Nidānādikathā因缘等论
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Visuddhimaggo · 清净道论
(Paṭhamo bhāgo)(第一部分)
Nidānādikathā
因缘等之语
(saṃ. ni. 1.23);
(相应部1.23);
Iti hidaṃ vuttaṃ, kasmā panetaṃ vuttaṃ, bhagavantaṃ kira sāvatthiyaṃ viharantaṃ rattibhāge aññataro devaputto upasaṅkamitvā attano saṃsayasamugghāṭatthaṃ –
如是,这已被说。但为何这被说呢?据说世尊住在沙瓦提时,夜分时,某位天子前来拜访,为了断除自己的疑惑——
Antojaṭā bahijaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā;
「内结与外结,众生为结所缠;果德玛,我问你,谁能解开此结?」(相应部1.23)——
Taṃ taṃ gotama pucchāmi, ko imaṃ vijaṭaye jaṭanti. (saṃ. ni. 1.23) –
问了这个问题。这是其略义——「结」是渴爱之网的同义语。因为它在色等所缘中,以上下方式一再生起,以缠缚之义,犹如竹丛等的枝条之网所称的结,故为「结」。而它被说为在自己的资具与他人的资具中、在自己的个体与他人的个体中、在内处与外处中生起。当它如此生起时。犹如竹等被竹丛之结等所缠,如是一切这些称为有情众的众生,被那渴爱之结所缠、所系缚、所缠缚,这是其义。而因为如此被缠。因此我问你。以姓氏称呼世尊。「谁能解开这个如此缠缚三界而住的结?谁有能力解开?」如此问道。
Imaṃ pañhaṃ pucchi. Tassāyaṃ saṅkhepattho – ti taṇhāya jāliniyā etaṃ adhivacanaṃ. Sā hi rūpādīsu ārammaṇesu heṭṭhupariyavasena punappunaṃ uppajjanato saṃsibbanaṭṭhena veḷugumbādīnaṃ sākhājālasaṅkhātā jaṭā viyāti jaṭā, sā panesā sakaparikkhāraparaparikkhāresu sakaattabhāvaparaattabhāvesu ajjhattikāyatanabāhirāyatanesu ca uppajjanato ti vuccati. Tāya evaṃ uppajjamānāya . Yathā nāma veḷugumbajaṭādīhi veḷuādayo, evaṃ tāya taṇhājaṭāya sabbāpi ayaṃ sattanikāyasaṅkhātā pajā jaṭitā vinaddhā, saṃsibbitāti attho. Yasmā ca evaṃ jaṭitā. ti tasmā taṃ pucchāmi. ti bhagavantaṃ gottena ālapati. nti imaṃ evaṃ tedhātukaṃ jaṭetvā ṭhitaṃ jaṭaṃ ko vijaṭeyya, vijaṭetuṃ ko samatthoti pucchati.
问了这个问题。这是其简略义:「渴爱」是「网」的同义词。因为它在色等所缘中,以上下方式一再生起,以缠结之义,如同竹丛等的枝网所称的「结」,所以称为「结」。而它在自己的资具、他人的资具、自己的身体、他人的身体、内处、外处中生起,因此被称为「生起」。当它如此生起时,譬如竹等被竹丛的结等所缠,同样地,这一切称为有情众的众生,被那渴爱结所缠结、所束缚、所缠缚,这是其义。因为如此缠结,所以问那个。以姓氏称呼世尊。问:「谁能解开这个如此缠结三界而住的结?谁有能力解开?」
Evaṃ puṭṭho panassa sabbadhammesu appaṭihatañāṇacāro devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā catuvesārajjavisārado dasabaladharo anāvaraṇañāṇo samantacakkhu bhagavā tamatthaṃ vissajjento –
如此被问时,对他而言,在一切法中行无碍智的天中之天、超越诸萨咖的萨咖、超越诸梵天的梵天、具四无畏、持十力、无障智、一切处眼的世尊,解答那义——
Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;
「安立于戒的有慧之人,修习心与慧;
Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭanti. –
热诚、明觉的比库,他应解开此结。
Imaṃ gāthamāha.
说了此偈。
Imissā dāni gāthāya, kathitāya mahesinā;
现在对于大仙所说的此偈,
Vaṇṇayanto yathābhūtaṃ, atthaṃ sīlādibhedanaṃ.
如实地赞叹,以戒等的分别论来说明其义。
Sudullabhaṃ labhitvāna, pabbajjaṃ jinasāsane;
在胜者的教法中,获得了极难得的出家,
Sīlādisaṅgahaṃ khemaṃ, ujuṃ maggaṃ visuddhiyā.
