8. Paccayaparicchedavaṇṇanā · 8. Paccayapariccheda解释
8. Paccayaparicchedavaṇṇanā8. 缘之分别解释
§1
1. Idāni yathāvuttanāmarūpadhammānaṃ paṭiccasamuppādapaṭṭhānanayavasena paccaye dassetuṃ ‘‘yesa’’ntyādi āraddhaṃ. Yesaṃ paccayehi saṅkhatattā saṅkhatānaṃ paccayuppannadhammānaṃ ye paccayadhammā yathā yenākārena paccayā ṭhitiyā, uppattiyā ca upakārakā, taṃ vibhāgaṃ tesaṃ paccayuppannānaṃ, tesaṃ paccayānaṃ, tassa ca paccayākārassa pabhedaṃ iha imasmiṃ samuccayasaṅgahānantare ṭhāne yathārahaṃ taṃtaṃpaccayuppannadhamme sati taṃtaṃpaccayānaṃ taṃtaṃpaccayabhāvākārānurūpaṃ idāni pavakkhāmīti yojanā.
现今依照先前所说诸名色法，以缘起之构成四大指导原则出发，阐明“因缘”等诸起句式。“缘”者，缘起法依止之所，成法诸缘，谓依何因何缘而立，生起且庄助。于此聚合总摄时，依场所分辨，其间起之缘法分别，及依缘形态种种。今将分述，当缘所摄诸法之相，应缘之差别依序展开。
§2
2. Tattha paccayasāmaggiṃ paṭicca samaṃ gantvā phalānaṃ uppādo etasmāti paṭiccasamuppādo, paccayākāro. Nānappakārāni ṭhānāni paccayā etthātyādinā paṭṭhānaṃ, anantanayasamantapaṭṭhānamahāpakaraṇaṃ, tattha desitanayo paṭṭhānanayo.
在彼处，缘的顺序合流，到彼彼果之生，是谓缘起，亦称缘形态。缘有多种差别，场所因缘，依此诸缘环环相续，是生灭大法总因。于此，可得见诸缘起之次第因果原理。
§3
3.Tatthāti tesu dvīsu nayesu. Tassa paccayadhammassa bhāvena bhavanasīlassa bhāvo tabbhāvabhāvībhāvo, soyeva ākāramattaṃ, tena upalakkhito tabbhāvabhāvībhāvākāramattopalakkhito. Eteneva tadabhāvābhāvākāramattopalakkhitatāpi atthato dassitā hoti. Anvayabyatirekavasena hi paccayalakkhaṇaṃ dassetabbaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idamuppajjati. Imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassa nirodhā idaṃ nirujjhatī’’ti (ma. ni. 1.404, 406; saṃ. ni. 2.21; udā. 1, 2). Paṭicca phalaṃ eti etasmāti paccayo. Tiṭṭhati phalaṃ ettha tadāyattavuttitāyāti ṭhiti, āhacca visesetvā pavattā paccayasaṅkhātā ṭhiti āhaccapaccayaṭṭhiti. Paṭiccasamuppādanayo hi tabbhāvabhāvībhāvākāramattaṃ upādāya pavattattā hetādipaccayaniyamavisesaṃ anapekkhitvā avisesatova pavattati, ayaṃ pana hetāditaṃtaṃpaccayānaṃ tassa tassa dhammantarassa taṃtaṃpaccayabhāvasāmatthiyākāravisesaṃ upādāya visesetvā pavattoti āhaccapaccayaṭṭhitimārabbha pavuccatīti. Keci pana ‘‘āhacca kaṇṭhatāluādīsu paharitvā vuttā ṭhiti āhaccapaccayaṭṭhitī’’ti vaṇṇenti. Taṃ pana savanamatteneva tesaṃ avahasitabbavacanataṃ pakāseti. Na hi paṭiccasamuppādanayo, añño vā koci nayo kaṇṭhatāluādīsu anāhacca desetuṃ sakkāti. Vomissetvāti paṭṭhānanayampi paṭiccasamuppādeyeva pakkhipitvā tabbhāvabhāvībhāvena hetādipaccayavasena ca missetvā ācariyā saṅgahakārādayo papañcenti vitthārenti, mayaṃ pana visuṃ visuṃyeva dassayissāmātyadhippāyo.
所谓“彼处”指两种次第。“缘法”具体性质，与所调摄之内涵，即“有为、无为”的性质关系。此法仅以形态为标志，以此区别有为与无为之状。由此，亦可见有无状态之特质。本质当以相互依存褒贬法辨别缘之特性。佛陀言：『有此时此法则生起，彼此灭则灭绝。』缘入果，应理解停留其本质，谓缘滞留作用。缘起诸次第，其所依者，拥有其缘之自体差异，生缘各异，故诸缘各生不相同。所谓缘起为因缘所现之特异表现，即由缘起生乘缘之停留而成立。有人说：“起动因缘，形状如喉舌之有节。”此仅表听闻之说，不当以此断定佛法。缘起次第非他可现喉舌状，断义不当。若以因缘次第对应缘起，起止及因缘关系则昭然，唯详细辨析，以明其全貌，今当细述。
Paṭiccasamuppādanayavaṇṇanā缘起法门解释
§4
4. Na vijānātīti avijjā, avindiyaṃ vā kāyaduccaritādiṃ vindati paṭilabhati, vindiyaṃ vā kāyasucaritādiṃ na vindati, veditabbaṃ vā catusaccādikaṃ na viditaṃ karoti, avijjamāne vā javāpeti, vijjamāne vā na javāpetīti avijjā, catūsu ariyasaccesu pubbantādīsu catūsu aññāṇassetaṃ nāmaṃ. Avijjā eva paccayo avijjāpaccayo. Tato avijjāpaccayā saṅkhatamabhisaṅkharontīti saṅkhārā, kusalākusalakammāni. Te tividhā puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāroti. Tatthakāmarūpāvacarā terasa kusalacetanā puññābhisaṅkhāro, dvādasa akusalacetanā apuññābhisaṅkhāro, catasso āruppacetanā āneñjābhisaṅkhāroti evametā ekūnatiṃsa cetanā saṅkhārā nāma. Paṭisandhivasena ekūnavīsatividhaṃ, pavattivasena dvattiṃsavidhaṃ vipākacittaṃ viññāṇaṃ nāma. Nāmañca rūpañca nāmarūpaṃ. Tattha nāmaṃ idha vedanādikkhandhattayaṃ, rūpaṃ pana bhūtupādāyabhedato duvidhaṃ kammasamuṭṭhānarūpaṃ, tadubhayampi idha paṭisandhiviññāṇasahagatanti daṭṭhabbaṃ. Nāmarūpapaccayāti ettha nāmañca rūpañca nāmarūpañca nāmarūpanti sarūpekaseso veditabbo. Cakkhādīni cha ajjhattikāyatanāni, kesañci matena rūpādīni cha bāhirāyatanānipi vā āyatanaṃ nāma. Cha āyatanāni ca chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanaṃ. Cakkhusamphassādivasena chadvāriko phasso phasso nāma. Sukhadukkhupekkhāvasena tividhā vedanā.
“不知”者，谓无明，或曰无知。此时，由身口恶行而得果报，或由善行而得善报。须知四圣谛等根本，未明时则起无明。无明为缘，无明缘而聚合行，即所造三业。行有三种：善业聚合、恶业聚合以及非善非恶业聚合。其中特色示为欲色界善意志三十种善行业聚合，十二恶意志为恶业聚合，四无色意志为非善业聚合，合计二十九种意志行名焉。此为本聚缘，生起缘为对应二十一种续缘，果报识为对二十二种续缘。名色法，此处名为受色等三受阴，色法因物质根本而异，有二种业生形态。二法同含续识。名色法为缘续识，六根为名色所依转门。知觉以六处作门，用以转生。此处详述名色缘六根之理，非他。触因生于六入，触生受，受为苦乐等三类。
Kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhāti tividhā taṇhā. Chaḷārammaṇādivasena pana aṭṭhasatappabhedā honti kāmupādānādivasena cattāri upādānāni. Ettha ca dubbalā taṇhā taṇhā nāma, balavatī upādānaṃ. Asampattavisayapatthanā vā taṇhā tamasi corānaṃ hatthappasāraṇaṃ viya, sampattavisayaggahaṇaṃ upādānaṃ corānaṃ hatthappattassa gahaṇaṃ viya. Appicchatāpaṭipakkhā taṇhā, santosappaṭipakkhaṃ upādānaṃ. Pariyesanadukkhamūlaṃ taṇhā, ārakkhadukkhamūlaṃ upādānanti ayametesaṃ viseso. Kammabhavo upapattibhavoti duvidho bhavo. Tattha paṭhamo bhavati etasmā phalanti bhavo, so kāmāvacarakusalākusalādivasena ekūnatiṃsavidho. Dutiyo pana bhavatīti bhavo, so kāmabhavādivasena navavidho. Upādānapaccayā bhavoti cettha upapattibhavopi adhippeto. Bhavapaccayā jātīti kammabhavova. So hi jātiyā paccayo hoti, na itaro. So hi paṭhamābhinibbattakkhandhasabhāvo jātiyeva, na ca tadeva tassa kāraṇaṃ yuttaṃ. Tesaṃ tesaṃ sattānaṃ taṃtaṃgatiādīsu attabhāvapaṭilābho jāti. Tathānibbattassa ca attabhāvassa purāṇabhāvo jarā. Etasseva ekabhavaparicchinnassa pariyosānaṃ maraṇaṃ. Ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa cittasantāpo soko. Tasseva vacīpalāpo paridevo. Kāyikadukkhavedanā dukkhaṃ. Mānasikadukkhavedanā domanassaṃ. Ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa adhimattacetodukkhappabhāvito bhuso āyāso upāyāso.
