9. Navamo paricchedo
9. Navamo paricchedo九、第九章
Puññavipākapaccayaniddesavaṇṇanā福业果报缘解说之注释
§560-2
560-2.
五百六十章第二节。
Bāttiṃsapākacittāni, lokikāneva yāni hi;
三十二种果报意，确属世间之法；
Etesaṃ pākacittānaṃ, paṭisandhipavattisu.
在这些果报意中，存在着（意识）续现的关系。
Yāni lokikāni eva bāttiṃsa pākacittāni honti, etesaṃ pākacittānaṃ puññāpuññādisaṅkhārā bhavādīsu yonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu paṭisandhipavattīsu yathā yena pakārena paccayā honti eva, imesaṃ vipākacittānaṃ tepi saṅkhārā bhavādīsu yonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu paṭisandhipavattīsu tathā tena pakārena vibhāvinā paṇḍitena viññātabbā. Tayo bhavā catasso ca yoniyo kāmabhavarūpabhavaarūpabhavavasena tayo bhavā, aṇḍajajalābujasaṃsedajaopapātikayonivasena catasso ca yoniyo, nirayagatitiracchānagatipetagatimanussagatidevagativasena gatipañcakaṃ, sandhisaññāya paṭisandhisaññāya nānattā nānābhāvato, kāyassāpi ca rūpakāyassāpi ca nānattā nānābhāvato kāmasugatiyo, nānā attā sabhāvo etassāti nānattā, nānatto rūpakāyo etesanti nānattakāyā, nānā sabhāvo etassāti nānattā, nānattāyeva saññā nānattasaññā, sā etesaṃ atthīti nānattasaññī nāma, paṭhamajjhānabhūmi ca caturāpāyabhūmiyo ca nānattakāyaekattasaññī nāma, dutiyajjhānabhūmi ekattakāyanānattasaññī nāma, tatiyajjhānabhūmivehapphalabhūmisuddhāvāsabhūmiyo ekattakāyaekattasaññī nāma, heṭṭhā ṭhitā rūpehi saddhiṃ sattaviññāṇaṭṭhitiyo, tiṭṭhanti viññāṇāni etthāti ṭhitiyo, viññāṇānaṃ ṭhitiyo viññāṇaṭṭhitiyo, viññāṇassa abhāvato asaññībhūmi na gayhate, catutthāruppabhūmi ca paṭuviññāṇābhāvato na gayhate. Sattāvāsavasena asaññībhūmiṃ, catutthāruppabhūmiñca pana gahetvā te sattāvāsā nava eva honti.
这三十二种果报意，皆为世间所特有，其中乃是以功德与不善等造作，于有者、界所、识所、存在所、息灭所的众多条件中，发生续现关系，诸果报意便如因缘所转依而显现。如是，此等果报意所造作的种种作用，也当由智慧者理明其因，如同世间的果报意融会因果。生有三种大类，色界与欲界各有三种，故生三种；又生为四种生所，即卵生、水生、湿生及化生，故生四种。复有地狱道、饿鬼道、畜生道、人道、天道五道，称作行相五。由续识感得变化，具有不同形态差别，或色身或无色身，欲界之路各不相同，名为多样差别。身与色身多有差别，欲界之路众多，种种有别存在，此谓种种差别。种种差别即种种色身，是种种色身中多有差别，种种存在状态即多样差别，种种分别即是多样分别，此即所谓种种分别。初禅地与四趣地合一称为种种色身分别，第二禅地称为合一色身分别，第三禅地、无上清净住称为合一色身合一分别。下处依众色共住称为觉识所住处，所谓「住」者即有众识，识之住处，识果灭即未达分别境地，第四无色地因无色识故未达。以七识蕴包摄无分别地与第四无色地，共有九个识所。
§563-8
563-8.Kāme puññābhisaṅkhārasaññitā aṭṭha cetanā pūrenti attano kārakaṃ pūrenti ca, ajjhāsayaṃ pujjañca bhavaṃ nibbattentīti puññāni, abhisaṅkharonti vipākaṃ, kammajarūpañcāti abhisaṅkhārā, puññāni eva abhisaṅkhārā puññābhisaṅkhārā, teyeva saññitā puññābhisaṅkhārasaññitā, kāme puññābhisaṅkhārasaññitā aṭṭha cetanā. Navannaṃ pākacittānaṃ upekkhāyuttāhetukamahāvipākavasena navannaṃ pākacittānaṃ kāmasugatiyaṃ pana nānā vattamānacetanākhaṇato paraṃ khaṇaṃ etassāti nānākhaṇaṃ, taṃ eva nānakkhaṇikaṃ, tameva kammaṃ nānakkhaṇikakammaṃ, vattamānacetanāto parā atītacetanāti attho. Balavā nissayapaccayo upanissayapaccayo, balavattho cettha upa-saddo, balavapaccayoti attho, nānakkhaṇikakammapaccayavasena balavapaccayavasena cāti attho. Dvedhā dvīhi pakārehi tesaṃ paṭisandhiyaṃ paccayā bhavanti, tā aṭṭha kāmāvacaramahākusalacetanā upekkhāsahitāhetumanoviññāṇadhātuyā vinā upekkhāsahagatāhetumanoviññāṇadhātuṃ vajjetvā parittapākānaṃ cakkhusotaghānajivhākāyasampaṭicchanasomanassayuttāhetukakusalavipākānaṃ dvedhā