三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页随附论藏随附其他随附10. Dasamo paricchedo

10. Dasamo paricchedo

39 段 · CSCD 巴利原典
10. Dasamo paricchedo第十章
Rūpavibhāgavaṇṇanā色分别解释
§622
622.Vuttamādimhi yaṃ rūpaṃ, cittajānamanantaraṃ yaṃ rūpaṃ cittacetasikānaṃ anantaraṃ ādimhi pakaraṇādimhi ‘‘cittaṃ cetasikaṃ rūpa’’ntiādinā vacanena ācariyena vuttaṃ, ito paraṃ idāni tassa rūpassa vibhāvanaṃ samāsena saṅkhepena karissaṃ.
在此所说的诸色中,『色』即心及心所现起之前的色法,按先后顺序,在起始处的针锋相对的教法言说中,导师所说『心』、『心所』、『色』等词。今后我将对此色法,作简明而详尽的分别说明。
§623
623.Yaṃ ruppatīti rūpanti yaṃ dhammajātaṃ ruppati sītādinā viruddhapaccayena vikāramāpajjati. Tathā rūpayatīti rūpaṃ yaṃ dhammajātaṃ vaṇṇavikāramāpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ ajjhāsayaṃ pakāseti, iti tasmā rūpaṃ, kiṃ taṃ? Vaṇṇāyatanaṃ. Rūpārūpabhavātīto, surūpo rūpamabrvi bhagavā rūpārūpabhavaatīto surūpo rūpaṃ abrvi kathesi.
所谓『色』,是指依诸法而生起的色。色因与寒冷等相对缘起,而起变化。世尊称之为『如色』,即依诸法生起而显现变化的色;又称之为『色』,因其色蕴变化,揭示心识之内在状态。因此,色是什么?为色界所具有的境界。因超越色与非色,世尊称此为色,因超越色与非色,故说是色。
§625-6
625-6.Mahābhūtenāti mahanto bhūto uppatti etassāti mahābhūto, tena. Vañcakattā mahābhūtasamāti vā.
所谓大地元素,谓大而实有之元素,此即大地元素。因其广大故名大地元素,也谓为广大元素的状态。
§630
630.Nirupādānamānasoti upādānavirahitacitto.
无取著无我者,即心无取有执著。
§633
633.Tassasampattīti tassa kiccassa sampatti.
具足彼者者,为某事的具备与圆满。
§634
634.Upabrūhanarasāti vaḍḍhanakiccā.
『增进之事』指使增长或增强的事工或作业。
§637
637.Āsayānusaye ñāṇanti ettha āsayo nāma
637.『随眠智』者,此中『潜伏倾向』,名为——
Sassatucchedadiṭṭhī ca, khantī saccānulomikaṃ;
常见与断见,以及随顺谛之忍;
Yathābhūtañca yaṃ ñāṇaṃ, etaṃ āsayasadditaṃ.
如实之智,此等称为『随眠』之义。
Atthīti kho, kaccāna, ayameko anto, anto kho, kaccāna, atthi iti ayaṃ eko anto koṭṭhāso, ayaṃ sassatadiṭṭhi. Natthīti kho, kaccāna, ayaṃ dutiyo anto, ayaṃ ucchedadiṭṭhi. Khantī saccānulomikanti catunnaṃ saccānaṃ anulomikañāṇaṃ, saṅkhārupekkhāñāṇanti attho. Yathābhūtañca yaṃ ñāṇanti sappaccayanāmarūpadassanaṃ ñāṇaṃ. Etaṃāsayasadditanti etaṃ āsayaṃ iti kathitaṃ. Evaṃ vuttappakārena āsaye ñāṇaṃ nāma. Anusayo nāma diṭṭhānusayādayo anusayā satta. Indriyānaṃ paropareti pare adhikabhāvena opare ca tikkhānubhāvena ayaṃ satto tikkhasaddhindriyo mudusaddhindriyo hīnasaddhindriyoti attho. Samādhindriyādīsupi eseva nayo. Iti sattānaṃ indriyānaṃ paraopare ñāṇaṃ.
