7. Sattamo paricchedo
7. Sattamo paricchedo第七章
Sabbasaṅgahavibhāgo一切总摄分别。
§617
617.
Catupaññāsa dhammā hi, nāmanāmena bhāsitā;
此处所说的法共有四十五种,皆以名称为由演说;
Aṭṭhārasavidhā vuttā, rūpadhammāti sabbathā.
所说的具有十八种种类,通称为色法。
§618
618.
Abhiññeyyā sabhāvena, dvāsattati samīritā;
这些法以可证知故,合于二十三类;
Saccikaṭṭhaparamatthā, vatthudhammā salakkhaṇā.
其真实义为最高根本,乃分别种种实体法。
§619
619.
第六百一十九节。
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, sabbasaṅgāhikaṃ nayaṃ;
现今我宣说此法,为集大义之纲;
Ābhidhammikabhikkhūnaṃ, hatthasāramanuttaraṃ.
此乃专为把持《阿毗达摩》比库之至要手诀。
§620
620.
第六百二十节。
Dukā tikā ca khandhāyatanato dhātusaccato;
苦即是五蕴、十二处、十八界、四大等诸法之真实;
Paṭiccasamuppādā ca, paccayā ca samaññato.
缘起及其因缘,亦当如实理解。
§621
621.
Paccayo eva nibbānamapaccayamasaṅkhataṃ;
所谓条件,是指涅槃的对立,即非因缘所生、非造作的法;
Asaṅkhāramanuppādaṃ, sassataṃ niccalakkhaṇaṃ.
它是不依造作而生起的,恒常不变,具无常寂灭之相。
§622
622.
Paccayā ceva saṅkhārā, saṅkhatā ca tatopare;
若以条件观造作行,行既形成而依其上,
Uppādavayadhammā ca, paccayaṭṭhitikā tathā.
则生灭法皆因缘生起,也必依于条件而立。
§623
623.
Nibbānaṃ rūpadhammā ca, vippayuttāva kevalaṃ;
涅槃乃色法者,断尽杂缘而独存之境;
Ārammaṇā eva nāma, nālambanti hi kiñcipi.
因缘则谓眼前所依,丝毫亦不依附他物。
§624
624.
Ekuppādanirodhā ca, ekālambaṇavatthukā;
其为一时生灭、一时断灭者,如唯一所依之法;
Saṃsaṭṭhā sampayuttā ca, sahajātā yathārahaṃ.
其为成聚相续、内在自生者,乃自然本性如实显现。
§625
625.
Aññamaññenupatthaddhā, sabbattha sahavuttino;
彼此相应,处处和合,
Sārammaṇārammaṇā ca, cittacetasikā matā.
被视为护持者、所护持者,以及心与心所。
§626
626.
Vipassanāya bhūmīti, tattha tebhūmakā matā;
据说有观慧的基础,此中分为三种基础;
Lokiyā pariyāpannā, vaṭṭadhammā sauttarā.
世俗所围绕者,依因缘运行之法,超出世俗者也。
§627
627.
Sakkāyadhammā sabhayā, tīramorimanāmakaṃ;
身见法为聚集,名为尖锐刺痛;
Saṃyojaniyā samalā, tathā nīvaraṇīyakā.
结缠之物同等,亦为烦恼盖障。
§628
628.
Saṃklesikā parāmaṭṭhā, upādānīyasāsavā;
染污之最极者,为取著烦恼;
Oghanīyā yoganīyā, ganthanīyāti bhāsitā.
如洪水所淹浸,所系之焰燃烧,皆名结缠者。
§629
629.
Aññe apariyāpannā, vivaṭṭā cāvipassiyā;
其他未广泛覆盖者,亦即未彻见者,
Lokuttarānuttarā ca, nosaṃyojaniyādayo.
以及超越世间极致者,非烦恼束缚等之类者。
§630
630.
Kammajātā upādinnā, nāma vuccanti sāsavā;
由业所生而被缚者,称为染污,
Anupādinnakā nāma, tato sesā pavuccare.
不被缚者称为无染,剩余者则称余染。
§631
631.
Dhammā sappaṭibhāgāti, kusalākusalā matā;
「法门」者,谓善恶皆属其类;
Appaṭibhāgadhammāti, tadaññe paridīpaye.
所谓「非门法」,则用于指示其他法门。
§632
632.
Saraṇā ca pahātabbā, dvādasākusalā pana;
避难者必须舍弃,十二种不善法;
Tadaññe araṇā nāma, pahātabbā na kehici.
其他所谓无避难者,则无可舍弃者。
§633
633.
Rūpino rūpadhammā ca, nāmadhammā arūpino;
有色者受色法所摄,无色者唯名法所摄;
Evamādippabhedena, dvidhā bhedaṃ vibhāvaye.
由此色与无色的分别,划分为两种类别。
§634
634.
Bālā dhammā tapanīyā, kaṇhā ca kaṭukapphalā;
愚痴的事为应受煎熬者,昏暗且结果苦涩者;
Asevitabbā sāvajjā, dvādasākusalā matā.
应避远而行者,普被认为十二不善法。
§635
635.
Paṇḍitā cātapanīyā, sukkā ca sukhadāyakā;
贤者们应受敬敬,干净且能赐乐;
Sevitabbānavajjā ca, kusalā ekavīsati.
应当修习的善行共有二十一种。
§636
636.
Kriyā vipākā rūpañca, nibbānanti catubbidhā;
行为的因果及其现形,共有四种灭尽(涅槃);
Vuttā abyākatā nāma, dhammā tabbiparītato.
所谓已说和未说的法,皆当依教义来分别理解。
§637
637.
Hīnā dhammā parittā ca, kāmāvacarabhūmikā;
低劣的法是有限的,而且局限于欲界之境;
Rūpārūpā pavuccanti, majjhimā ca mahaggatā.
有形无形的法称为中间道与高贵法。
§638
638.
Appamāṇā paṇītā ca, dhammā lokuttarā matā;
广大而纯净的法,被认为是出世法;
Saṃkiliṭṭhasaṃklesikā, dvādasākusalā tathā.
不净污秽的法,以及十二种不善法,也包括其中。
§639
639.
Asaṃkiliṭṭhasaṃklesikā, dhammā tebhūmakāpare;
那些烦恼未被污染,心念清净,具三界之品性;
Asaṃkliṭṭhāsaṃklesikā, nava lokuttarā siyuṃ.
未被污染的清净烦恼,是新生出世间之法。
§640
640.
Vipākā te pavuccanti, vipākā catubhūmakā;
果报称为果报者,是四界之果报;
Vipākadhammā nāmāti, kusalākusalā matā.
谓之果报法,是善恶分别之法门。
§641
641.
六百四十一。
Kriyā rūpañca nibbānaṃ, na pākaṃ na tu paccati;
行为形态乃涅槃,非成熟亦非因缘所成;
Ācayagāmino dhammā, puññāpuññāva sāsavā.
这是因果所生之法,俱有善恶及烦恼之根。
§642
642.
六百四十二。
Vuttāpacayagāmino , kusalānuttarā pana;
所说为因果所生,然其殊胜为善之顶极;
Kriyā rūpañca nibbānaṃ, pākā cobhayavajjitā.
