。又赐福祉礼物名为提罗迦root，为舒适马车而剪裁马鞍，用此马鞍驾车。
Tassa pana saddhivihāriko sattavassiko tejodīpo nāma bhikkhu parittaṭīkaṃ akāsi. Aparabhāge pana tilokālaṅkāroti nāmalañchaṃ adāsi. Evaṃ tejedīpo nāma bhikkhu narāvararañño kāle parittaṭīkaṃ akāsīti daṭṭhabbaṃ. Keci pana pacchimapakkhādhikarañño kāleti vadanti.
那比库，因具足信心修习戒行，持守了七年名为「光明灯」的护法仪轨。在此之后，他又以名为「三界庄严」的华饰赐予。由此可见，这位名为光明灯的比库，于时值世间未乱的国王统治期间完成了护法仪轨。有些人则称他为后期统治者。
Ekasmiṃ pana kāle tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero pādacetiyaṃ vandanatthāya gantvā paccāgatakāle kukhananagare suvaṇṇaguhāyaṃ jambudhajattherassa santikaṃ pavisitvā tena saddhiṃ sallāpaṃ akāsi. Te ca mahātherā aññamaññaṃ passitvā sallapitvā ativiya pamodiṃsu. Lokasmiñhi bālo bālena paṇḍito paṇḍitena saddhiṃ ativiya pamodatīti. Te ca dve therā samānavassikā. Tiriyapabbatavihāra vāsīmahāthero tena saddhiṃ sallāpaṃ katvā paccāgacchi. Jambudhajatthero ca maggaṃ acikkhituṃ anugacchi. Atha tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero jambudhajattheraṃ āha,- ahaṃ bhante rājavallabho homi rājaguru,tvaṃyeva mama purato gacchāhīti. Atha jambudhajattheropi tiriyapabbatavihāravāsittheraṃ āha,-tvaṃ bhante rājavallabho bhavasirājaguru, loke rājaguru nāma padhānabhāve ṭhito, tasmā tvaṃyeva mama purato gacchāhīti. Ettha ca dvepi mahātherā aññamaññaṃ gāravavasena lokavattaṃ apekkhitvā evamāhaṃsūti daṭṭhabbaṃ. Tiriyapabbatavihāravāsīmahātheropi ratanapūranagaraṃ patvā rājavaṃsapabbataṃ gantvā araññavāsaṃ vasi.
某时，有位长老住持于鹫山隐居，于尊敬先祖的故地前往顶礼。归途中，他至金仙洞进入长老枣木匾前，与其亲切交谈。这些长老们相互望见彼此，谈论后极为欢喜。俗世中愚笨者与愚笨者为友，智慧者与智慧者相聚，皆感无比欢欣。这二位长老年龄相仿。鹫山隐居长老与其交谈后返回，金仙长老则前去游学修行。尔时鹫山隐居长老对金仙长老说：“师长，我是国王宠臣、王师，你可从前方引路。”金仙长老答曰：“你是国王宠臣，我是国师，世上称为王师者理所当然居主导地位，所以你可从前方引路。”此时两位长老互相尊重，视之为俗世名人，言此是可见的事实。鹫山隐居长老随后抵达宝石城，登临王室宫山，隐居于林中僧舍。
Atha ukkaṃsikarājā kaniṭṭhena sūrakittināmena saddhiṃ mantesi,-sace tvaṃ vane theraṃ paṭhamaṃ passasi, tvaṃyeva vihāraṃ kārāpetvā therassa dadāhi, sace panāhaṃ paṭhamaṃ passeyya, ahaṃ vihāraṃ kārāpetvā dadāmīti.
接着，乌迦斯琪罗国王与年轻王子苏罗吉提共同谋划，说：“若你首先见到丛林中的长老，你应兴建修道院并赠予该长老。若是我先遇见，我也会兴建并赠予修道院。”
Atha kaniṭṭhā paṭhamaṃ passitvā tiriyapabbatakandare jetavanaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Idañca vacanaṃ sādhujjanānaṃ guṇaṃ evakāraṃ pītisomanassaṃ uppajji, tena puññakammena tena pītisomanassena sattakkhattuṃ devarajjasampattiṃ sattakkhattuṃ manussarajjasampattiṃ paṭilabhīti vuttattā sādhujjanānaṃ guṇaṃ anussaritvā puññavisesalābhatthāya vuttaṃ.
年轻王子首先遇见长老，于鹫山隐居地建造名为揭德林的修道院并赠予。此言乃贤者功德之本，令人生欢喜。凭此善业与欢喜，此长老三次同时获得天界与人间之王的威荣。此即贤者功德得到特别殊胜利益的证实。
Tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero ca jambudhajattherassa guṇaṃ ukkaṃsikarañño ārocesi. Rājā ca ativiya pasīditvā jambudhajoti mūlanāme dīpasaddena yojetvā jambudīpadhajoti nāmalañchaṃ adāsi.
鹫山隐居长老还向乌迦斯琪罗国王称扬金仙长老的功德。国王十分欢喜，以金仙为根本，将名为“宝岛”的灯饰装饰其所，并赐名为“金仙岛”。
Jambudhajatthero ca nāma dhammanandattherassa saddhivihārikā. Dhammanandatthero ca jotipuññattherassa saddhivihāriko. Te ca therā arahantagaṇavaṃsikā.
金仙长老名为法喜长老，信行精进。法喜长老又是光福长老的信心修习者。此等长老均属于阿拉汉圣者法系谱系。
Jambudhajatthero pana vinayapāḷiyā aṭṭhakathāya ca attha yojanaṃ marammabhāsāya akāsi. Maṇiratano nāma pana thero aṭṭhasālinīsammohavinodanīkaṅkhāvitaraṇīaṭṭhakathānaṃ abhidhammatthavibhāvanīsaṅkhapavaṇṇanāḷīkānañca atthaṃ maramma bhāsāya yojesi.
然则长老耶缽陀以律藏巴利文注疏解说义理，使用通俗明白言语表达。名为玛尼罗多的长老，则以八卷、专门解除迷惑、阐明义理的注疏，以及略说法义的小注释，作了明了通俗的解释。
Mūlāvāsagāme ca pubbārāmavihāravāsitthero gūḷattha dīpaniṃ nāma ganthaṃ visuddhimaggagaṇṭhipadatthañca mūlabhāsāya akāsi, nettipāḷiyā ca atthaṃ marammabhāsāya yojesi. So pana thero pubbe gāmavāsī hutvā sīsaveṭhanatālapattāni gahetvā ācariyappaveṇīvasena vinayavilomācāraṃ cari. Pacchā pana taṃ ācāraṃ vissajjitvā araññavāsaṃ vasi. Sopi thero gambhīrañāṇiko saddatthanayesu ativiya cheko.
又有一位名为初住村的长老，著有名为《秘密义灯》的书，阐明清净之道关键，采用本地言语，并用通俗明了言语解释律藏。此长老曾居于村落，取用法师用的戒杖作为持凭，逆修律律制。后来舍弃此习，住入荒村。他亦是一位了达深义、对言语义理极为明察的长老。
Kaliyuge pana pañcatiṃsādhike vassasahasse sampatte kaniṭṭho siripavaramahādhammarājā nāma bhūpālo rajjaṃ kāresi. Dabbimukhajātassare pana gehaṃ kārāpetvā nisīdanato dabbimukhajātassaroti nāmaṃ pākaṭaṃ ahosi. Tasmiṃ pana jātassare jeyyabhūmikittiṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā sirisaddhammapālattherassa adāsi. Bahūnampi gāmavāsī araññavāsī bhikkhūnaṃ anuggahaṃ akāsi. Ratanapūranagarasmiñhi dasasu ‘ñyौṃ yāṃ’ rājāṃsesu ppacchimā pañca rājāno avicinitvāyeva alajjīlajjīmissakavasena sāsanaṃ paggaṇhiṃsu. Tadā jinasāsanaṃ abbhantare candoviya atiparisuddhaṃ na ahosi. Evampi lajjino attano attano vaṃsānurakkhaṇavasena dhammaṃ pūretuṃ anivāritattā lajjīgaṇavaṃso na chijjati. Tathā alajjinopi attano attano ācariyappaveṇīvasena vicariṃsu, tena alajjīgaṇavaṃsopi na chijjatīti daṭṭhabbaṃ. Tassa rañño kāle devacakkobhāso nāma eko thero atthi, vedasatthaññū piṭakesu pana mandoti.
于劫末时代，约有三十五千余年，一位青年、世间最尊、尊享大法王名王者统治国家。在答比目迦诞生时，建造住处，故名答比目迦偿托。在住处中树立了名为耶耶地伏基缇的禅堂，交予狮吼法尊长护持。又为多位村居及荒村比库提供帮助。在宝满城中十位君主中，后五位为无羞耻者，贪恋而无法自护教法。彼时佛陀教法，凡内外如明月般净洁无瑕。如此无羞者因保护自身族属，勉力维护法教，无不失传。虽然无羞者，自行持法杖游行，却不失其无羞族属，因此不可忽略。时王有一名为天眼光辉的长老，虽通三藏但对法义理解不多者也。
Kaliyuge pana aṭṭhatiṃsādhike vassasahasse sampatte vesākhamāsassa kāḷapakkhaaṭṭhamito paṭṭhāya lokasaṅketavasena uppajjamānaṃ bhayaṃ nivāretuṃ navaguhāyaṃ tena devacakkobhāsattherena kathitaniyāmena paṭhamaṃ marammikabhikkhū paṭṭhānappakaraṇaṃ vācāpesi. Tato pacchā jeṭṭhamāsassa juṇhapakkhapāṭipadadivasato rāmaññaraṭṭhavāsike bhikkhū paṭṭhānappakaraṇaṃ vācāpesi. Mahāchaṇañca kārāpesi. Raṭṭhavāsinopi bahupūjāsakkāraṃ kārāpesi. Tassa kira rañño kāle potthakaṃ aṭṭhibhallikarukkhaniyyāsehi parimaṭṭhaṃ katvā manosilāya likhitvā suvaṇṇena limpetvā piṭakaṃ patiṭṭhāpesi. Tato paṭṭhāya yāvajjatanā idaṃ potthakakammaṃ marammaraṭṭhe akaṃsūti.
再于劫末，约八千余年，五六月八日后半夜，以观察世法成就者身份，及驱除突生恐怖之意志，由天眼光辉长老首次讲述明了通俗的比库开示指南。之后，在六月中旬下半月的一天，于罗摩国的比库中讲述此开示指南，并设立大型集会，国中民众也广泛参与敬仰。然后，国王整理经卷，裁剪以木制简册，并用宝石镌刻铭文，以黄金装饰，建立三藏藏处。如是反复，确保经籍流传无缺。
Kaliyuge saṭṭhādhike vassasahasse sampatte (assayujamāsassa kāḷapakkhachaṭṭhamiyaṃ aṅgāravāre) tassa putto rajjaṃ kāresi. Sirihāsīhasūrasudhammarājāti nāmalañchampi paṭiggaṇhi. Pitu rañño gehaṭṭhāne cetiyaṃ kārāpesi. Tassa pana mārajeyyaratananti samaññā ahosi. Tassa pana rañño kāle sallāvatiyā nāma nadiyā pacchimabhāge tunnanāmake gāme guṇābhilaṅkāro nāma thero sāmaṇerānaṃ gāmaggavesanakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā sīsaveṭhanatālapattāni pana na gaṇhāpetvā tālavaṇṭameva gaṇhāpesi. Eko gaṇo hutvā saparivārena saddhiṃ tunnagāme nisīdi. Tunnagaṇoti tassa samaññā ahosi. So pana thero pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu adhippāyaṃ yathābhūtaṃ na jānāti, abhidhammapiṭakaṃyeva sissānaṃ vācetvā nisīdi.
又于劫末，约六十千余年，在五月下旬星期六，王子继承王位，号为尊狮王正法王，登基时在父王宫殿中建塔以示纪念。此时名为玛拉耶加宝石的认可开示广为流传。王时，有名为萨拉瓦提河的河流，河西岸一村住有名为具德之比库，他在沙玛内拉选拔时，为一部分建造了北方上衣，却未领取戒杖书匣，仅简单携带戒杖。一个团体常于委那村齐聚，故被称为委那团。此长老对巴利律藏注释与小注释不甚通晓，但能以阿毗达摩经典之言与弟子辩论而静坐。
Tasmiñca kāle ketumatīnagare nisinnā baddhannā buddhaṅkuratthera cittattherā, dīpayaṅganagare uḷugāme nisinno sunandatthero, taluppanagare jeyyabahuandhagāme kalyāṇattheroti ime cattāro therā sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ akārāpetvā sīsaveṭhanatālapattāni aggaṇhāpetvā cīvaraṃ pārupāpetvā tālavaṇṭaṃ gaṇhāpetvā sakalakagaṇaṃ ovādaṃ katvā nisīdiṃsu. Te pana therā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu adhippāyaṃ yathābhūbhaṃ jāniṃsu, tīsupi piṭakesu kovidā ahesuṃ. Iccevaṃ sirimahāsīhasūrasudhammarañño kāle pārupanabhikkhūhi nānā hutvā virūpaṃ āpajjitvā ekaṃsikagaṇo nāma visuṃ bhijji, yathā pana ayamalaṃ ayato uṭṭhahitvā visadisaṃ hutvā viruddhaṃ hotīti. Evaṃ bhijjamānāpi gaṇā rājā pamādo anussukko hutvā attano attano rucivaseneva caritvā nisīdiṃsu.
当时在克图马提那城居住的巴度多佛陀比库禅师，与居大地城乌鲁村的苏难陀长老，及居塔卢潘村、捷多巴汉阿达哈村的嘉良长老，这四位长老在沙玛内拉深入村落时，各自建设了北方上衣，不领取戒杖书匣，携带袈裟，整带戒杖，聚集所属僧众广为教诲。这些长老对巴利律藏及其注疏均了然于心，亦通三藏。尔时尊贵威猛法王时代，调理具足出家众多，虽多样，但如腐肉般污浊，恰似腐烂之物一般起初为肉后变为腐败。即使如此，团体因国王不懈护持，保持各自喜好生活而安稳无忧。
Tesu ca dvīsu gaṇesu pārupanagaṇe therā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu nītatthavasena vuttaṃ vacanaṃ nissāya nikkaṅkhā niddosāva hutvā nisīdiṃsu. Ekaṃsikagaṇe pana therā attano attano vādo na pāḷiyaṃ na ca aṭṭhakathāsu neva ṭīkāsu nāpi ganthanteresu dissati, imamatthaṃ ajānantā idameva saccaṃ moghamaññanti vatvā keci pana sakasakasissānaṃ ovādaṃ adaṃsu. Evarūpāpi sissā ovādaṃ paṭiggaṇhiṃsu.
在这两个群体中，属于乡村群体的长老们，根据巴利语注疏和外层注释书所载的正义之言，毫无意图、毫无过失地静坐了。但在独行群体中，长老们之间彼此的观点既不出现在巴利语正典中，也不见于注疏和外层注释著作中，不了解此义的人却错误地认为这是真的，并且有的比库弟子称这为废话，对此提出反对。不过，这些弟子最终也接受了这样的反对意见。
Keci pana pāḷiyādīsu sakavādassa anāgatabhāvaṃ ñatvāyeva aparisuddhacittā hutvā sammāsambuddhassa bhagavato mukhaṃ anoloketvā sammāsambuddhasseva bhagavato guṇaṃ anussaritvā sakavāde ākāse pasārita hatthoviya appatiṭṭhānoti jānitvāyeva amhākaṃ vādo sampattalaṅkassa saddhammacārittherassa vaṃsappabhavoti anissāyabhūbhampi nissayaṃ akaṃsu. Abhūtena mahātheraṃ sīlavantaṃ abbhācikkhiṃsu. Phyasīnāmake gāme diṭṭhadhammikasamparāyi katthaṃ anapekkhantassa hīnāyāvattakassa dussīlassa upāsakassa lañjaṃ datvā amhākaṃ vādānurūpaṃ ekaṃ ganthaṃ karohīti uyyojetvā anāgate anubhaviyamānadukkhato abhāyitvā nissayaṃ gavesiṃsūti.
有的弟子们，在巴利文等著述中，洞察了分歧言论的未来状态，心志不清净，目不视正觉世尊，徒忆念正觉世尊的功德，宛如将同学间的争执摊于空中，轻轻挥手不予坚持，心知这不过是我们的争执，并非真理，应依赖于正法修行长老的传承。由此他们批驳了一位不在者、具戒德的大长老。在发西纳村，有人执着于见解派而不顾不善趣的行为，给一个堕落恶道的居士以耻辱，兴起了符合我们主张的著述，并期盼将来遭遇苦难能得到呵护寻得依止。
Tasmiṃñca kāle nigrodhapāḷisuvaṇṇavihāravāsitthero gāmavāsībhikkhu gaṇaṃ samitiṃ katvā tassa nāyako hutvā sīsaveṭhanaṃ adhārentā amaṅgalabhikkhū sāsane mātiṭṭhantūti araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ ganthaṃ vikopetvā tato tato pabbajesuṃ. Atha hatthisālagāmassa puratthimāya anudisāya seṭṭhitaḷākassa dakkhiṇāya anudisāya vihāre nisinne atirekapaṇṇāsabhikkhūpi pabbājessāmāsi cintetvā gāmavāsībhikkhū sannahitvā agamāsi. Atha rājā tamatthaṃ sutvā gāmavāsīgaṇopi eko, araññavāsīgaṇopi eko, gāmavāsībhikkhū araññavāsībhikkhū viheṭhesuṃ na sakkā, sakasakavādavasena sakasakaṭṭhāne nisīdi tabbanti rājalekhanaṃ pesesi. Atha araññavāsībhikkhū sukhaṃ vasituṃ okāsaṃ labhiṃsu.
当时在尼拘陀乡的金色禅林中，一位常驻的长老带领乡村常住比库群体召开集会，任其为领导者。他们坚定维护戒律，打击那些妨碍佛法、带来灾祸的比库，激励荒野常住的比库们用著作教导，随后逐一出家。然后，在象木村的东向，舍卫城南向禅林中聚集了五十余比库，大家思索要不要也去出家，后来与乡村常住比库们商议后来了。国王听到此事，有乡村常住比库一方，有荒野常住比库一方，乡村与荒野的比库们发生争执不能和解，以辩论的形式静坐对立。国王于是派人写信招集各方，荒野常住的比库们因此得以安住。
Kaliyuge chasattatādhike vassasahasse sampatte tassa rañño putto mahāsīhasūradhammarājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. Soyeva sūrajjarājāti ca setibhindoti ca vohāriyati.
在劫数充满、逾六十多千年的劫期中，国王的儿子名为大狮英勇法王之王，继承了王位。他被称为日朱迦王族与塞帝宾多两家族的后人，广为人知。
Tassa rañño kāle suvaṇṇayānolokanagāmavāsīukkaṃsamālaṃ nāma theraṃ antoyudhanāyako eko amacco ānetvā ratanapūranagaraṃ patvā suvaṇṇakukkuṭācale vihāraṃ kārāpetvā ṭhapesi.
当此国王时代，有位居乡村苏瓦纳雅洛峡村的长老，是战斗领导者，带来一位尊长，并来到宝城，兴建了苏瓦纳库库塔山寺院，将其安置完备。
So pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu ativiya cheko. Vaṇṇabodhanaṃ nāma likhananayañca akāsi. Tassa gāmassa rājūhi dinnavasena cetiyajagganakamme yuttakulattā pana rañño ācariyaṭṭhāne aṭṭhapetvā antoyudhanāya kasseva pūjanatthāya niyyādesi. Tassāpi rañño kāle sāmaṇerehi gāmappavasanakāle pārupetvā pavisitabbanti ekacce vadiṃsu. Ekacce pana ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā pavisitabbanti vadiṃsu. Evaṃ aññamaññaṃ kalahaṃ akaṃsu.
这位长老非常钻研巴利语注疏和外层注释书。在书写方面，他名为《色相启迪》。他曾为该乡村的国王所赠舍利宝塔物品礼敬活动，亲自代表国王站在师长席位上，命令安托尤达那等人为某人举行礼拜。在这位国王时代，出家时节，沙弥们也被命令接受乡村的邀请入寺修学。有些沙弥选择分别坐在北侧袈裟处修学，也有些选择在内室修学，彼此之间有争论纷争。
Tattha ukkaṃsamālānāmako thero pārupanagaṇe padhāno hutvā nānāganthesu pārupanavattameva āgatanti pakāsiṃsu. Ekaṃsikagaṇe pana tiriyapabbatavihāravāsīmahātherā ācariyappaveṇīdassanavasena pārupanavādaṃ paṭikkhipiṃsu.
在彼处，乌坎萨玛拉那比库作为拘留徒众的首领，带领众多徒众，显现他们专注于拘留修习的行为。当时，独自住于陀罗迦山修行的长老们，借用老师用笛子指点的方式，反驳拘留修习的说法。
Atha rājā ca phalikakhacitavihāravāsittheraṃ meghuccanavihāravāsittheraṃ suhatthattheraṃ buddhaṅkurattherañcāti ime cattāro there vinayavinicchakaṭṭhāne ṭhapetvā dve pakkhā attano attano vādaṃ dassentūti āha.
然后，国王设立了四位长老——住在帕利卡寺的长老、住在墨胡杂那寺的长老、苏哈特长老及布达迦长老——在律典研究处举办两场辩论会，以展示各自的论述。
Te ca cattāro therā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu akovidā. Tesañhi ṭhapetvā rājavallabhamattaṃ añño koci guṇaviseso natthi rājagurubhāvatthāya, yathā byagghā rukkhagacchalatādippaṭicchanne duggaṭṭhāne nisinne mige khuddakattā dubbalepi gaṇhetuṃ na sakkonti, evameva te ekaṃsikatthere rājānaṃ nissāya ṭhite ganthesu anāgatattā dubbalepi vādavasena abhibhavituṃ na sakkhiṃsu. Teneva parasenāya balavataṃ jānitvā nipaccakāraṃ dassetvā veraṃ sametvā nisinno paṇḍitayodhoviya vādaṃ niṭṭhaṃ appāpetvāyeva pārupanagaṇā nisīdiṃsūti.
