三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页随附论藏随附其他随附5. Pañcamo paricchedo

5. Pañcamo paricchedo

260 段 · CSCD 巴利原典
5. Pañcamo paricchedo5. 第五品
Nibbānapaññattiparidīpano涅槃施设之阐明
§304
304.
Rāgādīnaṃ khayaṃ vuttaṃ, nibbānaṃ santilakkhaṇaṃ;
已说摄贪欲等烦恼的断尽,涅槃是安静的标志;
Saṃsāradukkhasantāpatattassālaṃ sametave.
是轮回苦恼疼痛的止息、汇合之所。
§305
305.
Khayamattaṃ na nibbānaṃ, sagambhīrādivācato;
涅槃并非无有之灭,正如庄严深奥的言说所示;
Abhāvassa hi kummānaṃ, lomasseva na vācatā.
无形无声的东西,不如毛发一样,不会被口舌所能表达。
§306
306.
Khayoti vuccate maggo, tappāpattā idaṃ khayaṃ;
所谓灭尽者,是指灭除烦恼之道;此灭尽乃指恶业之灭。
Arahattaṃ viyuppāda-vayābhāvā dhuvañca taṃ.
阿拉汉果,是断除生起与老死的确实成就。
§307
307.
Saṅkhataṃ sammutiñcāpi, ñāṇamālamba neva hi;
积累与共识,即使依赖知识,却非真正归依;
Chinde male tato vatthu, icchitabbamasaṅkhataṃ.
去除污垢之后,应当追求非积累之物。
§308
308.
三百零八。
Pattukāmena taṃ santiṃ, chabbisuddhiṃ samādiya;
欲求证得那安乐,应达成二十六种清净;
Ñāṇadassanasuddhī tu, sādhetabbā hitatthinā.
但知见清净,应为利益而修行。
§309
309.
三百零九。
Cetanādividhā sīla-suddhi tattha catubbidhā;
品行的清净自意念等始,有四种;
Sopacārasamādhī tu, cittasuddhīti vuccate.
恰当行为所生的定,被称为心的清净。
§310
310.
Sampādetvādidvesuddhiṃ, namanā nāmaṃ tu ruppa-
完成了所谓清净行为者是归敬的心态,
To rūpaṃ natthi attādivatthūti ca vavatthape.
归敬之心恰似对自身本体诸根的依附,因无有对色法本体的执著。
§311
311.
Maṇindhanātape aggi, asantopi samāgame;
如同用犀角或木材生火,尽管生火但不与火合一;
Yathā hoti tathā cittaṃ, vatthālambādisaṅgame.
心亦如是,随缘而起,依诸根境而现相。
§312
312.
Paṅgulandhā yathā gantuṃ, paccekamasamatthakā;
如同跛足之人行走独步,不能与他人相等;
Yanti yuttā yathā evaṃ, nāmarūpavhayā kriyā.
有分别力者亦往,名色交互作用不异。
§313
313.
Na nāmarūpato añño, attādi iti dassanaṃ;
此见非因名色等异,而是见自性得以显现;
Sodhanattā hi duddiṭṭhiṃ, diṭṭhisuddhīti vuccati.
因除染污故名为净见,实为见洁净之意。
§314
314.
三百一十四。
Avijjātaṇhupādāna-kammenādimhi taṃ dvayaṃ;
由无明和渴爱之取(业)的起始而生起此二者;
Rūpaṃ kammādito nāmaṃ, vatthādīhi pavattiyaṃ.
色是由业而生,因根本缘起……(譬如)诸物等而生。
§315
315.
三百一十五。
Sadā sabbattha sabbesaṃ, sadisaṃ na yato tato;
恒常地、处处为一切诸法所具,如然相同,而非此处之因彼处之故;
Nāhetunāñño attādiniccahetūti passati.
无见他因缘为等果报等,见自性为无常因缘。
§316
316.
Evaṃ tīrayate kaṅkhā, yāya paññāya paccaye;
由此疑惑得以解除,依赖的是智慧;
Diṭṭhattā suddhi sā kaṅkhātaraṇaṃ iti vuccati.
见所见的清净,此谓彼疑得以渡越。
§317
317.