行为形态是涅槃,无成熟亦无恐惧污点。
§643
643.
Paṭhamānuttaro maggo, dassanaṃ bhāvanāpare;
第一者为无上之道,第二者为观见与修习;
Tadaññe dvayanimmuttā, sabbepi paramatthato.
后来还有两者,并且全部皆从至高真实而出。
§644
644.
Satta lokuttarā heṭṭhā, vuttā sekkhāti tādinā;
七重世间超越与世间之下,常称为修习等;
Arahattaphalameva, asekkhanti pakāsitaṃ.
唯有阿拉汉果实,不必修习而昭示其成。
§645
645.
Lokiyāpi ca nibbānaṃ, bhāsitobhayavajjitā;
在世间法中,涅槃亦为二重无碍所说;
Evamādippakārehi, tividhāti vibhāvaye.
依此初步之法,将其分为三种加以分辨。
§646
646.
Atītānāgataṃ rūpaṃ, paccuppannamathāparaṃ;
过去和未来的形色,以及此时此刻的各异表现;
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, sukhumoḷārikaṃ tathā.
无论内在还是外在,皆为细微且清净的根本。
§647
647.
六百四十七。
Hīnaṃ paṇītaṃ yaṃ dūre, santike vā tadekato;
远处称为低劣善劣之物,近处则称为同一;
Sabbaṃ rūpaṃ samodhāya, rūpakkhandhoti vuccati.
将一切色法聚合起来,称为色蕴。
§648
648.
六百四十八。
Tatheva vedanākkhandho, nāma yā kāci vedanā;
同样,诸受蕴乃名为感受;
Saññākkhandhoti saññā ca, rāsibhāvena bhāsitā.
识蕴者即识,亦以种类差别而分别说明。
§649
649.
Vaṭṭadhammesu assādaṃ, tadassādopasevanaṃ;
在轮转法中有对苦乐的感受,此为感受之依赖。
Vinibhujja nidassetuṃ, khandhadvayamudāhaṭaṃ.
应当摒除诸执,示现二蕴为例证。
§650
650.
Vivādamūlasaṃsāra-kamahetunidassanaṃ;
显示争论根本为流转世间及业的因缘,
Sandhāya vedanā saññā, katā nānāti kecana.
并由此观察受、想,作诸多分别。
§651
651.
Cittasaṃsaṭṭhadhammānaṃ, cetanāmukhato pana;
精神所依的法门,是由意志为其因缘;
Saṅkhārakkhandhanāmena, dhammā cetasikā matā.
这些法门被称为行蕴法,属于心识所显现的法。
§652
652.
Sabbabhedaṃ tathā cittaṃ, viññāṇakkhandha sammataṃ;
一切诸法皆与心相应,心被视为识蕴的法门;
Bhedābhāvena nibbānaṃ, khandhasaṅgahanissaṭaṃ.
由于差别性的无常,涅槃得以生灭,而五蕴的聚合亦随之消散。
§653
653.
Ālambanīyabhāvena, upādānopakārato;
『依止物之性质』者,因执取而为助缘;
Pañcupādānakkhandhāti, lokuttaravivajjitā.
『五种取蕴』者,指超世间境界的分别。
§654
654.
Yathā thūlaṃ hitatthāya, pariggāhakayoginaṃ;
如厚重之物,为慈利之行者所有;
Dhammā tebhūmakā eka-bhūmibhāvāya desitā.
其法如三界地,宣说为一体境界。
§655
655.
Bhājanaṃ bhojanaṃ tassa, byañjanaṃ bhojako tathā;
对彼者而言,『食』即『主食』,『佐食』即『佐料』亦如是;
Bhuñjitā cāti pañcete, upamenti yathākkamaṃ.
五者皆称为『食用』,适宜依照常规而服用。
§656
656.
Gilānasālā gelaññaṃ, asappāyopasevanā;
病房、卧榻为病患所用,常得无障碍的照料;
Samuṭṭhānaṃ gilānoti, upamenti ca paṇḍitā.
病患自觉病愈之际,智者依常规亲自服用。
§657
657.
Cārako kāraṇaṃ tattha, aparādho ca kārako;
在此,行为是因,罪过是行为的动因;
Aparādhakato coro, iti copamitā puna.
因罪过而为盗贼,因此再度受罚。
§658
658.
Niccādhipīḷanaṭṭhena , bhārāti paridīpitā;
因业力所压迫者,即使没有外苦,亦被劳累所折磨;
Klesadukkhamukhenete, khādakā ca nirantaraṃ.
此等人因烦恼之苦如同毒蛇口中之苦,常被此苦吞噬不止。
§659
659.
Anatthāvahitā niccamukkhittāsikaverino;
那些反覆無益、口中渴望利害的惡人;
Maccumārābhidheyyattā, vadhakāti ca bhāsitā.
又因其本性容易致死,被稱作殺害者。
§660
660.
Vimaddāsahanaṃ rūpaṃ, pheṇapiṇḍaṃva dubbalaṃ;
肉體令人迷惑而難以忍受,如同脆弱的泡沫;
Muhuttaramaṇīyattā, vedanā bubbuḷūpamā.
感受因其轉瞬即逝愉悅而薄弱,猶如氣泡一般。
§661
661.
Marīcikūpamā saññā, vipallāsakabhāvato;
『马里赤窟』者,因其为异相而称名,此为名义的变异。
Saṅkhārāpi ca nissārā, kadalikkhandhasādisā.
诸行亦如是,皆为无根之法,如坎坷沙土蕴等无实所有。
§662
662.
Nānappakāraṃ cintentaṃ, nānāklesavimohitaṃ;
诸种类思惟对象,种种烦恼妄想所迷惑;
Palambhatīti viññāṇaṃ, māyāsamamudīritaṃ.
所执分别意识,乃妄幻虚假启示之识。
§663
663.
Iccevaṃ pañcupādānakkhandhā khandhā ca kevalaṃ;
这些便是五取蕴,是单独的蕴;
Pañcakkhandhāti nāmena, desitāti vibhāvaye.
称为五蕴者,是名称,具体说明之。
§664
664.
Ajjhattañca bahiddhā ca, viññāṇuppattikāraṇaṃ;
内外两方面,是识生起的缘起因素;
Dvārālambaṇabhedena, dvedhāyatanamīritaṃ.
因有二门依止分别,故称作二处境界。
§665
665.
Cakkhādajjhattikaṃ tattha, chadvārāyatanaṃ bhave;
此处为内眼界,亦即六门所在之处;
Bāhirāyatanaṃ nāma, tathā rūpādigocaraṃ.
外界则名外境,诸如色等皆属其所及。
§666
666.
Iti vīthippavattānaṃ, dvārālambaṇasaṅgaho;
如是诸路径流转,皆依门而聚集;
Āgame abhidhamme tu, sabbathāpi yathārahaṃ.
于经藏论传中,随处皆如是详尽说明。
§667
667.
六百六十七。
Tathāhanantarātīto, jāyamānassa pacchato;
如是之后已过,生者之后随之而来;
Mano sabbopi sabbassa, manassāyatanaṃ bhave.