nānakkhaṇikakammūpanissayapaccayehi pavattiyaṃ paccayā honti. Tāyeva cetanā tā eva aṭṭha kāmāvacaramahākusalacetanā rūpabhave pañcannaṃ pākacittānaṃ kusalavipākacittānaṃ cakkhusotasampaṭicchanasomanassayuttaupekkhāyuttasantīraṇānaṃ dvedhā nānakkhaṇikakammūpanissayapaccayehi pavattiyaṃ paccayā honti. Aṭṭhannaṃ tu parittānaṃ, kāme duggatiyaṃ tathā aṭṭhannaṃ parittānaṃ kusalavipākānaṃ cakkhusotaghānajivhākāyasampaṭicchanānaṃ, dvinnaṃ santīraṇānañca pavatte pavattikkhaṇe paccayā honti, paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe pana paccayā na honti. Vuttappakārāva kāme sugatiyaṃ yathāvuttappakārāva aṭṭha kāmāvacaramahākusalacetanā kāmasugatiyaṃ tathā soḷasannaṃ kusalavipākānaṃ pavatte pavattikkhaṇe dvedhā nānakkhaṇikakammūpanissayapaccayehi paccayā honti, pavatte pavattikkhaṇe sattannaṃ kusalavipākānaṃ paccayā honti. Paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe navannaṃ kusalavipākacittānaṃ paccayā honti.
五百六十三至五百六十八章。欲界中由功德造作之意所充盈，有八种意念能成其作用；此功德即使己身因缘成熟，愿望与行为等皆生起，名为功德，乃造作出果报之意，此即业行。作意是业，所造意皆为功德造作意，乃为功德所现之功德造作意，有八种欲界功德造作意。新现果意增上又附有平等心者，因缘成熟，故得新现欲界之乐，因有众多不同现时意念并行，乃有未来之差别，此即不同时间。此多时间意谓未来旧时，其意为有力依止因，有力之义即增上依止，即有力因。由不同时间业因和有力业因发起，此意乃有力造作构成。其续存有二种形式为续现之因：八种世欲无余善意，伴以平等心，是因。无识依据非识识界、非识识界的因，排除非欲界乐里之因，断除眼、耳、鼻、舌、身之浊，随心具善缘果果之二种续现因。此八种意亦复，如欲界八种世欲无余善意，具眼耳鼻舌身之清净心及安住平等。总共有八种新现之续现因。所谓新现乃为续现之别称。八种续现意中，有八种不善欲界意，为不善境界之苦，八种善境界之清净，随眼耳鼻舌身之净，发展出二种现时续现因。虽有续现因，但续现时无续现因之紧系。曰续现因，不同现时因。二因发起导致续现，前者为因(hetu)，后者为因缘(paccaya)，由此缘起续现。
§569-74
569-74.Rūpe puññābhisaṅkhārā, rūpāvacarabhūmiyaṃ pañcannaṃ pākacittānaṃ paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe paccayā hontimāpuññasaṅkhārā, kāme duggatiyaṃ dvidhā ime apuññābhisaṅkhārā, imā kusalapaṭipakkhā uddhaccavajjā ekādasa cetanā kāmaduggatiyaṃ ekassa paṭisandhiviññāṇassa paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe dvidhā nānakkhaṇikakammūpanissayapaccayehi paccayā honti. Dvādasa akusalacetanā pavatte pavattikkhaṇe eva channaṃ cakkhusotaghānajivhākāyasampaṭicchanānaṃ akusalavipākānaṃ paccayā honti, paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe paccayā no honti. Sattannampi bhavanteva pavatte pavattikkhaṇe paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe akusalavipākāni sattannaṃ cakkhusotaghānajivhākāyasampaṭicchanasantīraṇānaṃ paccayā bhavanti. Kāme sugatiyaṃ tesaṃ, sattannampi tatheva ca dvādasākusalacetanā kāme sugatiyaṃ tatheva ca tesaṃ sattannaṃ akusalavipākānaṃ pavatte pavattikkhaṇe paccayā honti, paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe paccayā na honti. Viññāṇānaṃ catunnampi, tesaṃ rūpabhave tathā tāyeva dvādasākusalacetanā rūpabhave tesaṃ catunnaṃ akusalavipākānaṃ cakkhusotasampaṭicchanasantīraṇasaṅkhātānaṃ viññāṇānaṃ tathā pavatte pavattikkhaṇe paccayā honti, paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe paccayā na honti. So ca kāmabhaveniṭṭharūpādiupaladdhiyaṃ so ca apuññābhisaṅkhāro kāmabhave aniṭṭharūpādiupaladdhiyaṃ amanāparūpādīni ārammaṇāni upaladdhiyaṃ tesaṃ catunnaṃ apuññajānaṃ viññāṇānaṃ paccayo hoti. Hi saccaṃ ‘‘so ca kāmabhaveniṭṭha-rūpādiupaladdhiya’’ntiādikaṃ vacanaṃ. Aniṭṭharūpādayo nāma visayā brahmaloke na vijjare na vijjanti.
