11. Ekādasamo paricchedo
11. Ekādasamo paricchedo十一、第十一章
Vipassanāvibhāgo观的分别
§1506
1506.
Dvidhā samuṭṭhānadhurā, tividhā bhūmiyo matā;
起显两种重难,土地则分三种;
Tividhābhinivesā ca, sarīraṃ tu catubbidhaṃ.
依止(三种)亦三,然身却四分明。
§1507
1507.
Tividhā bhāvanā tattha, saṅkhāresu yathārahaṃ;
此处修习有三种,如实于取蕴中;
Duvidhākāramārabbha, nijjhāyati tilakkhaṇaṃ.
由两形态起始,深入显三相义。
§1508
1508.
一五零八。
Aṭṭhārasākārabhinnā, dasāvatthā vibhāvitā;
十八种形相具足,十种法义详明分解;
Tidhā vibhāgā sādheti, vimokkhattayamuttamaṃ.
此三种划分得成,就为涅槃之最高解脱。
§1509
1509.
一五零九。
Catusaccapaṭivedhā, sattaṭṭhāriyapuggalā;
四圣谛的分别,七位圣者出现;
Klesahānī yathāyogaṃ, catasso paṭisambhidā.
烦恼断除依其相应,四种破解智具足。
§1510
1510.
Tividhā ca samāpatti, nirodhā ca tathāparā;
集灭有三种类型,灭亦同此多样;
Nissandaphalamiccāhu, tassā sāsanakovidā.
去依缘果,无所衍生,此为教法通达者所说。
§1511
1511.
Vipassanābhāvanāya-miti bhāsanti paṇḍitā;
所谓内观修习,乃诸智者所称;
Tamidāni pavakkhāmi, yathānukkamato kathaṃ.
今依次第,我将开示其义理如何。
§1512
1512.
Bhūmidhamme pariggayha, vicinantassa yogino;
持守于地法中,勤修思惟的行者;
Satiyā samathā vātha, samuṭṭhāti vipassanā.
或得安立于正念之定,或由正念生起观慧。
§1513
1513.
Sabhāvapaṭivedhe ca, saddhammapaṭipattiyaṃ;
于自性了知,以及正法实际的行持;
Paññāsaddhādvayaṃ tassā, dhuramāhu dhurandharā.
具足智慧信解此二者,勇猛之士堪称英雄。
§1514
1514.
Tebhūmakasabhāvānaṃ, sappaccayapariggaho;
(三)地法之性,谓诸因缘之聚合;
Ñātapariññā nāmāyaṃ, bhūmīti paṭhamā matā.
此名亲知所觉,称为“地”,此为第一地。
§1515
1515.
Kalāpato sammasanaṃ, udayabbayadassanaṃ;
集灭相观,观察生灭变化之相;
Pariññātīraṇā nāma, dutiyā bhūmi bhāsitā.
此称为了知解脱之境,即第二地所宣说者。
§1516
1516.
一五一六。
Pahānapariññā bhūmi, tatiyāhu tatoparaṃ;
断除已尽之地,谓第三地及其以上;
Bhaṅgādiñāṇamiccevaṃ, tividhā bhūmiyo matā.
如断坏等知,三种地被认为是如此。
§1517
1517.
一五一七。
Khaṇasantatiaddhāna-vasenettha samīritā;
以刹那续集聚合而成,故以此为界;
Aniccā dukkhānattāti, tividhābhinivesanā.
无常、苦、无我,即三种执著。
§1518
1518.
一五一八。
Diṭṭhikaṅkhāvitaraṇā, maggāmaggapaṭippadā;
断除见取疑惑,以及对正道与邪道的修行过程;
Visuddhiyo catassopi, sarīranti nidassitā.
纯净亦有四,即所谓身体(四纯净详见已述)。
§1519
1519.
一五一九。
Salakkhaṇavavatthānaṃ, paccayākāranicchayo;
对相应标志的说明,缘起条件的终结;
Kummaggaparihāro ca, tilakkhaṇavipassanā.
消除邪道,以及对三法印的观照。
§1520
1520.
一五二〇。
Iti lakkhaṇabhinnattā, labbhantekakkhaṇepi ca;
如是,特征之分别,即使在一瞬间亦可得见;
Desitā hetubhūtena, kamenevaṃ visuddhiyo.
由所说的缘起法故,如此便有清净。
§1521
1521.
一五二一。
Sīlabbisuddhiādīnaṃ, tathā sāva paramparā;
戒净等诸法,及其相续之传承;
Cittabbisuddhiādīnamatthāyāti pakāsitā.
并阐明心净等诸法之义。
§1522
1522.
Dissamānasabhāvānaṃ, passanto paccayaṭṭhiti;
观察相反本性的诸法者,见其缘起和止灭;
Paripanthavimutto hi, paṭipādeti bhāvanaṃ.
断尽生起者,随其现前而修习般涅槃禅定。
§1523
1523.