这四位长老在巴利语注疏及评论书中各怀智慧，但其中只有一人能受到国王的宠爱。其余无一具备优异才德，因此国王导师身份无足轻重。正如老虎栖息于树梢之间，野兽虽多但难以聚聚成群，这四位孤立的长老倚仗国王的权势，却无法以辩论击败弱者。知道对方实力强大，彼此轻声细语，生怨相恨，坐而争辩未能达到结果，拘留徒众便中止争论离座。
Kaliyuge pana pañcanavutādhike vassasahasse sampatte tassa putto mahārājādhipati nāma rajjaṃ kāresi. Pacchā pana kāle terasādhike sate vassasahasse ca sampatte rāmaññaraṭṭhino rājā taṃ abhibhavitvāva anītattā pattahaṃsāvatīti pākaṭaṃ ahosi.
至于劫末时代，逾五千余年，国王之子被尊为大王统治国家。后来，在超过一千三百年的岁月之后，罗摩尼国王统治时，成功击败他国，显然政权得到巩固。
Tassa rañño kāle kukhananagare jālayutta gāmato ñāṇavaraṃ nāma theraṃ ānetvā ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. So pana thero pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu ativiya cheko. Sudhammasabhāyaṃ pariyattivācakānaṃ sotārānaṃ atthāya abhidhammatthasaṅgahappakaraṇassa gaṇṭhipadatthaṃ paṭhamaṃ akāsi. Tato pacchā aṭṭhasāliniyaṃ gaṇṭhipadatthaṃ surāvinicchayañca akāsi. Tato pacchā tena raññā yācito abhidhānappaṭīpikāya atthaṃ marammabhāsāya yojesi. Rañño nāmalañchaṃ chandolaṅkārasaddanettividaggadaṇḍībyañjīnanayehi alaṅkaritvā rājādhirājanāmatthappakāsiniṃ nāma ganthampi akāsi.
彼时国王在库卡纳城附近的贾拉乡，把名叫涅按瓦拉的长老带来，安排在教师住所。该长老对巴利注疏和评论书非常精通，主持了对净法寺的经意阐释，讲述并编纂了与释义相关的整理文献第一部分。随后又完成了八支论的释义和酒戒的讲解。再后来，受国王请求，他以纯熟的表达撰写了辞典注释。国王名列以华丽修饰音节装饰的赞歌名册中，并著作了名为《大王之名》一书。
Rājā hatthisālanāmake dese kārāpitagehaṃ bhinditvā satappamāṇe vihāre kārāpetvā sabbesampi vihārānaṃ kittijeyyavāsaṭṭhāpananti nāmāni paññāpetvā tasseva therassa adāsi. Vihāranāmeneva ca therassāpi taṃsamaññā ahosi.
国王在名为哈提萨拉的境地，拆毁了一间监狱住宅，并在七十余座寺院中建立了拘留屋，且赐予寺院和众多寺院名称为「吉地耶瓦」，并将此名赐予这位长老。以寺院名作为长老的称号，彼此相称无二。
Tasmiñca kāle akyakarañño piturañño ca kāle tesaṃ dvinnaṃ gaṇānaṃ vivādavasena avippakatavacanaṃ puna vivādassa vūpasamanatthāya attano attano vādaṃ kathāpesi. Pārupanagaṇe so thero padhāno hutvā ekaṃsikagaṇe pana pāsaṃsatthero padhāno hutvā yathāyuddhaṃ akāsi. Atha rājā ativiya rājavallabhaṃ jeyyabhūmisuvaṇṇavihāravāsittheraṃ tesaṃ vādassa vinicchindanatthāya vinayacareṭṭhāne ṭhapesi.
当时有一位不善辩论且恃强凌弱的长老，为了平息两个部派之间因争执而产生的未加调伏的话语，便各自陈述自己的论点。于是不善辩论的部派中该长老担任领袖，另一执观点的部派中较刚强的长老为领袖，于是双方如战斗般展开争辩。后来国王为了调停这场争论，命令担任律法首席者，即律藏负责人，前往胜地金华净居处这位长老处进行调解。
Kiñcāpi so pana thero pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu thokaṃyeva jānakattā pariyattikovidesu abbohārikoyeva ahosi, rājavallabhattā pana rājā yathābhūtaṃ ajānitvā vinayadharaṭṭhāne ṭhapesi. Yathā pana ayaṃ puratthimadisā, ayaṃ pana pacchimadisābhi evamādinā disāvavatthānamattaṃyeva kātuṃ samatthaṃ naṅgalakoṭiyā saṃvaḍḍhantaṃ parisuṃ rājāgāre dhammavinicchakāmapaccaṭṭhāne ṭhapeti, evameva rājā ayaṃ īdiso ayaṃ īdisoti ajānitvā vinayadharaṭṭhāne ṭhapitattā so jeyyabhūmisuvaṇṇavihāravāsitthero tesaṃ dvinnaṃ pakkhānaṃ dvīsu vādesu ayaṃ bhūto ayaṃ abhūtoti vattuṃ na sakkā, advāraghare paviṭṭhakāleviya tadā ahosi. Seyyathāpi nāma mahiso attano samīpe ṭhatvā devagītaṃ gāyitvā devavīṇaṃ vādentassa devagandhabbassa veḷusalākaṃ paharantassa ca gāmadārakassa saddesu kiñci visesaṃ na jānāti, evamidaṃ sampadaṃ daṭṭhabbaṃ. Atha rājā mama vijite yeyebhikkhū yaṃyaṃicchanti, tetebhikkhū taṃtaṃcaritvā yathākammaṃ nisīdantūti rājalekhanaṃ ṭhapesi. Tesaṃ vivādo tadā na vūpasami.
此外，那位长老在巴利语注疏经典文本内，在众多诠释家之中仅能算是普通初学者，但国王则以为他通晓律法，因此下令前往律法主持处。那时，正如此长老掌管着东方、又掌管着西方这两处地区的事务，他虽不能完全驾驭这些地头的情况，犁具锄头都还在增长之中，却仍被安排于国王宫殿内监控教法的审查与施行。因此虽然国王不明白此事之细节，竟仍将他安置于律法主持的职位。故此，这位胜地金华净居处的长老，不可能被描述成属于某一方或非某一方的说法，当时正值禁卫军入城之际才出现此状况。正如野牛立于身边，唱着天神之歌，演奏天神乐器，散播天香，却对乡村孩童的说话声毫无所知，事物当如此察看。后来国王诏令胜利的比库们随心所欲安坐，长老之间的争论却未能得到平息。
Aparabhāge terasādhike sate sahasse ca sampatte ratanapūranagaraṃ vinassi.
后来在第十三年，超过一千名比库集聚时，珍宝充盈之城便毁灭了。
Tato pacchā dutiye saṃvacchare ratanasikhanagaramāpako rājā rāmaññaraṭṭhindassa rañño senaṃ yavakhettato cātakasakuṇaṃviya attano puññanubhāvena marammaraṭṭhato nīharitvā sakalampi rāmaññaraṭṭhaṃ attano hatthagataṃ katvā rajjaṃ kāresi.
接着第二年，叛将国王攻破珍宝山城，率军自谷地如同鹞鸟一般将军队从马兰摩国驱逐出去，继而统治了整个马兰摩国，并实际掌控王权。
Tasmiñca kāle sakalamarammaraṭṭhavāsīnaṃ cittaṃ pasādesi, yathā nāma sūriyātapena milāyantānaṃ kumudānaṃ anotattodakena siñcitvā haritattaṃ pāpeti, evameva rāmaññaraṭṭhindassa senābalātapehi dukkhappattānaṃ marammaraṭṭhavāsīnaṃ gahaṭṭhānañceva bhikkhūnañca attano puññānotattodakena chiñcitvā kāyikacetasikavasena duvidhampi sukhaṃ uppādesi.
当时，他安抚了整个马兰摩国领民的心意，犹如阳光照射下的池塘里莲花被纯净的水滋润而展现绿叶一样。马兰摩国众人与比库们因军队酷烈的煎熬而遭受苦难，如同用清凉净水滋润身心一般，他以自己的善行功德如水浇灌，使他们身心两方面都获得了安乐。
Sakalamarammaraṭṭhavāsino ca ayaṃ amhākaṃ rājā bodhisattoti vohāriṃsu. Atha ekasmiṃ māse catūsu uposathadivasesu bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā antepure pavesetvā piṇḍapātena bhojesi. Rājorodhāmaccehi saddhiṃ uposathaṃ upavasi. Sabbesampi rājorodhāmaccānaṃ guṇattayapāṭhaṃ saha atthayojanānayena vācaggataṃ kārāpesi.
全马兰摩国的居民都尊奉这位为我等国王的佛陀居士。于是，在某个月的四个伍波萨他日，他邀请比库众进入护城寺寺院内，以供养其行乞所得。国王与诸王子一同守斋，连同所有王子们一同诵读赞颂国王品德优秀并利益广大的经文。
Atha beluvagāmavāsīyasattheraṃ anetvā attano ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. Mahāatulayasadhammarājagurūti nāmalañchampi adāsi. Tato paṭṭhāya pana atulattheroti nāmena pākaṭo ahosi. Tasmiñca kāle pārupanagaṇapakkhāpaliṇagāmavāsīsujātattherādayo sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle cīvaraṃ pārupitvā pavisitabbanti akkharaṃ likhitvā rañño santikaṃ sandesapaṇṇaṃ paveseti.
于是，他将住在白土村的长老带至自己的导师所在处安置，并赐名为“大无等法王导师”。从此之后，他以无等长老之名显著起来。那时，白土村及邻近诸村的出身优良的长老们在沙玛内的入村时节，把袈裟擦净后进入，并写下文书，将函件呈送国王。
Atha ekaṃsikagaṇapakkhāpi atulattherādayo pubbesaṃ rājūnaṃ kāle adhikaraṇaṃ vūpasami, idāni vūpasamitakammaṃ puna na uppādetabbanti lekhanaṃ likhitvā rañño santikaṃ pesesi.
后来，在单一部落一方，长老们遵照前国君时期的规制履行职务，现今这些规制不再产生，因此他们也撰写书信送至国王处。
Atha rājā dvinnaṃ pakkhānaṃ sakasakavādaṃ kathetukāmopi idāni rājappaṭisaṃyuttaṃ kammaṃ bahu atthi, tiṭṭhasu tāva sāsanappaṭisaṃyuttaṃ kammaṃ, rājappaṭisaṃyuttameva kammaṃ paṭhamaṃ ārabhissāmi, pacchā sāsanappaṭisaṃyuttaṃ kammaṃ karissāmīti rājalekhanaṃ ṭhapesi. Aparabhāge pana rājā evaṃ āṇaṃ ṭhapesi,-idāni mama vijite sabbepi bhikkhū mama ācariyassa matiṃ anuvattitvā carantūti.
此时国王宣布，两派之间虽然有友好承诺，但如今国王事务繁多，应当先行推行与王权相关的事务，而后再从事与教法相关的事务，遂付书为文。后部份国王又下令，现在诸比库在我战胜之下，应当遵从我作为导师的意志而修行行持。
Atha pārupanagaṇabhikkhūpi ekaṃsikagaṇaṃ anuvattesuṃ rañño āṇāvasena. Sahassorodhagāme pana dve mahātherā attano parisaṃ pārupanavaseneva gāmappavesanavattaṃ paripūritabbanti ovaditvā nisīdiṃsu.
随后，白土村的比库们也服从这一派系的国王命令。在千舍乡中，有两位长老劝告他的僧团应完全服从白土村的规约，令僧众坐定恭听。
Tadā rañño ācariyo yasatthero tamatthaṃ sutvāte pakkosāpesi. Te ca āgantvā nagaraṃ sampattakāle eko upāsako pasanno hutvā tesaṃ therānaṃ piṇḍapātena upaṭṭhahi. Atha atulatthero te mahāthere dūraṭṭhānato vālukaṃ ānetvā tassa upāsakassa gehasamīpe okirāpesi. Idaṃ vinayadhammassa ananulomavasena carantānaṃ daṇḍakammanti kolāhalampi uppādesi. Atha tesaṃ vālukaṃ āharantānaṃyeva aññamaññaṃ sallapesuṃ,-idāni bhante vinayadhammānulomavasena ācarantānaṃ amhākaṃ īdisaṃ kammaṃ asāruppaṃ, aho acchariyadhammo lokoti eko thero āha. Atha pana eko thero evamāha,-idāni āvuso lokapālā devā īdisaṃ adhammakammaṃ disvāyeva ajjhupekkhitvā appossukā nisīdituṃ na sakkā, idāni lokapālā devā pamajjitvā nisīdanti maññeti.
当时国王的导师耶沙长老知晓此事后，前来责问。那时正逢城中保卫完成，一位善男子欢喜，前来为这些长老布施乞食。大无等长老携带沙土，为该善男子在家门前筑成坛基。此举乃因僧团违背戒律之行，招致惩戒处分，亦引起纷争。正当他们互相搬运沙土时，相互交谈说：“尊者们依戒行持的行为实非端正，此事惊世骇俗。”一位长老说道：“诸天护法见此不正之事，自然不欢而出离，认为诸护法天亦因疏忽而安坐了。”
Tasmiṃyeva khaṇe vegena megho uṭṭhahitvā atulattherassa vihāre rājagehe ca ekakkhaṇe asaniyo nipatiṃsu. Evaṃ samānopi so thero atimānathaddhatāya satiṃ na labhi.
就在这时，一阵狂风掀起乌云，伴随雷鸣骤降于大无等长老的寺及国王宅邸。如此异象，同样者长老因盛气凌人而无法得正念。
Puna rājā idāni mama vijite sabbepi bhikkhū mama ācariyassa matiṃ anuvattanti vā mā vāti amacce pucchi. Amaccāpi evaṃ rañño ārocesuṃ,-idāni mahārāja kukhananagare nīpagāme nisinno eko mahāthero munindaghoso nāma atthi, so pārupanavasena attano parisaṃ ovādetvā bahuguṇaṃ uppādetvā nisīdatīti.
复次，国王对此时我已胜利，一切比库都顺从我导师的意愿，或不服从，我的臣仆便会询问。臣仆也如此告知国王——现在陛下，在库哈纳城的尼耶迦村中，有一位大长老名为穆尼陀迦笃陀，他秉持戒律，劝导众僧，培植许多优良品行，安坐于此。
Atha rājā evamāha,-taṃ pakkosetvā sudhammasasāyaṃ mahāthere sannipābhāpetvā tassa therassa vinaya paṇṇattiṃ yathābhūtaṃ ajānantassa yathābhūtaṃ sabhāvaṃ dassetvā ovādentūti.
于是国王说道：『当召请此人，令其与正法僧团的大长老们会合，向那位不真实地不了解僧伽戒律、尚未见诸本来面目的长老，如实展现真实本性，劝诫之。』
Atha amaccā tathā akaṃsu. Mahātherā ca sudhammasassayaṃ sannipatitvā taṃ pakkosetvā ovadiṃsu. Tesu pana mahātheresu eko thero bhūpālassa saṅgharañño ca mukhaṃ oloketvā bhagavato pana sammāsambuddhassa mukhaṃ anoloketvā munindaghosattheraṃ evamāha,- idāni āvuso imasmiṃ marammaraṭṭhe sabbepi bhikkhū bhūpālassa saṅghassa rañño ca āṇaṃ anuvattitvā ekaṃsikāyeva ahesuṃ, tvaṃyeva eko saddhiṃ parisāya pārupanavatthaṃ caritvā nisīdasi, kasmā pana tvaṃ mānathaddho hutvā īdisaṃ anācāraṃ avijahitvā tiṭṭhasīti.
接着臣仆照国王吩咐而行。大长老们与正法僧团聚集，召请这位长老并劝诫他。在那些大长老中，有一位长老凝视着担任国王护法的僧团领袖面容，却转而望向世尊正觉者的面容，对穆尼陀迦笃陀长老说道：『当前尊者，在这国土，诸比库与国王护法的僧团普遍顺从国王的命令，而你却独自一人廉洁自持，行事如同他人相反而坐。为何你不自尊，不遵守应行的行为，竟独自违背规矩，站立于此处？』
Atha munindaghosatthero tassa therassa mukhaṃ ujukaṃ oloketvā evamāha,- tvaṃ lajjīpesalo sikkhākāmoti pubbe mayā sutapubbo, īdiso pana puggalo īdisaṃ vacanaṃ vattunaṃ yutto,īdisassa hi puggalassa īdisaṃ vacanaṃ assāruppaṃ, sace tvaṃ ayaṃ appapuñño nittejo anāthoti maṃ maññitvā agāravavasena vattuṃ iccheyyāsi, evaṃ santepi mamācariyassa mukhaṃ oloketvā mamācariyassa guṇaṃ jānitvā tassa sissoyanti anussaritvā īdisaṃ vacanaṃ adhammikaṃ vattuṃ na sakkāti.
穆尼陀迦笃陀长老正眼望那位大长老的面容，说道：『你这是无耻心无恶念而勤学戒的表现吗？我先前曾听说你，你本是那样的人，此人出言说那样的话是恰当的。凡此之人，其言语必实实在在，若你因认为我此人业障轻微，孤陋寡闻，欲以不敬言语诽谤侵犯我，虽如此，见我的导师，我知其美，因慕导师，记忆其戒，绝不听信无义的言论。』
Atha so thero taṃ pucchi,-ko pana tavācariyoti. Atha sukhammasabhāyaṃ ṭhapitaṃ buddharūpaṃ vadditvā ayaṃ mamācariyoti āha. Mamāsariyoti vatvā pana bhikkhusaṅghamajjhe uṭṭhahitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ahaṃ bhante yāva jīvitapariyosānā mama jīvitaṃyeva pariccajissāmi, bhagavato panati lokaggassa sikkhāpadaṃ na vijahissāmīti ārocesi.
接着此长老问道：『那么你的导师是谁？』长老将佛像竖立于正法大会议会中，赞叹道：『此乃我的导师。』言毕，他从僧团中起身，一肩披上右肩袈裟，端坐于高起之地，合掌恭敬地说：『尊敬的比库，直到生命终结，我将舍弃生命，不离佛陀世尊这世间的教诲誓戒。』
Atha rājā tamatthaṃ sutvā mānathaddho eso mama vijite nisīdāpetuṃ vaṭṭati, raṭṭhantaraṃ pabbājetabboti rājāṇāya raṭṭhantaraṃ pesesi.
国王听闻此事后，认为这无耻者竟敢于我胜利时安坐，于是决意驱逐他，令使臣遣他出国。
Rājapurisā ca taṃ pakkosetvā raṭṭhantaraṃ ānesi. Bahaṅgaṃ nāma desaṃ patvā bahaṅganāyako puriso rājapurisānaṃ lañjaṃ datvā evamāha,- ayaṃ pana bhonto marammaraṭṭhassa pariyantappadeso, idheva ṭhapetvā tumhe nivattathāti.
王宫众人听从他的话，便将他迎入国土。此地名为巴杭加，巴杭加之王领以礼待王宫众人，谛谓：『这正是巴杭加国境之终极地区，就设置在此处，你们应当回转。』
Rāja purisāpi lañjaṃ gahetvā tattheva ṭhapetvā nivattiṃsu. Theropi catūhi disāhi āgatānaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ pārupanavasena ovādaṃ datvā pariyattiṃ vācetvā tattha nisīdi. Abhidhammatthasaṅgahaganthassa atthayojanampi marammabhāsāya akāsi.
王宫众人接受了礼物，便当场安置，便返回了。长老也对四方而来的比库与沙玛内拉，以其戒净庄严劝勉，宣讲教义，遂于彼处安坐。并用巴杭加国语言，诠释《阿毗达摩义集》法义要旨。
Aparabhāge rājā tamatthaṃ sutvā idāni so thero mama vijitapariyanteyeva nisīditvā amhehi anicchitaṃ nivāritaṃ kammaṃ katvā nisīdi, taṃ pakkosathāti āha.
后半段国王听闻此事，当时长老正为征服边境诸处安坐，谓我们：『我已不愿受阻碍的行为，已遂安坐，正要派人送信。』
Rājadūtā ca tattha gantvā pakkosiṃsu. Thero ca idāni maṃ rājā māretukāmoti maññitvā sikkhaṃ paccakkhitvā gihivatthaṃ nivāsetvā tehi saddhiṃ āgacchi. Nagaraṃ pana āgantvā pattakāle rañño santikaṃ ānesi.
于是国王派遣使者前往，去派遣。长老以为国王如今欲杀我，验教拒断，放下世俗事情，与使者同行。抵达城中，及时将信带至国王面前。
Atha rājā evamāha,-tvaṃ bhikkhu hutvā gaṇaṃ vaḍḍhāpetvā nisīdasīti mayā sutaṃ, kasmā panidāni gihi bhavasīti. Sace tvaṃ mahārāja maṃ māretukāmo pakkoseyyāsi, evaṃ sati yadi sikkhaṃ appaccakkhāya ṭhitaṃ maṃ māreyyāsi, tava bhāriyaṃ kammaṃ bhavissatīti manasikaritvā tava kammassa abhāriyatthāya sikkhaṃ paccakkhitvā āgatomhi, sace maṃ māretukāmosi, mārehīhi. Rājā ca taṃ bandhanāgāre ṭhapetvā syāmaraṭṭhaṃ yujjhanatthāyagacchi. Yajjhanatthāya pana gantvā paccāgatakāle antarāmaggeva divaṅgato ahosīti.
然后国王如是说：「你为比库，集众修行安坐，我听闻此事，遂问：为何现在仍留世俗生活？若你，伟大国王，欲杀我，便派人来杀。如果确如是，你应先验教，然后杀我；这样你杀我，我所受的业报沉重。为此，我已验教来此。若你欲杀我，则不要杀我。」国王将长老囚于牢中，前往征战西摩国。战罢归来时，证实长老已逝世于牢中。
Kaliyuge pana dvāvīsādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa jeṭṭhaputto siripavaramahādhammarājā nāma rajjaṃ kāresi. Ratanasikhanagarato saṅkametvā jeyyapuraṃ dutiyaṃ māpitattā jeyyapuramāpeko rājātipi tassa samaññā ahosi. Tasmiñca kāle mahāpabbatabbhantaranagaravāsiṃ ñāṇattheraṃ ānetvā ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. Sokira thero gambhīrapañño ekasmiṃ divase nava vā dasa vā bhāṇavāre vācuggataṃ kātuṃ samattho ahosi. Abhinavopasampannakāleyeva padavibhāgaganthaṃ nyāsasaṃ vaṇṇanaṃ yamakasaṃvaṇṇanaṃ mahāpaṭṭhānasaṃvaṇṇanañca marammabhāsāya akāsi. Rājā mahābhūmirammaṇiyavihāraṃ nāma kārāpetvā tasseva adāsi. Ñāṇālaṅkāramahādhammarājagurū tipi nāmalañchaṃ adāsi.