以戒等的摄持为安稳,为清净的正直之道。
Yathābhūtaṃ ajānantā, suddhikāmāpi ye idha;
在此,即使是希求清净者,不如实了知,
Visuddhiṃ nādhigacchanti, vāyamantāpi yogino.
即使精勤努力的瑜伽者也不能证得清净。
Tesaṃ pāmojjakaraṇaṃ, suvisuddhavinicchayaṃ;
令彼等欢喜的,具有极清净的抉择;
Mahāvihāravāsīnaṃ, desanānayanissitaṃ.
依止大寺住者们的教说方式。
bhāsissaṃ, taṃ me sakkacca bhāsato;
我将说,对我恭敬地说时;
Visuddhikāmā sabbepi, nisāmayatha sādhavoti.
一切希求清净者,请善听。
§3
Tattha ti sabbamalavirahitaṃ accantaparisuddhaṃ nibbānaṃ veditabbaṃ. Tassā visuddhiyā maggoti visuddhimaggo. ti adhigamūpāyo vuccati. Taṃ visuddhimaggaṃ bhāsissāmīti attho.
于此,「清净」应知为离一切垢、极清净的涅槃。为了那清净之道,故为「清净道」。「道」是说达到的方法。意思是:我将说那清净道。
So panāyaṃ katthaci desito. Yathāha –
而这在某处已被宣说。如所说——
‘‘Sabbe saṅkhārā aniccāti, yadā paññāya passati;
「一切行无常,当以慧见时;
Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti. (dha. pa. 277);
则厌离于苦,此是清净道。」
Katthaci . Yathāha –
在某处。如所说——
‘‘Yamhi jhānañca paññā ca, sa ve nibbānasantike’’ti. (dha. pa. 372);
「凡禅那与慧俱者,彼确实近于涅槃。」(法句372)
Katthaci . Yathāha –
在某处。如所说——
‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;
「业、明与法,戒、最上命;
Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā’’ti. (ma. ni. 3.387; saṃ. ni. 1.48);
依此诸人得清净,非依种姓或财富。」(中部尼柯耶3.387;相应部尼柯耶1.48)
Katthaci . Yathāha –
在某处。如所说——
‘‘Sabbadā sīlasampanno, paññavā susamāhito;
「常达上者,有慧善等持;
Āraddhavīriyo pahitatto, oghaṃ tarati duttara’’nti. (saṃ. ni. 1.96);
精进勤奋者,度难度瀑流。」(相应部尼柯耶1.96)
Katthaci . Yathāha –
在某处。如所说——
‘‘Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā…pe… nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā’’ti (dī. ni. 2.373).
「诸比库!此是一乘道,为了众生的清净……乃至……为了涅槃的作证,即须跋。」
Sammappadhānādīsupi eseva nayo. Imasmiṃ pana pañhābyākaraṇe desito.
在正勤等也是同样的方法。但在此问答中已说明。
§4
Tatrāyaṃ saṅkhepavaṇṇanā – ti sīle ṭhatvā, sīlaṃ paripūrayamānoyeva cettha sīle ṭhitoti vuccati. Tasmā sīlaparipūraṇena sīle patiṭṭhahitvāti ayamettha attho. ti satto. ti kammajatihetukapaṭisandhipaññāya paññavā. nti samādhiñceva vipassanañca bhāvayamāno, cittasīsena hettha samādhi niddiṭṭho. Paññānāmena ca vipassanāti. ti vīriyavā. Vīriyañhi kilesānaṃ ātāpanaparitāpanaṭṭhena ātāpoti vuccati. Tadassa atthīti ātāpī. ti nepakkaṃ vuccati paññā, tāya samannāgatoti attho. Iminā padena pārihārikapaññaṃ dasseti. Imasmiñhi pañhābyākaraṇe tikkhattuṃ paññā āgatā. Tattha paṭhamā jātipaññā, dutiyā vipassanāpaññā, tatiyā sabbakiccapariṇāyikā pārihārikapaññā. Saṃsāre bhayaṃ ikkhatīti nti so iminā ca sīlena iminā ca cittasīsena niddiṭṭhasamādhinā imāya ca tividhāya paññāya iminā ca ātāpenāti chahi dhammehi samannāgato bhikkhu. Seyyathāpi nāma puriso pathaviyaṃ patiṭṭhāya sunisitaṃ satthaṃ ukkhipitvā mahantaṃ veḷugumbaṃ vijaṭeyya, evameva sīlapathaviyaṃ patiṭṭhāya samādhisilāyaṃ sunisitaṃ vipassanāpaññāsatthaṃ vīriyabalapaggahitena pārihārikapaññāhatthena ukkhipitvā sabbampi taṃ attano santāne patitaṃ taṇhājaṭaṃ vijaṭeyya sañchindeyya sampadāleyya. Maggakkhaṇe panesa taṃ jaṭaṃ vijaṭeti nāma. Phalakkhaṇe vijaṭitajaṭo sadevakassa lokassa aggadakkhiṇeyyo hoti. Tenāha bhagavā –