Pattaññātapariñño so, atraṭṭho yatateyati;
彼已获得明了,了达清净者,于此处努力实践;
Tīraṇavhapariññāya, visuddhatthaṃ sadādaro.
凭借得度之智,清净目标永不丧失。
§318
318.
三百一十八。
Tikālādivasā khandhe, samāsetvā kalāpato;
承续于此,乃于蕴中聚集成团;
Aniccā dukkhānattāti, ādo evaṃ vipassati.
彼观察说:无常、苦、无我,这样了知。
§319
319.
三百一十九。
Khandhāniccā khayaṭṭhena, bhayaṭṭhena dukhāva te;
蕴无常,由灭尽性而生怖,由恐怖故而苦;
Anattāsārakaṭṭhena, iti passe punappunaṃ.
无我则体性空乏,是故复复观之。
§320
320.
Ākārehi aniccādicattālīsehi sammase;
由形相无常等四十一相构成,
Lakkhaṇānaṃ vibhūtatthaṃ, khandhānaṃ pana sabbaso.
(经)应分辨这些相的特性,而法蕴则应全面观察。
§321
321.
Evañcāpi asijjhante, navadhā nisitindriyo;
由此也生起厌离,九种根门净;
Sattakadvayato sammā, rūpārūpe vipassaye.
在七对(识根)上,正分别色与非色之道理。
§322
322.
三百二十二。
Rūpamādānanikkhepā, vayovuddhattagāmito;
从色法的取受与舍弃,及因果增长与消减的变化;
Sammasevannajādīhi, dhammatārūpatopi ca.
以及对法的真实本质以正当方式的观察,亦是如此。
§323
323.
三百二十三。
Nāmaṃ kalāpayamato, khaṇato kamatopi ca;
于名称的造作、瞬间生灭之际,
Diṭṭhimānanikantīnaṃ, passe ugghāṭanādito.
于执持观点的众生中,观察其内心揭露诸法的本来相。
§324
324.
三百二十四。
Avijjātaṇhākammanna-hetuto rūpaṃ ubbhave;
无明、渴爱与业行为,作为色法生起的因缘,
Vināhāraṃ saphassehi, vedanādittayaṃ bhave.
无行、不接触诸法,是受的产生。
§325
325.
三百二十五。
Tehiyeva vinā phassaṃ,
正是这无行所生的无触,
Nāmarūpādhikehi tu;
却依赖于名色法而起;
Cittaṃ hetukkhayā so so,
心为缘起之因故而有,
Veti ve tassa tassa tu.
彼此因彼心而分别现于各自。
§326
326.
三百二十六。
Hetutodayanāsevaṃ, khaṇodayavayenapi;
如因生灭之灭,亦如瞬息之消散;
Iti paññāsākārehi, passe punūdayabbayaṃ.
由此五十法门,当见诸生灭之起止。
§327
327.
三百二十七。
Yogissevaṃ samāraddhaudayabbayadassino;
修习者如是精进,见知生起与灭亡的实相,
Pātubhonti upaklesā, sabhāvā hetutopi ca.
各种烦恼和本性,以及缘起的因,皆由此显现。
§328
328.
三百二十八。
Te obhāsamatussāhapassaddhisukhupekkhanā;
他们具备清楚的觉照、耐心、安静、快乐和平等心;
Sati pītādhimokkho ca, nikanti ca dasīritā.
又有正念、信解与修习的增进,以及恬淡守戒。
§329
329.
三百二十九。
Taṇhādiṭṭhunnatiggāhavatthuto tiṃsadhā te ca;
因贪欲及见执而生起的抓取,有三十种;
Taduppanne cale bālo, amagge maggadassako.
若此时起身妄动,则如愚痴者,前行者陷于地狱。
§330
330.
三百三十。
Vipassanā pathokkantā, tadāsi matimādhunā;
观智清楚通达时,智者以智慧赞叹;
Na maggo gāhavatthuttā, tesaṃ iti vipassati.
若非以正道为依止,智者则识知其不善。
§331
331.
三百三十一。
Upaklese aniccādi-vasage sodayabbaye;
「障碍」者,指无常等所执着所生之污染恶。
Passato vīthinokkantadassanaṃ vuccate patho.
「通达过去途径」者,谓见诸行已灭而通达之法称为道。
§332
332.