渴爱分为三种，分别为欲渴爱、存在渴爱、灭除渴爱。六根六境等为八百种缘，每一都对应四种执着。此中，弱者名为渴爱，为强者执着。无得事物为渴爱，如盗贼窃物难得之手抓。蓄得之物为执着，如盗贼持之。少欲为渴爱，对立则为执着。渴爱为探索苦之根本，执着为受护苦之根本。此为其差别。行之有及有生缘，分两种。有生者，为以喜乐及恶业为本之三十一种。第二为由欲界业为本之九种。执着为生缘，此处关注起生缘，业生缘即生缘。生命生起因依于业作不异。作如种子在地处处可见，活力增长。生即为业生缘之一。生即产生，非他因。各有类众于生死诸流轮回取自本性。生起之旧故为老死。此境相当于一生断尽。亲族仇恨等缘引起心痛悲伤。伴随有言语分别、身体痛苦及心痛。亲属离别带来重大悲痛，形身具苦，亦受精神苦。疼痛重迭导致极大劳苦及难堪。
Ettha ca satipi vatthārammaṇādike paccayantare avijjādiekekapaccayaggahaṇaṃ padhānabhāvato, pākaṭabhāvato cāti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca avijjānusayiteyeva santāne saṅkhārānaṃ vipākadhammabhāvena pavattanato avijjāpaccayāsaṅkhārāsambhavanti, viññāṇañca saṅkhārajanitaṃ hutvā bhavantare patiṭṭhāti. Na hi janakābhāve tassuppatti siyā, tasmā saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ. Nāmarūpañca pubbaṅgamādhiṭṭhānabhūtaviññāṇupatthaddhaṃ paṭisandhipavattīsu patiṭṭhahatīti viññāṇapaccayānāmarūpaṃ, saḷāyatanañca nāmarūpanissayameva chabbidhaphassassa dvārabhāvena yathārahaṃ pavattati, no aññathāti nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ. Phasso ca saḷāyatanasambhaveyeva ārammaṇaṃ phusati. Na hi dvārābhāve tassuppatti siyāti saḷāyatanapaccayā phasso. Iṭṭhāniṭṭhamajjhattañca ārammaṇaṃ phusantoyeva vedanaṃ vedayati, no aññathāti phassapaccayā vedanā. Vedanīyesu ca dhammesu assādānupassino vedanāhetukā taṇhā samuṭṭhātīti vedanāpaccayā taṇhā. Taṇhāsinehapipāsitāyeva ca upādāniyesu dhammesu upādāya daḷhabhāvāya saṃvattanti. Taṇhāya hi rūpādīni assādetvā assādetvā kāmesu pātabyataṃ āpajjantīti taṇhā kāmupādānassa paccayo. Tathā rūpādibhedegadhito ‘‘natthi dinna’’ntyādinā micchādassanaṃ saṃsārato muccitukāmo asuddhimagge suddhimaggaparāmāsaṃ khandhesu attattaniyagāhabhūtaṃ attavādadassanadvayañca gaṇhāti, tasmā diṭṭhupādādīnampi paccayoti taṇhāpaccayā upādānaṃ. Yathārahaṃ sampayogānusayavasena upādānapatiṭṭhitāyeva sattā kammāyūhanāya saṃvattantīti upādānaṃ bhavassa paccayo. Upapattibhavasaṅkhātā ca jāti kammabhavahetukāyeva . Bījato aṅkuro viya tattha tattha samupalabbhatīti bhavo jātiyā paccayo nāma. Sati ca jātiyā eva jarāmaraṇasambhavo. Na hi ajātānaṃ jarāmaraṇasambhavo hotīti jāti jarāmaraṇānaṃ paccayoti evametesaṃ tabbhāvabhāvībhāvo daṭṭhabbo.
此处，以心念境缘、色等三法相及无明等为统一之缓慢因缘，显其明确。无明私盖贯穿诸行流起，聚合行发连生起识，从一生至另一生相续不息。无母体时无此续识存在，故有行缘识。名色前已现识为根，从识得名色，赖六根六境而转生，生之门。故名色为识之缘，识之缘亦赖名色及六根有所依止。触生于六根，生受。受中之感受见因，引发渴求，故有受为缘，渴为因。渴乘于所受欲界等境生起系执着，致使赃污迷惑，故渴为欲执着之根本因。亦有对非色非心执着即错误见，因渴而生执着。烦恼由此，众生如乘贼车而受用恶业干扰，故执着为生起之根缘。共为人、有情众生之业力所成基础。生即因无明行引发，故生非异他因。生为老死之缘。未生者无老死，生即老死条件。其二者相依关系理应明达。
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti yathāvuttena paccayaparamparavidhinā, na pana issaranimmānādīhi etassa vaṭṭasaṅkhātassa kevalassa sukhādīhi asammissassa, sakalassa vā dukkhakkhandhassa dukkharāsissa na sukhasubhādīnaṃ samudayo nibbatti hoti. Ettha imasmiṃ paccayasaṅgahādhikāre.
如前所说，俱足的苦蕴集起成就，依因缘相续之理而起。但并非由诸如自在神等造世者所造因缘，此永恒因缘生成之苦蕴，自无善乐诸法的集会与融和。苦蕴整体本质是苦，故苦不生于善乐诸法。此义说于缘聚的因缘相续处。
§5
5. Atati satataṃ gacchati pavattatīti addhā, kālo.
五、“一切常行”所行者即所谓“时”故。
§6
6.Avijjāsaṅkhārā atīto addhā atītabhavapariyāpannahetūnamevettha adhippetattā, addhāggahaṇena ca avijjādīnaṃ dhammānameva gahaṇaṃ tabbinimuttassa kassaci kālassa anupalabbhanato. Niruddhānuppādā eva hi dhammā atītānāgatakālavasena uppādādikkhaṇattayapariyāpannā ca paccuppannakālavasena voharīyanti. Jātijarāmaraṇaṃ anāgato addhā paccuppannahetuto anāgate nibbattanato. Majjhe paccuppanno addhā atītahetuto idha nibbattanakaphalasabhāvattā, anāgataphalassa idha hetusabhāvattā ca majjhe viññāṇādīni aṭṭhaṅgāni paccuppanno addhā.
六、有无明行已往故，所谓过去存留遍及缘者，仅于此突出存在，为无明等诸法之集，因取持而成。因缘接合，若无明等法之所成体性，谁人能见其时？诸法乃受制约随时间流转，既成诸法以过去未来等时段显现，时生时灭。生老死果为未来，生因则于现在生起。现在生者为过去因，因缘灭故而果生。诸识等八支，者现法者，为现起法也。
§8
8. Nanu sokaparidevādayopi aṅgabhāvena vattabbāti āha ‘‘sokādivacana’’ntyādi. Sokādivacanaṃ jātiyā nissandassa amukhyaphalamattassa nidassanaṃ, na pana visuṃ aṅgadassanantyattho.
八、然悲伤痛恸等身相亦应生起，故称“悲伤等言”等。悲伤等词，依生、生起因之示现，是示现之果，非真实可见之身相也。
§9
9.Taṇhupādānabhavāpigahitā hontīti kilesabhāvasāmaññato avijjāggahaṇena taṇhupādānāni, kammabhavasāmaññato saṅkhāraggahaṇena kammabhavo gahito. Tathā taṇhupādānabhavaggahaṇena ca avijjāsaṅkhārā gahitāti sambandho. Etthāpi vuttanayena tesaṃ gahaṇena tesaṃ saṅgaho daṭṭhabbo, viññāṇanāmarūpasaḷāyatanaphassavedanānaṃ jātijarābhaṅgāva jātijarāmaraṇanti ca vuttāti āha ‘‘jātijarāmaraṇaggahaṇenā’’tyādi.
九、欲盛因生有漏之行染成实，可分为有漏行总执而取三有根：渴爱取执、业取执、行取执。由此缘故，无明行亦即因执汇聚。依此因缘，取执与集会应当观察，诸识名色六处触受等生离灭变的相，即生老死。
§10
10.Atīte hetavo pañcāti sarūpato vuttānaṃ dvinnaṃ avijjāsaṅkhārānaṃ, saṅgahavasena gahitānaṃ tiṇṇaṃ taṇhupādānabhavānañca vasena paccuppannaphalassa paccayā atītabhave nibbattā hetavo pañca, idāni phalapañcakanti atītahetupaccayā idha paccuppanne nibbattaṃ viññāṇādiphalapañcakaṃ. Idāni hetavo pañcāti sarūpato vuttānaṃ taṇhādīnaṃ tiṇṇaṃ, saṅgahato laddhānaṃ avijjāsaṅkhārānaṃ dvinnañca vasena āyatiṃ phalassa paccayā idāni hetavo pañca. Āyatiṃ phalapañcakanti jātijarāmaraṇaggahaṇena vuttaṃ paccuppannahetupaccayā anāgate nibbattanakaviññāṇādiphalapañcakanti evaṃ vīsati atītādīsu tattha tattha ākiriyantīti ākārā.
