24. Catuvīsatimo paricchedo
24. Catuvīsatimo paricchedo第二十四品
Paccayaniddesavaṇṇanā缘之解说的注释
§1395
1395. Idāni nesaṃ paccayavidhiṃ dassetuṃ ‘‘yesa’’ntiādi āraddhaṃ.
现在为要显现这些条件的规定，即“焉者”等所起始的。
Paṭicca enaṃ phalameti pavattati, tiṭṭhati, uppajjati vāti paccayo, hinoti patiṭṭhāti etthāti hetu, anekatthattā dhātusaddānaṃ hi-saddo mūla-saddo viya patiṭṭhattho veditabbo, hinoti vā etena kammanidānabhūtena uddhaṃ ojaṃ atiharantena mūlena viya pādapo tappaccayaṃ phalaṃ gacchati viruḷhiṃ āpajjatīti hetu, hetu ca so mūlaṭṭhena, paccayo ca upakārakaṭṭhenāti hetupaccayo, hetu hutvā paccayo hetubhāvena paccayoti attho.
此云“依此为果”者，即所说的“起、住、生”者，是为条件；而“灭、住于此”等者，是缘由。在此，因缘语多义，须知“义素”之名，如根本音声所立，称为缘起。又言：因缘者，如由根基所破坏的强大力量而上升的芽苗，植物依此条件得果实生长而茂盛。此因即根基，条件为辅助之器。因于成为因，条件为因之相缘，因成为条件，依因相缘为条件，意为因与条件之互相依存。
Evaṃ ārammaṇapaccayādīsu daṭṭhabbaṃ. Svāyaṃ paṭisandhiyaṃ kammasamuṭṭhānānaṃ, pavattiyaṃ cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ, ubhayattha sahajātanāmadhammānañca paccayo. Sabbalokiyalokuttaranti iminā paññattiyāpi loke viditabhāvena lokiyapadena saṅgahitattā rūpādibhedesu chabbidhesu saṅkhatāsaṅkhatapaññattidhammesu na koci dhammo ārammaṇapaccayo na hotīti dasseti. Teneva ‘‘yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbhā’’ti aniyato katoti. Nanu ca ‘‘yaṃ yaṃ dhamma’’nti (paṭṭhā. 1.1.2-3) vuttattā paññattiyā gahaṇaṃ na hotīti? Nāyaṃ doso dhammasaddassa ñeyyavacanattā. Ārabbhāti ālambitvā, gahetvāti attho. Uppajjantīti idaṃ nidassanamattaṃ. Te pana taṃ ārabbha uppajjanti ceva tiṭṭhanti ca. Yathā hi dubbalo puriso daṇḍaṃ vā rajjuṃ vā ālambitvā uṭṭhahati ceva tiṭṭhati ca, evaṃ cittacetasikā dhammā rūpādiārammaṇaṃ ālambitvā uppajjanti ceva tiṭṭhanti cāti.
诸如依缘起等问题，应从此可见。自身比邻，行为所缘的起、存在以及心所生之色法，两者皆为同属生的法，因此为条件。虽然世俗之学说皆以俗语为表，但在凡俗世间，不论色等六类，均无法为起之缘故以完整解释。本经中“诸法凡被起者”谓无一定之义。又云：“诸法凡被起”由此理解方能知其非固有。因此此处“诸法凡被起”说并非偏失法义。起者即依附之义，取得而保持之意。所谓“生起”仅为比喻而已。诸法即由此而生起、续住。譬如软弱人依杖索而起立，亦存亦去；心法亦然，依诸色之所缘而生起又住。
Jeṭṭhakaṭṭhena upakārako dhammo adhipatipaccayo. Jeṭṭhakaṭṭhenāti ca pamukhabhāvena. Attādhīnānañhi patibhūto dhammo adhipatīti so tesaṃ pamukhabhāvena pavattati. ‘‘Chandādhipati chandasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo’’tiādivacanato chandādayo cattāro dhammā sahajātanāmarūpānaṃ sahajātādhipatīti dassento āha ‘‘tattha sahajātādhipatī’’tiādi. ‘‘Chandavato kiṃ nāma kammaṃ na sijjhatī’’tiādikaṃ purimābhisaṅkhārūpanissayaṃ labhitvā uppajjamāne cittuppāde chandādayo dhurabhūtā jeṭṭhakabhūtā sampayuttadhamme, taṃsamuṭṭhānarūpe ca sādhayamānā vase vattayamānā hutvā pavattanti, te ca tesaṃ vasena vattanti hīnādibhāvena tadanuvattanato. Tena te adhipatipaccayā honti, no ca kho ekato. Yadā hi chandaṃ dhuraṃ chandaṃ jeṭṭhakaṃ katvā cittaṃ pavattati, tadā chandova adhipati, na itare. Esa nayo sesesupi. Adhipatibhāvopi hi nesaṃ attano pavattinivārake abhibhuyya pavattanato hoti. Avasesanti yathāvuttānaṃ tesaṃ garukātabbatābhāvato, garukatasseva ca ārammaṇādhipatibhāvavacanato. Vuttañhetaṃ ‘‘yaṃ yaṃ dhammaṃ garuṃ katvā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ adhipatipaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.3). Tattha garuṃ katvāti garukāracittīkāravasena vā assādanavasena vā garuṃ bhārikaṃ laddhabbaṃ anavaññātaṃ katvā. Garukātabbañhi ārammaṇaṃ tanninnapoṇapabbhārānaṃ assādanapaccavekkhaṇamaggaphalānaṃ attano vase vattayamānaṃ viya paccayo hoti, tasmā ayaṃ attādhīnānaṃ patibhāvena upakārakattā adhipatipaccayo daṭṭhabbo.