五百六十九至七十四章。色界之功德造作意，乃为色界五种果报意持续续现之条件，此为善造作意。欲界之不善造作意分两种，为不善境界；善造作意有十一种谓为显怒，一种欲界不善之路。由二种现时续现因促成续现。十二种不善造作意于现起时，是观断眼耳鼻舌身之浊气的因，断除眼耳鼻舌身浊烦为不善果报续现因。续现时则无续现因。七种不善造作意现起亦如是，断除眼耳鼻舌身清净为续现因。欲界善果报七种意亦如是，续现时有现时续现因，无续现时则无续现因。四识蕴中之意识，色界亦同，十二种善造作意续现时，续现时十二种不善果报意识亦为续现因，续现时则无续现因。欲界中，因染着欲界色形烦恼，其果有不善造作意，感受不善果。色界则具不善造作意，因色界修习而断欲界，所缘非色界感受。故此四种不善造作意，恒为不善意识果报之续现因。确实如是言：「乃因染着欲界色形烦恼之所缘」。所谓不善造作意色，即佛地天界意识，亦不见，非可现之对象。
§575-6
575-6.Tathevāneñjasaṅkhāro na iñjati na phandati na calatīti āneñjaṃ, āneñjañca taṃ saṅkhāro cāti āneñjasaṅkhāro, tathā eva āneñjasaṅkhāro arūpāvacarabhūmiyaṃ catunnaṃ pākacittānaṃ pavatte pavattikkhaṇe paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe paccayo hoti. Bhavesvete bhavesu ete vuttappakārā paccayā vuttappakārena paṭisandhipavattīsu yathā ca yena yena ca pakārena nānakkhaṇikakammūpanissayapaccayehi paccayā honti, tena paccayā tathā tena tena pakārena vibhāvinā vijānantena paṇḍitena ñeyyā.
相同之造作（意即业的积累和现前）既不灭失，亦不涣散，也不会动摇，这称为“不灭造作”。该不灭造作，因其性质属于无色界境界，更加明确说，是四种成熟心的发生和成熟的当下，分别为发生之时和成熟之时的因缘。众生世间，死与生之间，这些因缘如法的相续出现，依赖于各自不同的成熟因缘，由此而起。这因缘以其各自的成熟之性，由对于义理通达的智者应当了解。
§577
577.Eseva ca nayo ñeyyo, yoniādīsu yonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu eseva ca nayo bhavesu mayā vutto eva nayo paṇḍitena ñeyyo. Tatridaṃ tatra bhavesu ādito paṭṭhāya vuttaṃ idaṃ vacanaṃ mukhamattanidassanaṃ upāyamattadīpanaṃ hoti.
同样的规律，应当了知的规律是：在生处等起处、业所导生之处、识驻处及余处的存在，以上诸处此规律是一切众生之生起所依，也应当为智者所知。此处所说之法，对于众生存在的起点说法，只是一个初步显现之说法，更多是示现其表面，是启示之道。
§578-81
578-81.Avisesena puññābhi-saṅkhāro dvibhavesupi kāmapuññābhisaṅkhāravasena, rūpapuññābhisaṅkhāravasena ca puññābhisaṅkhāro avisesena samānabhāvena dvīsu bhavesu kāmarūpabhavesu paṭisandhiṃ datvā so saṅkhāro sabbapākaṃ janeti nibbatteti. Tathā catūsu viññeyyo, aṇḍajādīsu yonisu dvibhavesu puññābhisaṅkhāro viya tathā catūsu aṇḍajādīsu so puññābhisaṅkhāro paṇḍitena ñeyyo. ‘‘Aṇḍajādīsū’’ti vacanaṃ padumapaccekabuddhānaṃ manussattaṃ sandhāya vuttaṃ. Bahudevamanussānaṃ vasena dvīsu gatīsu eva ca tathā so puññābhisaṅkhāro paṇḍitena ñeyyo. Tathā nānattakāyādi-viññāṇānaṃ ṭhitīsupi nānattakāyanānattasaññīnānattakaāyaekattasaññī ekattakāyanānattasaññī ekattakāyaekattasaññīnaṃ vasena catūsu viññāṇaṭṭhitīsu so puññābhisaṅkhāro paṇḍitena ñeyyo. Nānattakāyanānattasaññīnānattakāyaekattasaññīekattakāyanānattasaññīekattakāyaekattasaññīnaṃ vasena vuttappakārasmiṃ catubbidhe sattāvāse tathā so puññābhisaṅkhāro paṇḍitena ñeyyo. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena puññābhisaṅkhāro bhavādīsu bhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu yathārahaṃ soḷasannaṃ kāmakusalapākānaṃ, pañcannaṃ rūpapākānañcāti ekavīsatipākānaṃ dvidhā nānakkhaṇikakammūpanissayapaccayena paccayo hoti.