Tathāpi ca visesena, paṭipannassa yogino;
然而,修行者虽入正道,究竟亦有差别;
Tattha tattha vibhūtattā, ṭhānato bheditā kathaṃ.
彼此区别于各自所住之处,如何了知其异?
§1524
1524.
Rūpapubbaṅgamaṃ vātha, nāmapubbaṅgamaṃ tathā;
『色』为先行,『名』亦为先行;
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, yathāpākaṭadhammato.
内在或外在,依照显现之法。
§1525
1525.
Nāmarūpādibhedena, bhūmidhammapariggaho;
因名色之分别,成就地法之执持;
Vuttā diṭṭhivisuddhīti, attadiṭṭhippahānato.
此谓净见之说,乃舍弃我见所成。
§1526
1526.
Āhacca paccayuppannā, tathā tabbhāvabhāvino;
因缘所起,如实存在或非存在,
Pavattantīti saṅkhāre, passato pana yoniso.
此为行的运行,本智审慎所见。
§1527
1527.
Paccayaggāhinī paññā, nāmarūpappavattiyā;
智慧深入缘起,名色的生起;
Kaṅkhā taranti tāyāti, kaṅkhāvitaraṇā matā.
超越疑惑者,即是破除疑惑。
§1528
1528.
Aniccā dukkhānattāti, paccayāyattavuttito;
无常即苦,这句话是针对缘起而说的;
Saṅkhipitvā kalāpena, sammasīyanti saṅkhatā.
将其简略合于篇中,有为法依此而成。
§1529
1529.
Uppādavayabhāvopi, lakkhaṇattayasādhako;
生灭变化的存在,也是三相的标志;
Paccayākāramārabbha, lakkhīyati visesato.
由缘起的形态开始,特别加以标识。
§1530
1530.
Tasmā sammasanañāṇaṃ, udayabbayadassanaṃ;
因此,所谓正遍知,是对起灭现象的观察觉知;
Kaṅkhāvitaraṇāyaṃ tu, saṅgayhati visuddhiyaṃ.
它能够排除疑惑,进而摄持清净。
§1531
1531.
Tattha saṃklesavikkhepaṃ, kummaggaṃ parivajjato;
其中,舍弃烦恼的抛弃,远离邪道,
Maggāmaggavisuddhīti, ñāṇadassanamīritaṃ.
谓之净道与不净道之分别的智慧与见解滋润。
§1532
1532.
Tato kathenti akliṭṭhamudayabbayadassanaṃ;
于是说:『无垢起源增盛的显现』;
Ādiṃ katvā paṭipadāñāṇadassanasuddhiyaṃ.
已作始、道理和分别见净的修习。
§1533
1533.
Paccayapaccayuppanne, yathāvatthuvavatthite;
依缘生起,依相应故而生起,详尽解释;
Pahātumīhamānānaṃ, niyyānapaṭipattito.
为欲摒弃此处者,示范断除之观察法。
§1534
1534.
Upaklesavisuddho hi, punadevodayabbayaṃ;
『净除侵扰』者,意指复次灭除生灭之相;
Adhiṭṭhahitvā bhaṅgādi-ñāṇehi paṭipajjati.
彼借持戒及不净观等智慧而行之。
§1535
1535.
Tathā cābhinavuppanne, bhijjamāne vipassato;
如是,譬如新生之蛆虫,内心观察;
Saṃvegakaḍḍhitaṃ ñāṇaṃ, bhaṅgādimanutiṭṭhati.
生起迅速增长之智,止息于色法等生灭之相。
§1536
1536.
Tato pubbe pavattā hi, saṃklesāpāyasambhavā;
此中以前便已流行者,是烦恼分别生起之法;
Paṭipattivisuddhīti, na saṅgayhati bhāvanā.
修习清净之法,则不应生起执著之心。
§1537
1537.
Sampādento paniccetā, catassopi visuddhiyo;
若证得者,及其四种清净理智;
Aniccā dukkhānattāti, bhāveyya tividhā kathaṃ.
应依三种不同方式,思惟无常、苦、无我之义。
§1538
1538.
一五三八。
Paccayapaccayuppannā, jātānantarabhedino;
缘与所缘所生起,刹那生已随即灭;
Aniccā ca pabhaṅgū ca, palujjanti cavanti ca.
无常且易坏,崩散而凋逝。
§1539
1539.
一五三九。
Addhuvā ca asārā ca, vibhavā ca vināsino;
不坚固、无实质,终归散失而毁灭;
Saṅkhatā vipariṇāma-dhammā ittarakālikā.
有为法,具变易之性,存续短暂。
§1540
1540.
一五四〇。
Khayadhammā vayadhammā, lahukālappavattino;
一切事法都是灭尽法、消逝法,时光转瞬即逝。
Tāvakālikadhammā ca, parittaṭṭhitikā tathā.
这些事法皆处于现时,为防护之法。
§1541
1541.
一五四一。
Khaṇattayaparicchinnā, pubbāparavicittakā;
因瞬间消灭而划分,划分细密如初一时刻;
Purakkhatā nirodhassa, sassatā na kudācanaṃ.