以“主根”辅助之法谓为“主宰条件”。主根即其前端。如自身主体对境之领导，所谓“主宰条件”即由此前端所表现。“欲主”谓与欲相应的诸法及其发生，此中四法为先行造业之欲，以及与之内在生起之色法，称为“同生主宰”。过去经文云：“欲为先行作业之主时，诸法及其所引起之色为主宰条件。”谓此诸欲先行、先立，生起之法亦随之附和，这些同生之主宰法因缘其所成。欲若为强烈、主导状态而发动心法，彼时欲为主导，非他法。此理亦推及诸相。主宰之法即自我所摄，依自制而成为辅助法，是谓“主宰条件”。
Antarayatīti antaraṃ, byavadhāyakanti attho, nāssa antaraṃ vijjatīti anantaro, soyeva paccayoti anantarapaccayo, anantarabhāvena upakārako dhammoti adhippāyo. Anantaraniruddhāti attano nirodhānantaraṃ anurūpacittuppādassa uppattipaccayabhāvena tassa uppattiyā purimabhāge anantaraṃ hutvā niruddhā, rūpadhammā pana anantarapaccayā natthi.
“间隔”意谓遮断划分；无间则为连续，本处所说条件为无间条件，亦即无间性法，亦可称为“立即条件”或“连续条件”。若自身之灭法具无间性，前后紧续，遂成断灭之因，色法则无无间条件。
Samanantarabhāvena upakārako dhammo samanantarapaccayo, tathā samanantarapaccayopīti ṭhapetvā upasaggamattaṃ na ettha koci viseso. Yo hi anantarapaccayo, sova samanantarapaccayoti. Purimapacchimānañhi anantaruppādabhāvato nirantaruppādanasamatthatā anantarapaccayatā, rūpakalāpānaṃ viya saṇṭhānābhāvato paccayapaccayuppannānaṃ sahaṭṭhānābhāvato ca ‘‘idamito uddhaṃ heṭṭhā tiriya’’nti vibhāgābhāvā attano ekattamiva upanetvā suṭṭhu anantarabhāvena uppādetuṃ samatthatā samanantarapaccayatā, tasmā dhammato avisesepi vineyyavasena byañjanatthamattato visesaṃ gahetvā tesaṃ visuṃ desanā katā. Yampi ‘‘atthānantaratāya anantarapaccayo, kālānantaratāya samanantarapaccayo’’ti ācariyānaṃ mataṃ, taṃ ‘‘nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaṃ kusalaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayena paccayo’’tiādīhi (paṭṭhā. 1.1.418) virujjhatītiādinā paṭikkhittaṃ.
谓此辅助之法为同时条件，称为“同时条件”。其不同于无间条件，乃含有接续之意。诸法因前后不间断生起，尤如无缝集成彼此接续，故为无间条件。有时同时条件与无间条件论义相近，为方便之表达。祖师云：“因即条件，时间接续者为同时条件，无间者为无间条件。”又云：“涅槃斩灭者，功德生起之无相禅定，为同时条件”。此等理论多在此处原文中否则不备，故在此标明以别彰显其差异。
Uppajjamānova sahuppādanavasena upakārako dhammo sahajātapaccayo pakāsassa padīpo viya, so panāyaṃ ‘‘cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ, sahajātarūpānañca, mahābhūtā aññamaññaṃ, upādārūpānañca, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamañña’’nti ca tividho hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘cittacetasikā’’tiādi. Yampi hi pāḷiyaṃ arūpakkhandhādivasenassa chabbidhataṃ vuttaṃ, tampi ettheva saṅgahitaṃ. Yo panettha sesarūpadhammānaṃ, ubhayattha vatthuno ca pavattiyā arūpadhammānaṃ, upādārūpānañca aññamaññaṃ mahābhūtānaṃ sahajātapaccayattābhāvo, so paccayabhāvasāmatthiyavisesāyogatoti daṭṭhabbaṃ.
如同随缘而生的助缘法，是先天缘起的光明之灯。于此经教中谓之“心心所法”，彼此相互之间具有同种本质，四大也是彼此相异，取蕴之相貌亦各不同，依缘续接时，事相果报彼此差别。从此分三类，因此说“心心所法”等之语。若巴利文中有关无色蕴等六类法的说法，亦归纳于此。论及余余法时，无色蕴与取蕴及四大缘起同种本性质的缺失，显示此缘起体性是缘生法的依止相和特殊结合，应当如是解。
Aññamaññaṃ uppādanupatthambhanabhāvena attano upakārakassa upakārako dhammo aññamaññapaccayo. Aññamaññupatthambhakatidaṇḍakaṃ viya upakārakatā ca aññamaññatāvaseneva daṭṭhabbā, na sahajātādivasena. Sahajātādipaccayo hontoyeva hi koci kassaci aññamaññapaccayo na hoti cittacetasikānaṃ cittajarūpe sati, mahābhūtānaṃ upādārūpe sati aññamaññapaccayattābhāvato. Yathāha ‘‘cattāro khandhā arūpino aññamaññapaccayena paccayo, cattāro mahābhūtā…pe… okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.7). Ācariyena pana paccayuppannadhamme aparāmasitvā vuccamānattā avisesena vuttaṃ ‘‘tathā aññamaññapaccayo’’ti.
由于相互间生起和相互间碍阻的关系，一切助缘法彼此为缘。犹如相互施加杖棒，助缘性必显互相依赖，非同本性。唯有本性缘起，方可断言某法之间不存在相互缘起，例如心心所法间的缘起不存在，因其具同种性质；同样，四大及取蕴间，亦无相互缘起，由于无同种缘起之性质。如经典云：“四蕴无色相类由于相异缘起为缘，四大……名色中间因缘亦相异”，老师在讲述缘起法时，已特别说明此即“彼此相异缘起”。
Taruādīnaṃ pathavī viya adhiṭṭhānākārena, cittakammādīnaṃ paṭādayo viya ca nissayākārena upakārako dhammo nissayapaccayo. Vatthurūpānīti sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ adhiṭṭhānākārena nissayapaccayabhūtāni vatthurūpāni. Mahābhūtā cittacetasikā cāti aññamaññaṃ, upādārūpānañca tatheva nissayabhūtāni mahābhūtāni aññamaññaṃ, sahajātarūpānañca nissayākārena paccayāni cittacetasikāni, tadadhīnavuttitāya attano phalena nissito na paṭikkhittoti nissayo.