善业造作无差别地存在，尤其是在二种存在中表现为欲界善业造作和色界善业造作；作为善业造作，它无差别地以同样的性质，在这两种生处——欲界与色界生处，起着续存的作用。如此还应知：在四种由卵生等三种生处的生处中，善业造作也是如此，应由智者明了。这里‘卵生等’，是莲师辈独觉佛们对人类存在说法。多种神祇与人类的生活形态，在二处境界中亦是如此，故此善业造作应由智者了解。且对于种种异体、异识的识处，也存有对应的异体识同一识、同一体识不同识等等多种形态，基于这些差异性的识处，善业造作亦由智者所识。基于异体识多样性的四重七处生存条件，此善业造作亦当由智者明了。因此，依据我所说的成熟之因缘，善业造作在生等诸处、生处、业所导生诸识驻处、余处的存在，依赖众多的渐变因缘汇集成为因缘之和，方能成立。
§582-3
582-3.Kāme apuññasaṅkhāro kāmabhave aṇḍajajalābujasaṃsedajaopapātikayonivasena aṇḍajādīsu yonīsu nirayagatipetagatitiracchānagativasena tīsu gatīsu nānattakāyaekattasaññīvasena ekissā viññāṇaṭṭhitiyā nānattakāyaekattasaññīvasena ca ekasmiṃ pana sattāvāse dvidhā nānakkhaṇikakammūpanissayapaccayehi pavatte pavattikkhaṇe paṭisandhiyaṃ paṭisandhikkhaṇe so apuññābhisaṅkhāro paccayo hoti.
无善业造作存在于欲界生中，以卵生、水生、胎生、湿生诸生处及恶道鬼畜道的迁流生处为所依托。在三道诸生处中，基于异体单一识存在而生起。基于异体单一识存在，在其所依赖的二重且多样的渐变因缘下，于发生时和成熟时的因缘相续中，这无善业造作成为决定因缘。
§584-6
584-6.Tathevāneñjasaṅkhāro tathā eva āneñjasaṅkhāro, ekārūpabhave ekasmiṃ arūpabhave ekissā opapātikayoniyā ceva ekissā devagatiyāpi ca ākāsānañcāyatanabhūmi viññāṇañcāyatanabhūmi ākiñcaññāyatanabhūmivasena tīsu eva cittaṭṭhitīsu catunnaṃ arūpabhūmīnaṃ vasena catubbidhe sattāvāse catunnaṃ arūpapākacittānaṃ dvedhā nānakkhaṇikakammopanissayapaccayehi so āneñjābhisaṅkhāro paccayo hoti. Paṭisandhipavattīnaṃ, vasenevaṃ bhavādīsu evaṃ iminā mayā vuttappakārena paṭisandhipavattīnaṃ vasena bhavādīsu yathā ye saṅkhārā esaṃ pākacittānaṃ paccayā honti, tathā te saṅkhārā evaṃ iminā mayā vuttappakārena paṇḍitena vijānitabbā.
同样，不灭造作亦然，存在于一色界、一无色界中。一色界内，依赖一处；无色界中，依赖某一世间迁流生处，亦依凭空、风、无想定处三种无色界心所处，以四种无色界境界为条件。基于这四种无色界境界的充满存在，这不灭造作依赖于由二种多样渐变因缘组成的因缘而生起。对此处所说之续存相续的因缘，依我所说的法相，亦如生处等所依缘，是以这些造作的成熟因缘应由智者明了。
§587-90
587-90.Na rūpārūpadhammānaṃ, saṅkanti pana vijjati rūpadhammānaṃ, cittacetasikasaṅkhātānaṃ nāmadhammānañca saṅkanti pana saṅkamanaṃ pana na vijjati. Saṅkantibhāve asati atītabhavato idha imasmiṃ bhave rūpadhammānaṃ saṅkamanabhāve asati paṭisandhicittaṃ kathaṃ kena pakārena siyā bhaveyya? Natthi cittassa saṅkanti, atītabhavato idha imasmiṃ bhave cittassa saṅkanti saṅkamanaṃ natthi, tato atītabhavato atītaṃ hetuṃ vinā vajjetvā idha imasmiṃ bhave cittassa pātubhāvo na vijjati. Suladdhapaccayaṃ rūpārūpamattaṃ suṭṭhu laddhapaccayaṃ rūpanāmamattaṃ jāyati. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena paccayaṃ labhitvā uppajjamānaṃ rūpārūpamattaṃ rūpanāmamattaṃ jāyati. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena paccayaṃ labhitvā uppajjamānaṃ rūpārūpamattaṃ bhavantaraṃ aññabhavaṃ paṭisandhiṃ upeti upagacchati. Iti vacanaṃ samaññāya lokiyavohārena pavuccate, satto vā natthi, satto jīvoti vevacanaṃ, attā vāpi na vijjati.