此中,这是简略的解释——「住于戒」:住于戒,在此说正在圆满戒者为住于戒。因此,这里的意思是:以圆满戒而住立于戒。「有慧」:众生。「以业生、因、结生智的慧」:有慧者。「修习定与观」:正在修习定与观者,在此以心之名称指示定。以慧之名称指观。「热诚」:精进者。因为精进以烧恼诸烦恼之义而称为热诚。他具有那个,故为热诚者。「明慧」:慧被称为明慧,意思是具备那个。以此句显示省察智。因为在此问答中,慧出现三次。其中,第一是生智,第二是观慧,第三是完成一切作用的省察智。「见轮回中的怖畏」:以此戒、以此以心之名称所指示的定、以此三种慧、以此热诚,具足这六法的比库。譬如人住立于地,举起磨利的刀,能解开大竹丛,同样地,住立于戒地,以精进力所执持的省察智之手,举起在定磨刀石上磨利的观慧之刀,能解开、能切断、能完全破坏落在自己相续中的一切渴爱之结。在道刹那,他解开那个结。在果刹那,已解开结者成为包括天的世间的最上应供者。因此世尊说——
‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;
「住立于戒的有慧之人,修习心与慧;
Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti. (saṃ. ni. 1.23);
热诚、明慧的比库,他解开此结。」
§5
Tatrāyaṃ yāya paññāya ti vutto, tatrāssa karaṇīyaṃ natthi. Purimakammānubhāveneva hissa sā siddhā. ti ettha vuttavīriyavasena pana tena sātaccakārinā paññāvasena ca sampajānakārinā hutvā sīle patiṭṭhāya cittapaññāvasena vuttā samathavipassanā bhāvetabbāti imamatra bhagavā sīlasamādhipaññāmukhena visuddhimaggaṃ dasseti.
此中,所说的「以何慧」,对他来说那里没有应作的。因为那个仅以过去业的力量对他已成就。「热诚」:在此所说的精进方面,那个持续作者,以慧方面作正知者,住立于戒,以心与慧方面所说的止与观应修习——在此世尊以戒定慧之门显示清净道。
Ettāvatā hi tisso sikkhā, tividhakalyāṇaṃ sāsanaṃ, tevijjatādīnaṃ upanissayo, antadvayavajjanamajjhimapaṭipattisevanāni, apāyādisamatikkamanupāyo, tīhākārehi kilesappahānaṃ, vītikkamādīnaṃ paṭipakkho, saṃkilesattayavisodhanaṃ, sotāpannādibhāvassa ca kāraṇaṃ pakāsitaṃ hoti.
至此,三学、三种善的教法、三明等的近依、舍离二边的中道行、超越恶趣等的方法、以三种方式舍断烦恼、违越等的对治、三种杂染的清净、入流者等之状态的原因已被阐明。
Kathaṃ? Ettha hi sīlena adhisīlasikkhā pakāsitā hoti, samādhinā adhicittasikkhā, paññāya adhipaññāsikkhā.
如何?在此,以戒显示增上戒学,以定显示增上心学,以慧显示增上慧学。
Sīlena ca sāsanassa ādikalyāṇatā pakāsitā hoti. ‘‘Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ, sīlañca suvisuddha’’nti (saṃ. ni. 5.369) hi vacanato, ‘‘sabbapāpassa akaraṇa’’nti (dī. ni. 2.90) ādivacanato ca sīlaṃ sāsanassa ādi, tañca kalyāṇaṃ, avippaṭisārādiguṇāvahattā. Samādhinā majjhekalyāṇatā pakāsitā hoti. ‘‘Kusalassa upasampadā’’ti (dī. ni. 2.90) ādivacanato hi samādhi sāsanassa majjhe, so ca kalyāṇo, iddhividhādiguṇāvahattā. Paññāya sāsanassa pariyosānakalyāṇatā pakāsitā hoti. ‘‘Sacittapariyodāpanaṃ, etaṃ buddhāna sāsana’’nti (dī. ni. 2.90) hi vacanato, paññuttarato ca paññā sāsanassa pariyosānaṃ, sā ca kalyāṇaṃ, iṭṭhāniṭṭhesu tādibhāvāvahanato.