属于断尽之前的发展阶段,永久性从未有过。
§1542
1542.
Jāyanti parihānāya, na tu jāyanti vuddhiyā;
生起是为灭亡,而非为增长;
Jiyyamānāva tiṭṭhanti, jiṇṇā bhaṅgaparāyaṇā.
正在消亡者仍然存立,已坏者执着于破坏。
§1543
1543.
Ahutvāyevuppajjanti, na kutocipi āgatā;
未经呼唤而自生起,绝非从某处来;
Hutvā antaradhāyanti, na tu katthaci sañcitā.
遭放弃而消失,绝非积聚于何处。
§1544
1544.
一五四四。
Taṃ taṃ paccayasāmaggi-mattalābhāya nissitā;
此诸因缘因合而获得彼等之生、成就,
Nirodhadhammā jāyanti, jātā byanti bhavanti te.
灭谛之法由此产生,生起、存在、消逝。
§1545
1545.
一五四五。
Yathā nadī pabbateyyā, yathā dīpasikhā tathā;
如同山地之河川,如同岛屿之峰顶,
Sīghasīghaṃ pavattantā, uppajjanti vayanti ca.
快速且缓慢地流转,生起又消灭。
§1546
1546.
一五四六。
Jātā jātā nirujjhanti, aññe aññe tu jāyare;
有的众生生起了又灭尽,其他的又有新的生起;
Avīci anusambandhā, na jānanti visesato.
他们不懂得无间地狱的相续,不能通达特别的实相。
§1547
1547.
一五四七。
Iti nānappakārena, vipassanto vicakkhaṇo;
由此以种种不同方式,内观明智而通达真理者;
Aniccabhāvanaṃ dhīro, paripāceti sādhukaṃ.
如理认识无常本性,智者圆满成就此善法。
§1548
1548.
一五四八。
Dukkhā ca dukkhavatthū ca, abhiṇhaparipīḷitā;
苦及苦的所缘,皆因长期受苦之所苦所缠绕;
Rogā gaṇḍā ca sallā ca, aghato ca upaddavā.
疾病肿胀及疮疤,灾难及祸患俱在其中。
§1549
1549.
一五四九。
Bhayopasaggāghamūlā,
恐怖侵逼及恼害之本,
Sāsavādīnavītitā;
尽被烦恼毒害所裁断。
Aleṇāsaraṇātāṇā,
无依无靠,
Vadhakā mārakāmisā.
是杀害者、害命者。
§1550
1550.
Jātidhammā jarābyādhi-
生死法则是老病,
Sokopāyāsabhāgino;
忧苦、衰弱的参与者;
Paridevasabhāvā ca,
又有哀痛悲伤的本性,
Saṃklesā dukkhabhāgino.
烦恼是痛苦的因缘。
§1551
1551.
一五五一。
Jegucchā paṭikūlā ca, bībhacchā ca virūpino;
憎厌污秽,恐惧丑陋;
Ajaññā capalā hīnā, duggandhā bālasevitā.
无明迟钝、多变且低劣,充满恶臭,常被愚人所侍奉。
§1552
1552.
一五五二。
Sokantarikatāniccaṃ, taṇhāya kaḍḍhitā bhusaṃ;
忧愁难忍,终为渴爱所缠,如干草般遭受折磨。
Kapaṇā duggatā dīnā, vipannā ca vighātino.
贪欲邪见者苦难,贫贱沦丧,遭遇侵犯。
§1553
1553.
一五五三。
Attalābhaṃ gavesanti, taṃtaṃpaccayanissitā;
他们寻求真利益,依赖恩怨相续;
Dukkhādhiṭṭhānamaccantaṃ, jātā puna vihaññare.
远离苦难所着,出生后复复毁坏。
§1554
1554.
一五五四。
Aggikūpe nimuggāva, klesasantāpabhāgino;
如投入火坑者,承受烦恼痛苦部分。
Oviddhā viya sattīhi, saṅkhārā niccadukkhitā.
造作如同被刺穿者,行蕴是常有苦的。
§1555
1555.
一五五五。
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyantā ca khaṇe khaṇe;
正在生起者亦在灭亡,临命终时一刻一刻;
Pasukā viya niccammā, haññanti serikāturā.
如同牲畜一样必死无常,被屠夫宰杀。
§1556
1556.
一五五六。
Tilāni tilayanteva, ucchuyanteva ucchuyo;
谷粒之间的尘埃正在尘埃中,尘埃正在尘埃中升起;
Udayabbayāvassaṃ te, pīḷayanti abhiṇhaso.
汝等于生灭流转之中,常被强烈苦恼所迫制。
§1557
1557.
一千五百五十七。
Manoramanavākārā , vipallāsaparikkhatā;
形体美妙辞巧,然被颠倒谬误所围绕;
Iriyāpathasañchannā, nopatiṭṭhanti dukkhato.