十、过去因共说有五，所摄二无明行之结会者为三，及渴爱、取执、我见共成，现成果生五因。此五因即所谓过去因因缘而于现生成五果，即识等五受果。因谓五因而言，有三由渴爱等始，结而成二无明行。因其五因果生与现果生之缘，则今说五因。五现果果生由二无明行结取及三渴爱等因，此谓五因。五现果曰由生老死等果生。于过去诸因处各自显现变化，此谓其状。
Atītahetūnaṃ, idāni phalapañcakassa ca antarā eko sandhi, idāni phalapañcakassa, idāni hetūnañca antarā eko, idāni hetūnaṃ, āyatiṃ phalassa ca antarā ekoti evaṃ tisandhi. Vuttañhetaṃ – ‘‘saṅkhāraviññāṇānamantarā eko, vedanātaṇhānamantarā eko, bhavajātīnamantarā eko sandhī’’ti. Ettha hi hetutophalassa avicchedappavattibhāvato hetuphalasambandhabhūto paṭhamo sandhi, tathā tatiyo, dutiyo pana phalato hetuno avicchedappavattibhāvato phalahetusambandhabhūto. Phalabhūtopi hi dhammo aññassa hetusabhāvassa dhammassa paccayoti. Saṅkhipīyanti ettha avijjādayo, viññāṇādayo cāti saṅkhepo, atītahetu, etarahi vipāko, etarahi hetu āyatiṃ vipākoti cattāro saṅkhepāti catusaṅkhepā.
过去诸因，现在五果之间只有一缘结，此即果五与因五间存在的一重连接。现在五果与过去诸因之间只有一重连接；过去诸因与未来果报也只有一重连接，由此合称三重连接。经论中有说：“蕴与识之间有一连接，受与渴之间有一连接，存在生死之间有一连接。”这里，如因果不息而相续，因果相依故，第一重连接为因与果的关系；第三重亦然；第二重则为果缘因的关系。言果为条件者，谓果为他因的条件。此处借简言表达无明等诸法、识法等四大简结，过去为因，此时为果，此时为因，未来为果，如是即四重简结。
§11
11.Kammabhavasaṅkhāto bhavekadesoti ettha āyatiṃ paṭisandhiyā paccayacetanā bhavo nāma, purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayacetanā saṅkhārāti veditabbā. Avasesā cāti viññāṇādipañcakajātijarāmaraṇavasena sattavidhā paccuppannaphalavasena vuttadhammā. Upapattibhavasaṅkhāto bhavekadesoti pana anāgatapariyāpannā veditabbā. Bhava-saddena kammabhavassapi vuccamānattā bhavekadesa-saddo vutto.
11. "以业为生"与"生处唯一"。这里，未来因缘的继续称为生，业与生续的意图称为造作。因此在前业存在之处，以造作为生之因。余下五种（识、名色、六入、触、受）依生的果报出现的现行称为余类。"生处唯一"则指未来已覆未覆的生处。以生名义，亦包含业生与生处二义。
§12
12. Pubbantassa avijjā mūlaṃ. Aparantassa taṇhā mūlanti āha avijjātaṇhāvasena dve mūlānī’’ti.
12. 过去无明为根本，未来渴爱为根本，此谓“无明渴爱”二根。
§13
13.Tesameva avijjātaṇhāsaṅkhātānaṃ vaṭṭamūlānaṃ nirodhena anuppādadhammatāpattiyā saccappaṭivedhato siddhāya appavattiyā vaṭṭaṃ nirujjhati. Abhiṇhaso abhikkhaṇaṃ jarāmaraṇasaṅkhātāya mucchāya pīḷitānaṃ sattānaṃ sokādisamappitānaṃ kāmāsavādiāsavānaṃ samuppādato puna avijjā ca pavattati. ‘‘Āsavasamudayā avijjāsamudayo’’ti (ma. ni. 1.103) hi vuttaṃ. Etena avijjāyapi paccayo dassito hoti, itarathā paṭiccasamuppādacakkaṃ abaddhaṃ siyāti. Iccevaṃ vuttanayena ābaddhaṃ avicchinnaṃ anādikaṃ ādirahitaṃ tibhūmakapariyāpannattā tebhūmakaṃ kilesakammavipākavasena tivaṭṭabhūtaṃ paṭiccasamuppādoti paṭṭhapesi paññapesi mahāmuni sammāsambuddho.
13. 对无明渴爱所缔成的轮回之根，通过灭除使其不发生、实证真理、斩断业轮，苦轮得以断绝。反复而言，因受老死束缚而为忧愁所压迫的众生，因诸烦恼结起，烦恼生故，无明亦随之起。经中有云：“烦恼生即无明生。”由此，无明虽作为因缘显现，否则缘起轮回不能成立。世尊以此教理宣说无始以来无明烦恼的无间相续，三界轮回由烦恼业果共同缔成，称为三轮回缘起的真谛。
Paṭiccasamuppādanayavaṇṇanā niṭṭhitā. · 缘起法门解释已毕。
Paṭṭhānanayavaṇṇanā发趣法门解释
§14
14. Evaṃ paṭiccasamuppādanayaṃ vibhāgato dassetvā idāni paṭṭhānanayaṃ dassetuṃ ‘‘hetupaccayo’’tyādi vuttaṃ. Tattha hinoti patiṭṭhāti etenāti hetu. Anekatthattā dhātusaddānaṃ hi-saddo idha patiṭṭhatthoti daṭṭhabbo. Hinoti vā etena kammanidānabhūtena uddhaṃ ojaṃ abhiharantena mūlena viya pādapo tappaccayaṃ phalaṃ gacchati pavattati vuddhiṃ virūḷhiṃ āpajjatīti hetu. Hetu ca so paccayo cāti hetupaccayo. Hetu hutvā paccayo, hetubhāvena paccayoti vuttaṃ hoti. Mūlaṭṭhena hetu, upakāraṭṭhena paccayoti saṅkhepato mūlaṭṭhena upakārako dhammo hetupaccayo. So pana pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ, paṭisandhiyaṃ kammasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ ubhayattha sampayuttānaṃ nāmadhammānañca rukkhassa mūlāni viya suppatiṭṭhitabhāvasādhanasaṅkhātamūlaṭṭhena upakārakā cha dhammāti daṭṭhabbaṃ.
14. 如此分别表达缘起法后，现在要表明缘起的起点，即“因缘”等名。此处“因”意指基础与依止。多义词“缘”中“基础”义于此成立。亦谓以因（作业之因）如根基，生长之水分如助缘，植物因水分逐渐生长结果，因为根基与助缘的结缘，成为因缘。故因即条件，故称因缘。经云，因即条件，因因条件之理。根基即因，辅助之缘则为条件。简而言之，根基与助缘合成因缘。此因缘乃为心之现行与续命业之缘，如树之根茎生长稳固，支撑维系众法的根本。
Ālambīyati dubbalena viya daṇḍādikaṃ cittacetasikehi gayhatīti ārammaṇaṃ. Cittacetasikā hi yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha pavattanti, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayo nāma. Na hi so dhammo atthi, yo cittacetasikānaṃ ārammaṇapaccayabhāvaṃ na gaccheyya. Attādhīnappavattīnaṃ patibhūto paccayo adhipatipaccayo.
“依止”，如软弱者凭杖，指心意各法起用的依据。心意诸法一切启动运行，即为诸法之依止。无此依止，心意各法不能启动。对自我主宰的现行，称为主宰缘，亦称领导缘。
Na vijjati paccayuppannena saha antaraṃ etassa paccayassāti anantarapaccayo. Saṇṭhānābhāvena suṭṭhu anantarapaccayo samanantarapaccayo. Attano attano anantaraṃ anurūpacittuppādajananasamattho purimapurimaniruddho dhammo ‘‘anantarapaccayo’’, ‘‘samanantarapaccayo’’ti ca vuccati. Byañjanamatteneva hi nesaṃ viseso. Atthato pana ubhayampi samanantaraniruddhassevādhivacanaṃ. Na hi tesaṃ atthato bhedo upalabbhati . Yaṃ pana keci vadanti ‘‘atthānantaratāya anantarapaccayo, kālānantaratāya samanantarapaccayo’’ti, taṃ ‘‘nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayena paccayo’’tyādīhi (paṭṭhā. 1.1.417) virujjhati. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ hi sattāhādikālaṃ niruddhaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayo, tasmā abhinivesaṃ akatvā byañjanamattatovettha nānākaraṇaṃ paccetabbaṃ, na atthato. Pubbadhammanirodhassa hi pacchājātadhammuppādanassa ca antarābhāvena uppādanasamatthatāya nirodho anantarapaccayatā, ‘‘idamito uddhaṃ, idaṃ heṭṭhā, idaṃ samantato’’ti attanā ekattaṃ upanetvā viya suṭṭhu anantarabhāvena uppādetuṃ samatthaṃ hutvā nirodho samanantarapaccayatāti evaṃ byañjanamattatova bhedo. Nirodhapaccayassapi hi nevasaññānāsaññāyatanassa asaññuppattiyā purimassa ca cuticittassa kālantarepi uppajjantānaṃ phalapaṭisandhīnaṃ antarā samānajātiyena arūpadhammena byavadhānābhāvato bhinnajātikānañca rūpadhammānaṃ byavadhānakaraṇe asamatthatāya nirantaruppādane ekattaṃ upanetvā viya uppādane ca samatthatā atthīti tesampi anantarasamanantarapaccayatā labbhati, tasmā dhammato avisesepi tathā tathā bujjhanakānaṃ veneyyānaṃ vasena upasaggatthavisesamattatova bhedo paccetabboti.