如树木等以地为立足处，身心行为以基础为依止，助缘法为依止缘。所谓事物形态，即七识界以立足处为基础所生之事物形态。四大与心心所法乃彼此不同之缘起，取蕴形态亦然，且心心所法因依止之故，与其果报相连不反转，此为依止之义。
Yathā pana bhuso āyāso upāyāso, evaṃ bhuso nissayo upanissayo, balavakāraṇanti attho, tasmā balavakāraṇabhāvena upakārako dhammo upanissayapaccayoti veditabbo. So ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayoti tividhoti āha ‘‘ārammaṇā’’tiādi. Tattha –
犹如众苦与不苦，亦如因力所生，彼义当知。故以因力为缘之助缘，即称为缘上因缘。此因缘有三，即起缘、继缘及显现缘，如言“起缘”云等。
‘‘Dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni garuṃ katvā paccavekkhati, jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ garuṃ katvā paccavekkhati, sekhā gotrabhuṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, vodānaṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, sekhā maggā vuṭṭhahitvā maggaṃ garuṃ katvā paccavekkhantī’’ti (paṭṭhā. 1.1.423) –
『施舍之后，受持戒律，修习伍波萨他，尊敬之心回顾，曾过去尊敬诸事物，禅定证成之后，尊敬禅定，弟子住法门，尊敬导师，弟子证得道，尊敬道法』（经文1.1.423）。
Evamādinā nayena ārammaṇūpanissayo tāva ārammaṇādhipatinā saddhiṃ nānattaṃ akatvāva vibhatto. Tenāha ‘‘ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatiyevā’’ti. Kiñcāpi nānattaṃ akatvā vibhatto, tathāpi ayaṃ tesaṃ viseso – yaṃ ārammaṇaṃ garuṃ katvā cittacetasikā uppajjanti, taṃ niyamato tesaṃ ārammaṇesu balavārammaṇaṃ hoti. Iti garukātabbamattaṭṭhena ārammaṇādhipati, balavakāraṇaṭṭhena ārammaṇūpanissayoti ca evametesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ.
如是起缘之助缘依如其主，虽因缘同异分明不变。故称之为“起缘助缘，为主之助缘”。虽具异异差异，特有之处在于：凡起心所法出现时，必定具大小起缘，故于诸起缘中为强大起缘。据此，从尊敬程度而异，起缘主导性不同，于是彼等之异差当如此理解。
Anantarūpanissayopi ‘‘purimā purimā kusalā khandhā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ upanissayapaccayena paccayo’’tiādinā (paṭṭhā. 1.1.423) nayena anantarapaccayena saddhiṃ nānattaṃ akatvāva vibhattoti āha ‘‘anantarūpanissayo pana anantarapaccayovā’’ti. Evaṃ santepi attano anantarā anurūpacittuppādavasena anantarapaccayo, balavakāraṇavasena anantarūpanissayapaccayoti evametesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ.
即使是无间色的依止，也有“前者、前者的善蕴依止，后者、后者善蕴依止”的条件关系（指示文献1.1.423）。从逻辑而言，无间条件不是对立而是不破坏彼此，故说“无间色依止与无间条件共存”。虽如此，自己（心）对自身无间现起的相称心的依止，是无间条件；作为有力因缘的是无间色依止的条件。《注疏》说彼此差异应如此认知。
Pakatiyā eva paccayantararahitena attano sabhāveneva upanissayo pakatūpanissayo, ārammaṇaanantarehi amissova puthageva koci upanissayoti vuttaṃ hoti. Atha vā pakato upanissayo pakatūpanissayo. Pakatoti cettha pa-kāro upasaggo, so attano phalassa uppādanasamatthabhāvena santāne nipphāditabhāvaṃ, upasevitabhāvañca dīpeti, tasmā attano santāne nipphanno vā kāyikasukhadukkhasaddhāsīlādi upasevito vā utubhojanādi pakatūpanissayoti attho. Upasevanañcettha duvidhaṃ upayogopasevanaṃ ārammaṇūpasevanañca. Evañca katvā anāgatassāpi upanissayapaccayatā laddhā hoti. Kāyikasukha…pe… yo cāti ettha kāyikasukhadukkhāni rāgasaddhādīnaṃ, utubhojanādayo cittasamādhānādīnaṃ, saddhāsīlādayo saddhāsīlādīnañca upanissayā honti. Ādi-saddena yaṃ yaṃ upanissāya yassa yassa sambhavo, taṃ taṃ tassa tassa upanissayapaccayabhūtaṃ saṅgaṇhāti. Paccayamahāpadeso hesa, yadidaṃ upanissayapaccayoti.
以显现的条件互相无依为条件，自己的本质自身即是依止，这称为显显依止。譬如接连的缘起，没有断绝，就说是依止。从此依止称为显现依止。这里“显”指前缀pa-，表示生起因缘令果实出现，于连续中促成和具有，亦即此中蕴中苦乐、声闻、戒律等受用，及食饮等都作为显现依止。依止的“依止法”分两类：用于作用的依止与根本所依的依止。如此一来，未来果的依止条件亦能得到。诸如身体的苦乐等，及色声等心定，均属于依止。如本言“诸依止”，即所有依止均为依止条件的总称。
Paccayuppannato paṭhamataraṃ uppajjitvā vattamānabhāvena upakārako dhammo purejātapaccayo. So ca rūpadhammova samāno arūpadhammasseva hoti. Tenāha ‘‘vatthupurejātonāmā’’tiādi. Yathā cettha ‘‘vatthurūpānī’’ti hadayavatthunopi gahaṇaṃ, evaṃ ‘‘rūpādīnī’’tiādi-ggahaṇena dhammārammaṇassāpi gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Nanu ca pañcārammaṇāneva ārammaṇapurejātabhāvena āgatānīti? Saccaṃ āgatāni, pañhāvāre pana ‘‘sekhā vā puthujjanā vā cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassantī’’tiādinā (paṭṭhā. 1.1.424) avisesena paccuppannacakkhādīnampi gahitattā dhammārammaṇassa ārammaṇapurejātabhāvo na sakkā paṭibāhituṃ. Atthatopi hetaṃ siddhaṃ ‘‘yaṃ yaṃ paccuppannaṃ ārammaṇaṃ gahetvā manodvāre cittaṃ pavattati, taṃ tassa ārammaṇapurejātaṃ hotī’’ti. Ettha ca nissayārammaṇākārādīhi visiṭṭhā purejātabhāvena vinā upakārabhāvaṃ agacchantānaṃ vatthārammaṇānaṃ purejātākārena upakārakatā purejātapaccayatāti ayamassa nissayārammaṇapaccayatāhi viseso.