三百三十二。
Maggāmagge vavatthetvā, yā paññā evamuṭṭhitā;
「道上道中」者,谓智如是显现:
Maggāmaggikkhasaṅkhātā, suddhi sā pañcamī bhave.
诸道道者所表通达之意,清净即是第五圣谛。
§333
333.
三百三十三。
Pahānavhapariññāya, ādito suddhisiddhiyā;
因舍弃烦恼的理解而生起,源于清净成就;
Tīraṇavhapariññāya, antago yatatedhunā.
因达成彼岸的理解而生起,以内心的精进为因。
§334
334.
三百三十四。
Jāyate navañāṇī sā, visuddhi kamatodaya-
新知见由此生起,身心清净之业逐渐始发;
Bbayādī ghaṭamānassa, nava honti panettha hi.
于成长之烦恼等中,新知见乃真实存在于此。
§335
335.
三百三十五。
Santatīriyato ceva, ghanenāpi ca channato;
「恒常护持」及「密集遮蔽」的状态;
Lakkhaṇāni na khāyante, saṃkiliṭṭhā vipassanā.
五取蕴的相状不会被破坏,此即为观智具足而染污之相,
§336
336.
三百三十六、
Tatotra sammase bhiyyo, punadevudayabbayaṃ;
在此更应精勤谨察生灭变化;
Tenāniccādisampassaṃ, paṭutaṃ paramaṃ vaje.
以至能了知无常等圣法,精进勤修究竟厉行。
§337
337.
三百三十七、
Āvaṭṭetvā yaduppādaṭṭhitiādīhi passato;
观于轮转、发生、存在等诸法;
Bhaṅgeva tiṭṭhate ñāṇaṃ, tadā bhaṅgamatī siyā.
智慧立如破碎,彼时即得破碎智。
§338
338.
三百三十八。
Evaṃ passayato bhaṅgaṃ, tibhavo khāyate yadā;
如是观察破碎,三界遭耗时;
Sīhādiva bhayaṃ hutvā, siyā laddhā bhayikkhaṇā.
如狮等生怖畏,得此时当怖惧。
§339
339.
三百三十九。
Sādīnavā patiṭṭhante, khandhādittagharaṃ viya;
障碍如同房屋那样稳定地建立,堆叠于蕴之上。
Yadā tadā siyā laddhā, ādīnavānupassanā.
当此时此刻得以见知时,便有观察障碍之正见。
§340
340.
三百四十。
Saṅkhārādīnavaṃ disvā, ramate na bhavādisu;
观察业等诸行的障碍时,于生死等中过不生欢喜;
Mati yadā tadā laddhā, siyā nibbidapassanā.
当此时此刻智慧得现前,生出离欲厌离生死之观。
§341
341.
三百四十一。
Ñāṇaṃ muccitukāmaṃ te, sabbabhūsaṅkhate yadā;
智者希求解脱之时,便舍弃一切诸行所聚合之物;
Jālādīhi ca macchādī, tadā laddhā cajjamati.
譬如鱼网及捕鱼之物,智者一旦得已,则即放弃。
§342
342.
三百四十二。
Saṅkhāre asubhāniccadukkhatonattato mati;
诸行本为不净、无常、苦之所缘,心以此为非乐并非高尚;
Passantī cattumussukkā, paṭisaṅkhānupassanā.
见于此苦而生厌离,反复观照及正念思惟。
§343
343.
三百四十三。
Vuttātra paṭubhāvāya, sabbañāṇapavattiyā;
在此依示现之义,为了显现一切知识的推动,
Mīnasaññāya sappassa, gāhaluddasamopamā.
以愚者的见解,譬如钝钝鸟雀的轰鸣声。
§344
344.
Attattaniyato suññaṃ, dvidhā ‘‘nāhaṃ kvacā’’dinā;
于自身所限定者为空,两种『我在何处』之类的分别,
Catudhā chabbidhā cāpi, bahudhā passato bhusaṃ.
四种、六种,更有六种以上,多样观察杂乱无章。
§345
345.
Āvaṭṭatiggimāsajja,
当猛虎盘踞静止,
Nhārūva mati saṅkhataṃ;
其心专注而镇定;
Cattabhariyo yathā dose,
如同四负重者承受负荷,
Tathā taṃ samupekkhate.