10步行之所,因苦恼不能立足。
§1558
1558.
一千五百五十八。
Saṅkhāresu panetesu, vedanāssādarodhino;
行法三种中,感受依之为故障碍。
Sāva sandulasambaddhā, sammohaparivāritā.
垢染与污浊相缠,烦乱迷惑所包围。
§1559
1559.
一五五九。
‘‘Aduṃ dukkhamidaṃ dukkha’’-miti saṃsāracārino;
『此苦即是苦』:如此观行轮回者,
Dukkhahetumajānantā, sambhamanti aviddasu.
不知苦的缘起,于蒙昧中不断流转。
§1560
1560.
一五六零。
Sukhākāramapassantā, dukkhabhāranipīḷitā;
仅见乐之形相,受苦负载而倍加压迫;
Patthenti dukkhamevaññaṃ, bālā byasanabhāgino.
愚人专求唯苦,乃为堕落恶业所染者。
§1561
1561.
一五六一。
Cavantā upapajjantā, rukkhasākhaṃva makkaṭo;
如同木枝上的猴子临死般,
Dukkhamekaṃ vimuccanti, tato gaṇhanti cāparaṃ.
苦独自得超脱,继而又取彼苦为己。
§1562
1562.
一五六二。
Te dīgharattaṃ socanti, taṇhāsallasamappitā;
彼等长久悲伤,饱受渴爱针刺之苦。
Diṭṭhipāsasamupetā, mānatthambhānusāyino.
执见和迷惑相伴,因慢而依附妄断。
§1563
1563.
一五六三。
Tamākāraṃ paniccevaṃ, vipassanto visārado;
五者行为,即如是,于观见上具足熟练;
Dukkhānupassanaṃ nāma, paripāceti bhāvanaṃ.
名为观苦,深入修习观法。
§1564
1564.
一五六四。
Dhammaṭṭhitiniyāmā hi, khandhāyatanadhātuyo;
法则确立者,正是蕴、处、界三法。
Anattāsassatantā ca, īhābhogavivajjitā.
无我与无常,而且断除此处的享受。
§1565
1565.
一五六五。
Payojanamadhiṭṭhāya, na tu byāpārayanti ca;
以目的为依据,而非散乱;
Paccayapaccayuppannā, janetuṃ vātha jāyituṃ.
缘起相互因缘而生,或产生或生起。
§1566
1566.
一五六六。
Tathāpi hetusāmaggi-sambhave sambhavanti te;
即使原因的和合而生,这些仍然发生。
Tabbhāvabhāvibhāvena, aññamaññapavattitā.
由真实与非真实相互显现而彼此流转。
§1567
1567.
一五六七。
Ajāyituṃ na sakkonti, sati paccayasambhave;
因缘具足时,无法不起;因为是因缘所生。
Paccayānamalābhe tu, na jāyanti kudācanaṃ.
因缘未现得时,任何处皆不得生起。
§1568
1568.
一五六八。
Na kiñcettha apekkhitvā, samaggā honti paccayā;
因缘未互相期待,依缘者却能和合。
Na janetuṃ na sakkonti, samaggā ca kudācanaṃ.
不能认识也不能做,而且从未合和一致。
§1569
1569.
一五六九。
Yathāpaccayalābhena , pavattanti yathā tathā;
如同因缘果报一般,依因缘而起,依因缘而流转。
Rakkhitā vā vidhātā vā, natthi assāmikā tathā.
无论是被守护者或是创造者,都不存在有真正的自我。
§1570
1570.
一五七〇。
‘‘Ahaṃ mama’’nti gaṇhantā, pariṇāmenti aññathā;
执着于『我是我的』的想法,反而导致错乱变化。
Vissasantā harantete, parābhūtā palambhino.
它们已消散、已被带走,遭受挫败、陷入困境。
§1571
1571.
Rittā tucchā ca suññā ca, vivittā sāravajjitā;
空虚、无益且虚无,脱离牵连、清净无垢;
Salakkhaṇaparicchinnā, dhammā natthettha puggalo.
断绝特征,法已缺乏,此处无有人成立。
§1572
1572.
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyamānā ca saṅkhatā;
生者和存活者,及将死者皆为有为。
Vivasā parivattanti, vaso tesaṃ na katthaci.
他们的衣服反复更换,然而那些衣服从未真正被穿着。
§1573
1573.
一五七三。
Na tesu kassacisseraṃ, na tesañcatthi katthaci;
在那些衣服上没有任何恒常的自我,也不存在什么实质;
Na cattanīti saṅkhārā, ādhipaccavivajjitā.
那些所谓的“自我”的行法,是无自性的,依缘生起而非自生。
§1574
1574.
一五七四。
Kadalīpattavaṭṭīva, aññamaññapatiṭṭhitā;
犹如芭蕉叶的叶片,彼此相安无事地停驻着。
Sahajātagghanībhūtā, nopaṭṭhanti anattato.
因自性生起故,彼等并非以无我为由而执持。
§1575
1575.