依止所生起的第一现成法，即现前所现的法，是缘于先行法的依止（根本因）。且因色法相类似，而又是非色法，故谓之“色法所依者”。如“物事所依”之名。比如“物事”包摄诸色法，“色法根本”可认识到对境的蕴含。固然五种所依境是从根本依止生起的，确实如此。依文献（1.1.424），即便是有为缔造的“凡夫或修行者观眼为无常苦无我”的状态，也不能否认，对境色等的依止属性是根本依止所生。此理成立为“凡是受境依止并由意根心随动起心，便是根本依止所生”道理。此处依止是指缘境及心所形态的差别，是根本依止所独特特点。
Gijjhapotakasarīrānaṃ āhārāsā cetanā viya purejātānaṃ rūpānaṃ upatthambhakabhāvena upakārako dhammo pacchājātapaccayo. Manosañcetanāhāravasena hi pacchājātacittacetasikehi vinā santānaṭṭhitihetubhāvaṃ agacchantānaṃ pacchājātākārena cittacetasikānaṃ upakārakatā vippayuttākārādīhi visiṭṭhā pacchājātapaccayatāti evaṃ sabbapaccayānaṃ paccayantarākāravisiṭṭhā upakārakatā daṭṭhabbā. So pana ‘‘pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.11) āgatattā ekavidhoti āha ‘‘cittacetasikāvā’’ti.
青蛙果体的食物和意对应的前行色，是生起彼后续依止的因缘。正如后生心及心所以当下心色所依，没有彼后续依止则不成连续，因此后生依止为新起心及心所助缘，因其具分相差异而殊为后生依止。因一切条件的依止互为前后依止，紧密相依，显示助缘性。经文说明“后生心及心所法，是属于根本依止之后续依止”（1.1.11），且从下文给出单一名辞“心及心所”，即是集中涵摄的名义。
Purimapurimaparicitagantho viya uttaruttarassa ganthassa kusalādibhāvena attasadisapaguṇabalavabhāvavisiṭṭhaṃ attasajātiyatāgāhakaṃ āsevanaṃ, tena paccayā sajātiyadhammāva āsevanapaccayo. Bhinnajātikā hi bhinnajātikānaṃ āsevanaguṇena paguṇabalavabhāvavisiṭṭhaṃ kusalādibhāvasaṅkhātaṃ attano gatiṃ gāhāpetuṃ na sakkonti, na ca sayaṃ tato gaṇhanti. Te pana anantarātītāni lokiyakusalākusalāni ceva anāvajjanakiriyājavanāni cāti āha ‘‘ṭhapetvā āvajjanadvaya’’ntiādi. ‘‘Na maggapaccayā āsevane eka’’nti (paṭṭhā. 1.1.221) vacanato ahetukakiriyāsu hasituppādasseva āsevanabhāvena, āvajjanadvayaṃ āsevanapaccayo na hoti, lokuttarampi kusalaṃ bhinnajātikasseva phalassa purecarattā na tena, āsevanaguṇaṃ gaṇhāpeti, vipākābyākatampi kammavasena . Vipākabhāvappattaṃ kammapariṇāmitaṃ kammavegakkhittaṃ patitaṃ viya hutvā pavattamānaṃ attano sabhāvaṃ gāhetvā paribhāvetvā neva aññavipākaṃ pavatteti, na ca purimavipākānubhāvaṃ gahetvā uppajjati. Lokuttaravipākampi hi kiñcāpi javanavasena uppajjati, āsevanaguṇaṃ pana gaṇhāti, na ca aññaṃ gāhāpeti. Yampi ‘‘āsevanavinimuttaṃ javanaṃ natthī’’ti ācariyadhammapālattherena vuttaṃ, tampi ‘‘yebhuyyavasena vutta’’nti viññāyati, itarathā pana ācariyassa asamapekkhitāvidhāyakattappasaṅgato. Tathā hi vuttaṃ paṭṭhānaṭṭhakathāyaṃ ‘‘lokuttaro pana āsevanapaccayo nāma natthī’’ti (paṭṭhā. aṭṭha. 1.12). Maggo pana gotrabhuto āsevanaṃ na gaṇhātīti natthi bhūmiādivasena nānājātikatāya anadhippetattā. Tathā hi vuttaṃ paṭṭhāne ‘‘gotrabhu maggassa āsevanapaccayena paccayo, vodānaṃ maggassa āsevanapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.426).
如同连续相熟的连结之书，前后续行之善等特质为相等并具助缘性质，便是同种义的助缘。相异种类因格外助缘性质，虽受善缘等区别，却不能夺取彼此生趣，亦不自收摄对方。彼等为无间先后之世俗善恶与不净二重现行所构成，故称“设立二不净”。且“非道果缘而生助缘，助缘当为无意活动赐生，不是缘果缘”，故于此处二重不净不视为助缘。在世俗外亦不能因修行纯净果效而以此助缘。助缘属性虽存在，归咎于业果产生的速度揭示变化结果，显现为自身性质起伏项，颠倒及变易。既不因果受报而自生，也不会因从前报果影响而发。圣果果报亦不由此发动，因果速生被计算为此助缘性质，非取他掌控。教律尊师所言“出离于助缘的流转无有”，此言说明教说对助缘与非助缘间持差异无偏颇。且《法理注疏》国语：“世间外的‘助缘’无有”，而果道因缘（种族及土地等不同）以不难断之地为限。又诵《注疏》曰：“种族作为果道的助缘条件，诸业语亦依种族助缘而有”，显明。”
Cittappayogasaṅkhātaāyūhanakiriyābhāvena sahajātānaṃ, nānakkhaṇikānañca upakārako dhammo kammapaccayo. Kammanti hi cetanā vuccati, sā ca āyūhanabyāpārā. Paccayuppannena saha uppannā sahajātā, paccayuppannato nānakkhaṇe bhavā nānakkhaṇikā. Sahajātā lokiyalokuttarā cetanāti sambandho. Sā sahajātanāmānaṃ, taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ paccayo, itarā pana vipākakaṭattārūpānanti daṭṭhabbaṃ. Sāsavakusalākusalacetanāti attano uppādavisiṭṭhe santāne sesapaccayasamāgame pavattamānānaṃ vipākakaṭattārūpānaṃ santānavisesanakiriyābhāvena upakārikā kāmarūpārūpakusalacetanā, akusalacetanā ca. Tassā hi tathā kiriyābhāvena pavattattā tesaṃ pavatti, na aññathā. Itarā pana sahajātānaṃ āyūhanakiriyābhāvena pavattamānā upakārikāti vattabbaṃ. Avadhāraṇena panettha cetanāsampayuttaṃ abhijjhādikammaṃ paṭikkhipati satipi vipākadhammasabhāve cetanāvajjānaṃ ataṃsabhāvattā. Anāsava…pe… paccayoti iminā lokiyakusalacetanāya visesamattaṃ dasseti, na nānakkhaṇikakammapaccayatābhāvaṃ. Evañca katvā vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘arūpāvacaracetanā, pana lokuttaracetanā ca uppajjitvā niruddhā attano attano vipākakkhandhānaṃ nānakkhaṇikakammapaccayena paccayo’’ti.