心者万物之本,心即诸处者也。
§668
668.
六百六十八。
Tathā pubbaṅgamaṭṭhena, sahajānamarūpinaṃ;
如先前所述,原生之众生本质如实;
Dvārabhāvena viññāṇaṃ, sabbamāyatanaṃ mataṃ.
识仰赖门户之性,故为诸处之本源。
§669
669.
六百六十九。
Manāyatanamiccevaṃ, pasādāyatanaṃ tathā;
名为『意所缘境』者,非真实;『信所缘境』亦然;
Pañcaviññāṇadhammānaṃ, iti chaddhā vibhāvaye.
五种识法,依此次第加以遮盖分别。
§670
670.
六百七十。
Pañcappasādavisayā, pañcāyatanasammatā;
五种信乐所缘,五处界皆如法;
Sesaṃ rūpañca nibbānaṃ, sabbe cetasikāti ca.
其余皆为色界,涅槃亦然,且包括一切心所法。
§671
671.
Ekūnasaṭṭhidhammānaṃ , dhammāyatanasaṅgaho;
六十九种法中,包含了法处的总摄;
Iti chaddhā pakāsenti, bāhirāyatanaṃ budhā.
如是句尾疏明,表明外部境界为诸觉者所知。
§672
672.
Suññagāmova daṭṭhabba-majjhattikamasārato;
中间无内容者,应当如空村庄般观看;
Gāmaghātakacorāva, taṃ hanantaṃva bāhiraṃ.
宛如村内盗贼、杀人者,对其施以外力镇压。
§673
673.
Nāmappavattimuḷhānaṃ, taduppattikakāraṇaṃ;
名称的发生,是由其所起缘故所生;
Dvādasāyatanānīti, vuttamitthaṃ mahesinā.
所谓十二处者,是由尊者明确宣说的。
§674
674.
Samattā bhāvamattena, dhārentīti salakkhaṇaṃ;
以其具有完整的自体性而成立,此为其特征;
Dvārālambataduppanna-pariyāyena bheditā.
由依门户而生,因差别而不同。
§675
675.
Manāyatanametthāha, satta viññāṇadhātuyo;
此所谓色所缘处者,即七识界;
Ekādasa yathāvuttā, iccaṭṭhārasa dhātuyo.
如前所说有十一种,欲界十八种识界。
§676
676.
Antādikā manodhātu, manoviññāṇadhātuyā;
心识界起始者,以心识界为缘;
Pavesāpagame dvāra-pariyāyena tiṭṭhati.
入出入时,常以门廊相绕而立。
§677
677.
Bherītaladaṇḍaghosa-samaṃ chakkaṃ yathākkamaṃ;
如鼓声与杖击声般,六经轮转顺遂无碍;
Kaṭṭhāraṇipāvakādi-samañca tividhaṃ bhave.
木杖、铁杖等三种各殊的法门,亦如是存在。
§678
678.
Dukkhaṃ samudayo ceva, nirodho ca tathāparo;
苦及其集,以及灭与别离俱存;
Maggo cāti catuddhāha, saccaṃ saccaparakkamo.
四圣谛此中彰显,真理真境得以显现。
§679
679.
Bhāro ca bhāradānañca, bhāranikkhepanaṃ tathā;
『负重』与『负重给予』,以及『负重抛弃』亦是如此;
Bhāranikkhepanūpāyo, iccopammaṃ yathākkamaṃ.
关于『负重抛弃』的法门,譬如实例如法应作。
§680
680.
Rogo roganidānañca, rogavūpasamo tathā;
『病』与『病因』,以及『病的消除』亦是如此;
Rogabhesajjamicceva-mupamāhi ca dīpitaṃ.
如同适当的药物和明亮的火光相似。
§681
681.
Visarukkho rukkhamūlaṃ, rukkhacchedo tathāparo;
禁止攀折树根,亦禁止砍伐树干;
Rukkhacchedakasatthanti, catudhopamitaṃ tathā.
此处指禁止破坏树的行为,譬如四种相似的法门。
§682
682.
Tīramorimasaṅkhātaṃ, mahogho pārimaṃ tathā;
禁止在岸边或河流汇聚之处挖掘,亦禁止挖掘深水泥泞处;
Tadatikkamupāyoti, upamenti ca taṃ budhā.
有智慧者皆知此乃越界之法,应当远离戒禁。
§683
683.
Sacchikatvāna paccakkha-miccopammaṃ yathākkamaṃ;
已亲证证实并切断烦恼,依教法如实行持;
Samācikkhi vimokkhāya, saccaṃ tacchaniyāmato.
应以正当方法证得解脱,真实即是真理的规律。
§684
684.
Tathā hi dukkhaṃ nābādhaṃ, nāññaṃ dukkhā ca bādhakaṃ;
实则痛苦无侵害,别无他苦为害者;
Bādhakattaniyāmena, dukkhasaccamitīritaṃ.
因无为害者存在,故苦谛已被超越。
§685
685.
Taṃ vinā nāññato dukkhaṃ, na hoti na ca taṃ tato;
若失此者,则无他苦,亦非从此而起;
Dukkhahetuniyāmena, saccamāha visattikaṃ.
依苦因之规律,如实而言,非虚妄。
§686
686.
Nāññā nibbānato santi, na ca santaṃ na taṃ yato;
无离涅槃者,无寂静者,亦无从彼而来;
Santabhāvaniyāmena, nibbānaṃ saccamuttamaṃ.
依寂静生起之法,涅槃乃至高真实。
§687
687.
第六百八十七条。
Nāññaṃ maggāca niyyānaṃ, aniyyāno na cāpi so;
除正道与涅槃之外,没有他道是可靠的,也没有非可靠者。
Tasmā niyyānabhāvena, maggo saccanti sammato.
因此,因具涅槃之相,正道皆被视为真实与合式。
§688
688.
第六百八十八条。
Iti tacchāvipallāsa-bhūtabhāvo catūsupi;
如此,四种情况都是缘于真实与其倒错颠倒相之存在,
Saccaṭṭhoti viniddiṭṭho, dukkhādīsvavisesato.
谓之真谛义,指示而显现,尤以苦等诸法为显著。
§689
689.
六百八十九。
Pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho, santāpaṭṭho ca bhāsito;
受苦者为忧苦,因缘聚集者为集,烦恼者为苦,
Viparīṇāmaṭṭho cāti, dukkhassevaṃ catubbidhā.
变易者为灭,这即是苦的四种类别。
§690
690.
六百九十。
Āyūhanā nidānā ca, saṃyogā palibodhato;
寿命及其缘起,聚合及其断灭;
Dukkhassamudayassāpi, catudhatthā pakāsitā.
苦的生起亦如是,四念处已明显说明。
§691
691.
Nissāraṇā vivekā cā-saṅkhatāmatato tathā;
驱摈及解脱者,从根本无所缠缚之处起,即此义;
Atthā dukkhanirodhassa, catudhāva samīritā.
意指苦灭的正义,具足四重周密清晰。
§692
692.
Niyyānato hetuto ca,
有驱逐之因,
Dassanādhipateyyato;
及观察之主宰。
Maggassāpi catuddheva-
谓道有四正行,
Miti soḷasadhā ṭhitā.