不存在因缘共现而有间隔，这就是所谓的无间断因缘。由于未断绝的连续性，无间断因缘又称为紧续因缘。自身与自身之间的无间断，能产生相同心识的发生与安住，彼此相应而不隔断，此法即名为“无间断因缘”和“紧续因缘”。这二者只是表象差别，并无实质区别。意义上则两者均指无间断的连续性。有人可能说“时间间隔者是无间断因缘，空间间隔者是紧续因缘”，但此说说法于“断尽烦恼、无余识处果之成就依缘即紧续因缘”的经义相违。因为无余识处果的果报成就为一段时间以上连续断绝，属于紧续因缘，因此此处仅应依据根本义而分别，不能随意推说多种缘由。前法断除及后法生起之间存在间隙，依此生起的统一性，无间断之法被称为紧续因缘，仅此表象上有所区别。即使是断法的缘也因无余识处果的生起在先后心识的时间间隔中，虽然有间隙但同属一体法而不分异类，此理亦证实无间断与紧续因缘的缘起关系。所以应以法义为准，分辨悟者根据各法异同所应分别之处而加区别解释。
Attano anuppattiyā sahuppannānampi anuppattito pakāsassa padīpo viya sahuppannānaṃ sahuppādabhāvena paccayo sahajātapaccayo, arūpino catukkhandhā, cattāro mahābhūtā, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā ca dhammā.
自身未生起的缘起所共现的缘，也称为共起缘或同生缘。它支持着无形色的四蕴、四大及生续时，具备因缘与结果的性质，彼此相依起作用。
Aññamaññaṃ upatthambhayamānaṃ tidaṇḍaṃ viya attano upakārakadhammānaṃ upatthambhakabhāvena paccayo aññamaññapaccayo. Aññamaññatāvaseneva ca upakārakatā aññamaññapaccayatā, na sahajātamattenāti ayametesaṃ dvinnaṃ viseso. Tathā hi sahajātapaccayabhāvīyeva koci aññamaññapaccayo na hoti cittajarūpānaṃ sahajātapaccayabhāvino nāmassa upādārūpānaṃ sahajātapaccayabhāvīnaṃ mahābhūtānañca aññamaññapaccayabhāvassa anuddhaṭattā. Yadi hi sahajātabhāveneva attano upakārakānaṃ upakārakatā aññamaññapaccayatā siyā, tadā sahajātaaññamaññapaccayehi samānehi bhavitabbanti.
互相支撑宛如三杠的，是自身助缘法的相互缘起，称为相互因缘。这里的相互因缘乃建立在助缘的基础上，不是共生缘的差别。因共生缘所现者，不会产生相互助缘的关系。比如，心识及其所依的形色不具备共生缘的性质，名及取色亦不具备共生相续的共生缘，四大亦不存在相互因缘的性质。若仅以共生本性论，其自身助缘彼此的相互助缘关系就无法成立，因故，只有共生因缘的关系方能成立。
Cittakammassa paṭo viya sahajātanāmarūpānaṃ nissayabhūtā catukkhandhā, tarupabbatādīnaṃ pathavī viya ādhāraṇatoyeva sahajātarūpasattaviññāṇadhātūnaṃ yathākkamaṃ nissayā bhūtarūpaṃ, vatthu cāti ime nissayapaccayo nāma nissīyati nissitakehīti katvā, balavabhāvena nissayo paccayo upanissayapaccayo upa-saddassa atisayajotakattā, tassa pana bhedaṃ vakkhati.
心所造作之所依，即共生名色的四蕴，正如小山等大地般是支持所依的基础；同样，共生色蕴与心识法界相依，故称此为依赖因缘。又因依赖因缘非常强健稳固，称为次依赖因缘。此处对因缘有所区分解说。
Cha vatthūni, cha ārammaṇāni cāti ime paccayuppannato paṭhamaṃ uppajjitvā pavattamānabhāvena upakārako purejātapaccayo. Pacchājātapaccaye asati santānaṭṭhitihetubhāvaṃ āgacchantassa kāyassa upatthambhanabhāvena upakārakā pacchājātā cittacetasikā dhammā pacchājātapaccayo. So gijjhapotakasarīrānaṃ āhārāsā cetanā viya daṭṭhabbo.
谓初生起且进展中的诸缘，彼为对先生起缘的资助，即前生缘。若无后生缘，则无资助生起法之因缘。后生缘为支持身心及意法的存在，即后生缘。此犹如青蛙食物之意志，可见后生缘功能。
Purimapurimaparicitagantho viya uttarauttaraganthassa kusalādibhāvena attasadisassa paguṇabalavabhāvavisiṭṭhaattasamānajātiyatāgāhaṇaṃ āsevanaṃ, tena paccayā sajātiyadhammānaṃ sajātiyadhammāva āsevanapaccayo. Bhinnajātikā hi bhinnajātikehi āsevanapaguṇena paguṇabalavabhāvavisiṭṭhaṃ kusalādibhāvasaṅkhātaṃ attano gatiṃ gāhāpetuṃ na sakkonti, na ca sayaṃ tato gaṇhanti, te pana anantarātītāni lokiyakusalākusalāni ceva anāvajjanakiriyajavanāni cāti daṭṭhabbaṃ. Cittappayogasaṅkhātakiriyābhāvena sahajātānaṃ nānākkhaṇikānaṃ vipākānaṃ, kaṭattārūpānañca upakārikā cetanā kammapaccayo.
宛如前后相续互相连接之书卷，因善等功德而显现与自身相似、力量强健等共性，故此称之为同类缘。不同类者以其善德之不同，无法确立自身之去处，也不受其拥护。所说者为过去与当下非间断之世俗善恶及无瑕之具足善行。基于心作缘之诸业因，因果相应之状态，及辅助之意志与造作因缘而产生各种现象。
Attano nirussāhasantabhāvena sahajātanāmarūpānaṃ nirussāhasantabhāvāya upakārakā vipākacittacetasikā vipākapaccayo. Te hi payogena asādhetabbatāya kammassa kaṭattā nipphajjamānamattato nirussāhasantabhāvā honti, na kilesavūpasamasantabhāvā. Tathā santabhāvatoyeva hi bhavaṅgādayo dubbiññeyyā. Abhinipātasampaṭicchanasantīraṇamattā pana vipākā dubbiññeyyāva. Javanappavattiyāva nesaṃ rūpādiggahitatā viññāyati.
由于自身无能为力的本性，先天与名色（身心现象）的无能为力成为了促进其结果（果报）心意活动的条件。这些心意活动之所以无能为力，是因为借助于功用上的不可达成性，来源于业的种子渐渐消除，无能为力的性质便显现，而非烦恼的消减所致。如此的无能为力的性质上，诸法如生命流等是难以了知的。因执着的断除及埋没，结果现象难以了知。由迅速变动推动，诸法的如色等的缘起状况被认识。
Rūpārūpānaṃ upatthambhakattena upakārakā cattāro āhārā āhārapaccayo. Satipi hi janakabhāve upatthambhakattameva āhārassa padhānakiccaṃ. Janayantopi āhāro avicchedavasena upatthambhento va janetīti upatthambhakabhāvo va āhārabhāvo. Tesu tesu kiccesu paccayuppannadhammehi attānaṃ anuvattāpanasaṅkhātādhipatiyaṭṭhena paccayo indriyapaccayo.
由色与非色法所依赖的护持作用而起的辅助条件有四种食——四种食成为食的条件。尤其在生育阶段，护持作用便是食的主要功能；而作为生育者的食无间断地护持故，因而食即是护持作用。依赖于各自职能所产生的法，归属于因缘，也称作根绪条件。
Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇūpanijjhānavasena upagantvā ārammaṇanijjhānakā vitakkādayo jhānapaccayo. Sugatito puññato, duggahito pāpato vā niyyānaṭṭhena upakārakā sammādiṭṭhādayo maggapaccayo.
由于对对象的执着及由执着生起的专注，依止彼处而来到的色法专注即是禅定的条件。善法因善根生起，恶法因恶根消除处而辅助正见等为道的条件。
Paramatthato bhinnāpi ekībhāvagatā viya ekuppādādibhāvasaṅkhātasampayogalakkhaṇena upakārakā nāmadhammā va sampayuttapaccayo. Aññamaññasambandhatāya yuttāpi samānā vippayuttabhāvena visaṃsaṭṭhatāya nānattupagamanena upakārakā vatthucittacetasikā vippayuttapaccayo.
从至要层面虽彼此不同，却如同合而为一，因单一之起始状态联系而生起的种种辅助条件或名称诸法，是因其共同存在而成为相应的条件。即便彼此之间存在关系并聚合，因其存在或不存的不同联结而表现为分散的辅助条件的法，如色、心及心所等。
Paccuppannasabhāvasaṅkhātena atthibhāvena tādisasseva dhammassa upatthambhakattena upakārakā ‘‘sahajātaṃ purejāta’’ntyādinā vakkhamānadhammā atthipaccayo. Satipi hi janakatte ṭhitiyaṃyeva sātisayo atthipaccayānaṃ byāpāroti upatthambhakatāva tesaṃ gahitā. Ekasmiṃ phassādisamudāye pavattamāne dutiyassa abhāvato attano ṭhitiyā okāsaṃ alabhantānaṃ anantaramuppajjamānakacittacetasikānaṃ okāsadānavasena upakārakā anantaraniruddhā cittacetasikā natthipaccayo.