以心之作用结合形成生活行为的因缘为同生善恶意之业的缘起。所谓业是意，业即生起意业事务。同生之物与依止并行于不同时刻，彼既同生亦在多时相续发生。善恶业意可属世间与超世间。从义而言，所谓同生名称及其起行之形态及缘起，是认知为心所执持且作为果报行差异性的助缘。彼中欲色善不善意等，均是与之相应的心所行为集。因缘即意所合生诸业，能抑制贪恚等意业，与正念及果报法的本质联结而结业故为依止条件。无染正行……等依止，为世间善业意内特别显著，不是单纯依止于不同刻业起的因。故注疏云：“无色境界意及超世间意生起之时，因其为根本依止后续依止，一切心法的缘起相承依止即成立”。
Attano nirussāhasantabhāvena sahajātanāmarūpānaṃ nirussāhasantabhāvāya upakārakā arūpadhammāva vipākapaccayo. Tenāha ‘‘vipākacittacetasikā’’ti. Te hi payogena asādhetabbatāya kammassa katattā nipphajjanamattato nirussāhasantabhāvā honti, na kilesavūpasamasantabhāvā . Nirussāhasantabhāvato eva hi bhavaṅgādayo duviññeyyā. Pañcadvārepi hi javanappavattiyāva rūpādīnaṃ gahitatā viññāyati. Abhinipātasampaṭicchanasantīraṇamattā pana vipākā duviññeyyā eva.
由于自身无助之状态，天生的名字与色（身心现象）亦因无助之状态而发生依赖。故称“果报之心意所”。这些现象在业者造作难以完成时，由心念的分解消失而产生的无助状态，非是烦恼的消除之状态。因无助状态使存在系列（如心流及身心现象）难以分别。在五门之中亦因作用的流转感受色等被掌握而心识显现。然果报在降伏、灭尽及超越等方面仍难以区分。
Rūpārūpānaṃ upatthambhakaṭṭhena upakāro āhārapaccayo. Satipi hi janakabhāve upatthambhakattameva āhārassa padhānakiccaṃ, janayantopi ca āhāro avicchedavasena upatthambhentova janetīti upatthambhanabhāvova āhārabhāvoti. Tattha kabaḷīkāro āhāro rūpakāyasseva upatthambhako, sesā tayo rūpārūpakāyassa. Na kevalañhi te nāmadhammānameva avicchedahetukā, atha kho paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānaṃ, pavatte cittajarūpānampi.
色与非色的缘起奉持者是食。于生育方面，奉持为食是其首要之事，且生者亦不断以食奉持而生起，因此奉持之性即是食的性质。粮食中加强型为色身，余者为色与非色身。此等不仅是名称或现象上连续不断之因缘，而对续世亦是色与心生起的联结动力。
Tesu tesu kiccesu paccayuppannadhammehi attānaṃ anuvattāpanakasaṅkhātaādhipaccaṭṭhena paccayo indriyapaccayo. Adhipatipaccayadhammānañhi pavattivinivārake abhibhavitvā pavattanena garubhāvo adhipatiyaṭṭho, indriyānaṃ pana dassanādikiccesu cakkhuviññāṇādīhi, jīvane kammajarūpehi, arūpadhammehi ca jīvantehi sukhitādibhāvesu sukhitādīhi adhimokkhapaggahaupaṭṭhānāvikkhepappajānanesu ‘‘anaññātaṃ ñassāmī’’ti pavattiyaṃ ājānane, aññātāvibhāve ca saddhādisahajātehīti evaṃ taṃtaṃkiccesu cakkhādipaccayehi dhammehi cakkhādīnaṃ anuvattaniyatāmattaṃ indriyānaṃ ādhipaccaṭṭhoti ayameva tesaṃ viseso. Rūpasattaka-ggahaṇena cakkhādīni pañca, itthipurisindriyadvayañca dasseti. Jīvitindriyaṃ pana arūpajīvitindriyena saddhiṃ ekato katvā jīvita-ggahaṇena gahitaṃ. Evañhi dvāvīsati indriyāni honti. ‘‘Anādimati saṃsāre anaññātaṃ asacchikataṃ catusaccadhammaṃ, nibbānameva vā ñassāmī’’ti pavattassa indriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ, paṭhamamaggañāṇaṃ. Ājānato paṭhamamaggena diṭṭhamariyādaṃ anatikkamitvā jānato indriyaṃ aññindriyaṃ, sotāpattiphalato yāva arahattamaggā chasu ñāṇaṃ, aññātāvino catūsu saccesu pariniṭṭhitakiccassa indriyaṃ aññātāvindriyaṃ, arahattaphalañāṇaṃ . Paṭhamaṃ pariyāyato indriyattaṃ sandhāya rūpasattaka-ggahaṇena gahetvāpi puna kathañci upakārakattābhāvato itthipurisindriyānaṃ ettha aggahaṇaṃ dassetuṃ ‘‘tesū’’tiādi vuttaṃ. Tāni hi yebhuyyena liṅgādīhi anuvattiyamānānipi paccayabhāvato nānuvattīyantīti vuttovāyamattho.