此法共有十六种设立。
§693
693.
Saccikaṭṭhaparamatthaṃ, tacchābhisamayaṭṭhato;
真实即是最高之所立,因契合真实而安住;
Tathatthamapi saccaṭṭhaṃ, paṭṭhapentettha paṇḍitā.
如实亦为真实之所立,贤者于此确立。
§694
694.
Tadetaṃ paṭivijjhanti, ariyāva catubbidhaṃ;
对此,圣贤们反复深思的是圣道中四圣谛的真理;
Vuttamariyasaccanti, tasmā nāthena taṃ kathaṃ;
既然已讲说为圣者的真谛,何以不能由世尊而得见解?
§695
695.
Jāti jarā ca maraṇaṃ, soko ca paridevanā;
生死轮回、衰老与死亡,忧愁与哀痛,
Dukkhañca domanassañca, upāyāso tathāparo.
痛苦与悲伤,以及种种艰难困苦;
§696
696.
Appiyehi ca saṃyogo, vippayogo piyehi ca;
与不合意者结连,与合意者离别也同样痛苦;
Yampi na labhaticchanto, tampi dukkhamidaṃ mataṃ.
对于不合意而渴求得到的事物,即便得到了,也被视为苦。
§697
697.
第六九七偈。
Apāyesupapajjantā, cavantā devalokato;
堕入恶道者离开天界;
Manussesu ca jīrantā, nānābyasanapīḷitā.
在人间虽寿命长,却受种种痛苦折磨。
§698
698.
第六九八偈。
Socantā paridevantā, vedentā dukkhavedanaṃ;
恐惧不安而悲悯,感受痛苦之苦。
Domanassehi santattā, upāyāsavighātino.
忧愁愁闷缠绕其心,摧毁烦恼的痛苦根源。
§699
699.
第六九九偈。
Aniṭṭhehi akantehi, appiyehi samāyutā;
被不善、不完美与不爱所缠绕,
Saṅkhārehi ca sattehi, nānānatthavidhāyibhi.
又被种种不同的造作与众生所束缚。
§700
700.
第七〇〇偈。
Iṭṭhehi piyakantehi, manāpehi viyojitā;
由爱护亲近之人所分离,
Saṅkhārehi ca sattehi, nānāsampattidāyibhi.
因种种造作与众生,也生诸多不同的成就。
§701
701.
Dukkhāpagamamicchantā , patthayantā sukhāgamaṃ;
厌恶苦难而向往快乐,
Alabbhaneyyadhammesu, pipāsāturamānasā.
于难得之法因渴望而心急如焚。
§702
702.
Kicchādhipannā kapaṇā, vipphandantā rudammukhā;
吃苦为供养者,狡诈无耻,言语纷乱,面若哭泣;
Taṇhādāsā parābhūtā, bhavasaṃsārasaṃkaṭe.
被渴爱所战胜,在轮回的苦难中陷于困境。
§703
703.
七百零三。
Yaṃ tebhūmakanissandaṃ, kaṭukaṃ gāḷhavedanaṃ;
那倚赖凡俗之地、苦涩而深重的痛苦;
Vedenti saṃsāraphalaṃ, taṃjātādiṃ vinā kuto.
感受着轮回果报,若无此生及诸法,又从何来?
§704
704.
七百零四。
Tasmā jātādibhedehi, bādhamānā bhayāvahā;
因此,由于生、老等的分别,因此所受的苦是障碍且令人畏惧的。
Dukkhā ca dukkhavatthu ca, bahudhāpi papañcitā.
苦和产生苦的根因,虽然有时因缘纷繁,却多种多样地被迷惑。
§705
705.
Te sabbe pañcupādāna-kkhandhā eva samāsato;
这些全部即是五种取蕴,整体而言;
Dukkhādhiṭṭhānabhāvena, dukkhatāya niyāmitā.
因执著于苦为本质,因此被苦所支配。
§706
706.
Tasmā tebhūmakā dhammā, sabbe taṇhāvivajjitā;
因此,三界中诸法,皆已断除渴爱;
Dukkhasaccanti desesi, desanākusalo muni.
这即是苦圣谛,善说教者所宣说。
§707
707.
第七〇七偈。
Virāgatejālābhena , taṇhāsnehasinehitaṃ;
因离欲而得神通之力,渴爱嫉恨悉皆灭尽;
Visarukkhova jātādinānānatthaphalodayaṃ.
如大树之生,随缘而展现多种果报功用。
§708
708.
第七〇八偈。
Nandirāgānubandhena, santānamavakaḍḍhitaṃ;
因随喜之爱而生,其子孙因而增长增盛;
Punabbhavābhinibbattibhāvena parivattati.
又因再生后续的业缘而转变循环。
§709
709.
Patiṭṭhitañca tatthetamattasnehānusevanaṃ;
此处立见,适度遵行亲近之爱;
Gocarānunayābaddhaṃ, rāgamucchāsamohitaṃ.
受境界制约感召,沉溺于爱欲而生迷惑。
§710
710.
Klesarāsiparikliṭṭhaṃ, byasanopaddavāhataṃ;
因烦恼如刀割般染污,恶习堕落所激发,
Dukkhasallasamāviddhaṃ, vihaññati nirantaraṃ.
内蒙苦痛如箭穿刺般现起,持续不息地破坏。
§711
711.
七百一十一。
Have virāgatejena, vicchinne sati sabbathā;
唉!若于断绝欲火,常住念处并断除,
Kena bandhena santāna-mānessati bhavantaraṃ.
用何种束缚,尔等尚能称为弟子乎?
§712
712.
七百一十二。
Bhavantaramasampatte, santānamhi vivaṭṭite;
轮回之趣既成,在众生当中显现分散;
Kimadhiṭṭhāya jātādidukkhadhammā pavattare.
基于何种见解而生,苦等法则乃由此而起?
§713
713.
七百十三。
Tasmā mokkhavipakkhena, taṇhādukkhavidhāyinī;
由此因缘解脱之反面,为渴爱苦之造成者;
Dukkhasamudayo nāma, saccamiccāha nāyako.
苦之集是名;真实法义正为其导向。
§714
714.
七百十四。
Sabbadukkhavinimuttaṃ, sabbaklesavinissaṭaṃ;
解脱一切苦难,断除一切烦恼;
Dukkhanirodhanāmena, saccaṃ vuccati accutaṃ.
此真理名为苦的止息,恒常不变的实相。
§715
715.
第七百一十五颂。
Dukkhañca parijānanto, pajahaṃ dukkhasambhavaṃ;
了知苦的本质者,断除苦的因缘;
Nibbānaṃ padamārabbha, bhāvanāvīthimosaṭo.
已入涅槃境界,断除一切修行的偏差。
§716
716.
第七百一十六颂。
Niyyānaṭṭhaṅgiko maggo, sabbadukkhavimuttiyā;
涅槃是通向彼岸的道路,是一切苦难的解脱;
Dukkhanirodhagāmīti, saccaṃ tasmā tamīritaṃ.
因其确为苦的止息,故是真理,故此不生迷惑。
§717
717.