亦以平静心态忍受不快。
§346
346.
Tāva sādīnavānampi, lakkhaṇe tiṭṭhate mati;
甚至具有灾难威力者,心念仍恆守准则。
Na passe yāva sā tīraṃ, sāmuddasakuṇī yathā.
直到看见那岸边,就如同看见海燕般。
§347
347.
Saṅkhārupekkhāñāṇāyaṃ, sikhāpattā vipassanā;
此为对蕴的观智,称为级次次第之内观;
Vuṭṭhānagāminīti ca, sānulomāti vuccati.
因其由下而上而行,故名顺流。
§348
348.
Patvā mokkhamukhaṃ satta, sādhetiriyapuggale;
入于解脱之门,诸得道者成就此果。
Jhānaṅgādippabhede ca, pādakādivasena sā.
禅支等之差别,以上身如足等类分别说之。
§349
349.
Aniccato hi vuṭṭhānaṃ, yadi yassāsi yogino;
诸瑜伽士若能觉知无常之实相,
Sodhimokkhassa bāhullā, tikkhasaddhindriyo bhave.
则能广现出通向解脱的坚固捷径,其根识敏锐迅速。
§350
350.
Dukkhatonattato tañce, siyā honti kamena te;
自苦起,虽为苦苦,然因贪欲者亦成其果。
Passaddhivedabāhullā, tikkhekaggamatindriyā.
宁静、调伏、念处广泛、三根具足。
§351
351.
三百五十一。
Paññādhurattamuddiṭṭhaṃ, vuṭṭhānaṃ yadinattato;
智慧极胜之人于觉知中所见,若有所起;
Saddhādhurattaṃ sesehi, taṃ viyābhinivesato.
信心随之滋长,因其专注坚固。
§352
352.
三百五十二。
Dve tikkhasaddhasamathā, siyuṃ saddhānusārino;
有二种精进快捷与信心相应之士;
Ādo majjhesu ṭhānesu, chasu saddhāvimuttakā.
在中心处所,信解解脱者共六人。
§353
353.
三百五十三。
Itaro dhammānusārīdo, diṭṭhippatto anantake;
另有一位随法而行者,具大见,至无尽;
Paññāmuttobhayatthante, ajhānijhānikā ca te.
智慧解脱为两向,且为正念正定守护者。
§354
354.
三百五十四。
Tikkhasaddhassa cantepi, saddhāmuttattamīritaṃ;
信心锐利者之末端,信解解脱的极致。
Visuddhimagge majjhassa, kāyasakkhittamaṭṭhasu.
在净道经中居中的部分,讲述身业所成的重要内容。
§355
355.
三百五十五。
Vuttaṃ mokkhakathāyaṃ yaṃ, tikkhapaññārahassa tu;
所说者为解脱之法,具三明慧者于此方有所证知;
Diṭṭhipattattaṃ hetañca, tañca natthābhidhammike.
于见与得解原因,原无其他深义。
§356
356.
三百五十六。
Te sabbe aṭṭhamokkhānaṃ, lābhī ce chasu majjhasu;
若其中六种能得,八解脱法皆可获得者。
Kāyasakkhī siyuṃ ante, ubhatobhāgamuttakā.
身为见证者,其证成立于终时,意谓身体二分皆已了脱。
§357
357.
三百五十七。
Anulomāni cattāri, tīṇi dve vā bhavanti hi;
顺行者共有四种,且有三种或两种之差别;
Maggassa vīthiyaṃ mandamajjhatikkhamatibbasā.
此间道乃通向圣道的路径,其速度为缓慢、中等及快速三类。
§358
358.
三百五十八。
Visuddhimagge cattāri, paṭisiddhāni sabbathā;
清净之道亦有四种,其皆被各方承认确立。
Evamaṭṭhasāliniyā, vuttattā evamīritaṃ.
如前所述,此义亦如所说。
§359
359.
三百五十九。
Bhavaṅgāsannadosopi, nappanāya thirattato;
现行蕴的烦恼,也不应由外面加诸,使其生起;
Suddhiṃ paṭipadāñāṇadassanevaṃ labhe yati.
