三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页随附论藏随附其他随附1. Paṭhamo paricchedo

1. Paṭhamo paricchedo

212 段 · CSCD 巴利原典
1. Paṭhamo paricchedo1. 第一章
Rūpasaṅkhepo色之摄
§3
3.
Saccāni paramatthañca, sammutiñcāti dve tahiṃ;
『真实』包括究竟义与约定义两者。
Thaddhabhāvādinā ñeyyaṃ, saccaṃ taṃ paramatthakaṃ.
根据存在性质的说法,应该知道『真实』是究竟义。
§4
4.
Sannivesavisesādiñeyyaṃ sammuti taṃ dvayaṃ;
约定义应知为不同环境的约定,约定分为二种;
Bhāvasaṅketasiddhīnaṃ, tathattā saccamīritaṃ.
存在之义、缘成之义,及真实本然之义。
§5
5.
Paramattho sanibbānapañcakkhandhettha rāsito;
究竟义在此以涅槃与五蕴为准绳;
Khandhattho ca samāsetvā, vuttotītādibhedanaṃ.
将蕴义合成总体,断除及超越等差别而说。
§6
6.
Vedanādīsupekasmiṃ, khandhasaddo tu ruḷhiyā;
在对受等诸法漠不关心之时,唯有蕴的声音粗砺不净;
Samuddādekadese tu, samuddādiravo yathā.
但于海洋等广阔之所,海洋等声响正如其所然。
§7
7.
Tattha sītādiruppattā, rūpaṃ bhvāpānalānilaṃ;
彼处寒冷等诸因素生起,色身为水火风空气等异种所聚;
Bhūtaṃ kathinadavatāpacanīraṇabhāvakaṃ.
其实体质似坚硬之物,表现为炎热、湿润、压迫、流动、干燥等诸性。
§8
8.
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo pabhā ravo;
眼、耳、鼻、身、舌、意五根及光明、声音、气味、味、触及生命体,皆为感知所缘;
Gandho rasojā itthī ca, pumā vatthu ca jīvitaṃ.
气味、味道、女人与男人,以及环境与生命,皆为缘境所属。
§9
9.
Khaṃ jāti jaratā bhaṅgo, rūpassa lahutā tathā;
生、老、死与破坏,色身的轻微易碎,皆属此类,
Mudukammaññatā kāyavacīviññatti bhūtikaṃ.
同样,身体、言语和识的柔软顺遂,皆为存在体之特性。
§10
10.
Cakkhādī daṭṭhukāmādihetukammajabhūtikā;
眼等诸根,为了生起见色之欲而作用,乃因缘所生之实体;
Pasādā rūpasaddādī, cakkhuñāṇādigocarā.
欣喜于色、声等之美,皆由眼识等所感知而显现。
§11
11.
Ojā hi yāpanā itthipumaliṅgādihetukaṃ;
力量的增长确实依赖于男女差别等因缘;
Bhāvadvayaṃ tu kāyaṃva, byāpi no sahavuttikaṃ.
而心里体的二重再生,如身体一般,普遍无所不在。
§12
12.
Nissayaṃ vatthu dhātūnaṃ, dvinnaṃ kammajapālanaṃ;
依止者为界,二者为业之持守;
Jīvitaṃ uppalādīnaṃ, udakaṃva ṭhitikkhaṇe.
生命如同莲花等,水在立定之时。
§13
13.
Khaṃ rūpānaṃ paricchedo, jātiādittayaṃ pana;
天空诸色之分界,生死等断灭也;
Rūpanibbatti pāko ca, bhedo ceva yathākkamaṃ.
色之生起与坏灭,还有随其法之差别。
§14
14.
Lahutādittayaṃ taṃ hi, rūpānaṃ kamato siyā;
轻性断灭者实是,色依欲故而生;
Adandhathaddhatā cāpi, kāyakammānukūlatā.
无眼无耳性亦然,身业之和顺随之。
§15
15.
Abhikkamādijanakacittajassānilassa hi;
由意志起生之心及其所依止者的滞缓所生;
Vikāro kāyaviññatti, rūpatthambhādikāraṇaṃ.
身识的变化,是由于色质之萎缩等原因所致。
§16
16.