依赖于现前诸法的种类与性质，以相应的本意，这些被称为“先天地先生”的法起到辅助作用之条件。特别在生育阶段，护持作用是命存的主要作用。因触等现象的生起发生，第二事由于缺乏导致无继受，便因无继断绝而生起心及心所的无继受条件，而无继止的心及心所便无依赖条件。
Attano sabhāvāvigamanena appavattamānānaṃ vigatabhāvena upakārakāyeva dhammā vigatapaccayo. Nirodhānupagamanavasena upakārakā atthipaccayā va avigatapaccayo. Sasabhāvatāmattena upakārakatā atthipaccayatā, nirodhānupagamanavasena upakārakatā avigatapaccayatāti paccayatāviseso nesaṃ dhammāvisesepi daṭṭhabbo. Dhammānañhi samatthatāvisesaṃ sabbākārena ñatvā bhagavatā catuvīsatipaccayā desitāti bhagavati saddhāya ‘‘evaṃ visesā ete dhammā’’ti sutamayañāṇaṃ uppādetvā cintābhāvanāmayañāṇehi tadabhisamayāya yogo karaṇīyo. Avisesepi hi dhammasāmaggiyassa tathā tathā vinetabbapuggalānaṃ vasena heṭṭhā vuttopi paccayo puna pakārantena vuccati ahetukadukaṃ vatvāpi hetuvippayuttadukaṃ viyāti daṭṭhabbaṃ.
自身本性消散，正在消逝或已消失的法，成为辅助条件的法便称为过渡条件。由于止息状态的依转，其辅助条件可分为有依转和无依转两种。由整体自身性决定的辅助性与条件性，和止息状态的依转辅助性、无依转条件性，构成条件的类别差别。诸法的差别与整体的和谐状态皆需了知。世尊以二十四种条件为归依，修习者应以信解，以思惟和观想智相应将其调摄。对于差别相的诸法，虽位处下等修道人中，条件虽称无因无果，实则因缘分离，需予以观察分析。
§15
15.Nāmaṃ catukkhandhasaṅkhātaṃ nāmaṃ tādisasseva nāmassa chadhā chahākārehi paccayo hoti, tadeva nāmarūpīnaṃ samuditānaṃ pañcadhā paccayo hoti, rūpassa puna bhūtupādāyabhedassa ekadhā paccayo hoti, rūpañca nāmassa ekadhā paccayo, paññattināmarūpāni nāmassa dvidhā dvippakārā paccayā honti, dvayaṃ pana nāmarūpadvayaṃ samuditaṃ dvayassa tādisasseva nāmarūpadvayassa navadhā paccayo ceti evaṃ paccayā chabbidhā ṭhitā.
名者，四蕴所分别之名称也。此类名称具六种形态之条件。此名色诸法所生，亦依五种条件而生。色法，则依本质、根本及差别而生；色与名各自独立成为条件；分别之名色，依据名称亦为两种，对立相成。名色二者既然相互生成，彼此关系亦达九种。由此，六种条件建立成立。
§16
16. Vipākabyākataṃ kammavasena vipākabhāvappattaṃ kammavegakkhittapatitaṃ viya hutvā pavattamānaṃ attano sabhāvaṃ gāhetvā paribhāvetvā neva aññaṃ pavatteti, na ca purimavipākānubhāvaṃ gahetvā uppajjati. ‘‘Na maggapaccayā āsevane eka’’nti (paṭṭhā. 1.1.221) vacanato ca ahetukakiriyesu hasituppādasseva āsevanatāuddharaṇena āvajjanadvayaṃ āsevanapaccayo na hoti, tasmā javanāneva āsevanapaccayabhāvaṃ gacchantīti āha ‘‘purimāni javanānī’’tyādi. Avisesavacanepettha lokiyakusalākusalābyākatajavanāneva daṭṭhabbāni lokuttarajavanānaṃ āsevanabhāvassa anuddhaṭattā.
所谓果报显现，乃由业之现行而果报状态生起。犹如业种发芽，于现前业势力基础上而起，承载自身性质，变化显现，非由他力而行，不由过去果报体验引生新果。因“非由道缘而生一切”（巴提摩卡引文）语，说明非因无因而起的业者，譬如笑生起，不称为缘。故行蕴初现即具此缘性，故曰“古旧行蕴”等。此处所指，乃指世间善恶业未尽之现行业蕴，非出世间行蕴之缘报生起。
Evañca katvā vuttaṃ paṭṭhānaṭṭhakathāyaṃ (paṭṭhā. aṭṭha. 1.12) ‘‘lokuttaro pana āsevanapaccayo nāma natthī’’ti. Tattha hi kusalaṃ bhinnajātikassa purecarattā na tena āsevanaguṇaṃ gaṇhāpeti, phalacittāni ca javanavasena uppajjamānānipi vipākābyākate vuttanayena āsevanaṃ na gaṇhanti, na ca aññaṃ gāhāpenti. Yampi ‘‘āsevanavinimuttaṃ javanaṃ natthī’’ti ācariyadhammapālattherena vuttaṃ, tampi yebhuyyavasena vuttanti viññāyati. Itarathā ācariyassa asamapekkhitābhidhāyakattappasaṅgo siyā. Maggo pana gotrabhuto āsevanaṃ na gaṇhātīti natthi bhūmiādivasena nānājātitāya anadhippetattā. Tathā hi vuttaṃ paṭṭhāne ‘‘gotrabhu maggassa āsevanapaccayena paccayo, vodānaṃ maggassa āsevanapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.426). Ekuppādādicatubbidhasampayogalakkhaṇābhāvato sahuppannānampi rūpadhammānaṃ sampayuttapaccayatā natthīti vuttaṃ ‘‘cittacetasikā dhammā aññamañña’’nti.
据此所作，注疏经卷中说“出世间缘报果报之现行业蕴不存在”。因对不同类别善业，现行果报不足缘持彼善业之资，且虽生善心，于现行业势中与果报现行说中不视为缘，不着此缘。正如法师说“无缘解脱之现行业蕴”，此说有所指而众多阐释尚待分明。故若单论道之血缘缘，现行无缘持之成立，然随地殊差别，不同种类未具规则。且经卷云“血缘道以缘现行业蕴”，又云色心法互为缘起，若无四种固有联系，则不可成整体现行。
§17
17.Hetujhānaṅgamaggaṅgāni sahajātānaṃ nāma rūpānanti tayopete paṭisandhiyaṃ kammasamuṭṭhānānaṃ, pavattiyaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ, ubhayattha sahajātānaṃ nāmānañca hetādipaccayena paccayā honti. ‘‘Sahajātarūpanti hi sabbattha paṭisandhiyaṃ kammasamuṭṭhānānaṃ, pavattiyaṃ cittasamuṭṭhānāna’’nti vakkhati. Sahajātā cetanāti antamaso cakkhuviññāṇādīhipi sahajātacetanā. Sahajātānaṃ nāma rūpānanti sabbāpi cetanā nāmānaṃ, paṭisandhisahagatā cetanā kammasamuṭṭhānarūpānaṃ, pavattiyaṃ rūpasamuṭṭhāpakacittasahagatā cetanā cittasamuṭṭhānarūpānañca. Nānākkhaṇikācetanāti vipākakkhaṇato nānākkhaṇe atītabhavādīsu nibbattā kusalākusalacetanā. Nāmarūpānanti ubhayatthāpi nāmarūpānaṃ. Vipākakkhandhāti paṭisandhiviññāṇādikā vipākā arūpakkhandhā. Kammasamuṭṭhānampi hi rūpaṃ vipākavohāraṃ na labhati arūpadhammabhāvena, sārammaṇabhāvena ca kammasadisesu arūpadhammesveva vipāka-saddassa niruḷhattā.
所谓缘起相续行法及行所具之道，各具共生之根本变化者，乃名之与色之相续相续之因缘。言缘起共生之色，皆是相续法际所产生之缘起，无论现行心及色；因缘互相生起。所谓共生，乃此共同缘起之色法。因缘及色心所生之行法，乃现行心所伴随自然而生。不同瞬间之心识，基于先前业力变化而生起善恶心，名为名色。所谓名色，指此两边。谓眼识等五识为现行行法。行法因心之现行，非色境所生。故业起不中断，虽然伴随色法无形状态，亦生果报表现。
§18
18.Purejātassa imassa kāyassāti paccayadhammato pure uppannassa imassa rūpakāyassa. Kathaṃ pana paccayuppannassa pure nibbattiyaṃ pacchājātassa paccayatāti? Nanu vuttaṃ ‘‘pacchājātapaccaye asati santānaṭṭhitihetukabhāvaṃ āgacchantassā’’ti, tasmā santānappavattassa hetubhāvupatthambhane imassa byāpāroti na koci virodho.