进入恶世后，二十一百多年过去，世尊长子尊者吉祥大法王建立了王国。其建法城、第二法城，依止法城为王。国王亦承认尊者为僧人。当时，国王从大山谷间的村落迎请长老觉者，并安置于师位。尊者忧愁而深具智慧，一日在九或十个法会中，善说教理。于新入定时，教写了阶段传承论，详述义集、重述义集及大本依止论，用巴杭加国语言完成。国王为他建造了名曰大地庄严的住处，并赐予三宝宝冠法衣，授予尊者为大光明法王导师。
Tasmiñca kāle pārupanagaṇe therā evaṃ cintesuṃ,- idāni pana amhākaṃ pakkhiko thero rañño ācariyo ahosi, idāni mayaṃ patiṭṭhānaṃ labhāmāti. Evaṃ pana cintetvā sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle cīvaraṃ pārupetvā pavisitabbanti sandesapaṇṇaṃ rañño santikaṃ pavesesi. Atha atulatthero pubbe vuttanayena vūpasamitaṃ kammamidanti sandesapaṇṇaṃ rañño santikaṃ pavesesi. Teneva aññamaññaṃ paṭivacanavasena dassetuṃ okāsaṃ na labhiṃsūti.
当时，诸多长老们如此思惟：『如今我们这边的长老是国王的导师，现在我们可以确立自己的地位了。』长老们如此思惟之后，于沙门尼入乡之时，穿着染色衣进入，携带国王的信函前往国王所在。此后，不可思议长老曾依前所说，带着业已完成的法事，携带信函进入国王处。彼此并未互相以反驳语作答，因此没有得到机会表示。
Tato pacchā kaliyuge pañcavīsavassādhike sate sahasse ca sampatte tassa rañño siripavarasudhammamahārājindādhipati nāma rajjaṃ kāresi. Ratanapūraṃ pana tatiyaṃ māpakattā ratanapūramāpakoti ekassa pana chaddantanāgarājassa sāmibhūtattā setibhindoti ca samaññā ahosi. Caracca gāmavāsīcandāvaraṃ nāma theraṃ ānetvā attano ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. Sūmikittiatulaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā tassa adāsi. Jambudīpaanantadhajamahādhammarājagurūtipi nāmalañchaṃ adāsi. Tassa rañño kāle ekacce manussā diṭṭhivipallāsā ahesuṃ, tepi pakkosāpetvā sammādiṭṭhiṃ gaṇhāpesi. Tassa pana rañño kāle ekaṃsikagaṇaṃ abhibhavituṃ okāsaṃ na labhiṃsūti.
后来，在劫末草莽时代，超过二百五十万七千年时，国王名为盛世至尊法王，治其国度。王辖下有第三宝城，谓之宝城的建立者，由于这是遮牙大王的领地所以彼此关系深厚并且相应和睦。王带回村民长老名叫禅月，安置在师院中。建造名为寿比南极的僧院，赐赠给他们。他还将名为璀璨宝烛的旌旗作为礼物赐予他们。此时国王时，有些人见解错误，但国王遣派他们逐出，令其见正见。国王时期从未给一小团体专断治国的机会。
Tato pacchā kaliyuge aṭṭhatiṃsādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa rañño putto mahādhamme rājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. Nagarassa dakkhiṇadisābhāge pañcabhūmikavihāraṃ kārāpetvā jeyyabhūmivāsātulanāmena paññāpetvā mārāvaṭṭanassa nāma therassa adāsi. Guṇamunindābhisāsanadhajamahādhammarājādhirājagurūtipi nāmalañchaṃ adāsi.
后又经过八十三万多年，国王的儿子被称为大法王，上王王者，统治国家。在城南边建造五个坊的僧舍，名为胜地坊，赐给名叫魔护长老。又赐予大法王旌旗为印章。
Tasmiñca kāle nandamālo nāma thero calaṅganagarassa puratthimadisābhāge vihāre nisīditvā bahūnaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ ganthaṃ vācesi. Sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle pārupanavattameva paripūretvā pavisitabbaṃ, ekaṃsikavattaṃ pana neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāyaṃ na ca ṭīkāsu nāpi ganthantaresu dissati, na dhammānulomanti ovādaṃ abhiṇhaṃ adāsi. Pāḷiaṭṭhakathādīsu āgatavinicchayaṃ dassetvā ekampiganthaṃ akāsi.
当时名为喜花的长老，坐于车陵城东边的僧舍，给众多比库沙门念诵经文。于沙门入乡之时，唯独完成穿染色衣的规矩可入。专断的规矩既不见于巴利文经，也不见于注疏、释论或其他经文中，亦未曾受佛法的顺应教导。将收到的注疏全部整理呈现成一个单卷。
Atha ekaṃsikagaṇikā bhikkhū taṃ ganthaṃ rañño santikaṃ pavesiṃsu dosāvikaraṇatthāya. Tasmiñca kāle rājā evarūpaṃ supinaṃ passi, -sakko hi devarājā setavatthaṃ nivāsetvā setālaṅkārehi alaṅkaritvā setakusumāni pilanditvā rañño santikaṃ āgantvā evamāha,- aparantaraṭṭhehi mahārāja nampadānadītīre pādacetiye bahūni tiṇāni uṭṭhahitvā aññamaññaṃ mūlena mūlaṃ khandhena khandhaṃ pattena pattaṃ sampandhitvā paṭicchādetvā ṭhitāni, tāni pana pubbarājūhi yathābhūtaṃ ajānantehi avisodhitāni, idāni pana tayā yathābhūtaṃ jānantena parisuddhaṃ kattukāmena visodhitabbāni, tatthaca eko bhikkhu āgantvā upadesanayaṃ dassatīti.
一小群比库将这卷经书送至国王，目的是挑起嫌隙。那时国王见一梦，萨咖天帝坐于白石座上，佩戴白色饰物，散落白花，至国王前，说：『在异国宫殿脚下，有许多草堆砌成，彼此层层叠叠，交织覆盖着，这些过去的王者们无法彻底清除，现在你应以真正清净之心，务必彻底净化整治，那里必将有比库来给你教导。』
Evaṃ pana supinaṃ passitvā nandamālaṃ nāma theraṃ pakkosāpetvā ratanapūranagarassa esannaṭṭhāne udakakīḷanatthāya kārāpite rājagehe vasāpesi.
国王梦境醒后，遣派喜花长老前往宝城附近，停驻王宫，准备用水戏嬉娱活动。
Atha thero sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle pārupanavasena pavisitabbanti pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantarehi rājānaṃ jānāpesi, yathā mahāmoggaliputtatissatthero siridhammāsokarājānaṃ sammāvādanti. Atha rājā paricita pāramīpuññasambhāro mahāñāṇo jānāsi,-pārupanavādoyeva pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu āgato, ekaṃsikavādo pana tesu katthacipi na āgatoti. Evaṃ pana jānitvā rañño gehe dve pakkhe there sannipātāpetvā attano attano vādaṃ kathāpesi.
当时长老们在沙玛内拉们进村时节，将辩论会的举办之事告知国王；据传闻，长老摩嘎剌那比库为尊者僧伽主王说了辩论。国王是大有智慧，积有圆满波罗蜜福德之人，已知辩论会正在筹备中，但并未听说过其中有一方是单方言辩的。如此明悉后，国王在宫中分别邀请双方长老聚集，各自陈述己方的说辞。
Atha ekaṃsikatthero evamāhaṃsu,-tumhākaṃ pārupanavādo kattha āgatoti. Tadā pārupanattherā parimaṇḍalaṃ pārupissāmītiādinā nayena pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu pārupanavādo āgatoti āhaṃsu. Tato pacchā pārupanattherā evamāhaṃsu,-tumhākaṃ pana ekaṃsikavādo kattha āgatoti. Tadā te ekaṃsikattherā advāragharaṃ paviṭṭhakāloviya rattibhāge mahāvanamagge gamanakāloviya ca hutvā kiñci vattuṃ na sakkā. Mukhaṃ nāma kathanatthāya bhuñjanatthāya hotīti vuttattā yaṃ vā taṃ vā vadantāpi rājānaṃ ārādhetuṃ na sakkhiṃsu.
于是单方言的长老说道：「你们辩论会的举办之处在哪里？」辩论会主办的长老们便以筹备召开辩论会的事宜回报熙然；接着辩论会主办的长老又问单方言的长老：「你们单方言的辩论会又在哪里举办？」于是单方言的长老住进城外一处客舍，在夜间及傍晚，沿着大森林路及乡间小路走动，但无处能讲论什么。因其口舌仅为述说用餐之间的话语，任何辩说虽有，亦未能说服国王。
Rājā ca theraṃ nissāya vinaye kosallatāya pāḷiyaṃ īdisoyeva āgato, aṭṭhakathādīsu īdisoyevāti vatvā tumhākaṃ ekaṃsikavādo pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu na dissati, evampi samānā kasmā īdisaṃ vattaṃ akaṃsūti pucchi. Atha te ekaṃsikattherā catuhatthagabbhe sahoḍḍena gahitacorāviya manussehi gatitakākāviya ca kiñci vattuṃ asakkuṇeyyatāya sabbadisāsu oloketvāyeva amhākaṃ cārittaṃ pāḷiādīsu na diṭṭhapubbaṃ, atha kho pana ācariyappaveṇīvaseneva carimhāti vatvā parājayaṃ patvā pārupanapakkheyeva pavisiṃsūti. Rājā ca ito paṭṭhāya bhikkhū pārupanavattameva kārāpetuṃ sāmaṇerānaṃ ovadantūti rājāṇaṃ ṭhapesi. Tato paṭṭhāya ekaṃsikapakkhātherā aruṇuggamanakāle kosiyāviya sīsaṃ uṭṭhahitumpi na sakkāti.
国王就那个长老于律藏精巧方面的能力，证实其巴利文等辞如是确有流传，问道：「你们的单方言辩论究竟为何种说辞，却未曾见于辩论会诸论著中？」那些单方言长老携带着抵御盗贼之弓，与同伴一同在众人中往来奔走，无法具体讲论什么，环顾四方后才坦言，「我们於巴利文等论著中未见过关于我们的辩说」。后来，却有人说教，践踏第一失败，便入辩论会主办方阵营。国王继而以此提醒比库，吩咐劝导沙玛内拉们认真修习辩论会规矩。收到吩咐后，单方言阵营长老在清晨出门时乃因害怕被斩首而完全无法抬头。
Sokasarabhūmahācetiyassa puratthimadisābhāge dvīhi pāsādehi alaṅkataṃ catubhūmikaṃ bhūmikittivirāmaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā nandamālattherassa adāsi, narindābhidhajamahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchampi adāsi. So pana thero chappadavaṃsikoti daṭṭhabbo. Abhinavopasampannakāleyeva vinayavinicchayassa suttasaṅgahassa mahāvaggaṭṭhakathāya ca atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi, sāsanasuddhidīpikaṃ nāma ganthampi akāsīti.
在忧伤极大的释迦城大舍卫佛塔东部，有一处名为「底坛之处」的四方庭院佛寺，由两座宝殿装饰，赠予那难陀长老。国王被尊为诸法之主，贤圣导师，其印章亦被赐予。此长老即著有《巴利律藏》汇纂及伟大学派论著的注解，即《法教纯净灯》经籍以前所未有之语言，完成此大著。
Tato pacchā kaliyuge tecattālīsādhike vassasate sahasse ca sampatte phaggunamāsassa kāḷapakkhapanna rasamiyaṃ ratanasikhamāpakassa rañño majjhimaputto rajjaṃ kāresi .
后来进入劫末，经过四十三百余年、多达一千数百年，王国由释迦月期间黑月当头时炫烂的宝石尖顶国王之中子统治。
Tadā rājā evaṃ cintesi,-ekaṃsikapārupanavasena uppanno vivādo pubbesaṃ rājūnaṃ kāle vūpasamituṃ na sakkā, siripavarasudhammamahārājindādhipatino kālepi rājagehe sannipātāpetvā rañño sammukhe kathāpitattā vissaṭṭhena kathetuṃ okāsassa aladdhattā yathākāmaṃ vattuṃ avisahattā parājayo ahosīti lesaṃ oḍḍatuṃ okāso bhaveyyamayhaṃ pana kāle īdisaṃ akatvā tesaṃ tesaṃ therānaṃ vihāre dūtaṃ pesetvā sakasakavādaṃ kathā pessāmi, evañhi sati tetetherā vissaṭṭhā hutvā kathessantīti.
当时国王思虑道：「单方言辩论的纷争，在以往历代诸王时期皆难息解；在皈依尊贵尊严正法的伟大王者统治时代，依然不能于宫中集召开辩论会，国王面前详细说理，如愿辩论却不得胜利。因而应设法给予机会，让辩论会无私方便正常开展。若能对此时机有所作为，即派遣信使至各长老寺院，传达双方辩论会之请求。怀有此念，长老们便能相安无事，分头理顺辩论事宜，以期详尽辩述。」
Evaṃ pana cintetvā antoyudhanāyakaṃ amaccaṃ padhānaṃ katvā tesaṃ tesaṃ therānaṃ santikaṃ gantvā ārocāpesi,-sakasakavādaṃ vissaṭṭhā hutvā vadathāti. Atha ekaṃsikagaṇikā therā amhehi vuttavacanaṃ pāḷiādīsu na dissati, atha kho pana ācariyappaveṇīvaseneva mayaṃ carimhāti anujāniṃsu.
如是思惟之后，于内战首领处做了弟子之后，专注勤修，前往各位长老面前告诉说：『萨咖之说已得圆满，应当宣说。』然而，有一部姓女子长老在我们所说的巴利语等语言中无法显现，（她们）便如老师居住处的修行者一样，告知我们今时已不同往昔。
Mahārājā ca evaṃ therānaṃ anujānane sati kiñci kattabbaṃ natthi, idāni parimaṇḍalasuppaṭicchannasikkhāpadāni avikopetvā sāmaṇerā gāmaṃ pavisantūti rājalekhanaṃ tattha tattha pesesi.
国王在如是了解诸长老的同意后，无所可为；如今，围绕之地布满了僧团戒律，沙玛内们未生不悦，外出入村。国王将此情形分别书写下达各处。
Aparabhāge pana sahassorodhagāmato upasampadā vassena sattavassikaṃ ñāṇaṃ nāma bhikkhuṃ ānetvā antoyudhavihāraṃ nāma kārāpetvā tassa adāsi, ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājagurūti nāmalañchampi adāsi. Atha raññā yācito rājābhisekaganthaṃ parisodhetvā marammabhāsāya atthaṃ yojesi.
后半段，来自千城的授戒，经过七年间的修习，带来了名为觉者的比库，令其在内战僧院住持一职，赐予其觉者的蓝色旗帜名号为大法王导师，并授予相应徽章。后来，受王后请求，王将加冕经文整修，圆成其义。
Aparabhāge bhagavā dharamānoyeva āgantvā catunnaṃ yakkhānaṃ dametvā tehi dinnaṃ maṃsodanaṃ paṭiggahetvā pabbatasāmantadesaṃ gantvā paribhuñjitvā taṃ ṭhānaṃ oloketvā sitaṃ pātvākāsi. Atha ānandatthero kāraṇaṃ pucchi. Anāgate kho ānanda imasmiṃ dese mahānagaraṃ bhavissati, cattāro ca ime yakkhā tasmiṃ nagare rājāno bhavissantīti byākāsi.
后半段世尊如约而至，降服了四大夜叉，并接受他们所献的肉食，继而前往山峰之西处享用，巡视那地方，饮冷水之后安然示现。接着，长老阿难问及缘由。世尊告知未来此地将有大城出现，且四位夜叉将成为那城的王者。
Yathābyākataniyāmeneva kaliyuge catucattālīsādhike vassasate sahasse ca sampatte māghamāsassa kāḷapakkhadvādasamiyaṃ aṅgāravāre uttaraphaggunīnakkhattena yoge amarapuraṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ māpesi.
如同不可违背之法则，末法时代于四十五年以上，千年一遇的二月黑夜星期四，于北方蛇宿星辰相会时，名为不灭城的大王主城被摧毁。
Siriparavijayānantayasatribhavanādityādhipatipaṇḍitamahādhammarājādhirājāti nāmalañchampi paṭiggaṇhi.
号称荣耀远胜百胜，拥有善法殿宇无数，尊贵为日神主宰之贤明大法王大帝的名号也被接纳认可。
Aggamahesiyā kārāpitaṃ jeyyabhūmivihārakittināmakaṃ vihāraṃ guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘me o sayāḍo’ iti vuccati.
大威德比库长老奉献了名为“胜地僧院”的僧院，此僧院以功德为装饰，被誉为正法的大王中的至高王导师，他称其为“我尊贵的师父”。
Kannīnagarabhojakāya rājakaññāya kārāpitaṃ vihāraramaṇīyavirāmaṃ nāma vihāraṃ guṇamunindādhipati mahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘māṃ le sayāḍo’ iti vuccati.
给养于旧美丽之地的国王之女奉献了名为“优美幽居”的僧院，此僧院为正法大王中的至高王导师贡尼敏陀所赐，他称其为“我的师父”。
Uparañño deviyā kārāpitaṃ maṅgalāvirāmaṃ nāma vihāraṃ tipiṭakasaddhammasāmimahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘soṃ ṭhā sayāḍo’ iti vuccati.
上层天女奉献了名为“吉祥幽居”的僧院，此僧院与三藏正法相契合，属于正法大王中的至高王导师，他称其为“安住的师父”。
Majjhimagehavāsideviyā kārāpitaṃ maṅgalāvāsātulaṃ nāma vihāraṃ ñāṇajambudīpaanantadhajamahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘meṃ jvā sayāḍo’ iti vuccati.
中央宫殿之墙边女神奉献了名为“吉祥住处”的僧院，此僧院乃智慧珠穆大陆无上旌旗的正法大王中的至高王导师所赐，他称其为“我的师父”。
Ime ppana cattāro mahāthere saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi.
这四位大比库皆设立在僧王长老职务之所。
Uttaragehavāsideviyā kārāpitaṃ maṅgalabhūmikittiṃ nāma vihāraṃ kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi, yo ‘ñyoṃ kāṃ sayāḍo’ iti vuccati.
北宫殿之墙边女神奉献了名为“吉祥地号”的僧院，此僧院由贤者、正法的持有者、旌旗的持有者即正法大王中的至高王导师所赠，他称其为“又一位尊贵的师父”。
Sirikhettanagarabhojakena rājakumārena kārāpitaṃ atulabhūmivāsaṃ nāma vihāraṃ kavindābhisaddhammapavaramahādhamma rājaguruttherassa adāsi, yo ‘sve ṭoṃ sayāḍo’ iti vuccati.
由城邦国王子嗣锡里凯坦那加拉博扎所建造的名为阿突拉布米瓦萨的寺院，赠与了尊为大师且具有最高正法的王师长老，称其‘这是你的卧室’。
Antoamaccena ekena kārāpitaṃ vihāraṃ ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi, yo ‘seṃ ṭe sayāḍo’ iti vuccati.
由安陀阿摩查建造的寺院，赠与了尊为智慧宝冠、正法旗帜、伟大的王师长老，称其‘这是你的卧室’。
Vāmabalanāyakenāmaccena kārāpitaṃ vihāraṃ paramasirivaṃsadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi, yo ‘me ṭhī sayāḍo’ iti vuccati.
由左力将军阿那摩查建造的寺院，赠与了尊为极高荣耀的正法旗帜、伟大的王师长老，称其‘这是我的馆舍’。
Dhammavinicchakena ekenāmaccena kārāpitaṃ vihāraṃ kavinda sāradhajamahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘lokā mhāṃ keṃ sayāḍo’ iti vuccati.
由法鉴者阿那摩查建造的寺院，赠与了尊为王中之王、正法驾驭者的伟大王师长老，称其‘天下谁为我的卧室’。
Iccevaṃ pariyattikovidānaṃ anekānaṃ mahātherānaṃ saddhiṃ nāmalañchena vihāraṃ datvā anuggahaṃ akāsi. Yasmā pana sabbesaṃ therānaṃ nāmaṃ uddharitvā visuṃ visuṃ kathite ayaṃ sāsanavaṃsappadīpikakathā atippapañcā bhavissati, tasmā idha ajjhupekkhitvā vattabbameva vakkhāmāti.
如此，多位大师同心协力，根据姓名题记，赐赠寺院并详细说明。由于若全面列举所有长老名号，将导致此法统照述记过于冗长，故此处暂且略而不述，仅作提及。
Pacchābhāge cattāro mahātherā rājādubbalatāya yathākāmaṃ sāsanaṃ visodhetuṃ sakkhissantīti maññitvā puna aṭṭha there etehi catūhi mahātherehi saddhiṃ sāsanaṃ visodhāpetuṃ saṅghanāyakaṭṭhāne ṭhapesi. Seyyathidaṃ, kavindābhisaddhammapavaramahādhammarājagurutthero, tipiṭakālaṅkāradhajamahādhammarājagurutthero, cakkindābhidhajamahādhammarājaguruttherā, paramasirivaṃsadhajamahādhammarājagurutthero, janindābhipavaramahādhammarājagurutthero, mahāñāṇābhidhajamahādhammarājagurutthero , ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguruthero, ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguruttheroti.