Vacībhedakacittena, bhūtabhūmivikāratā;
由言语分别心所引起的变化,表现为存在与基础的差别;
Vacīviññattupādinnaghaṭṭanasseva kāraṇaṃ.
这变化的缘起,仿如依于言语识所产生的骤然破裂。
§17
17.
Rūpamabyākataṃ sabbaṃ, vippayuttamahetukaṃ;
所有未被分别的色法因缘,皆为断离之缘由;
Anālambaṃ parittādi, iti ekavidhaṃ naye.
彼无依止而孤立独存,依此得出一种单一分类法。
§18
18.
Ajjhattikāni cakkhādī, pañceteva pasādakā;
内在者如眼等五根确实令人安稳;
Vatthunā vatthu tāneva, dvārā viññattibhī saha.
因缘(实相)依因缘(实相)而存,门(缘)与现识亦相应。
§19
19.
Sesaṃ bāvīsati cekavīsa vīsati bāhiraṃ;
余下有二十二、二十、二十余外围;
Appasādamavatthuṃ ca, advārañca yathākkamaṃ.
令境界不安稳之物,以及障碍,皆依其序。
§20
20.
Pasādā pañca bhāvāyu, indriyanindriyetaraṃ;
令安稳者,根、根所及物五法;
Vināpaṃ ādito yāva, rasā thūlaṃ na cetaraṃ.
根本无间断,直到质粗大而非他物。
§21
21.
Aṭṭhakaṃ avinibbhogaṃ, vaṇṇagandharasojakaṃ;
八重俱足无损坏,色具光泽芬芳之具;
Bhūtaṃ taṃ tu vinibbhogamitaranti viniddise.
已成实有之物,超越所有既成破坏之法。
§22
22.
Aṭṭhārasādito rūpā, nipphannaṃ tu na cetaraṃ;
十八类缘色俱足,并非他异显现;
Phoṭṭhabbamāpavajjaṃ tu, bhūtaṃ kāme na cetaraṃ.
实可触可鄙弃,是为实有之色,非欲界所具。
§23
23.
Sekkhasappaṭighāsekkhapaṭighaṃ dvayavajjitaṃ;
修习者受挫之处,受挫之二处已除;
Vaṇṇaṃ taditaraṃ thūlaṃ, sukhumañceti taṃ tidhā.
其色他异而粗大,微细者则有三种。
§24
24.
Kammajākammajaṃnevakammākammajato tidhā;
有三种行为:一是由业所生的行为,二是非由业所生的行为,三是无所作为的行为。
Cittojautujādīnaṃ, vasenāpi tidhā tathā.
心及其属法如贪欲等,按其本性,也分三种如前所述。
§25
25.
Diṭṭhaṃ sutaṃ mutañcāpi, viññātaṃ vata cetasā;
所见、所闻、所默契的,以及由心识而知的,众多现象实已为心所知晓;
Ekamekañca pañcāpi, vīsati ca kamā siyuṃ.
此中每一种及其五类,并且有二十种欲界现象存在。
§26
26.
Hadayaṃ vatthu viññatti, dvāraṃ cakkhādipañcakaṃ;
心是基础或所依,门户则有眼根等五根为门;
Vatthu dvārañca sesāni, vatthu dvārañca no siyā.
若无基础则门户不可得,无门户则无基础存在。
§27
27.
Nipphannaṃ rūparūpaṃ khaṃ, paricchedotha lakkhaṇaṃ;
以显现已尽的色法、色法所俱有的界相为分,分别其种类。
Jātiādittayaṃ rūpaṃ, vikāro lahutādikaṃ.
出生等所缘的色法,及诸变化,具轻薄等差别。
§28
28.
Yathā saṅkhatadhammānaṃ, lakkhaṇaṃ saṅkhataṃ tathā;
如复合法之相,虽为复合,却具切分等辨识;
Paricchedādikaṃ rūpaṃ, tajjātimanatikkamā.
色法之界相,超越其所从生的所有同类界相。
§29
29.
Kammacittānalāhārapaccayānaṃ vasenidha;
由业及心意所生火、食物等因缘所支配,
Ñeyyā pavatti rūpassa, piṇḍānañca vasā kathaṃ.
应当了知色法的流转及聚合如何成为其所依。
§30
30.