清净者只因道的修习与智慧的见证,修道者便得清净。
§360
360.
三百六十。
Āvajjaṃ viya maggassa, chaṭṭhasattamasuddhinaṃ;
如同道路,至第六、第七净阶段的清净;
Antarā santimārabbha, tehi gotrabhu jāyate.
继此而启内心安隐者,由彼形成了同族之生。
§361
361.
三百六十一。
Saṃyojanattayacchedī, maggo uppajjate tato;
断除三结缚者,依此有正道生起;
Phalāni ekaṃ dve tīṇi, tato vuttamatikkamā.
其果一二三,之后所说得以超越。
§362
362.
三百六十二。
Tathā bhāvayato hoti, rāgadosatanūkaraṃ;
如是思惟时,便生起贪欲烦恼之身。
Dutiyo tapphalaṃ tamhā, sakadāgāmi tapphalī.
第二种果报是当生于那有余果报者之间。
§363
363.
三百六十三。
Evaṃ bhāvayato rāgadosanāsakarubbhave;
如此思惟时,若生起恼恨忧愁则不中善。
Tatiyo tapphalaṃ tamhā, tapphalaṭṭhonāgāmiko.
第三种果报是当生于无余果报者之中。
§364
364.
三百六十四。
Evaṃ bhāvayato sesadosanāsakarubbhave;
如此思惟时,若生起终极的无余恼恨忧愁则不中善。
Catuttho tapphalaṃ tamhā, arahā tapphalaṭṭhako.
第四是正果,那阿拉汉是正果中的主体。
§365
365.
三百六十五。
Katakicco bhavacchedo, dakkhiṇeyyopadhikkhayā;
应当完成的事为断除生死,断灭南方邪见;
Nibbutiṃ yāti dīpova, sabbadukkhantasaññitaṃ.
如同灯灭,了知一切苦的本质而得涅槃。
§366
366.
三百六十六。
Evaṃ siddhā siyā suddhi, ñāṇadassanasaññitā;
如此即成究竟清净,具足智慧与见解。
Vuttaṃ ettāvatā saccaṃ, paramatthaṃ samāsato.
此处所说的真实至此为止,是对究竟止境的总摄。
§367
367.
三百六十七。
Saccaṃ sammuti sattādiavatthu vuccate yato;
所谓共识的真实,是指由七种事物构成的外相所称。
Na labbhālātacakkaṃva, taṃ hi rūpādayo vinā.
因缺少如轮般流转无碍的条件,那是没有色等诸内外因缘的。
§368
368.
三百六十八。
Tena tena pakārena, rūpādiṃ na vihāya tu;
无论哪一种方式,都不离弃色等诸法;
Tathā tathābhidhānañca, gāhañca vattate tato.
如是,如是的名称,接着即是常用(称谓)。
§369
369.
三百六十九。
Labbhate parikappena, yato taṃ na musā tato;
以广义的解释而得,因其非虚妄而成;
Avuttālambamiccāhu, parittādīsvavācato.
非依附无益之物言语而转;
§370
370.
三百七十。
Pāpakalyāṇamittoyaṃ, sattoti khandhasantati;
这堪称是恶善之友,谓存在蕴聚的连贯。
Ekattena gahetvāna, voharantīdha paṇḍitā.
以唯一一法为执持,于此勤修行者谓为智慧者。
§371
371.
三百七十一。
Pathavādi viyekopi, puggalo na yato tato;
即使是像大地一样广大的人,也无所依止而生,
Kudiṭṭhivatthubhāvena, puggalaggahaṇaṃ bhave.
因如乱栅围网之缘故,导致对众生的执着。
§372
372.
三百七十二。
Etaṃ visayato katvā, saṅkhādīhi padehi tu;
从此主题出发,用计数法及词句分别述之;
Avijjamānapaññatti, iti taññūhi bhāsitā.
「无明存在」者,依此者们所说。
§373
373.
三百七十三。
Paññatti vijjamānassa, rūpādivisayattato;
于存在的认知中,因触及形色等境界;
Kāyaṃ paññatti ce suṭṭhu, vadato suṇa saccato.
若认知身为真实,应如实正听所说。
§374
374.