由种种任务所生缘起的事物，且以自我调顺名目为主要监督者，此监督者称为根缘。主管缘起之法则统摄进退阻断以调节起伏，感官等观照诸任务由眼识等引发，于生命体、业生心形态及无色法等生命体现中，于幸福等生起难断之解脱依止活动，称为不分别识。世间信解等由此诞生。因此在取决于眼等根缘的诸法中，恒顺调和感官，称感官监督者，此即其特点。色聚集则有五眼根，分显男女之二根。生命根则与无色生命根并合，以生命总摄摄持。因此共有二十一根。由此根界，其中出世之四圣谛不可知，是名第一道之智。未知前及见后敬重而未逾越的根，名为未知之根。由首道圣果已知及六道至阿拉汉之智，未知之根在四谛完成时被破除，进达无余涅槃果智。第一意义中立根，虽由色聚合而得，但因诸根不同作用而难以统一表征，故所谓「彼处」有所指。诸根因不同性别及缘起表现不同，故难统一跟随。
Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇūpanijjhānavasena upagantvā ārammaṇanijjhānaṃ jhānapaccayatā, so ca vitakkādīnameva āveṇiko sabhāvoti āha ‘‘jhānapaccayo’’tiādi. Te pana paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānaṃ, pavatte cittajarūpānaṃ, ubhayattha nāmadhammānañca paccayāti daṭṭhabbaṃ.
以心念对象与心念止息之标识为依止，依止念相而生起定，且因正念如想等之作用而是出离之本性，故谓之“定之依止”。此等即后世续世的心所果报和心现象，二者皆是名色法之缘起，应当察知其存在。
Sugatito, duggatito, kusalato, akusalato vā niyyānaṭṭhena sahajātānaṃ upakārakatā maggapaccayatā, sā ca sammādiṭṭhādīnanti āha ‘‘maggapaccayo’’tiādi. Saṅkappa-ggahaṇena sammāsaṅkappaṃ, micchāsaṅkappañca dasseti. Evaṃ sesesupi. Micchāsaṅkappādayo hi apāyamaggaṅgā, micchāsatimicchāvācādayo cettha tathāpavattacittuppādā, cetanā ca, ayampi jhānapaccaye vuttānameva paccayuppannānaṃ paccayoti daṭṭhabbaṃ.
善趣、恶趣以及善与不善之游行存在者的助缘是道的依止，此谓正见等，称为“道之依止”。由念汇集而显正念或邪念。其余亦如是。邪念所生根基是堕落道，邪见、邪言等此处亦因心生烦恼所生而起，同样被称为因缘依止。
Paramatthena bhinnānampi ekībhāvagatānaṃ viya ekuppādādibhāvasaṅkhātasampayogalakkhaṇena upakārakatā sampayuttapaccayatā, sā ca nāmadhammānameva, na rūpadhammānanti āha ‘‘sampayuttapaccayo’’tiādi.
究竟相异而统一归属者，如由一根生起多处，以起和守护之连接为助缘，称为“缔连依止”。此依止仅是名称上的，非色法之缘起也非非色法之缘起，故称“缔连依止”。
Aññamaññasambandhatāya yuttānampi samānānaṃ vippayuttabhāvena visaṃsaṭṭhatāya nānattūpagamanena upakārakatā vippayuttapaccayatā, sā ca vatthūnaṃ, cittacetasikānameva vāti āha ‘‘vippayuttapaccayo’’tiādi. Cha vatthūni hi sattannaṃ viññāṇānaṃ yathārahaṃ paṭisandhiyaṃ, pavatte, cittacetasikā paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānaṃ, pavattiyaṃ cittasamuṭṭhānānañca vippayuttapaccayo. Vatthupurejātānīti idaṃ cakkhādivatthuvaseneva vuttaṃ, hadayavatthu pana paṭisandhiyampi paccayabhāvato sahajātampi labbhati. Vuttampi hetaṃ abyākatapadassa sahajātavibhaṅge ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā khandhā kaṭattārūpānaṃ, khandhā vatthussa, vatthu khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo’’ti. Tathā pacchājātā cittacetasikāti ca cakkhuviññāṇādivaseneva vuttaṃ, ‘‘sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo’’tiādivacanato (paṭṭhā. 1.1.434) pana sahajātāpi labbhanti. Evañca katvā vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vippayuttapaccayo sahajātapurejātapacchājātavasena tividho’’ti. Ayaṃ pana rūpadhammo samāno rūpadhammassa paccayo na hoti sampayogāsaṅkāya abhāvato.
为了说明彼此之间的关系，同类之间的联系及异类的分离互别等，应当分辨各类相互依赖的状态，这种分离连结状态的因缘关系，称为“分离因缘”。这里所说的“事物”，特指心及心所法。经中说：“分离因缘”是指由七种识的适当接续，及心所法同类的接续而起，也生起包括身心现象在内的各种心法集会。所谓事物之缘，如眼等根尘缘被称为“缘起”，心门处又以缘起兼有相续因缘。经典说，关于非明说词“接续时，果由因由分显的五蕴等具有多种形态之法”，五蕴是缘于事物，而事物缘于五蕴之关系。又如后生的心及心所，亦如眼识等根尘缘所说，其性质称为“本性生”，即天生自然具足且相续存在。注疏对此解释为“分离因缘分别为同类先生、同类已有及后来生后三种”，此为对于色法来说，同类之色法相续，非彼此缘。
Yesañhi nāmānaṃ cakkhādīnaṃ abbhantarato nikkhamantānaṃ viya pavatti, rūpānañca nāmasannissayeneva uppajjamānānaṃ sampayogāsaṅkā hoti, tesameva vippayuttapaccayatā vuttā. Rūpānaṃ pana rūpehi sāsaṅkā natthi, vatthusannissayeneva ca jāyantānaṃ nāmānaṃ visayamattaṃ ārammaṇanti tenāpi tesaṃ sampayogāsaṅkā natthi. Paccuppannasabhāvena atthibhāvena tādisasseva dhammassa upatthambhakattena upakārakatā atthipaccayatā. Satipi hi janakatte ṭhitiyaṃyeva sātisayo atthipaccayānaṃ byāpāroti upatthambhakatā tesaṃ gahitā, te ca rūpajīvitindriyādīnevāti āha ‘‘atthipaccayo’’tiādi. Rūpajīvitindriyañhi kaṭattārūpānaṃ, kabaḷīkārāhāro imassa kāyassa , ārammaṇapurejātāni cittacetasikānaṃ nissayapaccaye vuttadhammā, tattheva vuttapaccayuppannañca atthipaccayo. Nissayapaccaye vuttadhammāti ca vatthurūpamahābhūtacittacetasikānaṃ dhammasāmaññeneva gahaṇaṃ, na nissayapaccayabhāvīnaṃyeva. Pacchājātānampi cittacetasikānaṃ purejātassa kāyassa pañhāvāre paccayabhāvena niddiṭṭhattā. Ettha ca atthibhāvābhāvena anupakārakānameva atthibhāvena upakārakatāya atthipaccayatābhāvato natthi nibbānassa sabbadā bhāvino atthipaccayatā, uppādādiyuttānaṃ vā natthibhāvopakāratāviruddho upakārakabhāvo atthipaccayatāti na tassa tappaccayattappasaṅgo.