前世所生身体乃依前因缘条件之法产生。既然现行果报业体依因缘生起，彼果报业体必然前后因缘契合。又如所说，“因后生缘起故，界续不灭”，意指前因缘不生，则续法不续，表明此因缘关系无碍无违。
§19
19. Paṭisandhiyaṃ cakkhādivatthūnaṃ asambhavato, sati ca sambhave taṃtaṃviññāṇānaṃ paccayabhāvānupagamanato, hadayavatthuno ca paṭisandhiviññāṇena sahuppannassa purejātakatābhāvato vuttaṃ ‘‘chavatthūni pavattiya’’nti. ‘‘Pañcārammaṇāni pañcaviññāṇavīthiyā’’ti ca idaṃ ārammaṇapurejātaniddese āgataṃ sandhāya vuttaṃ. Pañhāvāre pana ‘‘sekkhā vā puthujjanā vā cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassantī’’tyādinā (paṭṭhā. 1.1.424) avisesena paccuppannacakkhādīnampi gahitattā dhammārammaṇampi ārammaṇapurejātaṃ manoviññāṇavīthiyā labbhati. Atthato hetaṃ siddhaṃ, yaṃ paccuppannadhammārammaṇaṃ gahetvā manodvārikavīthi pavattati, taṃ tassa ārammaṇapurejātaṃ hotīti.
续法因眼根等事不可能中断，因于续法存在，心识得以连续。因心识与中续生无前生者无共性，故称“寿命事生起”。又说“五缘五识道”指起心所缘五境。问题是“修行人或凡夫观眼为无常、苦、无我”，对现行眼根境界把握，乃按境界中续之识道生起而成立。实义在于，观境识道生起，心意亦随之续起，这即为根本续法生起成立。
§22
22. Pakatiyā eva paccayantararahitena attano sabhāveneva upanissayo pakatūpanissayo. Ārammaṇānantarehi asaṃmisso puthageva koci upanissayoti vuttaṃ hoti. Atha vā pakato upanissayo pakatūpanissayo. Pakatoti cettha pa-kāro upasaggo, so attano phalassa uppādanasamatthabhāvena santāne nipphāditabhāvaṃ, āsevitabhāvañca dīpeti, tasmā attano santāne nipphanno rāgādi, saddhādi, upasevito vā utubhojanādi pakatūpanissayo. Tathā ceva niddisati.
22. 因为自身所具之性质完全不依赖外缘而生，自体为因，称之为显因或显著因。在缘境之后不会与他物混同，所以被称作特殊因。有时说显著因即为显因。此处“显”字带前缀“pa-”，表示加强，意思是如生成果实般使其得以在世间诸法相续中成熟呈现与增长，因此自身所生的相续中俱成已成熟、被亲近持守的贪欲等、信心等等，或如生长主食等，皆为显著因。其藏义亦是如此阐述。
§23
23.Garukatanti garuṃ katvā paccavekkhitaṃ. Tathā hi ‘‘dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā paccavekkhatī’’tyādinā (paṭṭhā. 1.1.413) dānasīlauposathakammapubbekatasuciṇṇajhānagotrabhuvodānamaggādīni garuṃ katvā paccavekkhaṇavasena assa niddeso pavatto.
23.“庄严”是指庄重加以审察。如经中所言：“施舍已毕，持戒圆满，作伍波萨他法事，即称为庄严而加以审察”，等句（巴利文出处1.1.413）表明舍施、戒法、伍波萨他法事及前净修定种子传授之道等皆为庄严的前行，彰显庄严以作为审察依据，是此处指示的含义。
§24
24. ‘‘Purimā purimā kusalā khandhā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ upanissayapaccayena paccayo’’tyādinā (paṭṭhā. 1.1.423) nayena anantarapaccayena saddhiṃ nānattaṃ akatvā anantarūpanissayassa āgatattā vuttaṃ ‘‘anantaraniruddhā’’tyādi. Evaṃ santepi attano anantaraṃ anurūpacittuppādavasena anantarapaccayo, balavakāraṇavasena anantarūpanissayapaccayoti ayametesaṃ viseso.
24.“过去的过去，善法蕴；现在的现在，善法蕴缘因”如经文（出处1.1.423）所言，以此教导表示因缘相续不间断，同时不混杂不同，因缘次第相续而被称为“无间相续”。如此存在下，其内部即使因所生之心起而不相应，仍属紧接因缘，因其具强力支配能令缘起，故名无间相续因缘，这是它们之别特。
§25
25. Yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhā ca rāgādayo…pe… senāsanañcāti yojanā. Rāgādayo hi ajjhattaṃ nipphāditā, puggalādayo bahiddhā sevitā. Tathā hi vuttaṃ ācariyena –
25. 例如贪欲等由内生发，外在由各人而执持… 至于所置所依，也可广义为悉数所依罗致。贪欲等由内生发，诸众生由外持守。正如师教示说——
‘‘Rāgasaddhādayo dhammā, ajjhattamanuvāsitā;
“贪欲、信心诸法，由内随顺而生；
Sattasaṅkhāradhammā ca, bahiddhopanisevitā’’ti. (nāma. pari. 827);
此乃七蕴法，皆由外缘所亲近。”（名义篇第827条）
Atha vā ajjhattañca bahiddhā ca kusalādidhammānanti yathāṭhitavaseneva yojanā attano hi rāgādayo ca attano kusalādidhammānaṃ kalyāṇamittassa saddhādike nissāya kusalaṃ karontānaṃ paresañca nissayā honti.
又或者，内外两方面的善法等，如同自己所立的界限一样，度量自己的行为。自己对渴爱等善法等依赖善友的信心等而行善的人，亦同时依赖他人而成就善法。
Tattha kāmarāgādayo nissāya kāmabhavādīsu nibbattanatthaṃ, rāgādivūpasamatthañca dānasīlauposathajjhānābhiññāvipassanāmaggabhāvanā, rāgādihetukā ca uparūparirāgādayo hontīti yathārahaṃ daṭṭhabbaṃ. Yaṃ yañhi nissāya yassa yassa sambhavo, taṃ taṃ tassa tassa pakatūpanissayo hoti. Paccayamahāpadeso hesa, yadidaṃ ‘‘upanissayapaccayo’’ti vuttaṃ. Tathā cāha ‘‘bahudhā hoti pakatūpanissayo’’ti. Saddhādayoti sīlasutacāgapaññā. Attano saddhādikañhi upanissāya attano dānasīlādayo, tathā kalyāṇamittānaṃ saddhādayo upanissāya paresañca dānasīlādayo hontīti pākaṭametaṃ. Sukhaṃ dukkhanti kāyikaṃ sukhaṃ dukkhaṃ. Puggaloti kalyāṇamittādipuggalo. Bhojananti sappāyādibhojanaṃ, utupi tādisova.
此中，依止贪欲等，意在灭尽欲界生死；为灭尽贪等，修持布施戒律、守斋禅定、慧解脱之道；因贪欲等所起，彼此贪欲彼此相应，如实应当观察。各自所依止的条件，便是各自所现的缘。此即所谓大缘，自言为“依止缘因”。又说：依止缘，有多种显明的缘。信心等者，即戒、闻法、布施、慧等。若依于己之信等，便得己所布施戒律等；若依善友信心，则得他人布施戒律等，此理现明显证。身受苦乐。善友为具德人物。饮食指种种主食，其他亦同。
§27
27. ‘‘Adhipati…pe… paccayā hontī’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthāretuṃ ‘‘tattha garukatamārammaṇa’’ntyādi vuttaṃ. Garukatamārammaṇanti paccavekkhaṇaassādādinā garukataṃ ārammaṇaṃ. Tañhi jhānamaggaphalavipassanānibbānādibhedaṃ paccavekkhaṇaassādādimaggaphalādidhamme attādhīne karotīti ārammaṇādhipati nāma. Garukātabbatāmattena ārammaṇādhipati. Garukatopi balavakāraṇaṭṭhena ārammaṇūpanissayoti ayametesaṃ viseso. Sahajātā…pe… nāmarūpānanti chandacittavīriyavīmaṃsānaṃ, vasena catubbidhopi sahajātādhipati yathārahaṃ sahajātanāmarūpānaṃ pavattiyaṃyeva sahajātādhipativasena paccayo.
第二十七，略说“主宰…条件存在”等，分述“其中沉重之缘起”等。沉重之缘起，是指对相续观察等而生起沉重的障碍。对此保持观察，即为沉重之缘主。沉重乃以主体而论，亦即沉重故能依止缘起。彼此从属，这是特例。自然生成等，名为身受、心意、精神及勇猛的审察，借由世间四种自然生成的主宰，当观自然生成的身受心的现象，作为自然之主的条件。
§28
28. Rūpadhammassa arūpadhammaṃ pati sahajātapaccayatā paṭisandhiyaṃ vatthuvasena vuttāti āha ‘‘vatthuvipākā aññamañña’’nti –
第二十八，色法对非色法的自然生成的依止，作为续续生起的基础。有言“对象与其结果相互”，此义即是。
§30
30. Yasmā pana aññamaññupatthambhanavaseneva aññamaññapaccayatā, na sahajātamattatoti pavattiyaṃ rūpaṃ nāmānaṃ aññamaññapaccayo na hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘cittacetasikā dhammā aññamañña’’nti. Tathā upādārūpāni ca bhūtarūpānaṃ aññamaññapaccayā na hontīti vuttaṃ ‘‘mahābhūtā aññamañña’’nti.