不具体现色与无色法之间，存在区别，但是在具体现色法中是有停滞迁流之相，及由心与心所组成的名法中却无这种停滞迁流之相。因具体现色法有停滞故，过去世存在之时令现世产生续存心，依何种成熟而有？没有心之停滞。故过去世内心虽存在，出现在现世的心无停滞状态，若不依过去世存在之因缘，则现世心不可出现。由此明白，仅凭色法与无色法，或色法之相缘细致明了理解，现世具体现色缘才得成立。如此依我所说成就的因缘，现世起具体现色法之本相境界。依此因缘，现有之色法能通达另一认识相续。就世俗流传之说，若有实体则谓有生命，若寸断无法示现实体，则称死亡，乃至对于“我”亦不可见。
§591-9
591-9.Tassidaṃ pākaṭaṃ katvā, paṭisandhikkamaṃ pana tassa sattassa idaṃ paṭisandhikkamaṃ sudubbudhaṃ atidubbijānaṃ pākaṭaṃ katvā ahaṃ dassayissāmi, tametaṃ paṭisandhikkamaṃ sādhu sādhukaṃ nibodhatha, sādhu sādhukaṃ manasi karotha, vividhesu ārammaṇesu lobhavasena cittaṃ anāmetvā vajiramañjūsāya anagghamaṇiratanaṃ pakkhipanto viya citte ṭhapetvāti attho. Atītasmiṃ bhave tassa, āsannamaraṇassa hiito bhavato atītasmiṃ bhave āsannamaraṇassa tassa sarīrasmiṃ ātape pakkhittaṃ haritaṃ tālapaṇṇaṃ viya sussamāne sati cakkhundriyādike indriye naṭṭhe hadayavatthumattasmiṃ ṭhite kāyappasādike viññāṇe tasmiṃ khaṇe vatthusannissitaṃ hadayavatthunissitaṃ. ‘‘Citta’’nti vacanaṃ bhavaṅgamanodvārāvajjanajavanaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Pubbānusevitanti ito kālā pubbakāle tena pana anusevitaṃ anuciṇṇaṃ puññaṃ kammaṃ vā apuññaṃ eva vā kammaṃ kammanimittaṃ gatinimittaṃ vā kammaphalena dvāresu paccupaṭṭhitaṃ ālambitvā manodvārāvajjanajavanavasena sevitacittaṃ pavattati. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena pavattamānaṃ taṃ viññāṇaṃ taṃ javanacittaṃ laddhapaccayaṃ laddhārammaṇapaccayaṃ. Avijjāya paṭicchannādīnave visayeti akusalajavane javite tassa javanassa avijjāya appaṭicchannadose tasmiṃ kammādike ārammaṇe kusalajavane javite tato cittavīthito pubbabhāge pavattāya avijjāya paṭicchannadose tasmiṃ kammādike ārammaṇe. Taṇhāti akusalajavanena sahajo lobho, akusalajavane vā javite tato vīthicittato pubbabhāge pavatto lobho taṇhā. Nametīti aññaṃ ārammaṇaṃ aggāhāpetvā daḷhaggāhavasena taṃ eva kammanimittagatinimittasaṅkhātaṃ ārammaṇaṃ gaṇhāpetīti attho. Sahajā saṅkhārā pana tassa cittassa sahajā ekato jātā cetanā pana tasmiṃ yevārammaṇe khipanti pavattanti. Imasmiṃ paccuppannabhave ekasantativasā pavattāya taṇhāya namīyamānaṃ taṃ viññāṇaṃ orimā tīramhā rajjukaṃ ālambitvā mātikātikkamo puriso viya etaṃ purimaṃ nissayabhūtaṃ hadayavatthuṃ jahati chaḍḍeti, cuticittaṃ uppajjitvā nirujjhatīti attho. Aparaṃ kammasambhūtaṃ nissayaṃ aparaṃ aññakammato sambhūtaṃ nissayabhūtaṃ hadayavatthuṃ labhitvā vā alabhitvāpi vā ārammaṇādīhi paccayehi taṃ paṭisandhisaṅkhātaṃ mānasaṃ pavattati. ‘‘Labhitvā’’ti vacanaṃ kāmarūpabhavaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Alabhitvā’’ti vacanaṃ arūpabhavaṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha etesu cittesu purimaṃ ‘‘jahatī’’ti vacanena vuttañceva cittaṃ, cuticittaṃ pacchimaṃ ‘‘ārammaṇādīhi paccayehi pavattatī’’ti vacanena vuttañceva cittaṃ paṭisandhicittaṃ paṇḍitena veditabbaṃ.