『迦旃延,「有」者,此为一边』——『迦旃延,「有」』,此一边之部分,即常见;『迦旃延,「无」者,此为第二边』,即断见。『随顺谛之忍』者,意即:对四谛随顺之智,亦即行舍智。『如实之智』者,意即:见具缘名色之智。『此等称为随眠』者,意即:此等即所谓『潜伏倾向』。如此所述之相,名为『于潜伏倾向之智』。『随眠』者,即见随眠等七种随眠。『诸根之胜劣』者,意即:就胜者而言,以增上之义;就劣者而言,以敏锐力用之义——此众生信根敏锐、信根迟钝、信根低劣,如是之义。于定根等,亦同此例。如是,了知众生诸根胜劣之智。
§638
638.Sabbaññutā ñāṇanti tihetukakāmāvacarakriyācatukkaṃ gahetabbaṃ.
638.『一切智之智』者,应取具三因之欲界行心四组。
§641
641. Akkhikūṭehi matthaluṅgena paricchinno antato.
641.于内,以眼眶及脑髓为界限。
§645
645.Bhāvasambhavasaṇṭhānāti itthipumasambhavabhūtavaṇṇāyatanaṃ.
645. 生起诸有者,谓依女性与男性所生诸色境界也。
§647
647. Ete dasa catusamuṭṭhānā sambhārā catūhi paccayehi cattālīsa bhavanti.
647. 此十种四合而起之蕴,以四种缘起,共计四十四法而存在。
§652
652.Niviṭṭheti patiṭṭhite.
652.『已固守』者,已确立也。
§658
658.Ubbiadhikānaṃ pathavīadhikānaṃ.
658. 『加深』者,指土加增之义。
§660-2
660-2.Visese satīti nissayabhūtānaṃ catunnaṃ visese sati, sabbaso sabbesaṃ visesaparikappanaṃ pahāya eva kammavisesena pasādānaṃ visesatā ñeyyā.
660-2. 『特别』者,谓四种依止所具足之特别;抛却广泛思想,唯应知因业特别所生之安乐具备。
§663
663.Saddīyatīti uccārīyate. Rasantīti assādenti.
663. 『应唱』意谓『应宣说』;『迅速』即指『感受生起』也。
§668
668.Paratoti paṭhamakappato aparabhāge paṭisandhiyaṃ bhāvadvayaṃ samuṭṭhātīti viññeyyaṃ. ‘‘Pavattepi samuṭṭhāyā’’tiādikaṃ soṇakumārādayo sandhāya vuttaṃ.
第668条。所谓「彼方至第一次生起于后半部分成为两种存在之结合」应理解为:此处所说的从先行起始所生起的二种存在之结合。此意涵盖「即使发生而生起」等说,乃依索那库马拉等圣贤的判释所传。
§672
672.Na taṃ byañjanakāraṇanti taṃ indriyadvayaṃ byañjanassa kāraṇaṃ na siyā. Tassāti byañjanassa.
第672条。不可称之为「缘生」,意指此二根非缘起该二缘之因。言「是故称缘」者,彰显并非缘起(二者必然因缘)之因。
§674
674.Ubbāhananti nīharaṇaṃ.
第674条。「上拔」意即「根除」之义。
§676-7
676-7. Annapānādikaṃ vatthu yaṃ kammajaṃ aggiṃ harati, kevalaṃ ekaṃ hutvā taṃ annapānādikaṃ vatthu jīvitaṃ pana pāletuṃ na ca sakkoti. Ekato jīvitaṃ pāletuñca sakkonti.
第676-677条。诸如饮食等物,因业而获取火,然若只得一物,虽为饮食类,无法独自维持生命。多一者方能维系生命。
Kāyena rūpakāyena attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ bhāvo kāyaggahaṇānusārena kāyaggahaṇassa anucintanena gahitāya vāyodhātuvikārasaṅkhātāya etāya dhammajātiyā paṇḍitehi viññāyate. Itipi tasmā kāyaviññatti.
凭借身形色身识别自身之存在,此存在因身摄取之继承,及对身摄取所思虑,属于风元素变化集合,此法生命之生成由智者洞察。故称之为身识生。
§681
681. Ekāvajjanavīthiyaṃ heṭṭhā chahi cittehi vāyodhātusamuṭṭhitaṃ upatthambhaṃ labhitvā.
第681条。自一条径路,以六心获得由风元素聚合之支撑。
§684
684.Saha saddena vāti saddena saheva.