三十，因彼此互相支撑，如此彼此相依，所以非以自然之体性来论。色法与心意法是彼此依止的现象。依此理，称为“心与心所法彼此”。且所谓缘起之色法，不同于自然组成的色法。故有言“大元素彼此相依”。
§31
31. Nanu ca ‘‘arūpino āhārā sahajātānaṃ nāmarūpāna’’nti vuttaṃ, evañca sati asaññīnaṃ sahajātāhārassa asambhavato ‘‘sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’ti kathamidaṃ nīyatīti? Vuccate – manosañcetanāhāravasappavattassa kammassa , taṃsahagatānampi vā sesāhārānaṃ kammūpanissayapaccayehi paccayattapariyāyaṃ gahetvā sabbasattānaṃ āhāraṭṭhitikatā vuttā, na āhārapaccayabhāvatoti.
三十一，然则说“非色界的食物，乃自然生成的身心”，此语若成立，依无觉知无色身的自然生成食物因缘，“一切众生依此食物而存”何以成立？回答说，是由心意行为的推动，并包含诸余食物行为的条件，摄取此因缘之总括，遂说为“一切众生依食物而存”，非谓有食物为缘的存在也。
§32
32. ‘‘Pañca pasādā’’tyādīsu nanu itthindriyapurisindriyā na gahitāti? Saccaṃ na gahitā. Yadipi tesaṃ liṅgādīhi anuvattanīyatā atthi, sā pana na paccayabhāvato. Yathā hi jīvitāhārā yesaṃ paccayā honti, tesaṃ anupālakā upatthambhakā atthi, avigatapaccayabhūtā ca honti, na evaṃ itthipurisabhāvā liṅgādīnaṃ kenaci upakārena upakārā honti. Kevalaṃ pana yathāsakeheva kammādipaccayehi pavattamānaṃ liṅgādīnaṃ yathā itthādiggahaṇassa paccayabhāvo hoti, tato aññenākārena taṃ-sahitasantāne appavattito liṅgādīhi anuvattanīyatā, indriyatā ca nesaṃ vuccati, tasmā na tesaṃ indriyapaccayabhāvo vutto.
三十二：“五种基础”等中，岂非女人之根、男人之根不能被涵摄乎？实则不能涵摄。虽其因性别等相续存在，但此非因果的存在。譬如依赖于生命与食物而生存者，虽有保护者、支撑者，且为无间断的因果，男女之根并非因某种辅助而获得辅助。唯有如木材等因业等因缘而生起的根，才显现性别等涵摄的因果性，其他未经生起的续集与根则无此因果，故不能说其为根之因果。
§33
33. Yesaṃ nāmānaṃ cakkhādīnaṃ abbhantarato nikkhamantānaṃ viya pavattānaṃ, yesañca rūpānaṃ nāmasannissayeneva uppajjamānānaṃ sampayogāsaṅkā hoti, tesameva vippayuttapaccayatā. Rūpānaṃ pana rūpehi sāsaṅkā natthi. Vatthusannissayeneva jāyantānaṃ visayabhāvamattaṃ ārammaṇanti tenāpi tesaṃ sampayogāsaṅkā natthīti yesaṃ sampayogāsaṅkā atthi, tesameva vippayuttapaccayatāpi vuttāti āha ‘‘okkantikkhaṇe vatthū’’tyādi.
三十三：眼等诸根之名，譬如由内部出入般持续存在，及色等依赖名所生成而起，皆具有对应之离合因果。色与色之间无相续关系。因缘之物依着存在于境界，故无连接关系。若有连接关系者，则其离合因果亦应存在，如经言“进入且即刻灭之境”等。
§34
34.Sabbathā sabbākārena yathārahaṃ nāmavasena vuttaṃ tividhaṃ sahajātaṃ, duvidhaṃ purejātaṃ, ekavidhaṃ pacchājātañca paccayajātaṃ, āhāresu kabaḷīkāro āhāro, rūpajīvitindriyanti ayaṃ pañcavidhopi atthipaccayo, avigatapaccayo ca hoti. Paccuppannasabhāvena atthibhāvena tādisasseva dhammassa upatthambhakattā atthibhāvābhāvena anupakārakānameva atthibhāvena upakārakatā atthipaccayabhāvoti natthi nibbānassa sabbadā bhāvino atthipaccayatā, avigatapaccayatā ca. Uppādādiyuttānaṃ vā natthibhāvopakārakatāviruddho, vigatabhāvopakārakatāviruddho ca upakārakabhāvo atthipaccayatādikāti na tassa tappaccayattappasaṅgo. Rūpajīvitindriyañcettha ojā viya ṭhitikkhaṇeva upakārakattā sahajātapaccayesu na gayhatīti visuṃ vuttaṃ.
三十四：一切处所与一切因素，现实中以名称所说，有三种自然生起：一为生前已存，二为先前生起，三为后续生起，且依赖食物者为腐朽食物，色、生命、根等为此五种因缘，属无断因果。因共聚之因，因果性虽有而非助缘，以因果自身出现助果亦非前提，涅槃恒为常存有无断因果。由生起等产生的或不存在助缘，亦不与无助缘相违，亦不违助缘者，故色命根如力般即时助缘而非先天因果，此为上文所说皆真实。
§35
35. Idāni sabbepi paccayā saṅkhepatopi catudhāyevāti dassetuṃ ‘‘ārammaṇū…pe… gacchantī’’ti vuttaṃ. Na hi so koci paccayo atthi, yo cittacetasikānaṃ ārammaṇabhāvaṃ na gaccheyya, sakasakapaccayuppannassa ca upanissayabhāvaṃ na gacchati, kammahetukattā ca lokappavattiyā phalahetūpacāravasena sabbepi kammasabhāvaṃ nātivattanti, te ca paramatthato lokasammutivasena ca vijjamānāyevāti sabbepi catūsu samodhānaṃ gacchanti.
三十五：今欲示现诸因果及概括，曰“以境入……之动”而言。其因果无一非存，若无心意等涵摄于境之作用，则不成因果，若因果无缘及从业因缘缘以纷繁世间因果，实不可违转，故诸因果终究为四者统一，依此皆得成立。
§36
36. Idāni yaṃ vuttaṃ tattha tattha ‘‘sahajātarūpa’’nti, taṃ sabbaṃ na avisesato daṭṭhabbanti dassetuṃ ‘‘sahajātarūpa’’ntyādi vuttaṃ. Paṭisandhiyañhi cittasamuṭṭhānarūpābhāvato pavattiyaṃ kammasamuṭṭhānānañca cittacetasikehi sahuppattiniyamābhāvato sahajātarūpanti sabbatthāpi pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpasaṅkhātakammajarūpānañca vasena duvidhaṃ hoti. Kammassa katattā nibbattamānāni rūpāni kaṭattārūpāni.
三十六：今旨在示现“自然生起相”字样，皆非特殊，仅以“自然生起相”等语示现。因心意聚合缺失时，业意聚合及心法共同约束未现时，即自然生起相。遍行诸所依复合心意聚合、业生之复合，是以自然生起相。不共续之异续业体等自然形态，并导致二类初成形态，业造即为初成形态之意。
§37
37.Iti evaṃ vuttanayena sambhavā yathāsambhavaṃ tekālikā anantarasamanantaraāsevananatthivigatavasena pañcannaṃ atītakālikānaṃ, kammapaccayassa atītavattamānavasena dvikālikassa, ārammaṇaadhipatiupanissayapaccayānaṃ tikālikānaṃ , itaresaṃ pannarasannaṃ paccuppannakālikānañca vasena kālattayavanto, nibbānapaññattivasena kālavimuttā ca, cakkhādirāgādisaddhādivasena ajjhattikā ca, puggalautubhojanādivasena tato bahiddhā ca, paccayuppannabhāvena saṅkhatā ca, kathā tappaṭipakkhabhāvena asaṅkhatā ca dhammā paññattināmarūpānaṃ vasena saṅkhepato tividhā ṭhitā sabbathā paṭṭhāne anantanayasamantapaṭṭhāne pakaraṇe catuvīsatisaṅkhātā paccayā nāmāti yojanā.
三十七：由此种种教说，随其可生，自时同时无间断接续，以五种过去之时相、业因缘之过时存在、三时支配因缘、他十五类现时及未来时相为主体，充满无尽东西方诸缔合因缘条件，于涅槃之现相时间自由，眼根等贪爱等法之内在时间，因缘现起于个人宿业及外境、缔合现起之法，依时体性质聚合或非聚合诸法，名义分类及因果相续，简言之三种时间状态于一切处所稳住无闹，故称二十四类因缘名词之涵摄。
§38
38.Tatthāti tesu paññattināmarūpesu.
38.『在此』者，指那等所说的名与色。
Paṭṭhānanayavaṇṇanā niṭṭhitā. · 发趣法门解释已毕。
Paññattibhedavaṇṇanā概念分别解释
§39
39. Vacanīyavācakabhedā duvidhā paññattīti vuttaṃ ‘‘paññāpiyattā’’tyādi. Paññāpiyattāti tena tena pakārena ñāpetabbattā, iminā rūpādidhammānaṃ samūhasantānādiavatthāvisesādibhedā sammutisaccabhūtā upādāpaññattisaṅkhātā atthapaññatti vuttā. Sā hi nāmapaññattiyā paññāpīyati. Paññāpanatoti pakārehi atthapaññattiyā ñāpanato. Iminā hi paññāpetīti ‘‘paññattī’’ti laddhanāmānaṃ atthānaṃ abhidhānasaṅkhātā nāmapaññatti vuttā.