591-9.将此明确阐明之后，但对于其续转之意，此三者的续转极为难解与深奥，我将加以说明。望对此续转善加理解、善生欢喜、善记于心。其义乃是：于多种对象上，不为贪欲所染，心如佩带着坚固微妙无价之宝的璎珞一般安住。此意在说，此续转者是在过去世中，于临近死亡之际，其身体状况如干枯而黄叶凋零之扇叶，意识与眼根等诸根不再活动，仅存于心脏处的意识尚存于某一刹那。所谓“心”一词，是指由心行之门打开、修习、运动之意识，应当如此理解。所谓“先前所亲近”，即先时、过去，被此所亲近、曾修习、积累善业或不善业者，作为业的缘起、依据、所缘之结果，在两个通道上依赖心之门打开、修习和运动之意识运行。如此，通过我所陈述的开示，目前起行的识，即是这种运动的心识。识的前缘是无明遮蔽影响之所缘，即恶的运动状态中心识所取缘的业绪对象。识由坏灭而按序续前之前存在当中，因此无明遮蔽影响占据了这识。渴爱是指与恶业之生成运动俱生的贪欲。要说“渴爱”，是指将现行业的缘起、依据聚集而成的另一个对象以强力执持。所谓“与生俱来的业行”，是说此心识自身相续喻如用意念承接此一对象而快速转动之心所生者。于此现行生中，滞留于一端的渴爱所影响的识，犹如人使用绳索拉攀悬崖峭壁一样，舍弃前续因缘之心脏所在，生起后续识故而断绝之义。继而，现行的依止和他业所生的依止之心脏获得或失去对象等因缘，故续转的心识因缘和变迁依赖这些条件。所谓“获得”语，是指欲界形态之存在。所谓“未获得”语，是指无色界形态之存在。此处“舍弃”一词，是指前识；“现起后识因为缘起此诸对象而转故”的语，是指后起的续转识，此续转识应由智者理解。
§600-6
600-6.Tadetaṃ taṃ etaṃ paṭisandhicittaṃ purimā bhavato idha imasmiṃ pacchimabhave nāpi āgataṃ, kammādiñca hetuṃ vinā vajjetvā paṭisandhicittaṃ pātubhūtaṃ na ceva taṃ ettha etasmiṃ vacane etassa paṭisandhicittassa purimā bhavato idha imasmiṃ paccuppannabhave anāgamane atītabhavahetūhi atītabhave kammādipaccayehi etassa paṭisandhicittassa sambhave. Paṭighosadīpamuddādī, bhavantettha nidassanā ettha etasmiṃ tassa paṭisandhicittassa atītabhavato anāgamane atītabhave hetūhi sambhave paṭighosadīpamuddādiatthanidassanā upamā bhavanti. Aññatra aññasmiṃ paṭighosādīnaṃ atthānaṃ pavattiṭṭhāne āgantvā saddādihetukā saddādayo paccayā honti yathā. Idaṃ vuttaṃ hoti – imasmiṃ ṭhāne janehi pavattāpitā saddadīpamuddādayo atthā pabbatantarādīsu aññesu ṭhānesu pavattānaṃ paṭighosadīpamuddādīnaṃ atthānaṃ hetukā honti. Tesu saddādīsu paccayesu santesu ye te paṭighosādayo honti, asantesu na honti yathā, evameva ca viññāṇaṃ atītabhavato paccuppannabhavaviññāṇavasena pavattaṃ viññāṇaṃ vibhāvinā veditabbaṃ. Santānabandhato santānabandhavasena ekatā atītabhavapaccuppannabhavaviññāṇavasena pavattassa viññāṇassa ekībhāvo natthi, nānatāpi tassa viññāṇassa nānābhāvopi paccekabhāvo api. Sati santānabandhe tu, ekantenekatā siyā santānabandhe sati ekantena tassa viññāṇassa ekatā ekībhāvo siyā bhaveyya, khīrasabhāvato paggharaṇasabhāvato khīrato sambhūtaṃ ghanasabhāvaṃ kadācipi kismiñcipi kāle na bhaveyya, sabbadā paggharaṇasabhāvakhīrameva bhaveyyāti attho. Athāpi aparo nayopi sā ekantanānatā tassa viññāṇassa so ekantanānābhāvo yadi bhaveyya, khīrasāmiko so puggalo dadhisāmi na bhaveyya. Khīrakāle khīrassa issarabhūto sāmiko paggharaṇasabhāvaṃ jahitvā dadhissa uppajjamānakāle tassa dadhissa issaro na bhaveyya, tato khīrasāmiko añño puggalo tassa dadhissa anissaro asāmiko bhaveyyāti attho. Yasmā kāraṇā ettha etasmiṃ paṭisandhikkamavinicchaye ekantaekatāpi vā ekantanānatāpi vā samayaññunā viññunā na ceva upagantabbā.