一五七五。
Arūpanissitaṃ rūpaṃ, arūpaṃ rūpanissitaṃ;
色依非色,非色依色;
Jaccandhapīṭhasappīva, aññamaññavavatthitaṃ.
如月台莲藕相,互相依傍而立。
§1576
1576.
一五七六。
Yantasuttena yantaṃva, kāyayantaṃ pavattati;
如同线绳所牵引,牵引身体流转不息;
Nāmāvakaḍḍhitaṃ tattha, natthi attā sayaṃvasī.
名为加增者,是指在此处并无自性而独立存在。
§1577
1577.
一五七七。
Cetovipphāranipphannā, vāyodhātusamuṭṭhitā;
心转变所现,风元素所聚,
Iriyāpathaviññattivikārā pālakā matā.
由行路触地之识变化,此等变化被视为护持者。
§1578
1578.
一五七八。
Oviddhavedanāsallavikārapariṇāmato;
因触痛之受及音声变化所导致的变化。
Bālānaṃ cittanipphannā, attāti parikappanā.
愚人内心沉溺,己我错觉显现。
§1579
1579.
一五七九。
Suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ, nettha sattopalabbhati;
清净行蕴之果,非此难得生存;
Taṃ taṃ paccayamāgamma, dukkhakkhandhova jāyati.
依此缘起之因,痛苦五蕴遂生。
§1580
1580.
一五八零。
Evamādippakārehi, vipassanto anattato;
由如是起始之理,观慧修习无我。
Anattabhāvanaṃ nāma, bhāvetīti pavuccati.
所谓无我观,即谓修习者以观无我为对象而修习之。
§1581
1581.
一五八一。
Bhāvento tividhampetaṃ, nijjhāyati tilakkhaṇaṃ;
修习者有三种,即观三相;
Nimittañca pavattañca, samārabbha yathākkamaṃ.
起观其相及所发起者,循序渐进,适当分别。
§1582
1582.
一五八二。
Attalābhanimittañca , taṃtaṃpaccayanissitā;
缘自身无法得持为缘,此种缘起彼等境相;
Tabbhāvabhāvibhāvena, lakkhīyanti nimittato.
依照事理与非事理的分别,因缘标志得以辨明。
§1583
1583.
一五八三。
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyamānā ca saṅkhatā;
生起者在生存,灭亡者在消逝;
Taṃ taṃ bhāvamatikkamma, pavattanti khaṇe khaṇe.
超越各自状态,瞬息不断地流转。
§1584
1584.
一五八四。
Hetunissayanākāro, nimittanti tato mato;
因缘所依的形态,由彼处所标识,因之而被认知。
Pavattaṃ vattanākāro, khaṇasantatiaddhato.
流转之相续行相,就刹那、相续、时段而言。
§1585
1585.
一五八五。
Apubbābhinavuppatti, uppādoti pakāsito;
前所未有之新生起,此即所谓『生起』之显示。
Pubbāpariyasandhānaṃ, paṭisandhīti bhāsitā.
前后次第的连接,被称说为『结生』。
§1586
1586.
一五八六。
Āyūhantīti vuccanti, tadatthaṃ pana vāvaṭā;
被称为『积累者』,而为此而活动者;
Iccādipariyāyehi, bahvākārāpi saṅkhatā.
以此三结论为终结,虽有多种形态,皆属聚集而成。
§1587
1587.
一五八七。
Nimitte ca pavatte ca, vatthuto yanti saṅgahaṃ;
缘相与所缘之事起时,缘起而聚合成聚合体;
Taṃ dvayākāramārabbha, patiṭṭhāti tilakkhaṇaṃ.
由此两种形态开始,立起三相的特征。
§1588
1588.
一五八八。
Paccayādhīnadhammānaṃ, uppādavayalakkhitā;
依止因缘法,显现生灭的记号。
Aniccatānimittaṭṭhā, pavattesu na pākaṭā.
无常的相应之处,在于流转之中,并非显现破坏。
§1589
1589.
一五八九。
Pubbāparavicittānamasamatthānamattani;
既往与将来所知,不能同时俱现,
Sannissayena nipphanno, bhāvadubbalyasādhako.
乃由缘起而现,因而无力成就实体。
§1590
1590.
一五九零。
Hetusaṅkhātabhāvo hi, saṅkhārānamaniccatā;
因缘所成之法,本质无常;诸行法即是无常。
Pavattamānā dasseti, taṃ sabhāvaṃ panattano.
正在生起运行者,显示其自身之自性。
§1591
1591.
Niccā dhuvā ce saṅkhārā, kasmā pekkhanti paccaye;
若诸行是常、是坚固,为何还观待诸缘?
Ahutvā yadi nissāya, jātā kā tattha niccatā;
若本无而后依托(缘)而生,其中何有常性?
§1592
1592.
Attalābhaṃ labhitvāna, hetusāmaggilābhato;
由因缘具足之所得,而获得自身之所得;
Yāpessanti tamaññatra, kathaṃ nāmattadubbalā.