三百七十四。
Saviññattivikāro hi, saddo saccadvayassa tu;
因识别之转变,乃真实二谛之声也;
Paññāpanattā paññatti, iti taññūhi bhāsitā.
『表相』者,谓表征、显现,此义由此众生所知也。
§375
375.
三百七十五。
Paccuppannādiālambaṃ, niruttipaṭisambhidā-
『现起之所依』,谓现起之事物之所依;『语义分别』,谓对语言所表达义理之分别。
Ñāṇassāti idañcevaṃ, sati yujjati nāññathā.
此所谓『智慧』者,唯有此义相契合,别无他义。
§376
376.
三百七十六。
Saddābhidheyyasaṅkhādi, iti ce sabbavatthunaṃ;
若说为『声音、引用及数量』等,谓此即诸法之总相。
Paññāpetabbato hoti, paññattipadasaṅgaho.
必须要加以说明的是,这里指的是对约定用语的汇集。
§377
377.
三百七十七。
‘‘Sabbe paññattidhammā’’ti, desetabbaṃ tathā sati;
『一切约定法』,应当如此宣说时,
Atha paññāpanassāpi, paññāpetabbavatthunaṃ.
接着对说明部分,也属于必须说明的范畴。
§378
378.
三百七十八。
Vibhāgaṃ ñāpanatthaṃ hi, tathuddeso katoti ce;
若论分门别类是为了认识,确实如此说法。
Na kattabbaṃ visuṃ tena, paññattipathasaṅgahaṃ.
不应以此为泛泛之说,而应当视为对预设道路的综合说明。
§379
379.
三百七十九。
Paññāpiyattā catūhi, paññattādipadehi sā;
由于智慧的适当应用,依靠四种预设的初起条件而成立;
Parehi paññāpanattā, iti ācariyābravuṃ.
师长们说,这即是以其他条件为依据而生起的智慧。
§380
380.
三百八十。
Rūpādayo upādāya, paññāpetabbato kira;
以色等诸法为缘,应当加以说明,确实如是。
Avijjamānopādāyapaññatti paṭhamā tato.
无明缘起的智见是第一。
§381
381.
三百八十一。
Sotaviññāṇasantānānantaraṃ pattajātinā;
耳根识的连续,在染污的再生之后;
Gahitapubbasaṅketamanodvārikacetasā.
以先前所摄取的意流为心。
§382
382.
三百八十二。
Paññāpenti gahitāya, yāya sattarathādayo;
以七轮等所摄取的智见揭示。
Iti sā nāmapaññatti, dutiyāti ca kittitā.
此谓名称分别,第二者名声彰显。
§383
383.
三百八十三。
Saddato aññanāmāvabodhenatthāvabodhanaṃ;
此言依因应众名之义,作为明了名相之用;
Kicchasādhanato pubbanayo eva pasaṃsiyo.
由于达成任务而先行之者,实为赞叹。
§384
384.
三百八十四。
Sā vijjamānapaññatti, tathā avijjamānatā;
此谓知识现前的分别,亦称无知之状。
Vijjamānena cāvijjamānā tabbiparītakā.
有知识者即在知识之内,其彼端亦是如此。
§385
385.
三百八十五。
Avijjamānena vijjamānatabbiparītakā;
无知识者即在无知识之内,其彼端亦是如此;
Iccetā chabbidhā tāsu, paṭhamā matiādikā.
此等有六种,首为见解等。
§386
386.
三百八十六。
Satto saddho narussāho,
存在者,信者,人类与野兽也,
Seniyo manacetanā;
意念的勤勉;
Iccevametā viññeyyā,
可从此处认识,
Kamato dutiyādikā.
欲望是第二等类别的。
§387
387.
三百八十七。
Evaṃ lakkhaṇato ñatvā,
依此特征了知,
Saccadvayamasaṅkaraṃ;
即二谛的混合;
Kātabbo pana vohāro,
但行为应当怎样为之,
Viññūhi na yathā tathāti.
智者不会随意行事。
Iti saccasaṅkhepe nibbānapaññattiparidīpano nāma · 如是,于谛摄中,名为涅槃施设之阐明
Pañcamo paricchedo. · 第五品。
Saccasaṅkhepo niṭṭhito. · 谛摄已竟。