Kammajaṃ sendriyaṃ vatthu, viññatti cittajā ravo;
感官依赖于业生成,其变化由心生起的杂音而显现;
Cittaggijo lahutādittayaṃ cittānalannajaṃ.
心的本性生皆于轻薄与火热,其生发如火燃而不息。
§31
31.
Aṭṭhakaṃ jāti cākāso, catujā jaratā khayaṃ;
八法如同生起的空间,由四法构成老灭之相;
Kutoci neva jātaṃ tappākabhedaṃ hi taṃ dvayaṃ.
何处能找到未曾生起的空间?此二者无疑俱存。
§32
32.
Jātiyāpi na jātattaṃ, kutociṭṭhakathānayā;
即便以生为论,也不说有生不生,何况说心的现起?
Lakkhaṇābhāvato tassā, sati tasmiṃ na niṭṭhiti.
因缺乏明确特征,其于现前无永恒停留。
§33
33.
Kammacittānalannehi, piṇḍā nava ca satta ca;
由业意念与食物而生,食施有九与七之数;
Cattāro dve ca viññeyyā, sajīve dve ajīvake.
有四及两种可认识者,存活者与非存活者两种。
§34
34.
Aṭṭhakaṃ jīvitenāyunavakaṃ bhāvavatthunā;
八种生命具有生存与寿命,乃生起者之根本;
Cakkhādī pañca dasakā, kalāpā nava kammajā.
眼等五官加十之感受,集结成九业所生法。
§35
35.
Suddhaṭṭhaviññattiyuttanavakopi ca dasako;
纯净止觉能量相随之生命亦为十;
Suddhasaddena navako, lahutādidasekako.
纯净声音共有九,轻捷等则为十之一。
§36
36.
Viññattilahutādīhi, puna dvādasa terasa;
『知』者,为知见轻薄等(诸法之性);此外有十二与三十稍多者。
Cittajā iti viññeyyā, kalāpā satta vā cha vā.
『心所』者,为当知者,团缀七或六。
§37
37.
Suddhaṭṭhaṃ saddanavakaṃ, lahutādidasekakaṃ;
『纯处』、『声闻』『轻薄』等,各为十各之一;
Saddenalahutādīhi, caturotujakaṇṇikā.
『声』、『轻薄』等,四种羽毛饰边。
§38
38.
Suddhaṭṭhalahutādīhi, annajā dvetime nava;
『纯处』、『轻薄』等,在食者中为第十九分;
Satta cattāri dve ceti, kalāpā vīsatī dvibhi.
七、四两种各二,团缀为二十项。
§39
39.
Tayaṭṭhakā ca cattāro, navakā dasakā nava;
四种根本学处又有九种、七种、十种、九种;
Tayo dveko ca ekena, dasa dvīhi ca tīhi ca.
三根及二根连一根,十根和二根三根兼具;
§40
40.
Catunnampi ca dhātūnaṃ, adhikaṃsavasenidha;
四种元素中,以上诸元素量多而有余者;
Rūpabhedotha viññeyyo, kammacittānalannajo.
是指色类区别,与业心相伴生而不净者;
§41
41.
Kesādimatthaluṅgantā, pathavaṃsāti vīsati;
从毛发等处为起点,延伸至地处,共计二十;
Pittādimuttakantā te, jalaṃsā dvādasīritā.
以火等为起始,向上延伸至水,共计十二处。
§42
42.
Yena santappanaṃ yena, jīraṇaṃ dahanaṃ tathā;
这是分别用以熄灭与消除的手段,也即是使衰老与燃烧现象消散的因由;
Yenasitādipākoti, caturaṃsānalādhikā.
这包括了由灰烬等产生的炽热,乃至超过四十度的高温;
§43
43.
Uddhādhogamakucchiṭṭhā, koṭṭhāseyyaṅgasāri ca;
这是指上下往复、簇拥成群的碎炭和炭灰;
Assāsoti ca viññeyyā, chaḷaṃsā vāyunissitā.
这还应当理解为由气息依托而起的烈火,数乘六倍的风携带燃烧;
§44
44.
Pubbamuttakarīsañcudariyaṃ caturotujā;
前后凸起有分段纹理的四面棱状又称为锥体;
Kammā pācaggi cittamhā-ssāsoti chapi ekajā.