Catusaccavinimuttā, sesā lokuttarā matā;
四圣谛得解脱者,余者皆属出世间;
Maggaṅgasampayuttā ca, phaladhammā ca sabbathā.
与八正道相应,果报性质亦皆完整。
§718
718.
Itthaṃ sahetukaṃ dukkhaṃ, sopāyāmatanibbutiṃ;
苦因如此,速得寂灭;
Paṭipattihitatthāya, vibhāveti vināyako.
为行持正法之义,导师详尽阐明。
§719
719.
第七百一十九品。
Sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ, desetvāna anuttaro;
宣说清楚奇特之法,至高无上;
Catudhāriyasaccāni, vibhajīti vibhāvaye.
分明展现四诸坚固圣谛,分别论述。
§720
720.
第七百二十品。
Tabbhāvabhāvibhāvena , paccayākāralakkhitaṃ;
以真实与非真实之分别,标示因缘与条件的特征;
Tiyaddhaṃ dvādasaṅgañca, vīsatākārasaṅgahaṃ.
三种加十二累,合计二十种各类的集合;
§721
721.
七百二十一。
Tisandhi catusaṅkhepaṃ, tivaṭṭañca tilakkhaṇaṃ;
三种结点、四种简要,以及三种标志;
Tebhūmakaṃ dvimūlañca, catukkanayamaṇḍitaṃ.
三境土、二基础,具四重戒律环绕;
§722
722.
七百二十二。
Paccekaṃ catugambhīra-manupubbavavatthitaṃ;
独觉应由四种深妙之因依次起显;
Avijjākūṭasaṅkhātaṃ, bandhāvicchedamaṇḍalaṃ.
是因无明如山积聚而成,为断除束缚的圆环。
§723
723.
Sokādīnatthanissandaṃ, kevalaṃ dukkhapiṇḍitaṃ;
以忧悲等诸苦为所依,仅为苦之集聚;
Paṭiccasamuppādoti, bhavacakkaṃ pavuccati.
此即缘起理,谓轮回之法也。
§724
724.
Paṭividdhāya vijjāya, bhaṅgāvijjāya sabbathā;
凭持正觉,断除妄见,常恒无有执着;
Vivaṭṭatānupubbena, hetubhaṅgā yathākathaṃ.
随次第展开,详说因缘解散之理。
§725
725.
第七百二十五偈。
Asmiṃ sati idaṃ hoti, assuppādā idaṃ bhave;
有此念时,此处生起;
Asatāsmiṃ na taṃ hoti, tassa bhaṅgāva bhijjati.
无此念时,则不生起,其断灭乃现前。
§726
726.
第七百二十六偈。
Etamatthaṃ purakkhatvā, paccayaṭṭhiti dassitā;
了知此义,明示条件的存在;
Paṭiccasamuppādassa, idappaccayatā naye.
缘起的相续,如今由此条件而流转。
§727
727.
Tathā hi jātiyāpāha, paccayattaṃ mahāmuni;
正如大圣人说,生起必依条件;
Jarāmaraṇadhammānaṃ, mattābhedepi vatthuto.
老死诸法,亦因自身差别而成立。
§728
728.
Āhaccapaccayaṭṭhamhi, nedisī paccayaṭṭhiti;
于第八因缘中,即所谓触缘;
Tattha dhammantarasseva, paccayaṭṭho vibhāvito.
此处譬如他法之间,相依因缘被分别说明。
§729
729.
Vuttamācariyenetaṃ, paṭṭhānanayasaṅgahe;
此义出自老师所说,汇集于讲授导引之中;
Labbhamānanayaṃ tāva, dassanatthaṃ papañcito.
所得导引仅暂时,是为观察显示而生成的辩思。
§730
730.
Ettha tasmānupekkhitvā, āhacca niyamaṃ budho;
由此因缘注视,觉者建立了规则;
Tabbhāvabhāvimattena, paccayatthaṃ vibhāvaye.
凭其本性差别,分辨因缘所在。
§731
731.
Tatthāvijjā ca saṅkhārā, addhātītoti bhāsitā;
那里所说的无明与行,是指过去世;
Viññāṇaṃ nāmarūpañca, saḷāyatanasaññitaṃ.
识与名色,是指六处所知境界。
§732
732.
Phasso ca vedanā taṇhā, upādānaṃ bhavoti ca;
触是受,渴爱是取,有此而有有。
Paccuppanno bhave addhā, bhave addhā anāgato.
现起的有在于当下,有生的有在未来。
§733
733.
Jāti jarā maraṇanti, dvedhā hoti ca sabbathā;
生、老、死这三者,有时作二,有时常作二;
Kālattayavavatthānaṃ, tiyaddhamiti dīpaye.
因时间报应而起,三法如灯明示。
§734
734.
Tatthāvijjāti aññāṇaṃ, catusaccesu bhāsitaṃ;
于此,『无明』即无知,在四圣谛中所说的无知。
Pubbante cāparante ca, paccayaṭṭhitiyaṃ tathā.
既有过去又有未来,亦即缘起之理如是。
§735
735.
Apuññātisaṅkhāroti, vuttā dvādasa cetanā;
所谓『不善业集』,此名十二种造作所称。
Tathā puññābhisaṅkhāro, kāmarūpesu bhāsito.
同样,『善业集』,如对色欲世界所说的善业造作。
§736
736.
Āneñjātisaṅkhāroti, vuttāruppā catubbidhā;
『不动行』者,即前所说之无色界四种也;
Kāyabbacīmanodvāraṃ, patvā tāyeva cetanā.
此业四种类乃由身、语、意通道所发动,是由心意所行,因而生起。
§737
737.
第七三七节。
Vuttā kāyavacīcittasaṅkhārāti mahesinā;
身行、语行、心行,乃大牟尼所宣说者也;
Saṅkhārāti vibhattevamekūnatiṃsa cetanā.
『行』者,如是已分别,共二十九种思也。
§738
738.
第七三八节。
Ekūnavīsatividhaṃ, paṭisandhikkhaṇe tathā;
在复起时有二十九种形态,亦复如是;
Pavatte dvattiṃsavidhaṃ, viññāṇaṃ pākamānasaṃ.
在运行时,识识变化共有三十二种形态。
§739
739.
七百三十九。
Tividhaṃ vedanā saññā, saṅkhārāti vibheditaṃ;
感受、想分别有三种,行分别则有多种;
Nāmarūpaṃ tu duvidhaṃ, bhūtopādāyabhedato.
名色分为两类,因缘于地与因缘于生起而异。
§740
740.
七百四十。
Saḷāyatanasaṅkhātaṃ, cakkhādajjhattikaṃ mataṃ;
名为六入者,指眼为内在根境;
Cakkhusamphassādibhedā, phasso chadhā pakāsito.
由眼触等所生的触,已在此处明示;
§741
741.
Sukhā dukkhā upekkhāti, vedanā tividhā bhave;
痛乐不痛三种受有,感受分为三法;
Kāme bhave ca vibhave, taṇhāti tividhā matā.
生于欲界与非欲界,渴爱共分三类;
§742
742.
Kāmupādānādibhedā, upādānā catubbidhā;
欲取执等的分别取执,有四种取执。
Kammopapattibhedena, bhavo nāma dvidhā mato.