事后，因王权衰弱，四位大师认为能够按意愿再度清理教法，于是与八位长老一同，以群长领袖为首，将教法重新清理。即：尊为大师、拥有三藏宝冠的伟大王师长老；尊为三藏装饰宝冠的伟大王师长老；尊为知见宝冠的伟大王师长老；尊为最高荣耀宝冠的伟大王师长老；尊为知识第一的伟大王师长老；尊为大智慧宝冠的伟大王师长老；尊为智慧装饰正法旗帜的伟大王师长老；尊为正法支柱宝冠的伟大王师长老。
Atha arahāpi samāno nissayamuccakaṅgavikalo vinānissayācariyena vasituṃ na vaṭṭatīti jānitvā nissayā cariyappahonakānaṃ therānaṃ nissayaṅgāni nissayamuccakārahānaṃ nissayamuccakaṅgāni paripūrāpetvā nissitakānaṃ nissayaṃ gaṇhitvāva nisīdāpesi.
然后，即便是阿拉汉，同样地，了知依止解脱者没有依止师而修行是不相应的，便完善了依止诸比库长老的依止行为，为那些修依止行者聚集所依止的资具，成就了依止，坐下修行。
Tato pacchā kaliyuge paññāsādhike vassasate sahasseva sampatte ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguruttheraṃyeva ekaṃ saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi. Tato paṭṭhāya soyeva eko saṅghanāyako hutvā sāsanaṃ visodhayi.
后来，距今在劫末期已有五千余年时，世尊授记大法王长老为法王长老的地位，立于僧王职位，经此设立，他自己作为一僧团领袖，净化了教法。
Tato pacchā ekapaṇṇāsādhike vassasate sahasse ca sampatte phaggunamāse mahāmunicetiyassa dakkhiṇadisābhāge dvīhi iṭṭhakamayehi pākārehi parikkhittaṃ pañcabhūmikaṃ asokārāme ratanabhūmikittiṃ nāma vihāraṃ atimahantaṃ kārāpetvā ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi. Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchampi puna adāsi. Tato aññāni jeyyabhūmivihārakittimaṅgalavirāmādayo anekepii vihāre tasseva adāsi.
之后，在五千余年又五十年的满期，也即二月大月，法王长老于其南方，筑起五座坛基围绕着无忧园，营建名为宝地的极广大寺院，赋予此大法王以「智慧普及法军统帅大法王至尊」的称号及徽章。之后，又赐予其他诸多可胜之地寺庙碑铭祝辞。
So pana tesu vihāresu vārena nisīditvā pariyattiṃ vācesi. Ubhatovibhaṅgānipi vācuggataṃ akāsi. Niccaṃyeva ekāsanikadhujaṅgaṃ samādiyi.
他在这些寺院中往往端坐，讲述戒律，且在两种戒律的讲解中收束言辞，日常专注心如单柱硬蛇般不动。
So pana thero upasampadāvassena pañcavassiko hutvā pubbeva saṅgharājabhāvato peṭakālaṅkāra nāma nettisaṃvaṇṇanaṃ abhinavaṭīkaṃ akāsi. Aṭṭhavassiikakāle saṅgharājā ahosi. Saṅgharājā hutvā sādhujjanavilāsiniṃ nāma dīghanikāyaṭīkaṃ akāsi. Ariyavaṃsālaṅkāraṃ nāma ganthañca akāsi. Mahādhammaraññā yācito jātakaṭṭhakathāya atthayojanaṃ catusāmaṇeravatthuṃ rājovādavatthuṃ tigumbhathomanaṃ chaddantanāgarājuppattikathaṃ rājādhirāja vilāsiniṃ nāma ganthañcāti evamādayopi akāsii.
此比库经五年具足上座比库资格后，早前即以法王身份作了名为『法器』、旨在总纲佛法珍贵讲义之新诠释。八十岁时他成为法王后，又著作名为『善人华』的长部注释，以及『圣谱饰』的论著。诸多请愿要求他续写《生子本事注释》等四部沙门故事集、王城传说、三塔修建、象鼻龙王起源、诸王至尊华丽传记等书，他也皆应允作之。
Kaliyuge pana dvāsaṭṭhādhike vassasate sahasse ca sampatte sīhaḷadīpato ampagahapatisso, mahādampo, koccha godho, brāhmaṇavatto, bhogahavatto, vāturagammoti ime cha sāmaṇerā dasa dhātuyo dhammapaṇṇā kāratthāya ānetvā amarapuraṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ āgatā saddhiṃ ekena upāsakena.
至于劫末期已超六千余年时，锡兰岛之国主安帕迦哈比苏、伟大导师寇遮迦迦、婆罗门辈、富饶祗树、风之村等六名沙玛内拉，为令法慧广布，携带根本法藏，来到名曰不罗卢城的国王之所在城市，与一名优婆塞同行而来。
Atha ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurunā saṅgharaññā upajjhāyena kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguruttherena janindābhidhajamahādhammarājaguruttherena munindaghosamahādhammarājaguruttherenāti evamādīhi rājagurutthe rehi kammavācariyehi hatthirajjusuvaṇṇaguhasīmāyaṃ upasampadakammaṃ kārāpesi, upāsakañca sāmaṇerabhūmiyaṃ patiṭṭhāpesi, tato pacchā ca anekavāraṃ āgatānaṃ bhikkhūnaṃ puna sikkhaṃ gaṇhāpesi, sāmaṇerānañca upasampadakammaṃ kārāpesi, upāsakānañca pabbajjakammanti.
于是，由智慧增长法军统帅、大法王中王导师、僧团长老师长、法王指导长老卡温达、仁者冠法大导师长老、圣者龙音大法王导师长老等如是者，这几位导师与导师们集会，依照戒律，以象牙权杖和金牢牢守护的戒界为界，举行出家仪式，并确立居士为沙玛内的基础。从此以后，他多次召来比库们，再次亲授戒学，也为沙玛内们举行出家仪式，令居士们出家。
Aparabhāge pana kaliyuge chacattālīsādhike vassasate sahasse ca sampatte piturañño ācariyapubbo atulo nāma thero cīvarapaṭalaṃ uparisaṅghāṭiṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitabbanti cūḷagaṇṭhipade vuttattā sāmaṇerānaṃ gāmappavasenakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitvāyeva pavisitabbanti daḷaṃ katvā rañño santikaṃ lekhanaṃ pavesesi.
后来，在末法时代，年岁四十八以上，超过一千岁的父王导师布多阿图罗长老，先开先立，地位无可匹敌，先行裁剪袈裟与外用袈裟，缝合紧束之带，按照小截段方式，为沙玛内们在村落入冬避寒时节，裁开单边上衣，系紧腰带后入场，在割断处刻下文字，当面纪载。
Atha rājā taṃ sutvā mahāthere sudhammasabhāyaṃ sannipātāpetvā atulattherena saddhiṃ sākacchaṃ kārāpesi. Atha atulatthero cīvarapaṭalaṃ uparisaṅghāṭiṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitabbanti cūḷagaṇṭhipade āgatapāṭhaṃ dassetvā sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitvā pavisitabbanti āha.
国王闻知后，召集大长老苏达摩萨婆会议，与布多长老同席议论。随后，布多长老裁剪袈裟与外袈裟，系上腰带，在小截段处，展示入场示范，为沙玛内到村中入冬时节示范如何裁剪单边上衣，系紧腰带入座，并说：
Atha mahātherā taṃ pucchiṃsu,-īdiso adhippāyo aññattha dissati vā mā vāti. Atha atulatthero evamāha,-aññattha pana īdiso adhippāyo na dissatīti. Evaṃ hotu, ayaṃ gantho kena katoti. Sīhaḷadīpe anurādhapurassa dakkhiṇadisābhāge pokkanti gāme arahantena moggalānattherenāti. Ayamattho kathaṃ jānitabboti. Piṭakattayalakkhaṇaganthe āgatattāti. Ayañca piṭakattaya lakkhaṇagantho kuto laddhoti. Buddhaghosattherena kira sīhaḷadīpato ānītattā tato, ayañhi gantho sīhaḷadīpato attanā ānītesu ganthesu asuko gantho asukena therena katoti viññāpanatthāya buddhaghosattherena kato, idānāyaṃ gantho amhākaṃ hatthe saṃvijjatīti. Sace idānāyaṃ gantho tumhākaṃ hatthe saṃvijjati, amhākaṃ dassehīti. Passathāvuso ayamamhākaṃ hatthe ganthoti dassesi. Atha mahātherehi saṅgharājappamukhehi tasmiṃ ganthe passite vinayagaṇṭhipadaṃ sīhaḷadīpe parakkamabāhurañño kāle moggalānatthero akāsīti āgataṃ, na cūḷagaṇṭhipadaṃ sīhaḷadīpe anurādhapurassadakkhiṇadisābhāge pokkantigāme arahā moggalānatthero akāsīti.
于是众长老问道：『如此裁剪法别处看见或未曾见过乎？』布多长老答曰：『别处并无此类裁剪法。』于是订立此规则，此经论由谁所著？谓锡兰岛南境阿那罗陀城波堪提村，为阿拉汉牟迦罗陀长老所著。如何知晓？因藏内三藏标记此经到来，又何处得此三藏标记之文？佛音长老传说此经乃锡兰岛带来，经手持纂述者难言之长老所著，今此经属我等，若为你等则展现予汝，观察师弟们皆能知之。随后众长老于大会长老前示现此经，观察于锡兰波堪提南境的入冬纪法牟迦罗陀长老传来辞，非锡兰小截段录于波堪提南境之阿拉汉牟迦罗陀长老所示。
Atha therā evamāhaṃsu,-kasmā pana piṭakattayalakkhaṇaganthe anāgatampi āgataṃviya katvā musā vadatha, na nu tumhākampi ekaṃsikabhikkhūnaṃ musāvādasikkhāpadaṃ atthīti. Atha atulatthero uttariṃ vattuṃ asakkuṇeyyattā luddakassa vākure bandhamigoviya phandamāno hutvā aṭṭhāsi, sahoḍḍena gahitoviya coro sahamusāvādakammena so thero gahito ahosīti.
诸长老谓曰：『彼藏内三藏标记之经，何故又在未来被作如已来过般？岂非童谣耶？你们当知这并非个别比库造谣之戒语。』布多长老闻之惊愕，犹如铁牢狱中被挟持的恶盗，因共犯两舌谤语，然此长老亦为受害者。
Idaṃ imassa atthassa āvibhāvatthāya vatthu, –
此事为显示此理应明文章，事由如是：
Imasmiṃ kira raṭṭhe eko janapadavāsīpuriso kenacideva karaṇīyena amarapuraṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ āgacchi. Āgantvā ca paccāgatakāle antarāmagge pātheyyaṃ khayaṃ ahosi. Athassa etadahosi,- idāni mama pātheyyaṃ khayaṃ ahosi, imasmiṃ kira raṭṭhe sahassorodhagāme laddhavaro nāma mahāseṭṭhi sabbattha bhūtale ativiya pākaṭo. Tassāhaṃ ñātīti vañcetvā kathessāmi, evaṃ sati tena mahāseṭṭhinā mittasanthavaṃ kātuṃ tetegāmikā manussā mama bahu lābhaṃ dassanti, tadā pātheyyena akiccho bhavissāmīti. Evaṃ pana cintetvā antarāmagge sampattasampattagāmesu mahābhogānaṃ gehaṃ vicinetvā mahābhogānaṃ santikaṃ pavisitvā kathāsallāpaṃ akāsi.
在此国中，确有一位居住于某村庄的男子，凭某种正当手段来到一座名为阿摩罗城的伟大国王所在地的城镇。抵达后，在返乡途中道路遭遇毁坏不通。当时他心中这样想到：『现在我的回乡道路被毁坏了；在此国中，有一个名为千敖罗陀村的地方，有一位叫拉答瓦罗的大富商，世间无处不明显地知晓他。因为我是他的亲属，若能与这位大富商结为友好关系，这些乡村人会给我带来极大利益，那时我在回乡途中便会安然无忧。』如此思量，途经数个富裕乡村，考察这些富裕人家的住宅，亲近富人，和他们谈话交谈。
Atha tetegāmikā tvaṃ kuto āgato, kuhiṃ gamissasi, kassa ñāti,ko vā tvanti pucchiṃsu. Amarapūramahārājaṭṭhānīnagarato āgato, sahassorodhagāmaṃ gamissāmi, sahassorodhagāme laddhavarassa nāma mahāseṭṭhino jāmātā dhanavaḍḍhako nāmāhanti āha.
于是，这些村民问他：『你是从哪里来的？要去哪里？与谁有亲属关系，或者是谁？』他说：『我从阿摩罗城国王所在地城镇来，我将前往千敖罗陀村，那里有位名叫拉答瓦罗的大富商，他的妻子名叫达那瓦达科。』
Atha tetegāmikā laddhavarena mahāseṭṭhinā mittasanthavaṃ kātuṃ nānābhojanehi bhojesuṃ. Aññehipi bahūhi paṇṇākārehi saṅgahaṃ akaṃsu. Imināva nayena sampatta sampattagāmesu vañcetvā attano guṇaṃ kathetvā addhāna maggaṃ tari. Pacchā pana sahassorodhagāmaṃ sampatto. So sahassorodhagāmaṃ na sampattapubbo. Laddhavaro mahāseṭṭhi tena na diṭṭhapubbo. Sahassorodhagāmaṃ sampatteyeva ayaṃ kiṃ nāma gāmoti apucchitvāyeva tasmiṃ gāme mahābhogatarassa mahāgehaṃ vicinanto tasseva laddhavarassa seṭṭhino mahantaṃ gehaṃ passitvā laddhavarassa seṭṭhino santikaṃ pavisitvā tena saddhiṃ kathāsallāpaṃ akāsi.
于是这些村民以各种佳肴款待拉答瓦罗大富商。其他人也带来许多各种鲜美的食物聚集奉献。凭借这归附的引导，游历富裕村庄，宣传自己的利益功德，然后继续前行。后来抵达千敖罗陀村。那里的情况并非未曾到来之地，拉答瓦罗大富商也非新面孔。刚抵达村庄，就有人打听：“这叫什么村？”正在村中考察极富之家，见到拉答瓦罗大富商的大宅院，就赶来拜访拉答瓦罗大富商，并和他一起亲近交谈。
Atha mahāseṭṭhi taṃ pucchi,-tvaṃ kuto āgato, kuhiṃ gamissasi, kassa ñāti,ko tvanti. Amarapuramahārājaṭṭhānīnagarato sāmi āgato, sahassorodhagāmaṃ gamissāmi, sahassorodhagāme laddhavarassa nāma mahāseṭṭhino jāmātā, dhanavaḍḍhako nāmāhanti āha.
于是那大富商问他：『你是从哪里来的？要去哪里？与谁有亲属关系，或者是谁？』他说：『我是从阿摩罗城国王所在地城镇来的，我将去千敖罗陀村，那里的大富商拉答瓦罗，他的妻子名叫达那瓦达科。』
Atha mahāseṭṭhi tassa mukhaṃ ujuṃ oloketvā ayaṃ māṇava sahassorodhagāmoyeva, ahampi laddhavaro nāma mahāseṭṭhi, mama dhītaro santi, tāpi sassāmikāyeva honti, idāni tā sakasakassāmikānaṃyeva santike vasanti, na tvaṃ kadāci mayā diṭṭhapubbo, kena kāraṇena kuto āgantvā mama jāmātā bhavasīti pucchi.
那大富商正视他的脸，说：『年轻人，这正是千敖罗陀村，我拉答瓦罗大富商，我的女儿们就像管家一般居住在那里，这些女子与那些管家们亲密共处，你从未见过我女儿们，为什么不知原因而来到这里，反而问我是否是你的亲属？』
Atha so mmanussehi anubandhiyamānoviya migo sakalampi kāyaṃ phandāpetvā kiñci vattabbaṃ vacanaṃ ajānitvā aladdhappatiṭṭhānatāya evaṃ sati kuto āgato, kuhiṃ gamissāmi, kassa ñāti, ko vā ahanti idāni na jānāmi, sabbadisā sammuyhāmi, khamāhi mama aparādhaṃ, ito paṭṭhāya yāva jīvitapariyosānā na vañcessāmi, vañcetuṃ na visahāmi, idāni ativiya bhāyāmi, mā kiñci daṇḍakammaṃ karohīti vatvā vegena uṭṭhahitvā palāyīti.
他听见人们如此说，心怀疑虑，百思不得其解，不知道说什么话，站立不安。念及自己没有定所，如此想：『我从哪里来？要去哪里？与谁有亲属关系？现在我全然不知，只在四处徘徊。请原谅我的冒犯，我不会再欺瞒，直至生命终结都不会欺骗。现在我十分恐惧，愿不要遭受任何惩罚！』说罢，他迅速起身逃走了。
Iccevaṃ atulatthero dummukho hutvā yaṃvātaṃvā mukhārūḷaṃ vilapitvā saṅghamajjhe nisīdi.
正如此，这位无双长老面露愁苦，悲伤地祭叹着自己的嘴唇，随后坐于僧团中央。
Ayaṃ atulattherassa paṭhamo parājayo. · 此为阿杜喇长老之第一巴拉基咖。
Tato pacchā khalitvā kaddame patitaṃ purisaṃ puna upari akkamantāviya puna mahātherā evaṃ pucchiṃsu,-idaṃ bhante tava cūḷagaṇṭhipadaṃ nāma tīsu vinayamahāṭīkāsu sādhakavasena dassitaṃ cūḷagaṇṭhipadaṃ udāhu aparanti. Tīsu vinayamahāṭīkāsu sādhakavasena dassitaṃ cūḷagaṇṭhipadaṃyeva idanti. Evaṃsati kasmā tava cūḷagaṇṭhipadeyeva vuttañhi vajirabuddhiṭīkāyaṃ, vuttañhi sāratthadīpanīṭīkāyaṃ, tathā hi vuttaṃ vimati vinodanīṭīkāyanti tāsaṃ vinayamahāṭīkānaṃ pacchā hutvā tisso vinayamahāṭīkāyo sādhakavasena dassitāti. Evaṃ pana pucchanto so mayā pubbe vuttaṃ tīsu vinayamahāṭīkāsu sādhakavasena dassitaṃ cūḷagaṇṭhipadaṃyeva idanti vacanaṃ saccamevāti mukhāsuññatthāya punappunaṃ vadi.
随后诸大长老离席返回后，又重返上座，对他说：『尊者，这被称为「小结项章」的内容，在三部律大注疏中皆作为重要内容被展现。所谓小结项章，仅指这三部律大注疏中以解说戒律为目的而详示的小结项章节。为何您只在金刚慧注疏中单独宣说小结项章，却未在宝义启示注疏与弃除误乱注疏中专论此章？这三部律大注疏皆完整呈现了小结项章内容。』面对如此询问，我早已在三部律大注疏中展现过小结项章内容，言辞诚实不虚，亦不徒然多言。
Idañca imassa atthassa āvibhāvatthāya vatthu, –
这便是为了彰显本义而作的说明事例——
Eko kira puriso ekena sahāyena saddhiṃ puttadāraposanatthāya rañño bhatiṃ gahetvā yuddhakammaṃ kātuṃ saṅgāmaṃ gacchati. Atha parasenāya yujjhitvā parasenā abhibhavitvā sabbe manussā attano attano abhimukhaṭṭhānaṃ palāyiṃsu. Atha sopi puriso tena sahāyena saddhiṃ attano abhimukhaṭṭhānaṃ palāyi. Tokaṃ palāyitvā antarāmagge parasenāhi paharitadaṇḍena mucchito hutvā so puriso tena saddhiṃ gantuṃ na sakkā, antamaso nisīditumpi na sakkā.
譬如，有一人，携一名随从，为了供养国王的王子而携兵出征，前去应战。对方军队战胜其王，所有人类悉皆退避自己的所在之处。那人亦与随从一同退避。退避过程中，因为被对方之军用兵器击中手臂受伤而被释放，这人无法继续同行，甚至不能在队尾坐下。
Atha sahāyassa etadahosi,-idāni ayaṃ ativiya bāḷagilāno hoti maraṇāsanno, sacāhaṃ tassa upaṭṭhahitvā idheva nisīdeyyaṃ, verino āgantvā maṃ gaṇhissantīti. Evaṃ pana cintetvā gilānassa santakāni kahāpaṇavatthādīni gahetvā taṃ tattheva ṭhapetvā gacchati. Sakaṭṭhānasamīpaṃ pana pattassa tassa etadahosi,- sace taṃ antarāmagge ṭhapetvā āgacchāmīti vadeyyaṃ, tassa ñātakā mama upari dosaṃ ropessanti, idāni so maritvā ahaṃ ekakova āgacchāmīti vadissāmīti. Sakaṭṭhānaṃ pana patvā tassa bhariyā tassa santikaṃ āgantvā mayhaṃ pana sāmiko kuhiṃ gato, kattha ṭhapetvā tvaṃ ekakova āgacchasīti pucchi. Tava ayye sāmiko paresaṃ āvudhena paharitvā kālaṅkato, imāni tava sāmikassa santakānīti vatvā kahāpaṇavatthādīni datvā mā soci mā paridevi, idāni matakabhattaṃ datvā puññabhāgaṃyeva bhājehīti samassāsesi. Atha sā tāni gahetvā roditvā matakabhattaṃ datvā puññabhāgaṃ bhājesi.
那随从心念此人身患重病，临近死亡，便起誓陪伴他在此坐守，不让敌人来袭夺取他。于是随从一边忧虑一边取用药草粮食等物，安置于彼病人之处后离开。到达市场时，那随从想：如果将他安置于途中而我前往，则其亲属必对我有责难，我会声称“他已亡故，我独自一人前来了”。遂当场将病人妻子带到跟前，他问道：『夫人，你丈夫今往何处？何处安放？唯有你一人来罢？』彼妇答曰：『您的主人被他人之兵器击中，陷于污名，现今有药粮由我护持，勿忧勿悲，现在由我分食此药粮与福报。』那随从于是整备药粮，伤心落泪，分食药粮与福报。
Aparabhāge pana thokaṃ kālaṃ atikkante gilānā vuṭṭhito sakagehaṃ āgacchati. Bhariyāpi taṃ na saddahi. Ahaṃ na kālaṅkato, gilānaṃyeva maṃ ṭhapetvā so mama santakāni gahetvā gato, sace maṃ tvaṃ na saddahasi, ahaṃ antogabbhe nilīyitvā nisīdissāmi, taṃ pakkosetvā pucchāhīti āha.