所谓名称如眼等根从内部出入起用，故名称与色法依缘而生，故称为分离因缘。而色法与色法之间没有内在联系，是以依赖事物而生的名称以其所分别的境界为本，故无内在联系。以事物的起会为依缘而生的利益与助缘，称为助缘利益。譬喻母亲生养胎儿甚为助缘，故称为助缘利益。色生身之成员，及因饮食所生身心心所法的依止，皆是此理。关于后来生起的心所，亦以先生成身作为条件而现起，显明此理。这里所说的利益与助缘，二者缺一不可。但涅槃等法的利益助缘状态，与利生法相反，没有利助境，亦非因缘对境对应关系，故涅槃不属于此中之利助因缘。
Natthipaccayotiādīsu anantaratāmattena, cittaniyāmakabhāvena vā upakārakatā anantarapaccayatā. Ekasmiṃ phassādidhammasamudāye pavattamāne dutiyassa abhāvato attano ṭhitiyā okāsamalabhantānaṃ anantaraṃ uppajjamānakacittacetasikānaṃ okāsadānavasena upakārakatā natthipaccayatā. Attano sabhāvāvigamena appavattamānānaṃ vigatabhāvena upakārakatā vigatapaccayatā. Atthato pana dvinnampi anantarapaccayabhāvīdhammattā aviseso vutto. Sabhāvatāmattena upakārakatā atthipaccayatā, nirodhānupagamanavasena upakārakatā avigatapaccayatāti paccayaviseso tesaṃ dhammāvisesepi veditabbo. Dhammānañhi samatthatāvisesaṃ sabbākārena ñatvā bhagavatā catuvīsatipaccayā desitāti bhagavati saddhāya ‘‘evaṃ visesā ete dhammā’’ti sutamayañāṇaṃ uppādetvā cintābhāvanāmayañāṇehi tadabhisamayāya yogo karaṇīyo. Avisesepi dhammasāmatthiyassa tathā tathā vinetabbapuggalānaṃ vasena heṭṭhā vuttopi paccayo puna pakārantarena vuccati yathā ahetukadukaṃ vatvāpi hetuvippayuttadukaṃ viyāti daṭṭhabbaṃ.
所谓无因缘等，是指因缘之间，乃至内在心所调节者，皆具相续助缘之力。譬如在某一触境相续的过程中，第二识缺失时，因自身稳定而迅速生起的随后心所，称为无因缘助缘。自身本性离散的，未起心所的整数离散者，是为无因缘；这是指自身性质故。实际上分别上述二者，并称为无因与助缘之特殊法。以自身本性的缘故为助缘，以涅槃的非生灭现前过程为助缘，故称为无因缘。佛谛的因缘理论，基于二十四种不同因缘缘起而宣说。学者应由佛所闻教语，依正信心及深入智思，勤于观想，修习涵摄此义。对于无分别法的体用，及不同众生之因缘差别，亦应了知。诸法特殊差别仅依其法性之差异上说。由于特殊差别之体相，以无分别法而调伏。无分别法的各种差别亦有复异，譬如因业失效，原因无效，但因果反转体示之，如此生起区别，应当观察。
Yasmā mahābhūtā aññamaññaṃ, upādārūpānañca sahajātapaccayā, mahābhūtā aññamaññaṃ aññamaññanissayapaccayā, upādārūpānaṃ nissayapaccayāva, kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayo, mahābhūtā aññamaññaṃ, upādārūpānañca jīvitindriyaṃ kaṭattārūpānañca atthiavigataindriyapaccayā, tasmā vuttaṃ ‘‘rūpaṃ rūpassa…pe… sattadhā paccayo hotī’’ti.
由于四大之间具有共生依赖关系，及蕴造形要素的共依，四大彼此相互依赖且互为所缘，引摄互存。就依止而言，饮食作为此身之食物，是饮食因缘。四大之间又相互依赖，且四大与身心识中主要作用根及心所互相依存，由此故言“色为色之七重因缘”。
Rūpaṃ arūpassātiādīsupi heṭṭhā vuttapaccayuppannadhamme suṭṭhu upalakkhetvā paccayo yojetabbo. Rūpaṃ rūpārūpassāti natthīti idaṃ sahajātapaccayabhūtampi rūpaṃ rūpārūpadvayassa paccayabhāvena anāgatanti katvā vuttaṃ.
关于色与非色等诸因缘，当善加识别，依正当因缘契合者。色与非色之间不存在相依关系，此乃先天生共依因缘之非未来之相续，故有说法提出此义。
Sabbesaṃ paccayānaṃ ārammaṇapaccaye upanissayapaccaye, sahajātanānakkhaṇikacetanāya kammapaccaye, sahajātapurejātapacchājātādibhedassa atthipaccaye ca samodhānato sabbepi paccayā saṅkhepato catubbidhāyevāti dassento āha ‘‘sabbe panime’’tiādi.