这里指的是行为的决断心意,因此其中一火(火候)将使心理产生炽燃。
§45
45.
Sedasiṅghānikassu ca, kheḷo cittotusambhavā;
「Sedasiṅghānikassu」者,指在此群居之律制中,「kheḷo」是指心业起源的戏耍、嬉戏现象,指出由心所生的随念心理活动。
Dvijā dvattiṃsa koṭṭhāsā, sesā eva catubbhavā.
「Dvijā dvattiṃsa koṭṭhāsā」者,即二十二组韵律段落,余者则为四种别类别。此处说明经文章法的结构分布。
§46
46.
Ekajesvādicatūsu, utujā caturaṭṭhakā;
单生等四种之中,温度生者有四个八法聚;
Jīvītanavako pācessāse cittabhavaṭṭhako.
命根生者为九法聚,心生与业生各为八法聚。
§47
47.
Dvijesu manatejehi, dve dve honti panaṭṭhakā;
二生之中,由心生与温度生各各有两个八法聚;
Sesatejānilaṃsesu, ekekamhi tayo tayo.
其余温度、风大各处之中,各各有三个三法聚。
§48
48.
Aṭṭhakojamanaggīhi, honti aṭṭhasu kammato;
八由业集起者,由八种业力而生。
Aṭṭhāyunavakā evaṃ, ime aṭṭha catubbhavā.
如是八种年龄阶段,皆为这八种四处所构成。
§49
49.
Catuvīsesu sesesu, catujesuṭṭhakā tayo;
在四种形态中余留的,有三种纯色之物,
Ekekamhi ca viññeyyā, piṇḍā cittānalannajā.
各自应当明了,其为由命根与心所生起。
§50
50.
Kammajā kāyabhāvavhā, dasakāpi siyuṃ tahiṃ;
由业所生的身体现象,亦有十种与之区别;
Catuvīsesu aṃsesu, ekekamhi duve duve.
于四种特殊部分中,各有两种不同之分。
§51
51.
Pañcāpi cakkhusotādī, padesadasakā puna;
复次,于眼、耳等五根处,犹如十处地相,分明显现;
Navakā saddasaṅkhātā, dveticcevaṃ kalāpato.
这称为九声,聚合成二乘众集;
§52
52.
Tepaññāsa dasekañca, navuttarasatāni ca;
有三十五和十,以及九十百等众数;
Dasakā navakā ceva, aṭṭhakā ca siyuṃ kamā.
十处又有九处,亦有八处,为欲根所在;
§53
53.
Sekapañcasataṃ kāye, sahassaṃ taṃ pavattati;
于身满百五十处中,有千处正发生;
Paripuṇṇindriye rūpaṃ, nipphannaṃ dhātubhedato.
满具根身色,相具齐备,因界别而不同显现。
§54
54.
Cittuppāde siyuṃ rūpa-hetū kammādayo pana;
心生时,或有色法因缘,然由业等推动而生;
Ṭhiti na pāṭhe cittassa, na bhaṅge rūpasambhavo.
心若不住,色境无由生起;色若破坏,心亦难存续。
§55
55.
‘‘Aññathattaṃ ṭhitassā’’ti, vuttattāva ṭhitikkhaṇaṃ;
所谓心存异状,乃于当下住持所说;
Atthīti ce pabandhena, ṭhiti tattha pavuccati.
若由关系论断,存续此处当适用。
§56
56.
Atha vā tikkhaṇe kammaṃ, cittamattudayakkhaṇe;
或于当下生起业,亦在心生瞬间;
Utuojāttano ṭhāne, rūpahetū bhavanti hi.
在所住之处,色法因缘实生焉。
§57
57.
Seyyassādikkhaṇe kāya-
依其最初开端,身行
Bhāvavatthuvasā tayo;
有三种心境住处;
Dasakā hontibhāvissa,
有十种是某心境,
Vinā bhāvaṃ duve siyuṃ.
没有此心境有二种。
§58
58.
Tato parañca kammaggicittajā te ca piṇḍikā;
其后业所起心所生者,以及聚集;
Aṭṭhakā ca duve pubbe, vuttavuttakkhaṇe vade.
八法有二,早前所述,论时当说。
§59
59.