另一边，病人越过时间障碍走到家门口，其妻却不理睬他。我说：『我不污名，我把病人安置，于此处又护持其亲属，若你不理睬我，我便潜入腹内，坐定其中，促使你起身而询问。』
Atha sā taṃ pakkosetvā bahi gabbhe nisīditvā pucchi,-mama sāmi sāmiko kālaṅkatoti taṃ saccaṃ vā alikaṃ vāti. Saccamevetaṃ, yaṃ tava sāmiko kālaṅkatoti.
于是她起身，坐在门外的廊下，询问说：『我的主人和丈夫说“你被弄脏了”，这是真的还是虚假的呢？』回答说：『确实如此，就是你的丈夫说你被弄脏了。』
Atha so puriso bahi gabbhaṃ nikkhamitvā aṅguliṃ pasāretvā na idāni bhosamma ahaṃ kiñci mattopi marāmi, kasmā pana amarantaṃyeva maṃ mato esoti vadesīti. Atha kiñci vattabbassa kāraṇassa adissanato mukhāsuññatthāya aṅguliṃ pasāretvā ujuṃ oloketvā idāni tvaṃ idha āgantuṃ samatthopi matoyeva, matoti mayā vutta vacanaṃ saccaṃyeva, nāhaṃ kiñci alikaṃ vadāmīti āha. Evaṃ so punappunaṃ vadantopi jīvamānakassa saṃvijjamānattā paccakkheyeva ca tassa ṭhitattā kocipi tassa vacanaṃ na saddahi, parājayaṃyeva so pattoti.
然后那人从门外出来，伸开手指道：『如今我不会死哪怕只一丝一毫，为什么呢？因为我认为你如今是不死的。』于是他看不出有什么该做的原因，开口伸出手指，目光直视前方，说：『如今你能够来到这里，我也认为你能够，正如我所说的话确实如此，我不会说谎。』尽管反复说了这样的话，对于活着的人的现实时，他任何时候都不肯相信他的话，这样他就遭受了失败。
Iccevaṃ atulatthero mukhāsuññatthāya vadantopi koci na saddahi, parājayaṃyeva so pattoti.
由此可见，年长的长老虽多次开口说道，因为观点空虚，没有人相信，反而失败了。
Ayaṃ atulattherassa dutiyo parājayo. · 此为阿杜喇长老之第二巴拉基咖。
Punapi seyyathāpi luddako kuñjaraṃ disvā ekena vārena usunā vijjhitvā patantampi kuñjaraṃ puna anuṭṭhāhanatthāya katipayavārehi usūhi vijjhati, evameva ekavāreneva parājayaṃ pattaṃ pana vādassa anukkhipanatthāya katipayavārehi parājayaṃ pāpetuṃ pārupanavādino mahātherā evamāhaṃsu,- tava cūḷagaṇṭhipadeyeva sāmaṇerānaṃ parimaṇḍalasuppaṭicchannādīni vattāni abhinditvāyeva pavisitabboti pubbe vatvā cīvarapaṭalauparisaṅghāṭiṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitabbanti pana vuttaṃ, kasmā pana pubbena aparaṃ asaṃsanditvā vuttaṃ, tumhākaṃ vāde paṭisaraṇabhūtānaṃ pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantarānaṃ natthitāya amhākaṃ paṭisaraṇabhūtaṃ cūḷagaṇṭhipadanti vadatha, tumhākaṃ paṭisaraṇabhūtā cūḷagaṇṭhipadatoyeva bhayaṃ uppajjatīti vatvā saha nilīyanaṭṭhānena gahitaṃ coraṃ viya saha nissayena adhammavādino gaṇhiṃsu.
又比如小孩见到象，一个回合用牙齿咬伤象，象因而跌倒，象便以几根牙刺扎向那小孩。正如一个回合内被打败，发言者为避免再次失败，用多种策略谋求失败者之失败，年长的长老们如此说道：『你的少年比库团中，因围绕法座而盖起的凉棚等物已被毁坏，以前曾担说布衣、袈裟衣物应当缚好，且要以上腰带系束。然而，为什么过去说此后有所说法不连贯、前后矛盾呢？你们这些还退避三舍的，管好巴利注疏及论疏等法藏，经常退避的少年比库称为「小比库团」，你们这些退避小比库团的人，理应感到恐惧，于是与窃贼一同聚合，依赖他们这些不正当言论者。』
Idaṃ imassa atthassa avibhāvatthāya vatthu, –
此文为此语义不清楚之处解说——
Atīte kira bārāṇasito avidūre nadītīre gāmake pāṭali nāma naṭamacco vasati. So ekasmiṃ ussava divase bhariyamādāya bārāṇasiṃ pavisitvā naccitvā vīṇaṃ vāditvā gāyitvā dhanaṃ labhitvā ussavapariyosāne bahu surābhattaṃ gāhāpetvā attano gāmaṃ gacchanto nadītīraṃ patvā navodakaṃ āgacchantaṃ disvā bhattaṃ bhuñjanto suraṃ vivanto nisīditvā matto hutvā attano balaṃ ajānanto mahāvīṇaṃ gīvāya bandhitvā nadiṃ otaritvā gamissāmīti bhariyaṃ hatthe gahetvā nadiṃ otari. Vīṇāchiddehi udakaṃ pāvisi. Atha naṃ sā pīṇā udake osīdāpesi. Bhariyā panassa osīdanabhāvaṃ ñatvā taṃ vissajjitvā uttaritvā nadītīre aṭṭhāsi. Naṭapāṭali sakiṃ ummujjati, sakiṃ nimmujjati, udakaṃ pavisitvā uddhumātaudaro ahosi. Athassa bhariyā cintesi,-mayhaṃ sāmiko idāni marissati, ekaṃ gītaṃ yācitvā parisamajjhe taṃ gāyantī jīvitaṃ kappessāmīti cintetvā sāmi tvaṃ udake nimmujjasi, ekaṃ me gītaṃ dehi, tena jīvitaṃ kappessāmīti vatvā–
从前，有一位住在巴拉那西不远河畔乡村名叫帕提利的舞者。在一次节日中，他领着妻子进入巴拉那西，跳舞、演奏琴箫、唱歌，因而赢得财富。节日渐近尾声，他饮酒喝醉，回来时来到河边，看到滋润的水稻，并进食酒宴，喝酒香甜，坐下成醉汉，不识自己力量，抱着大琴背弦，进了河中，要渡河而去。他怀抱妻子下河，琴弦断裂，入水。那时水将他淹没。他妻子知道丈夫被水淹没而未死，便将他放开，爬上河岸站立。舞者帕提利有时浸入水中，有时浮出水面，水面起伏波涛滚滚。他妻子思虑道：『我的丈夫如今必死，若我能求一首歌，在他快死时唱歌，为他续命。』于是想着：『丈夫啊，你快淹没水中，给我一首歌，我好用它续命。』
Bahussutaṃ cittakathaṃ, gaṅgā vahati pāṭaliṃ;
广闻世尊所说的心念之论，恒河水流经巴特利，
Vuyhamānakaṃ bhaddante, ekaṃ me dehi gāthakanti.
顶礼尊者，赐我一首歌谣吧。
Atha naṃ naṭapāṭali bhadde kathaṃ tava gītaṃ dassāmi, idāni mahājanassa patisaraṇabhūtaṃ udakaṃ maṃ māretīti vatvā–
于是尊者戏谑波特利，曰：如何为你呈现我的歌咏？如今这水，已成众人避难之所，求你勿杀我，
Yena siñcanti dukkhitaṃ, yena siñcanti āturaṃ;
以此水浇灌者，乃悲苦者，患病者，
Tassa majjhe marissāmi, jātaṃ saraṇato bhayanti.
我将投身其中于水中死去，生者皆怖于此避难之处。
Atha atulatthero attano patisaraṇabhūtā cūḷagaṇṭhipadato bhayaṃ uppajjitvā kiñci vattabbaṃ ajānitvā adhomukho hutvā parājāyaṃ pattoti.
随后，大长老亚图拉，自己的避难水中，因小淤泥足生恐惧，不知所措，垂头丧气，遂陷于失败。
Ayaṃ atulattherassa tatiyo parājayo. · 此为阿杜喇长老之第三巴拉基咖。
Atha rājā tesaṃ dvinnaṃ pakkhānaṃ vacanaṃ sutvā cūḷagaṇṭhipadassa pubbāparavirodhidosahi ākulattā suttasuttānulomādīsu appaviṭṭhattā āgamasuddhiyā ca abhāvato parovassasataṃ ciraṃ ṭhitassa gehassaviya atidubbalavasena athirataṃ jānitvā idāni sāsanaṃ parisuddhaṃ bhavissatīti somanassappatto hutvā mama vijite sabbepi bhikkhū pārupanavasena samānavādikā hontūti āṇaṃ ṭhapesi. Tato paṭṭhāya yāvajjatanā sakalepi marammaraṭṭhe pārupanavasena samānavādikā bhavantīti.
于是国王听闻他们两派的言论，知晓朱罗甘提尊者先后持违背之见，心怀纷乱，未能正顺条理地诠释经典，也无清净教典的根据，且他长期隐居家中，实力极弱，因此察觉诸派均属过激。如今此教法将更加清净，心生欢喜，遂立决意如获胜利，愿自己所领导的众比库皆能无碍同语。之后他决定竭尽全力，使大家和合，彼此无异议。
Ayamettha saṅkhepo,-tesañhi dvinnaṃ pakkhānaṃ sannipatitvā vacanappaṭivacana vasena vivādakathā vitthārena vuccamānā chapañcasāṇavāramattampi patvā niṭṭhaṃ na pāpuṇeyya. Yasmā pana sabbaṃ anavasesetvā vuccamānaṃ ayaṃ sāsanavaṃsappaṭīpikā atippapañcā bhavissati, tasmā ettha icchitamattameva dassayitvā ajjhupekkhāmāti.
此处略言，此两派因观点分歧，大论细说了许多争论的话语，即便辩论达五、六十天，也难得终结。因若未经检验，即称此为教法传承，将必致纷乱纷争增多。故此处旨在略示所欲，示以淡泊观之。
Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirāja guru pana saṅgharājā mahāthero sīhaḷadīpe amarapuranikāyikānaṃ bhikkhūnaṃ ādibhūto ācariyo bahūpakāro. Amarapuranikāyoti tattherappabhavoti.
智慧弘扬法阵的总司令，大神法王中的至尊导师，僧团之王，及锡兰岛阿摩罗婆罗尼迦众比库的先驱导师，名诸多益，功德殊胜。名阿摩罗婆罗尼迦者，乃尊者之一名也。
Kaliyuge pana ekāsītādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa rañño nattā siritribhavanādityapavarapaṇḍitamahādhammarājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. So pana amarapurato saṅkamitvā ratanapūraṃ catutthaṃ māpesi. Tassa rañño kāle guṇamunindādhipatimahādhammarājādhirājaguruttherassa sīssaṃ sajīvagāmavāsiṃ sīlācāraṃ nāma theraṃ araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ pāmokkhaṭṭhāne ṭhapesi. Rājāgāranāmake dese vihāraṃ kārāpetvā tasseva adāsi.
于劫末恶世，一百零一年多岁的千余年间，有位国王，名曰那陀悉理提婆那日婆伽罗多智大神法王至尊，建立统治。该王价入阿摩罗婆罗城，赐建宝城第四。其时国王委托称为具德施主导师大神法王至尊的僧长锡萨住在生村者，向住林比库中安立戒行先锋。这位导师建造一处名为王舍宅的寺院，其国王亦亲自捐献。
Kaliyuge ekāsītādhike vassasate sahasse ca sampatte calaṅgapurato paññāsīhaṃ nāma theraṃ ānetvā asokārāme ratanabhūmikittivihāre patiṭṭhāpesi, munindābhisirisaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchampi adāsi.
于劫末恶世，一百零一年多岁千余年间，自查朗伽城带回一位五十狮名号长老，安置于阿育园宝地基蒂寺，称为智慧尊首信法旗大神法王至尊导师。该王亲自赐以名号印章。
Kaliyuge catūsīsādhike vassasate sahasse ca sampatte munindābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchaṃ datvā mahājeyyabhūmivihārarammaṇīyaṃ nāma vihāraṃ datvā taṃyeva mahātheraṃ saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi.
于劫末恶世，四十三年多岁千余年间，智慧弘扬法阵总司令大神法王至尊导师，授予名号印章，又将名曰大觉妙境寺的美丽寺院付与，并于僧团主管处安置此尊者。
Ekasmiñca samaye mahāthere rājā pucchi,-catasso dāṭhā nāma cattālīsāya dantesu antogadhā vā, udāhu cattālīsāya dantehi visuṃ bhūtāti pucchi.
一时，有位长老，国王问道：『所谓四十四颗牙齿中的牙骨，是指在这四十四颗牙齿之中的牙根吗？还是说这四十四颗牙齿之间的缝隙呢？』
Atha ekacce therā evamāhaṃsu,-catasso dāṭhā nāma cattālīsāya dantesu antogadhāti. Ekacce pana catasso dāṭhā nāma cattālīsāya dantehi visuṃ bhūtāti āhaṃsu. Atha rājā ganthaṃ āharathāti āha. Atha antogadhavādikā therā ganthaṃ āhariṃsu,- aññesaṃ paripuṇṇadantānampi dvattiṃsadantā honti, imassa pana cattālīsaṃ bhavissantīti ca.
于是一些长老说：『所谓四十四颗牙齿的牙骨，是指在这四十四颗牙齿之间的牙根。』另一些长老则说：『所谓四十四颗牙齿之间的牙骨，是指这些牙齿之间的缝隙。』国王听后吩咐把论著拿来。随后讲述牙根派和牙缝派的长老拿来了论著，说：『其他的牙齿虽然完整，但却是二十颗牙，而这里面的牙骨总共有四十四颗。』
Dantāti paripuṇṇadantassa dvattiṃsadantaṭṭhikāni. Tepi vaṇṇato setā, saṇṭhānato anekasaṇṭhānā. Tesañhi heṭṭhimāya tāva dantapāḷiyā majjhe cattāro dantā mattikāpiṇḍe paṭipāṭiyā ṭhapitaālābubījasaṇṭhānā, tesaṃ ubhosu passesu ekeko ekamūlako ekakoṭiko mallikamakuḷasaṇṭhāno, tato ekeko dvimūlako dvikoṭiko yānakaupatthamphinisaṇṭhāno, tato dve dve timūlakā tikoṭikā, tato dve dve catumūlakā catukoṭikāti. Uparimāya dantapāḷiyāpi eseva nayoti ca.
牙齿是指完整的牙齿，而牙根是指牙齿上的根状突起。它们的颜色均为白色，由许多接连部分组成。其中底下较小的牙骨有四颗，在牙龈的软骨上依序排列，有些带刺的骨突相连接。这些骨突中，有单根的、单块的，有刺状的带花松果样突起；再有单根双块的、双凸起的，附着在颧骨和两颌骨上；接着有二根三块，三根四块的结构。上面的牙根结构也是如此排列。
Tassa kira uttaroṭṭhaappakatāya tiriyaṃ phāletvā apanītaddhaṃviya khāyati, cattāro dante dve ca dāṭhā na chādeti, tena naṃ oṭṭhaddhoti voharantīti ca.
那位长老叙说：当上唇突出张口时（向外翻开口唇），咀嚼时共有四颗牙齿和两颗牙根未能覆盖，这就是所谓的上唇外翻之事。
Tattha tassāti licchavino nāma rājakumārassa, uttaroṭṭhaappakatāyāti upari oṭṭhassa appakatāya. Apanītaddhaṃ viyāti upari oṭṭhassa upaḍḍhabhāgaṃ apanītaṃ viya khāyatīti attho. Na chādetīti upari oṭṭhassa upaḍḍhabhāge pana na paṭicchādeti. Tenāhi yena cattāro dante dve ca dāṭhā na chādeti, tena naṃ licchavīrājakumāraṃ oṭṭhaddhoti voharantīti . Evaṃ antogadhavādehi therehi ganthaṃ āharitvā dassite sabbepi tasmiṃ vāde patiṭṭhahiṃsūti.
其中这位长老是指一位名为利叉维的王子，他的上唇外翻，意即上唇的外翻部分张开。所谓张开，意即上唇外翻部分被咬或被啃，未能覆盖。未能覆盖，是指上唇边缘未被覆盖。由此缘故，因牙根无法覆盖四颗牙齿和两颗牙根，故此称这位利叉维王子为上唇外翻者。因此，这些谈论牙根的长老们，援引该论著，支持此观点成立。
Ekasmiñca kāle rājā mantiniṃ amaccaṃ pucchi,-pubbarājūhi vihārassa cetiyassa vā dinnāni khettavatthuādīni pacchimarājūnaṃ kāle yathādinnaṃ tāni patiṭṭhahanti vā mā vāti.
一时，国王问他的顾问大臣：『先代国王所建造的佛塔、宅第、田地等财产，后代国王时代是否都能照旧继承下来？』
Atha mantiniāmacco evaṃ kathesi,- saṅghikāya bhūmiyā puggalikāni bījāni ropayanti, bhāgaṃ datvā paribhuñjitabbānīti dasakoṭṭhāse katvā eko koṭṭhāso bhūmissāmikānaṃ dātabboti ca vinayapāḷiaṭṭhakathāsu vuttattā pubbe ekena raññā dinnāni khettavatthuādīni pacchā ekassa rañño kāle yathādinnaṃ ṭhitāni. Ettha hi saṅghikāya bhūmiyāti vuttattā lābhasīmāyaṃviya baliṃyeva adatvā saha bhūmiyā dinnattā paveṇīvasena saṅghikā bhūmi atthīti viññāyati. Etthaca paṭiggāhakesu matesu tadañño catuddisasaṅgho anāgatasaṅgho ca issaro, tassa santako, tena vicāretabboti.
于是名为法师者如是说：与僧团共有之地犹如种子，种入个人之地；须分割给予他人耕作。曾言于律藏注疏中，过去由一国王所赠土地品类给予一部分，后来又于另一国王时期，依旧维持所赠之地。此处所谓共有之地，乃利得限定内的土地，视为共同贡献，合于水域而成共有土地，其利益共归僧团。又于承诺者中，群体即使未曾存在，具未来僧团之主权者，应加以思虑。
Cetiya padīpatthāya paṭisaṅkhāraṇatthāya vā diinnaārāmopi jaggitabbo, vettanaṃ atvāpi jaggāpetabboti cetiye chattaṃ vā vedikaṃ vā jiṇṇaṃ vā paṭisaṅkharontena sudhākammādīni vā karontena cetiyassa upanikkhepato kāretabbanti ca aṭṭhakathāyaṃ vuttattā pubbarājūhi cetiyassa dinnāni khettavatthuādīni pacchimarājūnaṃ kālepi cetiyasantakasāveneva ṭhitānīti veditabbāni.
为供奉佛塔或灯塔，或为积功德所作准备，亦须供养寝寺。塔中无论是伞盖、台基，或破损废弃之物，乃至增修善业等，均必须安置入佛塔。这在注疏中得知，前代国王所赠诸土地及田地，后代国王时期仍须依旧维持佛塔及其保护范围不失。
Athāparampi pucchi,- kadā kassa rañño kāle ādiṃ katvā khettavatthuādīni vihārassa cetyassa vā dinnānīti.
后来又问：何时何王世时首度分割土地，并赠与寺院佛塔之用？
Atha mantinamacco evamāha,-purimakappesu purimānaṃ rājūnaṃ kālepi vihārassa cetiyassa vā dinnānīti veditabbāni, teneva sujātassa nāma bhagavato amhākaṃ bodhisatto cakkavattirājā saddhiṃ sattahi ratanehi dvisahasse khuddakadīpe cattāro mahādīpe ca adāsi, raṭṭhavāsino ca ārāmagopakakiccaṃ kārāpesīti ganthesu āgataṃ, tasmā cirakālatoyeva paṭṭhāya pubbarājūhi khettavatthuādini dinnānīti veditabbāni.
于是法师如是说：须知昔日诸先王时代，亦曾有分赠寺院佛塔及其土地者。正如当时苏杰多圣者，以七宝及二千驻守兵力，授予本地四小洲及四大洲。国民遂承担保护寺院工作。因久久之前即有先王分赠土地及田地，故此理应知晓。
Rājavaṃsesupi bhagavato parinibbānato vassasatānaṃ upari sirikhettanagare ekāya āpūpikāya pañcakarīsa mattaṃ khettaṃ ekassa therassa dinnaṃ, taṃ dvattapoṅko nāma rājā vilumpitvā gaṇhi. Atha pahāraghaṇṭabheriyo paharitāpi saddaṃ na akaṃsu. Rañño kuntacakkampi yathā pubbe, tathā pesitaṭṭhānaṃ na gacchi. Atha taṃ kāraṇaṃ ñatvā āpūpikāya yathādinnameva therassa niyyādesīti.
又从经传来知，世尊涅槃后百余年，在锡兰首府锡里净地城，一女子僧人获二十五亩田，赠与一位长老。该国王名为德瓦二世，暗中霸占该田地。巨钟被守卫者所损坏，且未发出声响。国王昆塔查卡如昔日一般，不再派遣该领地守卫。知此因由后，应命令女子僧人如旧管理该长老之地。
Kaliyuge pana navanavutādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa kaniṭṭho siripavarādityalokāpeti vijayamahādhammarājādhirānā rajjaṃ kāresi, so pana rājā ratanapūrato saṅkamitvā amarapuraṃ dutiyaṃ māpesi. Tassa rañño rajjaṃ pattasaṃvacchareyeva jeṭṭhamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ ratanapūranagare māravijayaratanasudhammāya nāma piṭakasālāya sūriyavaṃsassa nāma therassa parisamajjhe rājalekhanaṃ vācāpetvā saṅgharajjaṃ niyyādesi. Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurūti nā malañchampi adāsi.