684.『与声音共存』者,『与声音共存』也。
§690-1
690-1.Etāsaṃ pana lahutādīnaṃ tissannaṃ pavattiyaṃ nidassanaṃ kamato ārogyaṃ lahutā , madditaṃ dhammaṃ mudutā, dhantahemaṃ kammaññatā hoti. Lahutādittayaṃ pana kammaṃ kātuṃ na sakkoti, āhārādittayaṃyeva lahutādittayaṃ karoti yasmā, tato taṃ tijaṃ nāma.
690-1.这里说的轻快等三种的行为,指的是行为的发生。行为的轻快是健康,行为的柔软是法,行为的敏捷是诀窍。由轻快等三者所引起的行为不能为之造成行为的主体,唯对饮食所引起的轻快等行为才能为其行为,因为如此,所以此行为名为『舍弃』。
§693
693.Vuttamākāranānattāti ettha ākāranānattā nāma ācayākāraanubandhatākāravasena vuttaṃ. Veneyyānaṃ vasena vāti eke veneyyā ācayavasena jātirūpaṃ jānanti, eke anubandhatāvasena jānanti. Iti veneyyānaṃ jānanavasena jātirūpaṃ dvidhā vuttaṃ.
693.所谓无相状态,是指这里所谓的『无相』,即温和无相连带相依状态。如『关系』的有无存在,某种条件下,有人以『依关系之具』认识为一种种类,有人以『连带状态』认识。所以根据不同认识方式,对于种类的认识有两种说法。
§694
694.Sabhāvānapagame attano sabhāvassa anapagame sati.
694.『本性灭尽』者,是指自自己的本性的灭尽时。
Te middharūpavādācariyā paṭikkhipitabbā. Kathaṃ? Addhā munisi sambuddho, natthi nīvaraṇā tavāti yo tvaṃ addhā ekantena muni asi sambuddho asi nīvaraṇā dhammā tava tuyhaṃ natthi, iti vacane sace middhaṃ nīvaraṇaṃ rūpe paviṭṭhaṃ siyā. Bhagavatā rūpakāyassa vijjamānattā ‘‘natthi nīvaraṇā tavā’’ti vacanaṃ vattabbaṃ siyā. Thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena saha nīvaraṇañceva hoti, nīvaraṇasampayuttañca hoti. Iti sampayuttavacanato sampayuttassa rūpassa abhāvato tampi na vattabbaṃ siyā. Na purejātapaccayāti aññamaññapaccayāti attho. Sace thinamiddhaṃ rūpaṃ siyā, kathaṃ arūpepi aññamaññaṃ siyā, na siyāti attho. Arūpepi kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhanīvaraṇaṃ uppajjati. Iti vacanena ca na middharūpaṃ siyā, arūpe kathaṃ siyāti attho. Arūpameva middhaṃ iti paṭikkhipitabbā. Arūpepi etassa middhassa uppattiyā sādhakavacanato niṭṭhaṃ ettha ca avagantabbaṃ ‘‘arūpa’’nti viññunā.
这些昏沉形态的论者应当被废弃。如何?假如有人说:「尊者世自在觉者,您没有烦恼,您是完全静默,是觉悟者,您没有烦恼法。」在这种说法中若混入昏沉烦恼形态,是错误的。世尊以色身现前,曾说「我没有你的烦恼」,此说应该被承认。昏沉烦恼与无明烦恼共为烦恼,并且是相续相关的。因此因其相关的言语,不能断言这些烦恼与色身绝对不存在。『过去生依』意指相互依存之义。假如昏沉是有形色的,怎么对无色法会相互存在呢?那是不成立的。无色界依欲欲烦恼,故昏沉烦恼依欲欲烦恼而生。由此说也不能属于昏沉色法,怎样会是有形呢?故应废弃认为昏沉是有形。应当理解由施教言说,昏沉只存在于无色界。无色界中此昏沉的发生,由明智之人称为『无色』。
§705-6
705-6.Kammena vīsati rūpāti aṭṭhindriyavatthuaṭṭhāvinibbhogasantatūpacayākāsā kammajā. Cetasā viññattidvayasaddalahutādittayaavinibbhogasantatūpacayākāsā cittajā. Utunā saddalahutādittayaavinibbhogasantatūpacayākāsā utujā. Āhārato lahutādittayaavinibbhogasantatūpacayākāsā āhārajā.