依业感生的分别,所有有的存在被分为两类。
§743
743.
Attabhāvābhinibbatti, jāti nāma jarā pana;
自性存在称为自相现起,生称为老却。
Purāṇabhāvo maraṇaṃ, pariyosānamīritaṃ.
陈旧的本体是死亡,终结谓寂灭。
§744
744.
Dvādasaṅgappabhedena, vibhattevaṃ mahesinā;
以十二种缘起分类,本尊伟大神通分别了这些种类;
Paṭiccasamuppādoti, paccayā eva kevalā.
所谓缘起,即唯有依缘而成立者。
§745
745.
Paṭicca phalabhāvena, sāpekkhaṃ ṭhitamattani;
从缘作为果报的性质,在相依的性质上立,
Apaccakkhāya saṅgantvā, uppādentīti paccayā.
于无依转变时结合彼此,因此起谓之缘。
§746
746.
Avijjāsaṅkhārānaṃ tu, gahaṇe gahitāva te;
无明所造诸行,已被深入地摄持;
Taṇhupādānabhavāpi, iti pañcettha hetuyo.
渴爱所依生起,也是如此,故此有五因。
§747
747.
Taṇhupādānabhavānaṃ, gahaṇe gahitā puna;
渴爱所依之生起,复被深入坚固摄持;
Avijjā saṅkhārā cāti, pañcevetthāpi hetuyo.
无明与诸行,亦为五因之列。
§748
748.
Viññāṇādisarūpena, dassitaṃ phalapañcakaṃ;
以识为首的五蕴的形态,显现出五种果报;
Jātijjarāmaraṇena, tadeva gahitaṃ puna.
历经生、老、死,果报重新被摄受。
§749
749.
七百四十九。
Atīte hetavo pañca, idāni phalapañcakaṃ;
过去的因缘有五种,如今的果报亦有五种;
Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakaṃ.
现今的因缘有五种,未来的果报亦有五种。
§750
750.
七百五十。
Itthaṃ bhedena saṅgayha, dvādasaṅgaṃ vicakkhaṇā;
如此分别地结集,是十二结(十二缠)的巧妙说明;
Atthāpattivisesena, vīsatākāramīrayuṃ.
以意义之分别特别,合于二十(即二十形态)为旨趣。
§751
751.
Hetuphalaṃ phalahetu, puna hetuphalanti ca;
因缘果报,果与因互为因果;
Tisandhi catusaṅkhepaṃ, tamevāhu vibhāvino.
三重结合及四重约略,即是彼智者所说。
§752
752.
Avijjātaṇhupādānā, klesavaṭṭanti bhāsitā;
无明、渴爱与取,是烦恼轮回,亦即所称之本;
Bhavekadeso saṅkhārā, kammavaṭṭaṃ tatoparaṃ.
有情生起之所依,即行藏轮回,乃其所随着者。
§753
753.
七百五十三。
Vipākavaṭṭamiccevaṃ, vivaṭṭenāvivaṭṭitaṃ;
所谓果报轮回如是,既转、亦不转;
Tivaṭṭavaṭṭitaṃ hutvā, vaṭṭametaṃ pavattati.
三重轮回已转动,此轮回遂而旋转。
§754
754.
七百五十四。
Aniccañca khayaṭṭhena, dukkhametaṃ bhayaṭṭhato;
无常是灭尽的性质,苦是恐怖的性质;
Anattāsārakaṭṭhena, vaṭṭamevaṃ tilakkhaṇaṃ.
无我是真相的性质,正因如此称为三相。
§755
755.
七百五十五。
Saṃsārasseva vuttāyaṃ, paccayānaṃ paramparā;
缘起的相续,如同轮回,这就是因缘的连续相;
Paṭiccasamuppādoti, tato tebhūmako mato.
名为依缘生起,因此被尊为三种境地。
§756
756.
七百五十六。
Bandhāvijjāṇḍakosena, vijjādibhedavajjitā;
以束缚为知见之网,以知见等种分类加以束缚;
Vimuttirasamappattā, bhavataṇhāpipāsitā.
得解脱之果,终断生死欲渴。
§757
757.
Abhisaṅkhārabhāvena, paṭibandhati santati;
由意志所造作而被拘缚,执着不断;
Tathābhisaṅkhatā pāka-bhāvāya parivattati.
如是造作之遍转,因成熟意味而循环转动。
§758
758.
Vipākā puna kammāni, pākāni puna kammato;
业之果报又复是,果报又复从业生;
Iccevaṃ pariyāyena, saṃsāroyaṃ pavattati.
以此周转相续,轮回流转不停。
§759
759.
Iccāvijjābhavataṇhā, vaṭṭopatthambhakā matā;
无明与生渴爱,视为轮转之基础;
Sampayuttānusayitā, tasmā vaṭṭaṃ dvimūlakaṃ.
与聚合之缠累相连,故谓轮回有两根基。
§760
760.
Paccayapaccayuppanna-santānabhedato pana;
因缘因缘所生之存在现象,因其不同而各异;
Nānābhūtānamekantaṃ, bījarukkhādayo viya.
如同多种不同的种子和树木一般,各自独立而不相同。
§761
761.
七百六十一。
Tathāpi tesaṃ dhammānaṃ, vatthulakkhaṇabhedato;
然而,于此等法中,因其根本性质各有差别;
Dīpavaṭṭisikhānaṃva, natthi ekantamekatā.
如同岛屿、森林和山峦,绝无单一之统一体。
§762
762.
七百六十二。
Hetuhetusamuppannā, īhābhogavivajjitā;
因缘因缘所生,因果相续无间,且于现世的享乐中得以区分;
Paccayāya ca paccetu-mabyāpārā tato matā.
缘起的缘故及果报,相续相依彼此无缺,这是其义理所在。
§763
763.
Avijjādīnamevātha, sambhave sambhavanti ca;
如无明等以及诸因,皆依其所依而生,即如成就其所成的本性一般;
Saṅkhārādisabhāvāti, ṭhitevaṃdhammatāya te.
诸造作等亦如是,其本性即在此法所现的状态中而常存。
§764
764.
Itthamekattanānattā, abyāpāro tathāparo;
「女性」与「单一性」相不同;「无嗔」亦为他别。
Etthevaṃdhammatā ceti, nayā vuttā catubbidhā.
此处所说之「法的真相」正是以上四种种类。
§765
765.
第七百六十五。
Phalānaṃ paccayuppatti, paccayattho ca hetusu;
「果报的因缘生起」、「因缘所缘的因」;
Sabhāvapaṭivedho ca, desanā cittatāti ca.
「性相的别解」及「说法与心」也包含在内。
§766
766.
第七百六十六。
Atthadhammapaṭivedha-desanānaṃ yathākkamaṃ;
适当如法地宣说义理法义,
Atigambhīrabhāvena, catugambhīramīritaṃ.
以过于深奥的形式,具足四种深奥境界地阐释。
§767
767.
Padhānakāraṇattā hi, avijjādiparamparā;
因作业起因,诸无明等业递传相续,
Kamena saṅkhārādīnaṃ, paccayāti vavatthitā.
由业及诸行等为因缘而得以成立。
§768
768.