于劫末新时代九千余年时，有位年轻国王唯胜大法称尊者，治理国政。他整顿宝藏，建设新都阿摩罗城。于该国王登基年上半年五月十五日，于宝藏宫内举行名曰魔胜宝法的藏经楼，任命名为苏璃范萨的长老主管国师。苏璃范萨被尊为锡兰宝冠装饰者法军大将军，大法至尊王师，其威名无染污。
So pana thero kaliyuge pañcavīsādhike vassasate sahasse ca sampatte migasiramāsassa juṇhapakkhasattamiyaṃ suttavāre vālukavāpigāme paṭisandhiyā vijātotisattativayaṃ sampatte saṅgharajjaṃ patto santindriyo khantī dhammo sikkhākāmo pariyattivihārado tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguruttherassa sisso. So pana kaliyuge pannarasādhike dvivassasate sahasseca sampatte tassa rañño kāleyeva maccuvasaṃ patto.
这位长老生活于劫末时代，年逾二十五百岁又一千年，生于鹿首月的六月第七个星期四，在瓦卢卡波迦村举行续佛节时诞生。他历经九十七岁，因缘际会成为僧团首领，具备安忍威仪，持守戒律，善欲受教，遍访严明寺院，成为三藏之饰，伟大的法王导师的弟子。此长老于劫末时代，生存达一千二百五十五岁，至其国王在位期间而入灭。
Atha rājā anekasahassehi pāsādehi abhūtapubbehi acchariyakammehi sarīrajhāpanakiccaṃ akāsi. Atha kaliyuge seḷasādhike vassasate sahasseca sampatte tassa mahātherassa sissaṃ ñeyyadhammaṃ nāma theraṃ puna saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi. Paṭhamaṃ ñeyyadhammālaṅkāradhamma senāpatimahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchaṃ adāsi. Tato pacchā dutiyaṃ ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirāja- gurūti nāmalañchaṃ adāsi.
当时国王以众多宫殿，早先种种神奇功德，担当王躯。劫末时代，寿达七百岁又一千年之长老，将传授可学法要的弟子安置于持法长老之座。首先赐名弟子为『法要华饰者，诸将军，伟大法王至尊导师』。后来第二次赐名为『法要传承荣耀华饰者，法军统帅，伟大法王至尊导师』。
So pana thero kaliyuge ekasaṭṭhādhike vassasate sahasseca devasūragāme paṭisandhiyā vijāto hutvā asītādhike vassasate sahasseca paṭhamaāsāḷimāsassa juṇhapakkhacuddasamiyaṃ upasampadabhūmiṃ patto.
这位长老生活于劫末时代，寿逾一千六十岁，生于天堂与人间诸神所居之地缘，因缘际会，满七十年岁，生于初夏第十五日的六月下旬，获得比库尼具足戒的殊胜地。
Tassa rañño kāle kaliyuge navanavutādhike vassasate sahasseca sampatte sīhaḷadīpato paññātisso nāma thero saddhiṃ sunandena nāma bhikkhunā indasārena nāma sāmaṇerena ekena upāsakena ekena dārakenaca amarapuraṃ nāma nagaraṃ sampatto. Atha saṅgharājā tesaṃ paccayānuggahena dhammānuggaheca anuggahesi. Tesu aparabhāge kaliyuge dvivassādhike dvisate vassasahasseca sampatte paññātissatthero jararogena abhibhūtattā saṅkhāradhammānaṃ sabhāvaṃ anativattattā kālamakāsi. Tassa puna sikkhaṃ gaṇhissāmīti parivitakko matthakaṃ appatto hutvā vinassayi. Tenāhabhagavā, –
其王在位时期，劫末时代，寿逾九十九百岁又一千年，锡兰岛王名为知见，长老与比库尼佛子日南达，以及比库尼佛子印陀沙，另有一位在家男信徒与一名女士，共同来到名为无量城之地。是时僧团首领在因缘支持与法的支持下辅佐他们。此等后代中，在劫末时代，寿达二百零二年，知见长老因老病缠身，超越诸有为法本质，发病日衰败。此后，他辞退教学职责，身心衰弱灭亡。于是世尊曰：
Acintitampi bhavati, cinti tampi vinassati;
「思虑过多则忧愁，忧愁又招灭亡；
Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vāti.
女子非由计较财富得恩泽，男儿亦复如是。」
Imasmiṃ pana loke paṇḍito puññaṃ kattukāmo abhitthareva kareyya. Ko nāma jaññā ajje vā suve vā parasuve vā maraṇaṃ bhavissabhīti. Tenāha bhagavā, –
但在此世间，智慧者若欲成就善业，必当公开而为行。何者为今今日或明日或后日必定发生之死？因此世尊说，
Abhittharetha kalyāṇe, pāpā cittaṃ nivāraye;
应当如是公开而为善行，心中断恶；
Dandañhi karato puññaṃ, pāpasmiṃ ramatī manoti.
因行善业之人，心不乐于恶中。
Atha mahārājā tassa sarīrajhāpanakiccaṃ bahūhi sādhukīḷanasabhāyehi akāsi. Tato pacchā sunandassa nāma bhikkhussa puna sikkhaṃ adāsi. Sāmaṇeraṃ pana upasampadabhūmiyaṃ patiṭṭhāpesi. Dārakañca sāmaṇerabhūmiyanti.
之后大王举行多次盛大宴会庆祝身体康复。此后又予名为苏难陀的比库教导。且为沙玛内拉设立了上座比库的修习地。并为儿童设立沙玛内拉的修习场所。
Te pana mahārājā kaliyuge tivassādhike dvisate sahasseca sampatte māghamāse bahūhi paccayehi upatthambhetvā tānitāni sabbāni kammāni tīretvā kusimanagarajeṭṭhassa ekassa amaccassa bhāraṃ katvā tasseva sabbāni kiccāni niyyādetvā sīhaḷadīpaṃ pahiṇīti.
这位大王在劫末世多雨期中，达二百千年之久，在摩诃月时，依多种因缘助持而成就诸多功德，度尽所有业力，承担库西玛那迦王长者一位大臣的重担，吩咐其管理所有事务，派遣到锡兰岛去。
Saṅgharājāmahāthero pana sāsanassa ciraṭṭhitatthāya sotārānaṃ sukhappaṭibodhanatthāya nānāganthehi pāṭhaṃ visodhetvā saddhammappajjotikāya nāma mahāniddesaṭṭhakathāya atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi. Bahūnaṃ sissānaṃ pariyattivācanavasena jinasāsanassa anuggahaṃ akāsīti.
僧团尊者长老为让法久住、令听法者长久得乐解，广泛整理各类经卷，恭敬诠释名为《正法光明大注疏》的大本义理，对多位弟子运用传诵之言，庄严承继了佛陀圣教的传承。
Aparabhāge kaliyuge aṭṭhavassādhike dvisake sahasseca sampatte migasiramāsassa juṇhapakkhaaṭṭhamiyaṃ tassa putto sīripavarādityavijayānantayasamahādhammarājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. Tadā sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru- mahātherassa sissaṃ paññājotābhidhajamahādhammarājādhirājaguruttheraṃ saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi.
在劫末劫末时代，释迦世尊寿命八十余年，降生于两千五百零二年间的鹿野苑，生于六月八日，是那时儿子，名为胁持阳光胜利无量广大法王中的王中之王。那时，日族辉煌如光之华严的法军统帅、广大法王中的王中之中师长老，将自己的弟子、有智慧称号为法王中之王导师长老的弟子，安置于僧王之位。
Sopi sīlavā pariyattikovido sikkhākāmo lajjīpesalo. Aṅguttaranikāyapāḷiyā tadaṭṭhakathāyaca attha yojanaṃ marammabhāsāya akāsi.
此弟子品德高尚，通晓戒律，渴望修学，羞耻心强且戒洁行纯洁。于《中部经》巴利注疏时，以缅甸语详细阐释其义理。
Tassa rañño kāle ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirāja- gurutthero saddhammavilāsiniyā nāma paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāya atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.
在该王朝时代，该弟子、荣显法军统帅、广大法王中的王中导师长老，被称为正法玩乐者，为《释尊入灭经》注疏著者之一，同样以缅甸语详尽说明经义。
Maṇijotasaddhammālaṅkāramahādhammarājādhirājaguruttherosaṃyutta- nikāyapāḷiyā tadaṭṭhakathāyaca atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.
宝光正法装饰广大法王中导师长老，针对《相应部》巴利版注疏，亦以缅甸语详细注释义理。
Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurutthero dīghanikāyapāḷiyā tadaṭṭhakathāyaca atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.
智慧彰显正法旌旗广大法王中导师长老，针对《长部》巴利注疏，以缅甸语详尽阐明义理。
Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahā dhammarājādhirājaguruttherassa sisso upasampadāvasena pañcavassiko paññāsāmi nāmāhaṃ saddatthabhedacintānāmakassaganthassa gaṇṭhipadatthavaṇṇanaṃ marammabhāsāya akāsiṃ. Dasavassikakāle pana abhidhānappadīpikāsaṃvaṇṇanāya atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsiṃ. Tassāca pāṭhaṃ bahūhi ganthehi saṃsadditvā visodhesinti.
荣显法军统帅、广大法王中导师长老弟子，持具五年比库戒，名为有五十岁的正确义分辨思惟之称著作人，以缅甸语撰写巴利语经文语音段落说明解说文。十年以后，为《巴利语辞典》注解写巴利与缅甸语义理说明。其著作章节多方对照多本经典相互印证而净化释义。
Aparabhāge sakkarāje cuddasādhike dvisate sahasseca sampatte ayaṃ amhākaṃ dhammiko rājā anekasatajātīsu upacitapuññānubhāvena jinasāsanassa paggaṇhanatthāya sammādevalokapālehi uyyojiyanoviyarajjasampattiṃ paṭilabhi. Dasabalassasāsanaṃ paggaṇhitukāmassa dhammarājassa manoratho matthakaṃ patto ahosi. Mariyādaṃ bhinditvā dinnakatamaggaṃviya udakaṃ laddhokāsatāya saddhā mahogho avattharitvā tiṭṭhati. Cattārica vassāni atikkamitvā besākhamāse pañcakakudhabhaṇḍādīhi anekehi rājabhoggabhaṇḍehi parivāretvā udumbarabhaddapiṭṭhe saddhiṃ mahesiyā abhisekaṃ patto. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,-
当萨咖王位继承十四年又两百年之时，即此吾等之法王，凭借众多世代积累之功德，正为尊胜教法之承载，获得天神护法相继汇聚、合力之王权与财富。由求体持十力庄严教法之法王意愿，所得如愿。分袂礼仪，恰似佛法所引导甘露之水，以广大坚固信心滋养，安然护持。越过四年，至毗舍离月，围绕以五大殿宇众多王宫珍宝，于乌树柏席之地，与尊贵王后同获加冕。遂说此城王传曰：
Mahāpuññova rājāyaṃ, kaṭṭhaṭagheva āgate;
「此为大功德之王，如同木材进入火中般，
Sakkarāje hi sampattiṃ, patvā dāne rato vate.
于萨咖之治国事业得盛旺，热心布施如歌唱般欢畅。
Tadā cattāri vassāni, atikkamitvā visādhike;
当时四年光阴流逝，超越了哀伤时刻，
Saddhiṃ mahesiyā sekaṃ, patto hutvā mahātale.
与尊贵皇后合并，安坐于宏大土地之上。
Jinacakkañca jotesi, mahāsokādayo yathā;
佛轮光辉闪耀，正如众大忧伤得以消散。」
Alajjinoca niggayha, paggahetvāna lajjino.
『无羞』者，谓不生惭愧心者，『缚』者，谓束缚，使受束缚也，『羞耻者』谓生惭愧者。此句意为：以无惭愧者拘缚之，取使其生惭愧心。
Raṭṭheca dānasīlesu, bhāvanāyābhiyuñcaye;
『国家』者，国土也；『布施戒』者，布施与戒律也；『培育』者，修习、增长也。此文说：于国家之布施与戒律事上，修习于培育。
Nimirājādayo yathāti.
『如君王等』者，譬喻言，犹如诸王之类。
Tadā yasmā alajjino niggahitabbapuggale avīcinarake nikkhipantoviya niggahakammaṃ akāsi, tasmā te aladdhokāsā nilīyanti, yathā aruṇuggamanakāle kosiyāti. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,-
当时，因无羞耻者当被拘缚者投入无间地狱，其拘缚之业已成故，故其无羞者之心如同朝阳升起时天光消散。于是有人以此作喻，叙述『龙王降生』之事：
Tadā pana jinacakkaṃ, nabhe candova pākaṭaṃ;
当时，佛陀之轮（佛陀的教法）如天际明亮之月。
Alajjino nilīyanti, aruṇuggeva kosiyāti.
无羞之心隐匿消失，如同朝阳初升时天空中之明亮现象消散。
Yasmāca lajjino paggahitabbapuggale bhavaggeukkhipantoviya paggahakammaṃ karoti, tasmā te laddhokāsā uṭṭhitasīsā nirāsaṅkā hutvā tiṭṭhanti, yathā candimasūriyālokānaṃ paṭiladdhakāle ādikappikāti. Tenāvocumhā, –
因为羞耻之心对于应当受到责备的人，能够阻止他们做恶，因此这些羞耻感充满了为善的空间，具有坚定无疑之力而能稳定立于正法之中，如同月光与日光在初现时即最为明亮。于是他们说：
Tadāpica jinacakkaṃ, khe bhāṇumāva pākaṭaṃ;
那时，即便是在王者的车轮上，也能清晰地听到宣说真理的辩论声；
Lajjinopi uṭṭhahanti, obhāladdheva kappikāti.
即使是羞耻之心也会兴起，如同刚初发现的鸟儿一般。
Tepiṭakampi navaṅgaṃ buddhavacanaṃ ciraṭṭhitikaṃ kattukāmo pariyattivissaradehi mahātherehi visodhāpetvā lekhakānaṃ bhatiṃ datvā kaṇṭhajamuddhajādividhānaṃ sithiladhanitādividhānañca punappunaṃ vicāretvā antamaso paricchedalekhamattampi avirādhetvā antepuraṃ pavisetvā suvaṇṇamayesu lohamayesuca potthakesu likhāpesi. Ñāṇathāmasampanneca bhikkhū vicinetvā yathābalaṃ vinayapiṭakaṃ visuṃ visuṃ dhāreti vācuggataṃ kārāpeti. Aggamahesiṃ ādiṃ katvā sakala orodhādayo bahū rājasevakā amaccādayo nāgarikeca yathābalaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakañca visuṃ visuṃ ekekasuttamātikāpadabhājanīcittavārādivasena vibhājetvā dhāreti vācuggataṃ kārāpeti. Sayañca anattalakkhaṇādikaṃ anekavidhaṃ suttaṃ devasikaṃ sajjhāyaṃ karoti. Jinasāsanassa ciraṭṭhitatthāyasakalavijiteca araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ assamassa samantato pañcadhanusatappamāṇe ṭhānethaladakacarānaṃ sabbesaṃ sattānaṃ abhayaṃ adāsi. Pariyatti visāradānañca therānutherānaṃ mātāpitādayo ñātake sabbarājakiccato balikammatoca mocāpetvā yathāsukhaṃ vasāpeti. Ekāhenevāpi sahassamatte kulaputte pabbajūpasampadabhūmīsu patiṭṭhāpetvā sāsanaṃ paggaṇhi. Aññānipi bahūni puññakammāni karoti. Katvāca vivaṭṭameva pattheti, no vaṭṭaṃ. Aññeca orodhādayo tumhe yāni kānici puññakammāni katvā vivaṭṭameva pattheta, mā vaṭṭanti abhiṇhaṃ ovadati. Aniccalakkhaṇādisaṃyuttāya dhammakathāya niccaṃ ovadati. Sayampi samathavipassanāsu niccāraddhaṃ akāsi. Rājūnaṃ pana raṭṭhasāmikānaṃ dhammatāya kiccabāhullatāya kadāci kadāci okāsaṃ na labhati kammaṭṭhānamanuyuñjituṃ, evampi samāno sarīramalaparijagganakālepi kammaṭṭhānamanuyuñjatiyeva, na moghavasena kālaṃ khepeti. Loke hi amaṅgalasammatānipi manussasīsakapālaṭṭhiādīni susāsanato ānetvā dantakaṭṭhādīni vā taṃsadisāni kārāpetvā attano samīpe ṭhapetvā aṭṭhikādibhāvanāmayapuññaṃ vicināti.
对于三藏的九分支即佛陀教言，长期亟愿成就流传者，以通达广大知识的长老们为主，经过澄清并授予书写人员诵习支持，在反复思考与考察诸如声带抑制等方法，以及呼吸调控等修习法后，最终没有发生缺漏，将这些文献写入前面的黄金或铜质经卷中。具足智慧境界的比库们仔细核对，经常慎重地收藏律藏，谨慎地让口耳相传流传下去。由始由终地整理诸多条文，众多宫廷侍从、贵族、城市居民尽力整理出清晰的经文与律文。长老们讲说无我相等多种法门的经文，也口诵神圣的教诲。对于如来教法的长久存在与广大胜境，为森林隐士比库们创造了安稳的住所，保障他们生活与修行的安全。在经典流传的供养、细致整理之后，长老及其弟子们如父母般照顾亲人，于繁忙的法务中放下现世义务，随意而安住。他们在不长的时间内，也开立上千家族子弟具足比库出家资历，为教法建立坚实基础。他们也从事诸多善业。完成后即离开，不回头。又对宫廷侍从等众人说，若贤士等行诸善业，定能成就，不会徒劳，坚定劝诫常倡导无常相等法义。我本人亦常常注重止观的修行。国王及诸侯因公务繁多，有时难得机会修习业处，即便身染疾病，也能以此精进，不虚度光阴。世间遭遇不幸者，即便是杀害比库的凶徒，也会因良好治理而受制约，暂且安住自己的近处，审察经文，修持以木材等养生功德。
Tadā pana amhākaṃ ācariyavaraṃ pariyattivisāradaṃ tikkha javanagacchirādiñāṇopetaṃ vicitradhammadesanākathaṃ sakala marammikabhikkhūnaṃ onamitaṭṭhānabhūtaṃ vuddhāpacāyiṃ rūpasobhaggapattaṃ yuttavādikaṃ ñeyyadhammābhimunivarañāṇakittisiridhajadhammasenāpati- mahādhammarājādhirājagurūti tatiyaṃ laddhalañchaṃ taṃ bhikkhusaṅghānaṃ sakalaraṭṭhavāsīnaṃ pāmokkhabhāve patiṭṭhāpesi asokamahārājāviya mahāmoggaliputtatissattheraṃ. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,–
那时，我们尊贵的老师，精通经典，锐利如猛禽，通晓三种语言，讲述特别法义，诸多僧众尊敬如亲，兼具伟大神通与智慧、光明和加持力，具备护法与统率全球法的最高法王身份，犹如大阿育王般，树立起这僧团，保护普天下所有国家，引领大家迈向解脱。他们说道，在传说中的国王出生故事里，……
Tadāca bhikkhusaṅghānaṃ, theraṃ pāmokkhabhāvake;
“那时，为了僧团的解脱与福祉，诸长老齐聚一堂；
Ñeyyādiladdhalañchaṃ taṃ, patiṭṭhāpesi sādhukanti.
众所应学者等甚多，故立为善法。
Tadāca amhākaṃ dhammikamahārājā sakkarāje ekūnavīsatādhike sahasse dvisateca sampatte mantalākhyātācalassa samīpe subhūmilakkhaṇopetaṃ ekanipātatitthamiva bahujananayanavihaṅgānaṃ sabbanagarālaṅkārehi parikkhittaṃ manussānaṃ cakkhulolatājanakaṃ nānāratanehi sampuṇṇaṃ nānā verajjavāṇijānaṃ puṭabhedanaṭṭhānabhūtaṃ ratanapuṇṇanāmakaṃ mahārājaṭṭhānikaṃ māpesi, mandhātuviya rājagahaṃ, sudassano viyaca kusāvatīnagaranti. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,–
当时，我等佛法王在萨咖王国，一万零一千二百有余人齐集于称为曼陀罗山之近旁，其地具善土之相，如同一片连绵的湖泊般。广众一眼望去，如同布满无数飞鸟的城邑装饰，人众熙攘，眼目欢欣。此处栖息各种宝石，充满不同工艺之家，名为宝聚之地，系大王府邸所在。此地乃莫陀土王所在的王舍城，亦称苦萨瓦提城。我们时常称此地为王城之故乡。是时，我们谈论此地的由来，曰——
Tadā kaṭṭhaṭajhe sampatte, mantalākhyācalassaca;
昔时木未焚之时，曼陀罗山及其周围；
Erāvatīti nāmāya, māpesi samīpe nagaraṃ.
名为依罗伐底的城聚，乃建于此近旁；
Subhūmilakkhaṇopetaṃ , ratanapuṇṇanāmakaṃ;
具善土之相，宝聚名号之地；
Rājagahaṃva mandhātu, akirammaṇiyaṃ subhanti.
犹如莫陀土王于王舍城，光辉自在不可言说。
Seyyathāpi nāma loke ālokatthikānaṃ sattānaṃ pītisomanassaṃ uppādento upakaronto udayapabbatato sahassaraṃsī divākaro uṭṭhahati, evamevaṃ marammaraṭṭhikānaṃ lajjīpesalānaṃ sikkhākāmānaṃ bhikkhūnaṃ gihīnañca pītisomanassaṃ uppādento upakāronto ayaṃ dhammikorājā imasmiṃ marammaraṭṭhe uppajjati.
譬如世间中，清净明朗众生在欢喜快乐时，从旭日初升之山起，万道光芒明照普遍；同理，山林国中那些羞耻谨慎、渴望修持的比库与居士，欢喜快乐地生起、帮助此法王者，在此山林国中出现。
Imañca dhammikarājānaṃ nissāya marammaraṭṭhe sammāsambuddhassa sāsanaṃ ativiya joteti. Vuḍḍhiṃ virūḷiṃ vepullaṃ āpajjati.
这法王因依止于山林国故，使正自觉者之教法显扬甚广，增长茂盛，广大强盛。
Sāsanañca nāmetaṃ rājānaṃ nissāya tiṭṭhatīti. Ayaṃ dhammikarājāyeva na sāsanassūpakāro dhammacārī dhammamānī, apica kho dhammikarājānaṃ nissitāpi sabbaraṭṭhavāsikā sāsanassūpakārāyeva dhammacārino dhammamānino rājānugatā hutvā. Tenevāha mahābodhijātakādīsu, –
教法并非仅仅依止于国王。此法王本身非仅是教法的辅助者，虽依于法王，实则勤修教法的比库、居士等众，才是真正辅助教法、遵行教法者，乃依止于国王而归属其下。因此在《大觉本生经》等中说：
Gavañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;
犁耕牛群横成行，领头者直路而行；
Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.