39.言语应说者与言语所指者的区别，有两种意谓，称为“表意”。所谓“表意”，是指应当以不同方式加以说明的内容；这里涉及形色诸法的集合体及其从属、本质、分别等差别，皆属于约定的真实，称为依附于取执的约定名词，即“义表意”。此义由名字表意。所谓“表述”，乃通过方式来说明义表意。因而“说明”即“表意”，是用以指示谓词名的义理，名为“名字”者即义所指的约定名词。
§40
40.Bhūtapariṇāmākāramupādāyāti pathavādikānaṃ mahābhūtānaṃ pabandhavasena pavattamānānaṃ patthaṭasaṅgahatādiākārena pariṇāmākāraṃ pariṇatabhāvasaṅkhātaṃ ākāraṃ upādāya nissayaṃ katvā. Tathā tathāti bhūmādivasena. Bhūmipabbatādikāti bhūmipabbatarukkhādikā santānapaññatti. Sambhārasannivesākāranti dārumattikātantādīnaṃ sambhārānaṃ upakaraṇānaṃ sannivesākāraṃ racanādivisiṭṭhataṃtaṃsaṇṭhānādiākāraṃ. Rathasakaṭādikāti rathasakaṭagāmaghaṭapaṭādikā samūhapaññatti. Candāvaṭṭanādikanti candimasūriyanakkhattānaṃ sineruṃ padakkhiṇavasena udayādiāvaṭṭanākāraṃ. Disākālādikāti puratthimadisādikā disāpaññatti, pubbaṇhādikā kālapaññatti, māsotuvesākhamāsādikā taṃtaṃnāmavisiṭṭhā māsādipaññatti ca. Asamphuṭṭhākāranti taṃtaṃrūpakalāpehi asamphuṭṭhaṃ susirādiākāraṃ. Kūpaguhādikā ti kūpaguhachiddādikā ākāsapaññatti. Taṃtaṃbhūtanimittanti pathavīkasiṇāditaṃtaṃbhūtanimittaṃ. Bhāvanāvisesanti parikammādibhedaṃ bhāvanāya pabandhavisesaṃ. Kasiṇanimittādikāti kasiṇāsubhanimittādibhedā yogīnaṃ upaṭṭhitā uggahapaṭibhāgādibhedā nimittapaññatti. Evamādippabhedāti kasiṇugghāṭimākāsanirodhakasiṇādibhedā ca. Atthacchāyākārenāti paramatthadhammassa chāyākārena paṭibhāgākārena.
40.所谓“本质变相的依止”，是指地等四大如大地、大水等，彼此相连而运动，形成变异形相。此依止为成就变异相，指专属变异性质的形相，依止而生。如此，含“比如土地等”的义。所谓“土地山等”，是指土地、山岭、树木等的集合概念。所谓“聚合体器物形”，乃木、土等诸物之聚合体结构、构造及连结形相。所谓“车轮车轴等”，是指车轮、车轴及车具等的集合概念。所谓“月亮运行等”，是月、日、星等围绕轨迹转动的形相。所谓“方位和时间”等，则指东西方、早晚时间、月份节令等特殊时间名义。所谓“未显形相”，是指尚未显现的声音或其他未开显的形相。所谓“洞穴井”等，是指空间的集合概念。所谓“线形体相”，指由地等所构成的线状实体因缘。所谓“修习特异”，是指依修行行为等分类。所谓“烦恼差别”，是指修习中的种种烦恼之差别。所谓“聚集和止息的功用”，是指瑜伽中对各种光相的分别归纳。所谓“各种方便功用等”，是指瑜伽所呈现诸样据场之差别。所谓“意义影像”，是对究竟法的影子或反映，是层次上对正法的依照和表象。
§41
41.Nāmanāmakammādināmenāti nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti imehi chahi nāmehi. Tattha atthesu namatīti nāmaṃ. Taṃ anvattharuḷhīvasena duvidhaṃ, sāmaññaguṇakiriyāyadicchāvasena catubbidhaṃ. Nāmameva nāmakammaṃ. Tathā nāmadheyyaṃ. Akkharadvārena atthaṃ nīharitvā utti kathanaṃ nirutti, atthaṃ byañjayatīti byañjanaṃ. Abhilapatīti abhilāpo, saddagataakkharasannivesakkamo. Sā panāyaṃ nāmapaññatti vijjamānaavijjamānatadubhayasaṃyogavasena chabbidhā hotīti dassetuṃ ‘‘vijjamānapaññattī’’tyādi vuttaṃ, etāya paññāpentīti ‘‘rūpavedanā’’tyādinā pakāsenti.
41.所谓“名名、行动名”等，是指出名、动词名、义项名、语音名及语音字母和愿望等六种名称。在义项中，“名”是指义理。其义有二重，如树枝般延伸，且有四种分类，依据一般特性和功用意图分类。名本身即是行动名，亦即表现名义的功能。义项者是通过字母语音等传达意义的言辞。愿望是指言语所承载的情感和意志。此处说明名字的约定名词，即由已有和未有的混合，分成六种类别，示现“现有约定名词”等，借此展示诸如“色受想识”等。
§42
42.Ubhinnanti vijjamānāvijjamānānaṃ dvinnaṃ. Pañcābhiññā, āsavakkhayañāṇanti cha abhiññā assāti chaḷabhiñño. Ettha ca abhiññānaṃ vijjamānattā, tappaṭilābhino puggalassa avijjamānattā ca ayaṃ vijjamānena avijjamānapaññatti nāma. Tathā itthiyā avijjamānattā, saddassa ca vijjamānattā itthisaddoti avijjamānena vijjamānapaññatti. Pasādacakkhuno, tannissitaviññāṇassa ca vijjamānattā cakkhuviññāṇanti vijjamānena vijjamānapaññatti. Rañño ca puttassa ca sammutisaccabhūtattā rājaputtoti avijjamānena avijjamānapaññatti.
42.“现有”与“非现有”，乃指二者之别。五种神通及断尽烦恼的智慧乃六种神通。其现有智慧，所依止的是涅槃的实存者，而非现有则是依止没有涅槃者，二者合成叫作“现非现的约定名词”。比如女性的非现有，及声音的现有称为“现有名词”。诸如清净眼以及其依止的识，第六识眼识等称为“现有名词”。国王和王子是约定名词，但作为约定事实的真性，其归类为非现有约定名词。
§43
43.Vacīghosānusārenāti bhūmipabbatarūpavedanādivacīmayasaddassa anusārena anugamanena anussaraṇena ārammaṇakaraṇena pavattāya sotaviññāṇavīthiyā pavattito anantaraṃ uppannassa manodvārassa nāmacintanākārappavattassa manodvārikaviññāṇasantānassa ‘‘idamīdisassa atthassa nāma’’nti pubbeyeva gahitasaṅketopanissayassa gocarā ārammaṇabhūtā tato nāmaggahaṇato paraṃ yassā sammutiparamatthavisayāya nāmapaññattiyā anusārena anugamanena atthā sammutiparamatthabhedā viññāyanti, sāyaṃ bhūmipabbatarūpavedanādikā paññāpetabbatthapaññāpikā lokasaṅketena nimmitā lokavohārena siddhā, manodvāraggahitā akkharāvalibhūtā paññatti viññeyyā paññāpanato paññattisaṅkhātā nāmapaññattīti viññeyyā.
43.所谓“言词音响随行”，是指诸如山土等形色之感受词的分析、跟从、追忆和观照，乃至依赖和产生的过程，皆发生在意识流中，并在心门中体现出名的思维形态。由于对现前事物之意义早已习用标记而能依凭，经过取持而获得理解，并由名的认识追随而知不同义项的分别，随之明了。这是客观存在由土山树等感受所指，是为了说明其义而用通俗标记，经识门记取，形成词语序列，于说明时称为约定名词，亦可理解为名字的约定名词，故称“名名”的概念。
Ettha ca sotaviññāṇavīthiyā anantarabhāviniṃ manodvārikavīthimpi sotaviññāṇavīthiggahaṇeneva saṅgahetvā ‘‘sotaviññāṇavīthiyā’’ti vuttaṃ. Ghaṭādisaddañhi suṇantassa ekamekaṃ saddaṃ ārabbha paccuppannātītārammaṇavasena dve dve javanavārā, buddhiyā gahitanāmapaṇṇattibhūtaṃ akkharāvalimārabbha ekoti evaṃ sotaviññāṇavīthiyā anantarāya atītasaddārammaṇāya javanavīthiyā anantaraṃ nāmapaññattiyā gahaṇaṃ, tato paraṃ atthāvabodhoti ācariyā.
这里关于声识通路，及无间断现行的心门通路，用声识通路的涵摄，即互相统摄结合，称为『声识通路』。听到水钵等声音者，对于每个声音分别起动，因应现前及过去相的显现，有两两并进的快速流转。依此由分别取持加以名称、以字母文字组成之字句开始，故名为声识通路。由于此通路无间断地呈现过去声相，故又称作无间断声相的流转通路。然后是名称与文字的涵摄，因此于接续之处，导师称之为义理的理解。
Paññattibhedavaṇṇanā niṭṭhitā. · 概念分别之解释已毕。
Iti abhidhammatthavibhāviniyā nāma abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanāya · 如是名为《阿毗达摩义广释》之《阿毗达摩义集解释》中
Paccayaparicchedavaṇṇanā niṭṭhitā. · 缘之分别解释已毕。