诸种因缘中，缘境缘起及缘依赖缘起，及共生相续之当前心意业果因缘，及先生成即后生成等分类，及依正缘起等诸因缘，概括成四类。对此文以‘皆是上述’言表述其含义。
Iti abhidhammatthavikāsiniyā nāma · 如是名为阿毗达摩义广释
Abhidhammāvatārasaṃvaṇṇanāya · 阿毗达摩入门复注中
Paccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā. · 缘之解说的注释已竟。
Nigamanakathāvaṇṇanā结论之语的注释
§1400-2
1400-2. Sabbadhammesu appaṭihatagatitāya sundarā mati imassāti sumati, tassa sumatissa bhagavato mativicāraṃ ñāṇacāraṃ bodhetīti sumatimativicārabodhano. Viruddhā mati yesaṃ te vimatino, viruddhā matīti ca viruddhadassananti attho. Tesaṃ vimohaṃ vināsetīti vimativimohavināsano. Yato yasmā nāmato sumatinā bhikkhunā mānato bahumānena āyācitasammānato āyācito hutvā sammā avanato sadāyeva mato ayaṃ, tato tasmā mayā racito abhidhammāvatāro. Tathā hi bhāvanā sādhūnaṃ sambhāvanā hitavibhāvanā hitappakāsanato sadā tosadāti yojanā.
1400-2。『在诸法中未被破坏者』即『此教法中有善巧智慧』，所谓美善正确的观念即是此处所言的善巧智慧。就此善巧智慧而言，世尊的诸教义调查及智慧修行即由此生起，此即善巧智慧生起觉知。与此相反的观念则为『与之相对异见』，异见即反对之见解之意。对这些异见则能使其无明破除，即滅除异见及无明之意。由于此善巧智慧比库，以美名望被人尊敬而受礼敬，且始终谦恭恭敬，故此教义引接传授由吾所作。正如善巧智慧之修习是善士行为之培养、利益与显现，常令心喜悦，故生生相续连接教义传承。
§1403-14
1403-14.Ayuttaṃvā viruddhaṃ vāti ettha ‘‘aṭṭhakathāya vimukhabhūtaṃ ayuttaṃ nāma, pāḷiyā vimukhabhūtaṃ viruddha’’nti vadanti. Byappathānanti ca vācanāmaggānanti attho. Tividhāti eko byappatho saddasampanno, na atthasampanno, eko atthasampanno, na saddasampanno, eko ubhayasampannoti tippakārāti attho. Hitameva atthoti hitattho, taṃ attano kāmetīti hitatthakāmo. Asaṃkiṇṇakulākulehi asambhinnakulehi saṃkiṇṇe. Kelāsoyeva sikharoti kelāsasikharo, so hi himavato caturāsītiyā kūṭasahassānaṃ pāmokkho rajatamayo mahāsikharo. Tadākārehi sabbasetehi pāsādehi paṭimaṇḍitattā kelāsa…pe… maṇḍito. Kaṇhadāsenāti evaṃnāmakena upāsakena. Pācīnapāsādeti pācīnadisābhāgasannissite pāsāde. Ayanti ayamabhidhammāvatāro.
1403-14。所谓不相应者，此处谓『注疏中出现的不通顺、不相应名词或词语』，巴利语中谓之不通顺或不相应受奚，即“ayuttaṃ”。其义为错乱或迷乱之语。又有说法：不相应即指语言、意义不能相应之处。其三义谓此为‘三种错乱’：一种是语言上通顺而无意义，一种有意义而语言不通顺，另一种两者皆备。‘利益’即有利的意义者，是指合乎自身欲望的利益。所谓‘不混杂的氏族与混杂氏族’是指纯净氏族与杂交氏族之间的区分。‘峰峦’比喻高山之巅，如喜马拉雅高峰为白银之冠状，有四万多峰。诸如宫殿之建筑皆似峰峦装饰之庄严。‘黑达瑟’是此一护法信徒名称。‘西宫’指西方向所在的宫殿。此即本注疏词汇引导掌故。
Niṭṭhitāyaṃ abhidhammatthavikāsinī nāma · 此名为《阿毗达摩义广释》已完成
Abhidhammāvatārasaṃvaṇṇanā. · 《阿毗达摩入门》之注释。
Nigamanakathā结论之语
§1
1.
Ramme pulatthinagare nagarādhirāje,
在普拉特城中，城主住持，
Raññā parakkamabhujena mahābhujena;
由勇猛无比的伟大王者所治理，
Kārāpite vasati jetavane vihāre,
居于拘室林的寺院中，
Yo rammahammiyavarūpavanābhirāme.
此处环境优美，富有娱乐与华丽的景致。
§2
2.
Sampannasīladamasaṃyamatositehi,
具足具德、戒律端正、调伏良善之人，
Sammānito vasigaṇehi guṇākarehi;
恭敬庄严，随众和合，具诸美德者；
Patto munindavacanādisu nekagantha-
习受闻世尊及长者等教说，专心守护，
Jātesu cācariyataṃ mahitaṃ vidūhi.
凡所生处，行为端正，此乃明达智者所行。
§3
3..
Ñāṇānubhāvamiha yassa ca sūcayantī,
于此智见经验及其所示者，
Saṃvaṇṇanā ca vinayaṭṭhakathādikānaṃ;
并注释诠释律藏及其别解等，皆当如是述说。
Sāratthadīpanimukhā madhuratthasāra-
于要义之彰显、甜美意涵之精要，
Sandīpanena sujanaṃ paritosayantī.
善知识因其启发而周遍守护。
§4
4.
Tassānukampamavalambiya sāriputta-
依止于彼之慈悲，长老沙利班陀，
Ttherassa thāmagatasāraguṇākarassa;
为此已归于圣地、具善德之长老；
Yo sāsane jinavarassa ratiṃ uḷāraṃ,
此者乐于胜王教法之清净，
Pappoti nandipariveṇanivāsavāsī.
得以居于乐园之中，快乐安住于群贤环绕之所。
§5
5.
Sa sādhayaṃ sotuhitaṃ anappakaṃ,
此成就善护闻持，纯净无瑕，
Sumaṅgalodīritanāmavissuto;
盛满美妙祥瑞之名，声闻所赞，
Akābhidhammatthavikāsiniṃ imaṃ,
不依空无义理而展显，
Pakāsayantiṃ madhuratthasampadanti.
显现甘甜义理圆满之法。
Abhidhammāvatāraṭīkā samattā. · 《阿毗达摩入门复注》已圆满。