所有牛都直行，唯独没有跟着直路行的；
Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
人群中亦复如是，唯有被公认为优秀者。
So cepi dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
若有人修持正法，国家百姓皆因此得利；
Sabbaraṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammikoti.
使一国之中普遍安乐，若为守法之王，此谓正法王也。
Visesato pana dutiyaṃ amarapuraṃ māpentassa mahādhammarañño aggamahesiyā ajjavamaddavasohajjādiguṇayuttāya dhitā amhākaṃ rañño aggamahesī sammācārinī patibbatā. Sabbanārīnaṃ aggabhāvaṃ pattāpi samānā kāmaguṇasaṅkhātena surāmadena appamajjitvā puññakammesu appamādavasena niccāraddhavīriyā hoti. Niccaṃ pariyattiyā uggahaṇaṃ akāsi. Vedapāragūca ahosi. Sammāsambuddhasāsane ativiya pasannā aññāpi orodhādayo mahādhammarañño ovāde ṭhatvā dhammaṃ cariṃsu. Sāsanaṃ pasīdiṃsuyeva. Uparājāpi mahādhammarājassa ekamātāpītiko mahādhammarājicchāya avirodhetvāyeva sakalaraṭṭhavāsīnaṃ gihīnaṃ bhikkhūnañca atthahitamāvahati, seyyathāpi cakkavattirañño santike jeṭṭhaputto thāmajavasampanno atisūro uṭṭhānavīriyo. Aññepi amaccā anekasahassappamāṇā mahādhammaraññā laddhesu laddhesu ṭhānantaresu ṭhitā mahādhammarañño taṃ taṃ kiccamāvahanti puññakammesu abhiramanti. Sakalaraṭṭhavāsinoca manussā dānasīlabhāvanāsuyeva cittaṃ ṭhapenti. Bhikkhūca saṅgharājappamukhādayo theranavamajjhimā ganthadhuravipassanādhuresu abhiyuñjanti.
而尤为殊胜者是第二代皇后，名曰阿摩罗堡罗摩（音），配偶为伟大法治王。她具足正直、端庄、和谐等德，善护我等国王。此王后以实际修行正法著称，成为诸女之冠，即便众多女子皆同样起于相似情欲习气中，但她不沉溺于酒色，勤于善业，精进无懈。常于守护教法勤奋恪守，无所偏废，具有离苦观智。在正觉者教法极为清明之处，她亦能弃除余多妨碍，遵照伟大法治王之训诫而行法。由此弘扬教法，令其兴盛。太子亦为伟大法治王之独子，孝敬父母，顺服教诫，且无违逆之行，为天下众生及王臣比库带来利益，譬如转轮圣王身边具足长子德性，极为勇猛勤奋。其他诸臣数以万计，亦各被伟大法治王所赋予职责，专责善业，皆以喜悦心完成任务。天下众生于施舍、戒行、修习等方面亦生定心。比库们以僧王为首，老中青三众勤修戒定慧，勤于精进。
Evamekassa sādhujjanassa guṇaṃ mahantena ussāhena kathentopi dukkaraṃtāva niṭṭhaṃ pāpetuṃ, bhagavato pana tilokaggassa anekasahassapāramitānubhāvena pavattaṃ guṇaṃ ko nāma puggalo sakkhissati niṭṭhaṃ pāpetvā kathetunti. Evaṃ mahādhammarājassaca aggamahesiyāceva uparājādīnañca guṇe vissaṭṭhena vitthārato kathiyamāne imissā sāsanavaṃsappadīpikāya anekasatabhāṇavāramattampi patvā pariyanto na paññāyeyya, yasmāca atippapañcā bhaveyya, tasmā saṅkhepenevāyaṃ kathitā sādhujjanānaṃ mahāpuññamayāya pītiyā anumodanatthāya. Idañhi suṇantehi sādhujjanehi anumoditabbaṃ,- asukasmiṃ kira kāle asukasmiṃ raṭṭhe asuko nāma rājā sāsanaṃ paggaṇhitvā vuḍḍhiṃ virūḷiṃ vepullamāpajji, seyyathāpi nāma rukkho bhūmodakānaṃ nissāya vuḍḍhiṃ virūḷiṃ vepullamāpajjīti.
若以此等贤良之人之大德与大勇，即便述说极难之事亦能圆满，但若问世尊——正觉世尊，凭借其多次渡彼岸的波罗蜜行，所具德行，谁人能比肩终成圆满而被称述？如此，即伟大法治王、皇后及太子等诸德，虽详尽阐述于此教法传承灯塔长文，达数百千辞句，然因过于广大难以尽在其中，故略言归纳，唯为令此贤良众之大福德生喜悦而已。听闻此处贤良，宜当欢喜称赞。譬如在困厄之时，国中有一王名为阿苏科，其王掌护教法，令其增长昌盛，如树木依赖水源而生长旺盛。
Imassa rañño kāle ñeyyadhammābhimunivaraññāṇakitti siridhajadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru nāma saṅgharājā mahāthero raññā abhiyācito surājamaggadīpaniṃ nāma ganthaṃ akāsi. Majjhimanikāyaṭṭhakathāya atthaṃ sissānaṃ vācetvā yathāvācitaniyāmena atthayojanānayaṃ potthake āropāpesi.
此王在位时，名众所敬仰之学法护卫者，尊贵的大德长老导师称为「法护长者」，受王之命，著述一本名为《苏拉伽摩迭氏岛》之书。此书讲说中部经注之义，详细解释教义，整理成集，作为教理的范本。
Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājaguru nāma mahāthero jātakapāḷiyā atthayojanānayaṃ marammabhāsāya akāsi.
名为「智慧续法旗」的大德长老导师，亦名法护长者，依本生经巴利语所作的注释，使用通俗语调，详细说明其义理。
Saṅgharājassa sisso paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājagurūti raññā laddhanāmalañcho soyevāhaṃ dhamma raññā aggamahesiyāca abhiyācito sīlakathaṃ nāma ganthaṃ upāyakathaṃ nāma ganthañca akāsiṃ. Rañño ācariyabhūtena disāpāmokkhena nāma upāsakena abhiyācito soyevātaṃ akkharavisodhaniṃ nāma ganthaṃ āpattivinicchayaṃ nāma ganthañca. Tathā saṅgharaññā codito soye vāhaṃ nāgarājuppatikathaṃ vohāratthabhedañca vivādavinicchayañca akāsiṃ. Tathā pañcajambugāmabhojakena lekhakāmaccena dvīhica ārocanalekhakāmaccehi abhiyācito so yevāhaṃ rājasevakadīpaniṃ nāma ganthaṃ akāsiṃ. Tathā dīghanāvānagarabhojakena mahāamaccena abhiyācito soyevāhaṃ nirayakathādīpakaṃ nāma ganthaṃ akāsiṃ. Tathā silāleḍḍukanāmakena upāsakena abhiyācito soyevāhaṃ uposathavinicchayaṃ nāma ganthaṃ akāsiṃ. Tathā bahūhi sotujanehi abhiyācito soyevāhaṃ saddanītiyā saṃvaṇṇanaṃ pāḷibhāsāya akāsinti.
作为僧王之徒，我名为五十年道斥魔大法王之上王导师。受国王恩赐，我依教法尊敬供养。曾被称为大法首领尊者的我，受教诲，以慈悲守戒为名，作了一部名为《戒律讲说》的书籍，又作《善巧说法》一书。国王身为老师，受释迦世尊弟子的供养，被尊称为《净字讲解》一书，和《过失判断》一书。我应僧王之请，又作《城王子通传》和《教义差别论争判决》二书。还有靠近犍陀罗五村食住的书吏，以书写教诲的愿望，托我作了《宫廷侍从灯》中篇。靠近长臂城的食住者大吏托我作了《地狱论灯》，便利众生到彼的教义书。我被一个名为石磨人的近事信士托以《伍波萨他律判》，对戒律明晰加以讲述。应诸多懂巴利语的智者请求，我又用巴利语写成了吊唁赞颂文。
Ekasmiñca samaye kaliyuge vīsādhike dvisate sahasseca sampatte rañño etadahosi,- idāni buddhassa bhagavato sāsane kesañci bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca kuladūsanādiasāruppakammehi uppāditā cattāro paccayā bahū dissanti , kecipi alajjī puggalā jātarūpādinissaggiyavatthumpisādiyanti, kecipi vinā paccayaṃ vikāle tambulaṃ khādanti, sannidhiñca katvā dhūmānica pivanti, agilānā hutvā saupāhanā gāmaṃ pavisanti, chattaṃ dhārenti, aññepi avinayānulomācāre caranti, idāni bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca buddhassa sammukhe buddhaṃ sakkhiṃ katvā ime anācāre na carissāmāti paṭiññaṃ kārāpetvā bhagavato sikkhāpadāni rakkhāpetuṃ vaṭṭati, evañca sati bhikkhū sāmaṇerāca mayaṃ buddhassa sammukhe evaṃ paṭiññaṃ karoma, paṭiññañca katvā vikāraṃ āpajjantānaṃ amhākaṃ imasmiṃyeva attabhāve imasmiṃyeva paccakkhe kiñci bhayaṃ uppajjeyyāti paccakkhabhayaṃ apekkhitvā te sikkhāpadaṃ rakkhissantīti. Evaṃ pana cintetvā bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca evaṃ paṭiññaṃ kārāpetuṃ yujjati vā mā vāti mayaṃ na jānāma, idāni saṅgharājādayo mahāthere sannipātāpetvā pucchissāmīti puna cintesi.
一日，在劫末时代，距今二千五百年左右，国王考虑说：如今在佛陀所立教法中，一切比库及沙玛内拉因家族辱骂等恶行而产生的问题甚多；众多条件共同显现。其一，有些不知羞耻之人弃绝生育生相等缘起之因果，类似遗弃；其二，无分时因地食嚼槟榔；其三，集会时生烟饮酒；其四，虽患病却仍随俗入村，与俗人混居，撑伞行走；其五，另有不依戒律不正行持者。如今比库、沙玛内拉在佛陀面前，发誓不再作此等不合礼仪之行。佛陀也以誓愿要他们恪守戒律。由此有信念的比库、沙玛内拉当着佛陀面前发誓，于自身于当时无惧怖，以愿守此戒。考虑此情，我不知是否应要求比库、沙玛内拉作此誓愿；若当请求当不请求？因此我打算召集众大长老，商讨询问之。
Atha sabbepi mahāthere saṅgharājassa vihāre sannipātāpetvā imaṃ kāraṇaṃ pucchathāti amacce āṇāpesi. Atha amaccā mahāthere sannipātāpetvā pucchiṃsu,-idāni bhante sāsane bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca avinayānulomācārāni disvā buddhassa sammukhe buddhaṃ sakkhiṃ katvā rājā yathā ime anācāre na carissāmāti paṭiññaṃ kārāpetvā bhagavato sikkhāpadāni rakkhāpetuṃ icchati, tathā kārāpetuṃ yujjati vā mā vāti.
于是，我在僧王所居住的寺院召集所有大长老，说明此事，询问他们意见。诸大长老们聚集后回答说：如今在佛教法中，知见不正的比库和沙玛内拉作诸不依戒律之行为，而在佛陀面前发誓，国王意图维护佛陀所制戒律，遂欲令他们作此承诺。对此，他们应否作此承诺尚在犹豫。
Atha saṅgharājappamukhādayo mahātherā evamāhaṃsu,- yasmā sāsanassa parisuddhabhāvaṃ icchanto evaṃ karoti, tasmā tathā kārāpetuṃ yujjatīti.
于是僧团领袖各大长老说：既然欲保持教法清净之本质，理应如此行，故应当令其作此承诺。
Paṇḍitābhidhajamunindaghosamahādhammarājaguruttherādayo pana katipayattherā evamāhaṃsu, – idāni bhikkhū nāma saddhābalādīnaṃ thokatāya bhagavato āṇāsaṅkhātaṃ sacittakācittakāpattiiṃ āpajjitvā bhagavatāyeva anuññātehi desanāvuṭṭhānakammehi paṭikaritvā sīlaṃ parisuddhaṃ katvā lajjīpesalabhāvaṃ karonti, na kadāci āpattiṃ anāpajjitvā, tasmā bhagavatā paṭikkhittaṃ kammaṃ sañciccana vītikkamissāmāti buddhassa sammukhe paṭiññākaraṇaṃ atibhāriyaṃ hoti, sacepi pubbe paṭiññaṃ katvā pacchā visaṃvādeyya, evaṃ sati paṭissavavisaṃvāde suddhacittassa dukkaṭaṃ paṭissavakkhaṇeeva pācitti itarassacāti vacanato taṃ taṃ āpattiṃ paṭissavavisaṃvādanadukkapettiyā saheva āpajjeyya, atha paṭiññākaraṇatoyeva āpattibahulatā bhaveyya, yathā pana rogaṃ vūpasamituṃ asappāyabhesajjaṃ paṭisevati, athassa rogo avūpasamitvā atikkameyya, evaṃ āpattiṃ anāpajjitukāmo buddhassa sammukhe paṭiññaṃ karoti, athassa āpattibahulāyeva bhaveyyāti, kiñca bhiyyo abhayadassāvino bhikkhū anekasatabuddhassa sammukhe anekasatavārānipi paṭiññaṃ katvā sikkhāpadaṃ vītikkamituṃ visahissantiyevāti.
然而，有些智慧、称得上高僧的比如大师菩提树下导师等及若干大长老说：如今，比库们依托信力而生起善恶有报之根识，却违背佛陀所授教导和正确戒律，弄清净其戒，使之具德行修持，不轻易犯戒，保持羞愧敬畏；虽偶有过失，即时忏悔，不违犯戒。佛陀认可此行为，弃恶行，净化所作业不成恶业，是善法积累之明证。若先发誓而后违背，则生生绵绵口舌之争。清净之人不能忍受争执，如若善戒不慎违犯，犹如为无药而难愈之病，而追求绝无此患之净戒，如病除后转入轻病，若欲杜绝过失，反而增多过失。故诣佛发誓违戒之事过多。更何况多见无畏的比库，长年累月当佛前立誓，实难持戒，也不易守护。
Atha saṅgharājā mahāthero attano sissaṃ paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguruṃ nāma maṃ uyyojesi, tassa therassa vacane paṭivacanaṃ dātuṃ.
于是僧王及大长老们推举我这位五十年无魔大法王之导师为执行长，命令我应此众长老的决定而作答复。
Athāhaṃ evaṃ vadāmi,- dve puggalā abhabbā sañcicca āpattiṃ āpajjituṃ bhikkhūca bhikkhuniyoca ariyā puggalā, dve puggalā sabbā sañcicca āpattiṃ āpajjituṃ bhikkhūca bhikkhuniyoca puthujjanāti parivārapāḷiyaṃ vuttattā ariyapuggalānaṃviya puthujjanānaṃ vissaṭṭhena paṭiññaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti manasikaritvā puthujjanabhikkhūnaṃ paṭiññākaraṇaṃ atibhāriyanti vedeyyace, sabbehipi ariyaputhujjanehi bhikkhūhi upasampadāmāḷake āditova cattāri akaraṇīyāni ācikkhitabbānīti vuttesu catūsu akaraṇīyesu antamaso tiṇasalākaṃ upādāya yo bhikkhu pādaṃ vā pādārahaṃ vā atirekapādaṃ vā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyati, assamaṇo hoti asakyaputtiyoti, antamaso kuntakipillikaṃ upādāya yo bhikkhu sañcicca manussaviggahaṃ jīvitaṃ voropesi, antamaso gabbhapātanaṃ upādāya assamaṇo hoti asakyaputtiyoti, antamaso suññāgāre abhiramāmīti yo bhikkhupāpiccho icchāpakato asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati, assamaṇo hoti asakyaputtiyotica upajjhācariyena ovadiyamānehi abhinavopasampannehi āma bhanteti paṭiññākathāyeva. Sāmaṇerehipi pabbajjakkhaṇeyeva upajjhāyassa santike pāṇātipātāveramaṇisikkhāpadaṃ samādiyāmītiādinā paṭhamaṃ paṭiññā katāyeva. Tathā bhikkhūhi taṃtaṃāpattiṃ āpajjitvā desanāya paṭikaraṇakāle sādhu suṭṭhu bhante saṃvarissāmīti abhiṇhaṃ paṭiññā katāyeva. Sāmaṇerehipi upajjhācariyassa santike sikkhāggahaṇakālepi pāṇātipātāvera maṇisikkhāpadaṃ samādiyāmītiādinā abhiṇhaṃ paṭiññā katāyeva. Tāhi pana paṭiññāhi abhāyitvā itoyeva bhāyāmīti vuttavacanaṃ acchariyaṃviya hutvā khāyati. Imāya hi paṭiññāya tāsaṃ paṭiññānaṃ visesatā na dissatīti.
于是我如此说：两种人虽犯戒而不堪受戒的，是比库与比库尼中的圣人；两种人虽全面犯戒而罔顾受戒缘起的，是被称为俗人的比库与比库尼。被称为俗人者，如今在此教法中对于圣人的戒律多所误解，难以彻底遵守，因此对于俗人的比库受戒承诺过于沉重，使人感到难以承受。其中有四种戒不可犯，末一者为三枝草：一者因执取他人足或脚际超越一足以上的所有物而不起善根，是为不相称、不相宜；二者因执取乌鸦与秃鹫之类之尸体而出离人界生活，犯此者为不相称、不相宜；三者因执取婴胎而不相称、不相宜；四者因执取空舍宅而为比库恶贼，心意猜余，生出不和、无戒、造作非人道之行为。犯此者均为不相称、不相宜。此等违反戒律，受到上师及新受戒者诸多劝诫时，若仍存有冒犯，即是明证所犯戒律。新比库于出家时，在导师面前已庄严受持不杀生戒等五戒，为初次之承诺。比库等虽犯戒，受戒时于法会讲经时，恭敬宣称：愿谨持戒律。沙玛内拉于受教时也同样于导师面前受持不杀生戒等戒律，实已立誓。然若不慎以此等戒为庇护，最终生出畏惧之心，此话虽奇异，倒是事实。由于此誓愿故，其受誓之特色未现明现也无光明可见。
Ayaṃ panettha sanniṭṭhānattho,- paṭissavadukkaṭāpatti nāma sāvatthiyaṃ passenadikosalaraññā imasmiṃ vihāre vassaṃ upagacchāhīti āyācite sādhūti paṭijānitvā lābhabahulataṃ paṭicca antarāmagge aññasmiṃ vihāre vassaṃ upagantvā paṭissavavisaṃvādanapaccayā upanandaṃ nāma bhikkhuṃ ārabbha paññattā. Samantapāsādikañca nāma vinayaṭṭhakathāya vassūpanāyikakkhandhakavaṇṇanāyaṃ paṭissaveca āpatti dukkaṭassāti ettha na kevalaṃ imaṃ temāsaṃ idha vassaṃ vasathāti etasseva paṭissave āpatti, imaṃ temāsaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, ubhopi mayaṃ vassaṃ vasissāma, ekato uddissāpessāmāti evamādināpi tassa tassa paṭissave dukkaṭaṃ, tañca kho paṭhamaṃ suddhacittassa pacchā visaṃvādanapaccayā, paṭhamampi asuddha cittassa pana paṭissave pācittiyanti vuttaṃ.
此处说之事由乃为：所谓违犯戒律，即在舍卫城、巴舍那迦和萨拉森林中某寺庙过雨期，受托请求安住时，因贪利而在邻近他方寺庙过雨，于违犯戒律之因缘下，称有一比库名为乌帕南达，后来因该违犯而受训诫。承袭《戒律注解》中“雨季留宿篇”之名，此违戒行为为不善之戒犯，此处不仅指某一雨季安住违戒之时，且意谓此次违犯比库应负之责。双方同意：彼此都同住一雨，今后如实报告违犯之事，各自责罚戒犯。此种措辞乃初期纯净心之后方得宽恕之与讼之条件，初犯戒者若心不清净，则称为吃罪戒禁。
Iccevaṃ bhikkhūnaṃ aññamaññaṃ dāyakehica saddhiṃ paṭijānitvā visaṃvādanapaccayā aññesaṃ atthahitabhedeyeva dukkaṭāpatti vuttā, na attano icchāvasena sayameva ahaṃ bhuñjissāmi sayissāmīti evamādinā vatvā yathāvuttānurūpaṃ akatvā visaṃvādaneti. Sace pana bhikkhusāmaṇerānaṃ paṭhamameva āma bhantetiādinā paṭiññaṃ katvā pacchā kenacideva karaṇīyena taṃtaṃāpattiṃ āpajjanto saha paṭissavavisaṃvādena dukkaṭāpattiyā āpajjeyya, evaṃ sati tattha tattha sikkhāpadesu dve dve āpattiyo paññāpeyya, na ca evampi paññattā, teneva paṭissavadukkaṭāpatti nāma paresaṃ santike paresaṃ matiṃ gahetvā paṭijānitvā visaṃvādanaṭṭhāneyeva paññattāti daṭṭhabbā.
由此，比库们彼此于交付饮施时，或即兴达成和解，因辨论事由不同而有戒犯扰乱的，诸犯戒者不能自愿主张“我自食自卧”，若心如此不净，如是不能和解而已。倘若比库与沙玛内拉初次立誓，就因某些因缘，犯戒后又因违犯戒律之因缘产生恶戒被称为违戒，故此时，目睹此违犯戒律为别人面前向别人承认并达成和解，依此法制被称为违犯戒律者违犯，足为明文观之。
Idāni rājā sāsanassa suddhiṃ icchanto iminā upāyena bhikkhusāmaṇerānaṃ sīlaṃ saṃvarāpento paccakkhasamparāyikabhayaṃ anupekkhitvā saṃvaraṃ āpajjeyyunti cintetvā buddhassa sammukhe paṭiññaṃ kārāpitattā na koci doso dissati. Bhikkhusāmaṇerānampi bhiyyosomattāyasīlaṃ saṃvaritvā sīlaparisuddhi bhaveyyāti. Atha rājā sabbesaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ buddhassa sammukhe paṭiññaṃ kārāpetvā sīlaṃ rakkhāpesīti.