600-6.此续转识的前识者，于此时此地现行的后识之中，并无出现，若无业等因缘，绝不可能生起续转识。此处说的续转识的前识，于此正行中的成就经过及未来之中，乃因过去世及未来世的业等因缘生起。以“报复、兄弟等”为例，此处表明在续转识中过去世、未来世之因缘生起被比喻为“报复、兄弟”等相似例证。除此之外，它们与其他“报复、兄弟”等义（分别）相类似，如因声音等缘起诸因缘亦成立。此言意谓：当众生心中兴起的各种分别，也因在他处生起的“报复、兄弟”等义，因依缘起故关联于此处。于这些因缘相依中存在的报复等义，其心境存在，而不和谐的则不存在。依此理，当观察过去世、未来世识的续转时，应辨别该续转识不具有单一性质；识本身虽为一体，却存在多种差别，且个别分别的存在状态亦各自独立。正念存于彼时关系中，则彼续转识在一体性质上维持为一；如同牛奶因浑浊与沉积，不可能恒久为纯净而稠密的本质。若存在另一路则该续转识有着单一差别，如牛奶一样也不存在。我将论述这样的比喻：被比喻为牛奶的人不应存在。因为在牛奶凝结时，其纯牛奶本质消退而舍弃牛奶性质，出现脱离纯牛奶本质的别的物质，因此，不应存在所谓纯牛奶性质的人。因缘在此续转识的决定审定中，无论为单一体性或差别，皆不可臆断而不能轻率靠近。
§607-10
607-10.Evaṃ iminā mayā vuttappakārena asaṅkantipātubhāve saṅkantipātubhāvarahite bhave sati imasmiṃ manussattabhāve khandhādisamatā abhisambhūtā ye khandhā honti, etesaṃ idha imasmiṃ manussattabhāve niruddhattā idha imasmiṃ manussattabhāve janehi katassa tassa kammassa phalahetuno phalassa paccayabhūtassa parattha parasmiṃ loke āgamato ceva evaṃ aññassa sattassa aññato kammato hi tato sattato aññena sattena katato aññato ceva kammato taṃ phalaṃ siyā bhaveyya, ‘‘aññassa sattassā’’ti vacanena titthiyasattassapi kammaṃ aññassa ca phalaṃ dadeyyāti attho, tasmā kāraṇā etaṃ sabbaṃ eva ca tumhehi vuttavidhānaṃ na sundaraṃ. Etthāhāti etasmiṃ ṭhāne ṭhatvā codako āha – nanu evaṃ ‘‘asaṅkantipātubhāve bhave satī’’tiādikaṃ vacanaṃ niyatīti? Vuccate – santāne yaṃ phalaṃ etaṃ ekasmiṃ santāne pavattamānaṃ yaṃ etaṃ phalaṃ aññassa sattassa na hoti, aññato kammato na ca hoti, bījānaṃ abhisaṅkhāro etassatthassa ‘‘ekasmiṃ santāne’’tiādikassa etassa atthassa sādhako nipphādako hoti.
607-10.依我所说的该理，若存在无分歧的成就，具足成就则利益连及成就消失之时，依此于人间此世，五蕴等均被缘生而成。五蕴于人间此世因阻断而成，且此世人因其业作为果因而受其果报，且他处亦有人依异业受果，故有他生他果。以“他人”语言而言，天外生者亦依异业得果。故曰：“他人所居，也是彼他人生果之地”，意谓天外生者亦依他业受果。此因故，诸位所教导者中此义不够圆熟佳妙。此处有人疑问曰：谓“于无分歧成就中具足成就”，其说是否确定？答曰：果报在相续中属唯一，果报不属于他人且不同业而成。种子生起此义，在“一相续”中成就之果报成就之意生起；此理充分成立。
§611-5
611-5.Ekasmiṃpana santāne, vattamānaṃ phalaṃ pana aññassa sattassāpi vā na hoti, taṃ phalaṃ aññato kammato na hoti. Bījānaṃ abhisaṅkhāro etassatthassa ‘‘ekasmiṃ pana santāne’’tiādikassa etassa atthassa sādhako nipphādako hoti, bījānaṃ abhisaṅkhāre madhuādinā vatthunā janehi kate tassa bījassa santāne paṭhamaṃ laddhapaccayo paṭhamaṃ laddhamadhuādipaccayo tassa bījassa phalaṃ kālantare madhuādinā bījābhisaṅkharaṇato aññasmiṃ kāle madhuro hoti. Hi saccaṃ ‘‘bījānaṃ abhisaṅkhāre’’tiādikaṃ vacanaṃ. Tāni hi tāni eva paṭhamaṃ madhuādinā janehi ropitāni bījāni abhisaṅkharaṇato kālantare madhurabhāvaṃ phalampi vā phalaṭṭhaṃ vā na pāpuṇanti. Evaṃ iminā pakārena idaṃ mayā vuttaṃ ‘‘ekasmiṃ pana santāne’’tiādikaṃ vacanaṃ paṇḍitena ñeyyaṃ. Api ca aparo nayo. Bālakāle taruṇakāle tena taruṇena payuttena vijjāsipposadhādinā kammenāpi tassa vuddhakālasmiṃ phaladānasīlena ayaṃ ‘‘ekasmiṃ pana santāne’’tiādiko attho paṇḍitena dīpetabbo.