Tathā hi jātiyā eva, jarāmaraṇasambhavo;
如实而言,生即是由老死而生起,
Ajātānaṃ jarā vātha, maraṇaṃ vā kuto bhave.
若无生,老与死又从何而生?
§769
769.
Sāvopapattisaṅkhātā, jāti kammabhavoditā;
一切有漏所生成者,生乃由业业力而生起,
Aṅkuro viya bījamhā, tattha tatthopalabbhati.
正如种子之根芽,如此生亦在彼处而现现。
§770
770.
Sampayogānusayato, upādānappatiṭṭhitā;
因缘相续相继,依止取着而立;
Āyūhanti ca kammāni, ākaḍḍhantopapattikaṃ.
诸业遂生增长,成就增长之因。
§771
771.
七百七十一。
Upādāniyadhammesu , taṇhāsnehapipāsitā;
于取着之法中,渴爱恚恨如火饥渴;
Daḷhī kubbantupādānaṃ, piyarūpābhinandino.
顽固重负取着者,欢喜亲近美好之物。
§772
772.
七百七十二。
Vedanīyesu dhammesu, assādamanupassato;
观察苦受等痛苦之法时,若不生喜忧的执着;
Vedanāpaccayā taṇhā, samuṭṭhāya pavaḍḍhati.
此受因缘生起的渴爱,由此而生增长。
§773
773.
七百七十三。
Iṭṭhāniṭṭhañca majjhattaṃ, phusantā pana gocaraṃ;
当感受好坏苦乐,及其间中诸受时,触境虽遍,感苦受为本;
Vedenti vedanaṃ nāma, nāphusantā kudācanaṃ.
此苦受名为感受,若无触境,绝无感受可言。
§774
774.
七百七十四。
Phusatālambaṇañceso, saḷāyatanasambhave;
如同房屋依赖柱子而立,六处亦因缘起而生;
Dvārābhāve kuto tassa, samuppatti bhavissati.
若无门户,从何处得以产生?
§775
775.
Saḷāyatanametañca, nāmarūpūpanissitaṃ;
所谓六处,依赖名色而有;
Chaphassadvārabhāvena, pavattati yathārahaṃ.
好比以触为门,顺理成章地产生。
§776
776.
Pubbaṅgamādhiṭṭhānena, viññāṇena patiṭṭhahe;
由于先行存在坚定,依靠识的建立;
Nāmarūpaṃ upatthaddhaṃ, paṭisandhipavattiyaṃ.
名色作为客居,成为再生之缘。
§777
777.
七百七十七。
Saṅkhārajanitaṃ hutvā, patiṭṭhāti bhavantare;
生于行之所生,建立于他方;
Viññāṇaṃ janakābhāve, tassuppatti kathaṃ bhave.
识者在生者缺失时,其生如何成立。
§778
778.
七百七十八。
Avijjāyānusayite, paṭivedhavirodhite;
因无明所熏习者,因断灭而相违者;
Vaṭṭānugatasantāne, paṭisandhiphalāvahe.
顺流而行成连续者,因缘会合而得果者。
§779
779.
Pākadhammā sabhāvena, pavattanti hi cetanā;
成熟之法,随其集会而起,实为意志所转;
Avijjāpaccayā honti, saṅkhārāti tato matā.
因无明而生者,名为行,此乃所说。
§780
780.
Paṭividdhesu saccesu, paccayānaṃ paramparā;
在与事实相违背之事中,有缘起的传承次第;
Vighātīyati sabbāpi, tato vaṭṭaṃ vivaṭṭati.
一切都被破坏,然后轮回得以展开。
§781
781.
Iccāvijjāvirodhena, tassā vaṭṭappavattiyā;
由于无明的对立,令这一轮回推展;
Saṅghātanikabhāvena, avijjā kūṭasammatā.
因聚合的集结,无明被视为合适的堆积。
§782
782.
Jarāmaraṇasaṅghāṭa-paṭipīḷitacetasaṃ;
被老死的合苦所压迫的心,
Klesamucchāparetānaṃ, sā cāvijjā pavaḍḍhati.
被烦恼所掀起而猛烈增加,为无明所增长。
§783
783.
七百八十三。
Iccābaddhamavicchedaṃ, idappaccayamaṇḍalaṃ;
此处说的是束缚缠绵且无法断除,眼下缘起的圈环,
Cakkanemisamāvaṭṭaṃ, kamena parivattati.
如同车轮轴心周围的轮辐,顺着业力周转。
§784
784.
七百八十四。
Vaṭṭassa dvādasaṅgassa, tassa tebhūmakassa tu;
此处指的是轮转十二因缘中,其三地法则;
Dukkhakkhandhassa dassesi, nissandena nidassanaṃ.
示现苦蕴,借此加以说明。
§785
785.
第七百八十五节。
Sokañca paridevañca, tathā dukkhañca kāyikaṃ;
忧愁与悲伤,以及身体之苦;
Domanassamupāyāsaṃ, nānābyasanasambhavaṃ.
心之忧愁痛苦,源自多种烦恼消退;
§786
786.
第七百八十六节。
Iccāturamaniccantaṃ, mahopaddavasaṅkulaṃ;
此为四念处之无常相,极为痛苦烦恼所缠绕;
Bahupaklesupassaṭṭhaṃ, dukkhametanti piṇḍitaṃ.
多种流转怨毒因缘之所成,此即智者所谓苦;
§787
787.
七百八十七。
Iccevaṃ pañcupādāna-kkhandhabheditasaṅgaho;
此乃五取蕴分别之集体;
Attabhāvabhavaratho, hatthamuttaṃva yantakaṃ.
自体存有为生因,犹如断头而横离手掌之死者;
§788
788.
七百八十八。
Gatiṭṭhitinivāsesu, saṃsaranto nirantaraṃ;
在迁流不定、漂泊不居的众生之中,流转不息不停歇;
Cakkenetena yātīti, bhavacakkamidaṃ mataṃ.
以眼为轮转而行,此即被认为是生死轮回;
§789
789.
七百八十九。
Avijjāṇḍaṃ padāletvā, paṭivedhappavattiyā;
断裂无明巨网,通过见谛过程;
Paccayappaccayuppannā, supaṭṭhanti sabhāvato.
缘起互为条件,清晰明白其本性所现。
§790
790.
七百九十。
Aniccā dukkhanattā ca, bhaṅgavanto bhayāvahā;
由于无常和苦的本质,故其破坏具有恐怖之性。
Sādīnavāti saṅkhāya, vivaṭṭamabhitiṭṭhati.
如影随形,因而显现出消失的状态。
§791
791.
Tato sānusayā taṇhā, nirujjhati punabbhave;
因此,因贪欲所生的依赖性,无法在再次出生时被消除;
Santānaratiyābhāvā, na pakkhandati sandhiyaṃ.
因缺乏安详之乐,不会在涅槃的境地中逆行。
§792
792.
Aviruḷhikabhāvena, tattha vaṭṭavirodhite;
因无粗重粘缚之性,故于此不生违反本行之境;
Abhisaṅkhārabhāvena, na pavattanti cetanā.
因非由行蕴性质所起,故意识不生起。
§793
793.