Kālenāhārajaṃ hoti, cakkhādidasakāni ca;
随着时间流逝,饮食因缘生起,眼等十根也同时生起;
Catupaccayato rūpaṃ, sampiṇḍevaṃ pavattati.
基于四种条件,色法就如实地聚集而运转。
§60
60.
Taṃ sattarasacittāyu, vinā viññattilakkhaṇaṃ;
在七十岁的生命中,缺乏识别特性的意识存在;
Santatāmaraṇā rūpaṃ, jarādiphalamāvahaṃ.
这种持续的死相形态,带来老死之果。
§61
61.
Bhaṅgā sattarasuppāde, jāyate kammajaṃ na taṃ;
当七十种要素相继崩坏时,业所生之身不复存;
Taduddhaṃ jāyate tasmā, takkhayā maraṇaṃ bhave.
故此由此而生起的灭尽,即是死灭的本相。
§62
62.
Āyukammubhayesaṃ vā, khayena maraṇaṃ bhave;
对于寿命与业两者者,死亡即因寿命终尽而生;
Upakkamena vā kesañcupacchedakakammunā.
又或因恶业断除诸根而生。
§63
63.
Opapātikabhāvissa, dasakā satta kammajā;
有生于突然者,其寿十日或七日,皆由前世业力所现;
Kāme ādo bhavantaggijāhi pubbeva bhūyate.
欲业之本与色业之本,前世即已增长。
§64
64.
Ādikappanarānañca, apāye andhakassa ca;
又有初生于火焰者,及堕入地狱之暗无光处者;
Badhirassāpi ādo cha, pubbevetarajā siyuṃ.
致聋之业亦为其本,前世若有此类业,则现世仍然是此现象。
§65
65.
Tatthevandhabadhirassa, pañca honti abhāvino;
因此,对于盲聋之人,有五种不具备的存在;
Yuttiyā idha viññeyyā, pañca vā caturopi vā.
在此应辨明其理,有时为五,有时为四亦可。
§66
66.
Cakkhādittayahīnassa, caturova bhavantiti;
对于缺乏眼与光明者,确实仅为四种;
Vuttaṃ upaparikkhitvā, gahetabbaṃ vijānatā.
这是依教理所言,审察明白后,应当掌握理解。
§67
67.
Rūpe jīvitachakkañca, cakkhādisattakattayaṃ;
色法及生命之眼,与眼根诸七俱;
Pañca cha utucittehi, pañca chāsaññinaṃ bhave.
五者与六尘通因缘,乃五种识根的所依存。
§68
68.
Pañcadhātvādiniyamā, pāṭhe gandharasojanaṃ;
此中所依者为五大,本经中称为“尘”(dhātu),乃指物质之根本要素;于文章行文之际,加引和合清净之义。
Nuppatti tattha bhūtānaṃ, aphoṭṭhabbapavattinaṃ.
于此诸有生起之事,并非所有都成,不得如实发生。这是指依于五大之因缘,不必必然见于一切存在。
§69
69.
Thaddhuṇhīraṇabhāvova, natthi dhātvādikiccato;
如铃木木般坚硬者,并无五大及其相关功能所成;
Aññaṃ gandhādīnaṃ tesaṃ, takkiccenopaladdhito.
其余诸如香气等,皆由智理理所能知,非出自五大因缘。
§70
70.
Rūpe sappaṭighattādi, tattha ruppanatā viya;
于色之中,如坚硬触质等,显现色之成立;
Ghaṭṭanañca ravuppādassaññatthasseva hetutā.
结合以及色声之产生,如同显示其因缘之表现缘故。
§71
71.
Icchitabbamimekantamevaṃ pāṭhāvirodhato;
应当如此单独断定,与经文的诵读无所抵触;
Atha vā tehi viññeyyaṃ, dasakaṃ navakaṭṭhakaṃ.
或者应当以此为对象,理解为十加九十之多。
§72
72.
Sabbaṃ kāmabhave rūpaṃ, rūpe ekūnavīsati;
凡欲界的色法,色法共有二十九种;
Asaññīnaṃ dasa gandharasojāhi ca brahmunaṃ.
非想非非想处有十种,天界和梵界各有诸天子众。
Iti saccasaṅkhepe rūpasaṅkhepo nāma · 如是,在谛摄中,名为色摄。
Paṭhamo paricchedo. · 第一章。