他们只能依赖他人,何况那些能力薄弱者呢。
§1593
1593.
一五九三。
Paccaye anapekkhitvā, yadi natthi samatthatā;
若无条件限制,且没有平等之理,
Attalābhūpalābhāya, kiṃ samatthānupālane;
对于自得或不得,又有何能耐去守护呢?
§1594
1594.
一五九四。
Janakā paccayānañhi, tadāyūhanato paraṃ;
因父母为条件,遂承受依赖之后。
Parihāritumāraddhā, jiyā khittasaro yathā.
为了使之远离,性命宛如断流之水。
§1595
1595.
一五九五。
Accīva vaṭṭinikkhantā, meghamuttāva vijjutā;
如箭矢穿透轮轴,似闪电划过云际;
Paccayuddhaṭavissaṭṭhā, dhammā bhaṅgaparāyaṇā.
如临决斗,众法皆趋于破坏。
§1596
1596.
一五九六。
Tasmā nimittamākāraṃ, passanto sa vipassako;
因此,观察成相者便是那能明见实相的人。
‘‘Vinassanti avassa’’nti, saddahanto vimuccati.
「毁灭也灭尽」者,信根成熟者得解脱。
§1597
1597.
一五九七。
Aniccato tathā hevaṃ, vipassantassa yogino;
正如无常所现,观慧行者如是;
Saddhāvimokkha bāhulyaṃ, bhavatīti pakāsitaṃ.
信心解脱之众多显现,已被阐明。
§1598
1598.
一五九八。
Iti saṅkhāradhammesu, nimittākāranicchitaṃ;
如是,在行蕴法中,缘相因缘已定。
Aniccalakkhaṇaṃ dhīro, nijjhāyati niyāmato.
『无常相』者,智者依其理而深思,明了其规律。
§1599
1599.
Bādhakattabhayākārā, pavatte dukkhitā viya;
具有阻碍性和怖畏之相,好似在遭受苦难;
Pavattamānā pīḷenti, saṅkhārā ca bhayāvahā.
当现起时便压迫,使诸行产生怖惧。
§1600
1600.
Uppādābhinavākāraṃ, atikkamma tato paraṃ;
无常的生起乃新生之相,越过此相而达彼相;
Jarājaccaritā hutvā, bhañjamānā kathaṃ sukhā.
既然生命已进入老死的状态,虽欲断灭却如何能得安乐。
§1601
1601.
Tasmā pavattamākāraṃ, nijjhāyanto nirantaraṃ;
因此,如实观察此现象,持续不断地深思熟虑;
Saṅkhāre dukkhato disvā, hitvāna paṇidhiṃ tahiṃ.
见诸行因苦,抛弃缚结,以达解脱之境。
§1602
1602.
Tadāyūhananissaṅgo, passaddhadaratho sukhī;
此时弃绝此生之累,心如甘露安稳,身心安乐自在;
Samādhibahulo yogī, vūpasantoti vuccati.
专长于定的瑜伽行者,被称为安住者。
§1603
1603.
一六〇三。
Byāpāravasitākāraṃ, saṅkhārānaṃ vipassato;
专注于观察行蕴的业本质;
Nimitte ca pavatte ca, upaṭṭhāti anattato.
对种相及生起迅速起具无我之观照。
§1604
1604.
一六〇四。
Anattādhīnanipphannā, vasātītappavattino;
无我为主者,无有我执并对诸行灭灭转。
Bhāvadubbalyanissārā, kathamattā bhavissare.
『世间』者,乃生死轮回之苦,因其无常、苦、无我之特性而显为脆弱和无根基。探究此『世间之脆弱无常』,其本质究竟如何存在,法相如何?
§1605
1605.
Tamevaṃ paṭivijjhanto, maññatānattalakkhaṇaṃ;
以此般若眼观照,识得诸法无我之特性,断除我执及其假象之认识;
Vipassanārasassādī, saṃvegabahulo bhave.
修习内观入止诸根之修行,必达速断无明之境,殊胜和敏而多产果报。
§1606
1606.
Iccāhacca pavattānaṃ, lakkhaṇānaṃ sabhāvato;
对正在起灭无常之现象,悉心洞察其自然本质以及生灭之特征,
Vavatthito tattha tattha, taṃtaṃlakkhaṇanicchayo.
在此处以及各处,详尽地述说了各别特征的终结。
§1607
1607.
一六〇七。
Tathāpipākaṭaṭṭhāne , hetubhūte ca yoniso;
同样,在受果发生之地,以及原因根本处,也应当善巧地说明;
Vavatthapeti saṅkhāya, lakkhaṇāni vicakkhaṇo.
借助汇集而成的阐述,明了各项特征。
§1608
1608.
一六〇八。
Uppādavayabhāvena, dissamānā hi saṅkhatā;
因缘生灭的性质显现时,显现诸行是集聚而成的。
Pubbāparavivekena, dassenti tadaniccataṃ.