611-5.于一相续中，现行果报亦不属于他人，亦不依异业而成。种子生成之业种植由人以蜜等物料浇灌，果报成为第一缘，蜜料为第二缘，种子之果在后时成熟。诚然“种子生长”一语是真理。人以蜜等浇种后，不一定因种子生长而必定得成熟果实。依我所说之理，此“一相续”语应由智者权量理解。又说第二理。幼年向青年行经种种善业与波旬守戒累积，使此“一相续”语由智者应彰显之义。
§616-20
616-20. Codako punāha – evaṃ santepi taṃ kammaṃ evaṃ iminā mayā vuttappakārena kamme santepi saṃvijjamānepi taṃ kammaṃ etasmiṃyeva khaṇe vijjamānampi vā phalassa paccayo hoti. Atha vāvijjamānakaṃ paccayo na bhaveyya. Etasmiṃyeva khaṇe avijjamānakaṃ kammaṃ vā phalassa paccayo hoti. Sace yadi vijjamānaṃ phalassa paccayo hoti, tappavattikkhaṇepana tassa kammassa pavattikkhaṇe tassa kammassa vijjamānakāle pana hetunā kammeneva saddhiṃ pākena bhavitabbaṃ. Atha vā aparo nayo. Vijjamānaṃ niruddhaṃ kammaṃ vipākassa paccayo yadi bhaveyya, pavattikkhaṇato tassa kammassa pavattikkhaṇato pubbe vā kāle, tassa kammassa pavattikkhaṇato pacchā vā avijjamānakāleti attho. Niccaphalaṃ siyāti sabbadā kammapaccayavirahitaṃ phalaṃ siyāti attho. Ācariyena vuccate – ‘‘lobhaṃ, bhikkhave, pajahatha, sotāpattipaṭilābhāya ahameva pāṭibhogo’’tiādīsu pāṭhesu pāṭibhogo viya kammaṃ daṭṭhabbaṃ. Sotāpattiphalaṃ viya kammato sambhūtaṃ phalaṃ daṭṭhabbaṃ. Kaṭattāyeva janehi kaṭattāyeva taṃ kammaṃ phalassa paccayo hoti, assa vijjamānattaṃ na ca hoti, tassa avijjamānassa kammassa vijjamānatā vā na ca neva hoti.
616-20.有人再问：如此情况下，正在进行中之业，若现在业与果报正在生成中，则果报之缘亦存当现量。若果报之缘不存，则现在中未生成业之缘亦难成立。此现时存在业之缘的果报，若果报对因之缘起，正逢业发生，应同时产生；此说有别理。若认现在业为阻断之业，而果报之缘成立，则业发生必须在果报之前或之后，若在之后则无理。此义谓：必定存在果报，且果报永远无因缘生灭。师尊教诲曰：“放弃贪欲，斯入初果”，此处初果如同果报而呈现。业与果报必相互依赖，存在现在业即无果报现量，亦无业现持续。
§621
621.Abhidhammāvatāroyaṃ abhidhammāvatāro ayaṃ paramatthappakāsano bhūtatthadīpano sotūnaṃ puggalānaṃ pītibuddhivivaḍḍhano paṇḍitehi vividhesu ārammaṇesu cittaṃ anāmetvā sakkaccena manasikārena sotabbo.
621.阿毗达摩所说阿毗达摩论是彻底解说实相之作，是照亮世人，增加善根慧眼的明灯。智者当如实审视，心不加名称束缚，偶尔生起谨慎恭敬而降伏心念。
Iti abhidhammāvatāraṭīkāya · 如是，于《阿毗达摩入门论疏》中
Puññavipākapaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā. · 福业果报缘解说之注释终了。
Navamo paricchedo. · 第九章。