以戒显示教法的初善。因为从「什么是诸善法之初?戒清净」这句话,以及从「诸恶莫作」这初句,戒是教法之初,而且那是善的,因为带来无悔等功德。以定显示中善。因为从「众善奉行」这初句,定是教法之中,而且那是善的,因为带来神通等功德。以慧显示教法的后善。因为从「自净其意,是诸佛教」这句话,以及从慧的殊胜性,慧是教法之终,而且那是善的,因为带来于可意与不可意中的平等性。
‘‘Selo yathā ekaghano, vātena na samīrati;
「犹如坚固的岩石,不为风所动摇;
Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā’’ti. (dha. pa. 81); –
如是于毁誉中,智者不动摇。」
Hi vuttaṃ.
如是所说。
Tathā sīlena tevijjatāya upanissayo pakāsito hoti. Sīlasampattiñhi nissāya tisso vijjā pāpuṇāti, na tato paraṃ. Samādhinā chaḷabhiññatāya upanissayo pakāsito hoti. Samādhisampadañhi nissāya cha abhiññā pāpuṇāti, na tato paraṃ. Paññāya paṭisambhidāpabhedassa upanissayo pakāsito hoti. Paññāsampattiñhi nissāya catasso paṭisambhidā pāpuṇāti, na aññena kāraṇena.
同样地,以戒显示三明的近因。因为依止戒具足而证得三明,不由其他。以定显示六神通的近因。因为依止定具足而证得六神通,不由其他。以慧显示无碍解分别论的近因。因为依止慧具足而证得四无碍解,不由其他原因。
Sīlena ca kāmasukhallikānuyogasaṅkhātassa antassa vajjanaṃ pakāsitaṃ hoti, samādhinā attakilamathānuyogasaṅkhātassa. Paññāya majjhimāya paṭipattiyā sevanaṃ pakāsitaṃ hoti.
以戒显示舍弃称为欲乐耽溺的一边,以定显示舍弃称为自我折磨的一边。以慧显示奉行中道。
Tathā sīlena apāyasamatikkamanupāyo pakāsito hoti, samādhinā kāmadhātusamatikkamanupāyo, paññāya sabbabhavasamatikkamanupāyo.
同样地,以戒显示超越恶趣的方法,以定显示超越欲界的方法,以慧显示超越一切有的方法。
Sīlena ca tadaṅgappahānavasena kilesappahānaṃ pakāsitaṃ hoti, samādhinā vikkhambhanappahānavasena, paññāya samucchedappahānavasena.
以戒,通过彼分断的方式,显示了烦恼的断除;以定,通过镇伏断的方式;以慧,通过正断断的方式。
Tathā sīlena kilesānaṃ vītikkamapaṭipakkho pakāsito hoti, samādhinā pariyuṭṭhānapaṭipakkho, paññāya anusayapaṭipakkho.
如是,以戒,显示了对诸烦恼违犯的对治;以定,对缠的对治;以慧,对随眠的对治。
Sīlena ca duccaritasaṃkilesavisodhanaṃ pakāsitaṃ hoti, samādhinā taṇhāsaṃkilesavisodhanaṃ, paññāya diṭṭhisaṃkilesavisodhanaṃ.
以戒,显示了恶行杂染的清净;以定,渴爱杂染的清净;以慧,邪见杂染的清净。
Tathā sīlena sotāpannasakadāgāmibhāvassa kāraṇaṃ pakāsitaṃ hoti, samādhinā anāgāmibhāvassa, paññāya arahattassa. Sotāpanno hi ‘‘sīlesu paripūrakārī’’ti (a. ni. 3.87) vutto, tathā sakadāgāmī. Anāgāmī pana ‘‘samādhismiṃ paripūrakārī’’ti (a. ni. 3.87). Arahā pana ‘‘paññāya paripūrakārī’’ti (a. ni. 3.87).
如是,以戒,显示了入流者与一来者状态的原因;以定,不来者状态的原因;以慧,阿拉汉性的原因。因为入流者被说为「于诸戒圆满行者」,一来者也如是。而不来者被说为「于定圆满行者」。而阿拉汉被说为「以慧圆满行者」。
Evaṃ ettāvatā tisso sikkhā, tividhakalyāṇaṃ sāsanaṃ, tevijjatādīnaṃ upanissayo, antadvayavajjanamajjhimapaṭipattisevanāni, apāyādisamatikkamanupāyo, tīhākārehi kilesappahānaṃ, vītikkamādīnaṃ paṭipakkho, saṃkilesattayavisodhanaṃ, sotāpannādibhāvassa ca kāraṇanti ime nava, aññe ca evarūpā guṇattikā pakāsitā hontīti.
如是,到此为止,三学、三种善的教法、三明等的近依、舍离二边的中道行、超越恶趣等的方便、以三种方式断除烦恼、违犯等的对治、三种杂染的清净、以及入流者等状态的原因——这九种,以及其他如是的三种功德,被显示了。