705-6.行为有二十种色法,是由八识根本处分及其八种出力所产生的行为生成。由心识产生的二种声音、轻快所引起的行为,称为‘心生’。由外境产生的声音、轻快所引起的行为,称为‘境生’。由饮食所引起的轻快等行为,称为‘食生’。
§707-17
707-17.Jāyeyyuṃ yadi tānipīti tāni jaratāaniccatārūpā yadi jāyeyyuṃ, evaṃ sante tu tesaṃ jaratāaniccatā bhedā siyuṃ. Hi saccaṃ vacanaṃ pāko na paccati, bhedo vā na ca bhijjati yasmā, tasmā tesaṃ pākabhedā siyunti, taṃ vacanaṃ natthi. Etaṃ jaratāaniccatādvayaṃ jātassa nipphannarūpassa pākabhedattā na jāyati. Siyā kassaci buddhetthāti ettha jaratāaniccatāvinicchayādhikāre kassaci janassa buddhi ñāṇaṃ yadi siyā, ‘‘rūpassūpacayo’’ti vacanena ‘‘jāti jāyatī’’ti vacanaṃ dīpitaṃ yathā, evaṃ tathā pākopi paccatu, bhedopi paribhijjatu, evaṃ buddhi siyā. Jāti na ceva jāyate. Iti iminā pakārena vibhāvinā ñeyyā. Jāti jāyamānassa nipphannarūpassa nibbatti nāma pakāsitā. Tattha yassa siyā tattha vacane yassa janassa buddhi siyā. Yesaṃ nipphannarūpadhammānaṃ jāti atthi, sā jāti abhinibbattisammutiṃ tappaccayattavohāraṃ tesaṃ nipphannarūpadhammānaṃ paccayaṭṭhena laddhavohāraṃ kammajādikaṃ vohāraṃ labhateva yathā, tathā tesaṃ nipphannarūpadhammānaṃ te pākabhedā abhinibbattisammutiṃ nāma tappaccayattavohāraṃ labhanti, iti buddhi siyā. Tassa janassa evaṃ vattabbaṃ – idaṃ santatūpacayadvayaṃ kammādisambhavaṃ hoti yathā, evaṃ pākabhedā taṃ kammādisambhavavohāraṃ kadācipi na labhanti. Hi saccaṃ vacanaṃ kasmā kāraṇā janakānaṃ kammādipaccayānaṃ ānubhāvasaṅkhāte khaṇuppāde tesaṃ pākabhedānaṃ abhāvato na labhanti. Vuttappakārena khaṇuppāde jātiparamparābhāvato sā jāti labbhate, tasmā kāraṇā jāti eva abhinibbattisammutiṃ paccayattavohāraṃ labhati, itaraṃ jaratāaniccatādvayaṃ pana na labhati. Taṃ jaratāaniccatādvayaṃ jiyyati iti bhijjati iti vā na vattabbaṃ hoti. Kasmā? Kammādipaccayānaṃ ānubhāvakkhaṇe tassa jaratāaniccatādvayassa paccayānaṃ abhāvato.
如果所谓「这些事物生起」的说法成立,况且这些事物又是由无常和老死组成的,假使它们生起,那样存在时必然有无常和老死的差别。可是真正的话语不生成熟也不发生差别,因为成熟和差别的确不存在。因此,这些事物不存在成熟的差别。这里所谓由无常和老死两者构成的,乃是已成熟而不再生起的「生」故不产生成熟的差别。假如有人智慧开显,理解无常老死的确实内涵,于是借助『形色积聚』这个词义而推导『生』即为「生起」一词,进而明了成熟亦当发生,差别亦当表现,那么此人具足了智慧。其实「生」并非真实生起。就以此成熟为标志说明后应如此思维。所谓的生起乃是指已成熟且不复生起的形色之「出现」。在此处,有何智慧就对何言说生起有所理解。对那些无复生起的法而言,若存在「生」的概念,则此「生」是对该无复生起法的生起称谓、指称及依托表达。既然如此,这些无复生起法的成熟差别既是生起的称谓,则此成熟差别也成为生起称谓,是依托及称谓,二者合一,这是智慧。如此这般,任何众生都应了知——这无常老死因缘生起的二重「成熟」乃由业等因缘所生,但成熟的差别却永远不会由业等因缘而生。为何如此?因为由因缘所生之物短暂生灭,故这些成熟与差别的存在因无因缘瞬时生灭而未得成就。由于无因缘持续生起的继承断绝,此「生」才能成立,因此「生」作为生起称谓正是由因缘成就。除无常老死二者外,别无此「生起」之名。无常老死二相既非生起,也非堕落故不可用「生起、堕落」来形容。因缘的瞬时变易,无常老死这二相的因赖不存在,因此不可说它们生起或堕落。为何?因为因缘瞬时变易,此无常老死相的因缘不存在。