通过分别先后的观察,显现其无常的本质。
§1609
1609.
一六零九。
Tathā ca vipariṇāmaṃ, vipassanto visārado;
如是观察变易,明了细微;
Nimittaphalanipphannaṃ, tamatthamadhimuccati.
由因缘所生的相与果,辨明其真实含义。
§1610
1610.
一六一零。
Dukkhappavattihetuttā, nimittamapi paṇḍito;
苦的发生缘由所在,智者亦观察其相。
Bhayāvahaniyāmena, bādhakanteva passati.
由于恐惧的威胁,譬如有障碍者才能看见。
§1611
1611.
一六一一。
Tathā hi paccayārabbha, saṅkhārā nissayanti ce;
因此因缘一有,行(造作)便依止于因;
Tatovassaṃ bhavissanti, mahabbhayasamohitā.
于是必有成长,众生因巨大恐怖而迷惑。
§1612
1612.
一六一二。
Nirodhadhammā jāyanti, sallaviddhāva dukkhitā;
灭谛法显现,因痛苦纷扰而生起。
Jarāturā vipajjantā, bhijjantāva vighātino.
老死必然堕入,沉溺如毁坏者。
§1613
1613.
Tenevāniccato diṭṭhā, dukkhabhāvena khāyare;
因此,无常被观察,因苦的本质而见;
Saṅkhatattā sabhāvo hi, dukkhāya parivattati.
形成之物其本性,实因苦而转变。
§1614
1614.
Aniccā puna saṅkhārā, dukkhāti ca vavatthitā;
诸行无常,又以苦为本说明。
Anattattaniyāmena, nidassenti salakkhaṇaṃ.
以无我为对象,指示其特征。
§1615
1615.
Kathaṃ attaparādhīnā, paccayuppannabhaṅgurā;
如何论及自我为罪者,缘起生灭而不实存者;
Vipattiniyatā vātha, bādhamānā bhayāvahā.
乃至不利之境,受苦怖畏之时。
§1616
1616.
Āhaccākārabhedena, tividhā hi vipassanā;
依感受及形相不同,观照法门确为三种。
Aniccā dukkhānattāti, ayamettha vinicchayo.
无常即苦无我者,此处为详细分析。
§1617
1617.
一六一七。
Tidhābhūtā paniccetā, pahānākārabheditā;
三界所成,五蕴所具,分别于有无及变化;
Mahāvipassanā nāma, aṭṭhārasavidhā kathaṃ.
此名为大观察,具十八种类别云何?
§1618
1618.
一六一八。
Hetusāmagginipphannamaniccanti tilakkhaṇaṃ;
缘起之法所生之因,乃无常之特征。
Aniccataṃ vipassanto, niccasaññaṃ vimuñcati.
观见无常者,断除对常的见解。
§1619
1619.
Aniccatāyādhiṭṭhānanimittaṃ pana passato;
然观此无常者,依于无常而建立之所缘起因;
Animitte vimuccantī, animittānupassanā.
断除对无因相的执著,随顺观察无因相。
§1620
1620.
Nirujjhamānadhammānaṃ, byantibhāvaṃ vipassato;
观看正在灭尽的法,见其显露的终灭相;
Samudayaṃ pajahantī, nirodhāanupassanā.
断除集起,观察灭尽。
§1621
1621.
一六二一。
Sithilā jātu nissārā, dubbalā lahughātino;
松弛衰弱,毫无生气,软弱微细;
Khayadhammāti saṅkhāya, ghanasaññaṃ vimuñcati.
此乃灭法,因断灭而放逸厚重的执着。
§1622
1622.
一六二二。
Attalābhamatikkamma, vayantīti vicintayaṃ;
思维越过自我所得,转向遣除。
Jahatāyūhanaṃ tattha, putte sūtipajā viya.
在此,如同对儿子般慈爱保护。
§1623
1623.
Anavattitabhāvānaṃ, aññathattaṃ vipassato;
对于那些无返转性者,观照的方式不同;
Vikārapariṇāmesu, dhuvasaññā virajjati.
在变异转变上,持久的认识渐渐消退。
§1624
1624.
Ālambañca tadālamba-ñāṇabhaṅgañca bhāvayaṃ;
应当生起对依靠及对依靠破坏的知识。
Sārādānābhinivesaṃ, adhipaññāya muccati.
于紧迫执着中,以上智而得解脱。
§1625
1625.
一六二五。
Iccāniccānimittā ca, nirodhā ca khayā vayā;
无常及无常相,灭尽即终亡;
Viparīṇāmādhisaññā, dhammānupassanāti ca.
反转相随观,亦作法相观。
§1626
1626.
一六二六。
Sattānupassanābhedamaniccākāradassanaṃ;
观察众生无有分别,见无常形相。
Niccasaññādibhaṅgāya, paridīpenti paṇḍitā.
由于『无常观等』的破坏,智者们便以此为警示。
§1627
1627.