如今国王欲保持僧团清净，想通过此途径使比库、沙玛内拉严格守护戒律，破除偏执及游离之虞，设立誓愿，遣无罪者；且审慎考察，观察无有过失。比库沙玛内拉能更坚定持守戒律，保持戒净。于是国王叫众比库、沙玛内拉于佛前立誓，护持戒律。
Iccevaṃ imassa rañño kāle pubbe alajjinopi samānā bhayaṃ anupekkhitvā yebhuyyena lajjinova bhavantīti.
在此国王在治世之时，昔日无论如何羞愧或惊恐皆不放在心上，反而置若罔闻，足见人世间有时即使羞耻之意极浓厚，仍然放任不理。
Buddhassa bhagavato parinibbānato tisatādhikānaṃ dvivassasahassānaṃ upari navutime saṃvacchare bahinadītīre gāmasīmato paṭṭhāya yāva antoudakukkhepā, tāva kammaṃ karontānaṃ bhikkhūnaṃ sukhena gamanatthāya gahaṭṭhā gāmasīmāya udakukkhepasīmaṃ sambandhitvā setuṃ akaṃsu.
佛陀涅槃后三百余年，在九十年某月于河畔村镇边界，因为将要盛大筑桥，正在劳作的比库们，为了便于安乐行走，修筑桥梁跨越河流边界之处。
Atha tattha ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇā cariyanāmako thero upasampadādivinayakammāni katipaya vassesu akāsi.
于是那时，称为智慧饰华庄严、庄严大法王导师群的比库长老们，如依法修习比库具足戒法、达上戒法等戒律仪轨，经过若干年头履行礼法。
Dhīrānandatthero pana tattha saṅkaradoso hotīti kammaṃ kātuṃ na icchati. Tathā paṭṭhāya ye ye ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariyassa matiṃ ruccanti, te te tassa pakkhikā bhavanti. Ye ye pana dhīrānandattherassamatiṃ ruccanti, tete tassa pakkhikā bhavanti. Evaṃlaṅkādīpe amarapuranikāyikā bhikkhū. Dvedhā bhinditvā tiṭṭhanti.
然而，长老得禅那者曰弟子智安那（Dhīrānanda）却在那里因内心妨碍杂染而不愿作这戒律仪轨。他理解到，凡对智慧饰华庄严大法王导师行持称善者，即成为其弟子；凡对弟子智安那行持称善者，亦成为其弟子。如此，兰卡岛上的阿摩罗城微妙比库便形成两支，互相分别而立。
Atha dhīrānandapakkhe bhikkhu tappakkhikassa sīlakkhandhattherassa sisse dhammakkhandhavanaratanabhikkhū amhākaṃ jambudīpe ratanapuṇṇanagaraṃ pesesuṃ saṅgharājamahātherassa santike ovādassa paṭiggāhaṇatthāya. Te ca kaliyuge aṭṭhārasādhike dvivassasate sahasseca sampatte kattikamāsassa juṇhapakkhaaṭṭhamiyaṃ sīhaḷadīpato nikkhamitvā āgacchantā ekūnavīsādhike dvivassasate sahasseca sampatte phaggunamāsassa juṇhapakkhasattamiyaṃ ratanapuṇṇanagaraṃ sampattā.
随后，归属于智安那一派的比库，乃弟子弟子戒具足比库长老出现——法藏宝比库。此比库作为我们南瞻部洲中的宝城——光明城的僧伽之尊长，奉派前往以受教诲戒功课。于恶劫年号一千八百零六年，二百二十五年七月十五日，自锡兰岛出发，次年一千九百二十一年二月十四日，抵达此宝城。
Atha dhammarājā saṅgharājassa ārāme catubhūmikaṃ vihāraṃ kārāpetvā tattha te vasāpesi. Catūhi paccayehica saṅgahaṃ akāsi. Saṅgharājāca tesaṃ dvinnaṃ pakkhikānaṃ vacanaṃ sutvā bahūhi ganthehi saṃsanditvā vivādaṃ vinicchindi. Tādise ṭhāne saṅkaradosassa atthibhāvaṃ pakāsetvā sandesapaṇṇampi tesaṃ adāsi.
之后，大法王为僧伽尊长在寺院建造了四块地基的静居所，众比库皆居住于此。他以四种条件成就聚集。僧伽尊长听闻双方弟子言语，因诸多书卷涉阅，断定二派争议。于此地点，揭示与执着心生起之害，且将此信息书简赠与两派。
Mahādhammarājāca tesaṃ puna sikkhaṃ saṅgharājassa santike gaṇhāpetvā piṭakattayapotthakādīni dātabbavatthūni datvā tasmiṃyeva saṃvacchare paṭhamaāsāḷimāsassa kāḷapakkhadasamiyaṃ nāvāya te pesesi.
大法王又于僧伽尊长前接受训诲，并将三藏及其附属解说藏等应供物品给予；当年七月初十日，舟师将其送达光明城。
Tato pacchāca ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariyapakkhe bhikkhūpi tappakkhikassa paññāmolittherassa sisse vimalajotidhammanandabhikkhū pesesuṃ saddhiṃ ariyālaṅkārena nāma sāmaṇerena catūhica upāsakehi. Teca kaliyuge vīsādhike dvisate sahasseca sampatte kattikamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ sampattā.
其后，归于智慧饰华庄严大法王导师派的比库，还派遣弟子智慧广大长老及清净光明法悦比库同赴，其陪同者名为圣洁饰物的新沙门及四位居士。在恶劫年号二千五十年七月第五日抵达。
Tadāpi saṅgharājassa ārāmeyeva ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā te vasāpesi. Catūhi paccayehica saṅgahaṃ akāsi. Saṅgharājāpi puna vinicchayaṃ adāsi yathāvuttanayena. Dhammarājā tesampi bhikkhūnaṃ saṅgharājassa santike puna sikkhaṃ gaṇhāpetvā sāmaṇerañca upasampādetvā catūhi paccayehi saṅgahaṃ katvā pahiṇi.
当时，僧王在园林中建造了一处住处，他等都在那里居住，依据四种条件进行了结集。僧王又照前所述作了决定。法王在僧王面前，也召集比库们再次举行教法，把沙玛内拉也授具比库戒，依四种条件结集后离去。
Tato pacchāca kaliyuge bāvīsādhike dvivassasate sahasseca sampatte māghamāsassa kāḷapakkhaekādasamiyaṃ sīhaḷadīpatoyeva dve bhikkhū tayo sāmaṇerā cattāro upāsakā sarajatasuvaṇṇakaraṇḍakaṃ sarajatasuvaṇṇacetiyadātuṃ hatthidantamayaṃ buddharūpaṃ mahābodhipattāni mahābodhitacaṃ mahābodhipatiṭṭhānasūmiṃ sīhaḷadakkhiṇasākhābodhipattāni dutiyasattāhaanimisaṭṭhānabhūmiñca dhammapaṇṇākāratthāya gahetvā ratanapuṇṇaṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ sampattā. Tesampi dhammarājā catūhi paccayehi saṅgahaṃ katvā saṅgharañño ārāme vasāpesi. Bhikkhunañca puna sikkhaṃ gaṇhāpesi. Sāmaṇerānañca upasampadakammaṃ gahaṭṭhānañca pabbajjakammaṃ gaṇhāpesi.
随后于劫末时代，即二千二百一十年过后，正值摩诃月黑月半的十一日，在锡兰岛，有两位比库、三位沙玛内拉、四位在家居士，持有银制与金制的盖花冠，银制与金制的佛塔供养物，象牙雕刻的佛像，以及盛大觉悟起始与大觉悟柱场，在锡兰南方分支觉悟起始地第二七天第六十六地处，为勃闻书写福德之用，兴建了名为「宝玉」的大帝王府城。法王也依据四种条件结集，在园林中安居，且为比库们再次制定教法，为沙玛内拉们设立比库戒授具仪式和出家仪式。
Iccevaṃ marammaraṭṭhe bhagavato parinibbānato paṭṭhāya yāvajjatanā sāsanassa theraparamparavasena patiṭṭhānatā veditabbā.
如是，对于摩罗国佛陀般涅槃后的教法，应当知晓，传承如法长远确立。
Iccevaṃ marammamaṇḍale arimaddanapure arahantattheragaṇo uttarājīvattherachappadattheragaṇo sivalittheragaṇo ānandattheragaṇo tāmalindattheragaṇoti pañca gaṇā ahesuṃ.
如是，在摩罗国首都，有五众阿拉汉长老团体，即阿里摩诃达长老团、乌塔拉迦长老团、悉伐利长老团、阿难长老团、陀摩林长老团。
Idāni arimaddananagare pañcagaṇato paṭṭhāya vijayapurajeyyapuraratanapūresu theraparamparavasena sāsanassa anukkamena āgatabhāvaṃ dassayissāmi. Sirikhettanagare hi ‘so yāṃ noṃ’ nāma rājā parakkamavaṃsikassa sāradassittherassa antevāsikaṃ saddhammaṭṭhitittheraṃ attano ācariyaṃ katvā pūjesi.
今当从摩罗国五众成立之时起，现于胜利城、尊贵城、珠宝城，依长老相续的教法流传状态，显扬教法之现状。于西里吉耶城，有一名为「所扬诺」的国王，他尊奉巴拉迦瓦希卡长老和尚萨拉达悉多长老，视其为自己心目中恭敬的上师。
Kaliyugassa catuvassādhikaaṭṭhasatakāle sirikhettanagarato āgantvā so ratanapūre rajjaṃ kāresi. Atha attano puttaṃ anekibhaṃ nāma rājakumāraṃ mahārāja nāmena sirikhettanagaraṃ bhuñjāpesi. Dakkhiṇadisābhāge ‘kū vṭhe ṭa-yo mo’ nagaraṃ, pacchimadisābhāge ‘pho khoṃ’ nāma ṭhānaṃ, uttaradisābhāge ‘ma loṃ’ nagaraṃ, puratthimadisābhāge ‘koṃ khoṃ’ nāma ṭhānaṃ, etthantare nisinnānaṃ gihīnaṃ mama puttassa āṇā pavattatu, bhikkhūnaṃ mamācariyassa saddhammaṭṭhitittherassa āṇā pavattatūti niyyādesi.
劫末时代，四百三十余年时，从西里吉耶城来者，建立了宝石城的政权。其子名为阿尼基巴的王子，以大帝王之名占据西里吉耶城。在南方有一处称作「库乌达塔摩」的城镇，西方有名为「佛昆」的地方，北方有「摩罗摩」城镇，东方有「库昆」的地方。王命令臣民及民宅住持展开国家事务，令比库及其上师萨拉达悉多长老展开弘法活动。
Tassaca saddhammaṭṭhitittherassa ariyavaṃsatthero mahāsāmittheroti dve sissā ahesuṃ. Tesu mahāsāmitthero pubbe vuttanayena sāsanavaṃsaṃ ānessāmīti sīhaḷadīpaṃ gantvā sīhaḷadīpato saddhiṃ pañcahi bhikkhūhi saddhammacāriṃ nāma theraṃ ānetvā abhinavasikkhaṃ gaṇhitvā sirikhettanagare sīhaḷadīpavaṃsikaṃ sāsanaṃ vaḍḍhāpetvā nisīdi. Tassa mahāsārittherassa sisso atulavaṃso nāma thero catūsu disāsu ahiṇḍitvā pariyattiṃ uggaṇhitvā sirikhettanagareyeva tambulabhuñjamātikāsamīpe sāsanaṃ paggaṇhitvā nisīdi. Tassa atulavaṃsattherassa sisso ratanaraṃsī nāma theroca pariyattivesārajjaṃ patvā sirikhettanagareyeva sāsanaṃ paggaṇhitvā nisīdi. Tassaca ratanaraṃ sittherassa sisso satvavadhammarājassa ācariyo abhisaṅketo nāma thero pariyattivesārajjaṃ patvā sirikhettanagarayeva sāsanaṃ paggaṇhitvā nisīdi. Tassa pana sisso munindaghoso nāma thero atthi. Kaliyuge sattatādhike navasate sampatte pacchimapakkhādhikarājā sirikhettanagaraṃ abhibhavitvā nandayodhena nāma amaccena saddhiṃ taṃ munindaghosattheraṃ ānetvā ratanapūre patiṭṭhāpesi.
由于依止正法的长老，有一位尊贵长老名曰大沙弥长老，因此有两位弟子。其一名大沙弥长老，遵循先人传授之法，带来教法世系。故入锡兰岛，与锡兰岛之五位比库共同遵行正法，奉持名为长老者，入住锡兰首府日光城，宣扬锡兰岛传承教法，使之兴盛。此大沙弥长老之弟子名阿突罗梵长老，遍行四方，精通学问，亦在日光城之陪伴下，依靠斋主家中，恪守教法，住于日光城。该阿突罗梵长老之弟子名宝蓝琅长老，承继经教，亦住日光城，护持教法。此宝蓝琅长老之弟子名善法王教导师阿毗三迦长老，承继经教，亦住日光城护持教法。其弟子名为穆尼因多欢长老。时值劫末后期七百余年、九十年之际，阴王统治日光城，以南方国王南大药合作，将此穆尼因多欢长老请至宝蓝琅城安置。
So kira pacchimapakkhādhikarājā evaṃ kathesi,- ahaṃ sirikhettanagaraṃ labhitvā ekaṃyeva bhikkhuṃ ekaṃyeva gihiṃ labhāmīti.
该南方国王如此讲述：「我得到日光城后，只得一种比库和一种民家。」
So pana thero sāmaṇeranāmena munindaghoso nāma. Upasampannakāle pana mātulabhūtassa therassa nāmena upāli nāma. Dinnanāmena pana tipiṭakālaṅkāro nāma. Tiriyapabbatavihāre pana vāsattā ṭhānanāmena tiriyapabbatatthero nāma.
该长老名为沙玛内拉时名为穆尼因多欢。受具足比库戒时，老师名为伍巴离。命名为三藏饰法者。居住于提利耶山禅林，号为提利耶山长老。
So kira erāvatīnadītīre catubhūmikavihāre paṭhamaṃ nisīditvā pacchā kaliyugassa vassasahasse kālesaṭṭhivassāyuko hutvā tiriyapabbatavihāre nisīdi. Sāmaṇerakāle so jalumasyāmabhayena ratanapūrato nikkhamitvā ketumatīnagaraṃ patvā tattha tisāsanadhajattherassa sissabhūtassa dhammarājaguruttherassa santike ganthaṃ uggaṇhiṃ. Pāḷiaṭṭhakathāṭīkāsu atichekatāya daharakāleyevaca vessantarajātakaṃ kabyālaṅkārena bandhitvā kathanato ativiya pākaṭo ahosi. Tassa pana therassa sisso uccanagaravāsī mahātissattheroti saṅgirajanapade araññavāsaṃ vasitvā pariyattiṃ vācetvā sāsanaṃ paggaṇhi. Tassa pana sisso reminagāme gāmavāsī candatthero nāma. Tassa sisso taṃgāmavāsī guṇasiritthero nāma. Tassa sisso taṃgāmavāsī kalyāṇadhajattharo nāma. So pana thero padumanagare sahassorodhabodhodadhigāmesu pariyattiṃ vācetvā nisīdi. Tassa sisso bodhodadhigāmavāsino indobhāsakalyāṇacakkavimalācārattherā sahassorodhagāmavāsino guṇasāracandasārattherā vaṃtumagāmavāsī varaesitthero kanninagare jararājagāma vāsī guṇasirittherocāti ime therā kalyāṇadhajattherassa santike puna sikkhaṃ gahetvā pariyattiṃ uggaṇhitvā kovidā ahesuṃ.
他曾在伊罗沃梯河东岸四方禅林中初次坐禅，后至劫末年一千年，年数六十余岁，在提利耶山禅林坐住。为沙玛内拉时从宝蓝琅向南出发，至迦突摩地市，礼敬三藏经师长老，受教诲并学习。于巴利语注疏里，古迹多述此佛本生故事之诗作，语言华美，表现极明显。该长老弟子名为大城住者大旃陀长老，居于桑吉国，处林中，精研经教，护持正法。其弟子有村居者名为月长老，及相邻村落居民名号为德喜长老与善法王长老。该长老曾入千户村集市传讲经教。其弟子住于菩提达村的是夜光善法王长老，千户村皆有居住者为德喜月善法长老与善法王长老，玛宁婆村有瓦瑞萨长老，兼居于干宁府之耆精舍。此二长老曾在善法王长老指导下，重新修习法义，精研经教，成为通达者。
Tasseva kalyāṇadhajattherassa sisso saṅgirajanapade samivanagāme nisinno dhammadharo nāma thero mahallakakāle padumanagare kusumamūlagāme nisīditvā ganthaṃ vācetvā sāsanaṃ paggaṇhi.
此善法王长老弟子名为担水乡达乡长老，也称为法持长老，中小年时曾于千户村菩提花树下坐禅，宣讲经教，护持正法。
Tesu guṇasiritthero amarapuramāpakassa rañño kāle guṇābhilaṅkārasaddhammamahārājādhirājagurūti nāmalañchaṃ gaṇhitvā jeyyabhūmivāsakittivihāre paṭivasi.
其德喜长老在阿摩罗城国王时代，有名为具宏光饰正法大王导师，执带徽章，于捷毗禅林安住。
Tassa pana therassa sisso ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājāguru nāma mahāthero. Tasseva rañño kāle saṅgharājā ahosi. So pana thero sīhaḷadīpe amarapuranikāyikānaṃ pabhavo. Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguruttherasseva sisso tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru nāma thero. Tassa sisso sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguru nāma thero amarapuradutiyamāpakassa rañño kāle saṅgharājā ahosi. Tassa pana sisso ñeyya dhammābhivaṃsamunivarañāṇakittisiripavarālaṅkāradhammasenāpati- mahādhammarājādhirājaguru mahāthero dutiyaṃ amarapuramāpakassa ratanapuṇṇamāpakassaca rañño kālesu saṅgha rājā ahosi. So pana ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguruttherassa saṅgharañño sissopi varaesittherassa sissoca ahosi.
那位长老的弟子名为知慧显扬法统的法军统帅、大法王导师的尊贵长老。正是在该国王统治时期，他成为僧伽王。他本人是锡兰岛阿摩罗城林邑的出身。具足功德装饰、诚信法者的大法王诸王之导师长老，也是他的弟子。那弟子在第二位阿摩罗国王统治时成了僧伽王，名为太阳王裔光荣装饰法军统帅、大法王诸王导师长老。那弟子在第三、第四位阿摩罗国王，即宝满王与宝莲王时期，都曾担任僧伽王，名为应守法显扬、教理高声誉装饰法军统帅、大法王诸王导师尊贵长老。他同时也是知慧显扬法统帅、大法王诸王导师那尊贵长老的僧伽王弟子和贤者长老弟子。
Ayaṃ sīhaḷadīpato sabbapacchimāgatehi saddhammacārīmahāsāmittherehi yāva amhākaṃ ācariyā theraparamparā dassanakathā.
这位锡兰岛统治者，是西部诸净法修行者的领袖长老，传承至我们师长的僧伽长老世系中的传法师表。
Ayampi aparā theraparamparā veditabbā. Chappadattheravaṃsiko saddhammakitti nāma thero jeyyapuraṃ āgantvā catudīpabhūmiṭṭhāne nisīditvā mahāariyavaṃsattherassa santike pariyattiṃ uggaṇhitvā tato pacchā jetavanavihāraṃ saṅkamitvā tattha nisīditvā pariyattiṃ vācetvā sāsanaṃ paggaṇhi.
此外，另一长老世系也当加以了解。其大师为六十长老史记的诚信显扬者长老，来自杰伊枷拉城，抵达四大陆所在之地，曾于大圣长老面前勤修经律，后来往给孤独园，坐禅学习于彼，宣讲经律，护持教法。
Tassa saddhammakittittherassa sisso tisāsanadhajo nāma. Tassa sisso dhammarājaguru nāma. Tassa sisso munindaghoso nāma. Tassa sisso mahātisso nāma. Tassa sisso candapañño nāma. Tassa sisso guṇasiri nāma. Tassa sisso ñāṇadhajo nāma. Tassa sisso dhammadharo nāma. Tassa sisso indobhāso nāma. Tato paṭṭhāya kalyāṇacakka vimalācāra guṇasāra candasāra varaesī guṇasiri ñāṇābhivaṃsa ñeyyadhammābhivaṃsattherānaṃ vasena sāsanavaṃso veditabboti.
六十长老史记大师的弟子称为三坛旗；三坛旗的弟子称为法王导师；法王导师的弟子为鼓动之声；鼓动之声的弟子是大提长老；大提长老的弟子称为月智；月智的弟子为功德宝；功德宝的弟子为知慧旗；知慧旗的弟子称为法持；法持的弟子为光明者。依此为基，善法轮常清净的法行、功德本质、月光般明白者、贤长老、功德宝、知慧显扬者、应守法显扬、如歌颂般之教理显扬长老们，由此族群中必须知晓其教法世系。
Ayaṃ pattalaṅkassa chappadattherassa sissabhūtā saddhammakittittherato paṭṭhāya theraparamparadassanakathā.
这乃六十长老史记大师弟子们传承成就，师长世系教示事实。
Idaṃ ratanapuṇṇanagare sāsanassa patiṭṭhānaṃ. · 此为宝满城中教法之建立。
Evaṃ aparantaraṭṭhasaṅkhātena ekadesena sakalampi marammaraṭṭhaṃ gahetvā sāsanavaṃso dassetabbo. Bhagavāpi hi aparantaraṭṭhe candanavihāre vasitvā tambadīparaṭṭhe taṃtaṃdesampi iddhiyā caritvā sattānaṃ dhammaṃ desesiyevāti.
以此类聚，逐一详述各国时期，统举共述，必将彰显教法世系。世尊也曾于阿婆那国之檀香园居住，于多摩迪波拉国的村落中，显现神通表演，教导众生法义，如是言。
Iti sāsanavaṃse aparantaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo · 如是教法史中，边地国教法史之道
Nāma chaṭṭho paricchedo. · 名为第六章。