§718-23
718-23.Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ jarāmaraṇaṃ aniccasaṅkhātaṃ itipi vacanassa bhagavatā vuttattā jaratāaniccatādvayaṃ jāyati, evaṃ iti tvaṃ ce maññasi, evaṃ ‘‘jāyati evā’’ti vacanaṃ bhagavatā na vattabbaṃ. Hi kasmā kāraṇā? ‘‘Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ, jarāmaraṇamiccapī’’tivuttabhāvādinā ākāradesanāpariyāyena lesena bhagavatā aniccānaṃ nipphannarūpadhammānaṃ jarāmaraṇasaṅkhātaṃ sabhāvato jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhatañcāpi cittajānaṃ vikārattā viññattiyo ‘‘cittajā’’ti vuttā viya, tathā evaṃ bhagavatā vuttaṃ. Yadi evaṃ atthe sati etaṃ ruppanalakkhaṇattayaṃ ajātattā ca sabbathā sabbākārena khaṃpupphaṃva natthi, asaṅkhataṃ nibbānaṃ viya niccaṃvāti ca codako vadeyya, natthi niccanti idaṃ ubhayavacanaṃ no bhagavatā vattabbaṃ. Kasmā? Nissayadhammānaṃ āyattabhāvena pavattito pathaviyādīnaṃ nissayānaṃ bhāve sati tassa lakkhaṇattayassa bhāvato, tasmā khaṃpupphaṃva taṃ lakkhaṇattayaṃ na natthi, atthīti attho. Pathavīādīnaṃ abhāve taṃ lakkhaṇattayaṃ na ca labbhati yasmā, tasmā nibbānaṃ viya, tathā niccaṃ na.
这一切造作法皆无常,其中包含的老死亦然,无常造作法与老死的无常性二者共同生起,如世尊所说。倘若你认为「它们如此生起」,那则就不能称世尊所说此句为语出正义。为何?因为世尊依其所说的「无常、造作法、老死本质」等开示,借用形态比喻为枯萎的花朵,明示无常已成熟之法本质即为老死,这与心生之作用密切相关,如同意识生起故称心生,世尊亦如是说。若真如此解读此义,诸种形色之特征本非生起无所依止,如天花凋落一样不存,若乃常恒不变如涅槃,则必有不变二义,世尊绝不如此说。为何?因有依赖法稳定运行,譬如地、水等依赖法,故此特征恒有,故此不似枯萎花可无。地、水等依赖法若无,则无此特征存在,因此涅槃之性亦非常恒无变。
§724-5
724-5. Paricchedādayo anipphannā. Tesameva ca rūpānaṃ tesameva nipphannarūpadhammānaṃ vikārattā nipphannā ceva saṅkhatā sesavasena vuttānaṃ pabhedakatoti dassanato. Sesaṃ uttānatthameva.
章节等均未完成。正如形色之法,均属成熟之形色法,则因其变化性称为造作法和成熟法。如上所示,意义相同。
§767
767.
Gantuṃ panicche piṭakebhidhamme,
虽然是去看藏传经典的教法,
Yo dhammasenāpatinā samattaṃ;
那是由法军总司令亲自打理的;
Hitatthinā tena ca bhikkhunāyaṃ,
为使诸比库利益,
Sakkacca sammā pana sikkhitabbo.
当确实正当修学。
Yo bhikkhu abhidhamme piṭake dhammasenāpatinā samattaṃ sabhāvaṃ gantuṃ pāpuṇituṃ iccheyya, tena ca bhikkhunā hitatthinā sakkaccaṃ ādarena sammā tīraṇacintanasajjhāyanehi ayaṃ abhidhammāvatāro sikkhitabbo.
若有比库欲通过佛陀所教法的三藏,成为阿毗达摩法众的领袖,圆满通达法性,应当以恭敬心,依正当思虑如实禅思而修习此阿毗达摩课程,以利益诸比库。
Iti abhidhammāvatāraṭīkāya · 以上为《阿毗达摩入门疏》中
Rūpavibhāgavaṇṇanā niṭṭhitā. · 色分别解释终了。
Dasamo paricchedo. · 第十章。