一六二七。
Taṃ tamākāramārabbha, tathā bāhulyavuttito;
着手于该标志,亦由经文中所说的广泛讲述起首;
Taṃlakkhaṇānugatā ca, bhedā tasseva sattadhā.
依此标志而行者,分类亦为七种差别。
§1628
1628.
一六二八。
Sukhasaññaṃ nissajjantī, vuttā dukkhānupassanā;
舍弃『乐观』,而转为观『苦』的体性之法;
Nibbinnā nibbidāñāṇaṃ, virāgā rāgavajjitā.
熄灭者为厌离智,离欲者断贪染。
§1629
1629.
一六二九。
Jātāppaṇihitā nāma, muñcantī paṇidhiṃ tathā;
所谓生已止息,是指如是断除执著;
Nirālayābhinivesā, ādīnavānupassanā.
不求安住之乐,观察不安之苦。
§1630
1630.
一六三零。
Pañcānupassanābhedaṃ , tadidaṃ dukkhadassanaṃ;
五种观察无差别,此即苦观法。
Sukhasaññādibhaṅgāya, pavattanti pakāsitaṃ.
因乐受等分别的破坏而展开、显现出来。
§1631
1631.
一六三一。
Anattato vipassanto, attasaññā vimuccati;
依无我观察,观照无我,自我分别得解脱;
Jahatattābhinivesaṃ, jhāyanto puna suññato.
放弃我执的执着,修习禅定后常处于空寂。
§1632
1632.
一六三二。
Dvayānupassanābhedamanattākāradassanaṃ;
以无我为性质的二种观察,见证二种不同的无我现象;
Attasaññābhinivesaṃ, vimokkhāya vibhāvituṃ.
自我观执着的断除,为解脱而分别观察。
§1633
1633.
一六三三。
Paṭinissaggato disvā, saṅkhāresu tilakkhaṇaṃ;
观见舍弃之理,於行蕴中三相显现;
Jahanto saṅkhatādānaṃ, pakkhandati asaṅkhate.
舍弃有为执取,断除无为障碍。
§1634
1634.
一六三四。
Yathābhūtena ñāṇena, vipassanto vimuccati;
借由如实之慧观照,内观深明而获得解脱;
Sammohābhinivesamhā, avipallatthadassano.
由于远离痴迷与执取,故能如实见义而无颠倒。
§1635
1635.
一六三五。
Mohatābhogavimuttā, paṭisaṅkhānupassanā;
观照[审察随观],从痴染与沉溺中解脱;
Jahantappaṭisaṅkhaṃ tu, paṭisaṅkhāya lakkhaṇaṃ.
而能舍断审察所执之物者,乃在于审察其[诸行之]特相。
§1636
1636.
一六三六。
Diṭṭhisaṅkhātadosattā, vibhāvento vivaṭṭato;
由于阐明[见]所称之过失,故从[轮回]回转之角度加以显示;
Saṃyogābhinivesamhā, paṭilīno vimuccati.
因缘缠结的坚执,因缘消失后便得解脱。
§1637
1637.
一六三七。
Muccītukamyatāñāṇaṃ, paṭinissaggasammataṃ;
解脱意愿的智慧,为舍弃所同意者;
Yathā bhūtaṃ tathā ñāṇaṃ, paccayākāranissitaṃ.
智慧观如实相依于缘起。
§1638
1638.
一六三八。
Saṅkhārupekkhāñāṇaṃ tu, paṭisaṅkhānupassanā;
观察行蕴的智慧,是对行的回趣观察。
Vuṭṭhānagāminī nāma, vivaṭṭanti pavuccati.
名为《起行者》,意为开始起身,或起身而行。
§1639
1639.
一六三九。
Catassopi paniccetā, ādānādippabhañjitā;
四者及五者皆从贪取起而断除,
Lakkhaṇattayamāhacca, pavattanti yathā tathā.
又谓此等显著征相具足,不断裂,于行持上如实起转。
§1640
1640.
一六四零。
Nimittamārabbha tathā pavattaṃ,
以相为起始,亦如是转起。
Tilakkhaṇaṃ jhāyati yāya yogī;
三相乃是观察禅定者思惟的内容;
Tamitthamaṭṭhārasabhedabhinnaṃ,
所谓三相即无常、苦、无我的区分相别,彼此不相混合;
Vipassanābhāvanamāhu dhīrā.
具智慧者称之为内观的培养。
§1641
1641.
(一六四一)
Vipassanānayamimamuttamaṃ subhaṃ,
内观的路径,此极上美妙法,
Nidassitaṃ jinavacanānusārato;
乃依顺世尊教诲而生起示现。
Vibhāvayaṃ manasi hitāvahaṃ paraṃ,
于心中观想有益之法,
Nirāmayaṃ padamanupāpuṇissati.
必得无病之境界。
Iti nāmarūpaparicchede vipassanāvibhāgo nāma · 如是,《名色辨别》中名为“观的分别”的
Ekādasamo paricchedo. · 第十一章。