第七百九十三偈。
Paṭisandhipavattīpi, na janenti bhavantare;
即便再来世生起,也不能生于他方;
Iccāvijjānirodhena, niruddhā kammacetanā.
此乃由于此无明已灭,故业意已被断绝。
§794
794.
第七百九十四偈。
Paccayatthanirodhena, saṅkhārānaṃ nirodhato;
因缘止息者,谓诸行之止息;
Viññāṇaṃ janakābhāvā, niruddhamiti vuccati.
识者,谓生起之无有,故称为阻断。
§795
795.
七百九十五。
Viññāṇādinirodhā ca, nāmarūpādikaṃ tathā;
又谓识等之止,即名色等业亦如是;
Dukkhakkhandhassimassevaṃ, nirodhoti pavuccati.
如苦蕴亦如是,谓之止息。
§796
796.
七百九十六。
Iti vaṭṭavivaṭṭānaṃ, vasā dvedhā vibhāvito;
此为回转循环,分为两类现象;
Paṭiccasamuppādoti, desitoyaṃ mahesinā.
所谓缘起,即由尊者所说。
§797
797.
第七百九十七。
Sabbasaṅkhatadhammānaṃ , sabbe dhammāpi paccayā;
一切聚合法,诸法皆由因缘所生;
Janakā cevupatthambhā, saṃvibhattā yathārahaṃ.
如同父母与扶持,依正当因缘而分别;
§798
798.
第七百九十八。
Āhacca paccayaṭṭhena, catuvīsatidhā ṭhitā;
由于前行缘起,有二十四种现前之相;
Hetālambaṇādhipatānantarasamanantarā.
彼此依止因缘,以因缘之主次相继相续;
§799
799.
Sahajātaaññamañña-nissayā copanissayo;
生俱相依与他生依,亦有对缘依止;
Purejātā pacchājātā-sevanā kammameva ca.
先行后行,伴随及业所成;
§800
800.
Pākāhārindriyajjhāna-maggaṅgasampayuttakā;
「成熟饮食根」禅那道支所具备者;
Vippayuttatthi natthi ca, vigatāvigatanti ca.
与不具备者相对,亦有已断与未断者之别。
§801
801.
八百零一。
Pañcātītāva kammaṃ tu, vattamānañca īritaṃ;
业已过五十载者,现行的却已拂弃;
Sabbathāpi tayo vuttā, vattamānā tatopare.
三者无论何时皆已说过,现行业亦复超越之上。
§802
802.
八百零二。
Chadhā nāmaṃ tu nāmassa, pañcadhā nāmarūpinaṃ;
名有五种种类,名色亦有五种形态;
Ekadhā puna rūpassa, rūpaṃ nāmassa cekadhā.
复次,色的形态有一种,名为色的名称只有一种。
§803
803.
第八〇三偈。
Paññattināmarūpāni, nāmassa duvidhā dvayaṃ;
名称与色是依名称所划分的,名称有两种对立:
Dvayassa navadhā ceti, chabbidhā paccayā kathaṃ.
这两者又分为九类,谈论六种因缘如何运作。
§804
804.
第八〇四偈。
Niruddhānantarā eva, jāyantānamanantaraṃ;
彼此紧密连结,生起便紧跟其后,毫不停歇;
Nāmadhammāva nāmānaṃ, janakattopakārakā.
名称与诸法,系于名称而生,具育成之助;
§805
805.
Nirantarappavattiyā, anurūpamanantarā;
因连续恒常转动,相应紧随不间断;
Anantarapaccayena, paccayoti pakāsitā.
紧接相依而起,依缘关系由此明显显现;
§806
806.
Samanantarabhāvena, tesaṃ te eva paccayā;
彼等因相继,本身即为因;
Samanantaranāmena, paccayoti pakāsitā.
以相继名,称为因;
§807
807.
Atthibhāvāya dhammānaṃ, natthitāyopakārakā;
诸法为义故,若无则无益;
Natthipaccayanāmena, vuttā te eva tādinā.
依无因之名,亦称彼此同类。
§808
808.
Okāsadānabhāvena, vigatāvopakārakā;
因缺乏给予的心,故不生出辅助的作用;
Dhammā te eva vuccanti, vigatappaccayoti ca.
因此法称为无缘法,亦即无依赖之法。
§809
809.
八百零九。
Javā paguṇabhāvāya, javānamupakārakā;
迅速是有利之性,故为促进迅速之因;
Āsevanapaccayoti, niruddhānantarā matā.
此因称为依止迅速,意指阻止行为之后之间隔。
§810
810.
八百一十。
Saṃsaṭṭhasahajātānaṃ, sampayogena paccayā;
诸有关系而共生之法,称为缘的结合;
Sampayuttapaccayoti, nāmā nāmānamīritā.
称为相互结合之缘,即各种名义之缘也。
§811
811.
Icceko vattamāno ca, pañcātītā yathārahaṃ;
此中仅一法转行,分别五种以上真实因缘;
Arūpānamarūpā ca, paccayā chabbidhā matā.
无色与有色法,依缘则有六种类别。
§812
812.
Pavatte cittajātānaṃ, kammajānañca sandhiyaṃ;
由于活动而生起的心,及由业而生起的聚合;
Rūpānaṃ sahajātāna-marūpānañca tādinā.
形色之中天生的,及非形色等诸法等亦如是。
§813
813.
八百一十三。
Hetubhūtā cha dhammāpi, mūlaṭṭhenopakārakā;
因缘而生的诸法,也是根本有用之物;
Hetupaccayabhāvena, paccayoti pakāsitā.
以因缘相互依存而生,称为缘。
§814
814.
八百一十四。
Tathā nijjhāyanaṭṭhena, tesamevopakārakā;
如前所说,正是因入定而成就,同样具足此种利益者。
Jhānapaccayanāmena, jhānadhammā vibhāvitā.
此义以禅那之因缘称之,禅那所具之法由此分别明示。
§815
815.
Tatheva niyyānaṭṭhena, paccayāti pakāsitā;
同样,因解脱而成就者,即是所谓缘起;
Maggapaccayanāmena, maggaṅgā ca mahesinā.
以道之缘起称之,此即尊大者所宣说之道之行。
§816
816.
Tesameva ca dhammānaṃ, sahajātāti cetanā;
诸法之内,所谓同生者,即指意念。
Kammabyāpārābhāvena, vattamānā ca paccayā.
以业行作为缘起,现起而相续不息者也。
§817
817.
第八百一十七。
Kaṭattārūpapākānaṃ, nānakkhaṇikacetanā;
有形之物手指示者,为种种瞬息变化之意念;
Abhisaṅkhārabhāvena, janakappaccayā matā.
以习气所造之有为相续,此乃生起之因缘所依。
§818
818.
第八百一十八。
Iccevaṃ duvidhā bhedā, vipphāraṭṭhena cetanā;
正如此,有两种区别,是以变化为目的的意志;
Kammapaccayanāmena, paccayoti pakāsitā.
以名为业所依的条件,显现为缘起之义。
§819
819.
第八百一十九偈。
Rūpānaṃ sahajātānaṃ, aññamaññamarūpinaṃ;
色法是同类所生,彼此不同而各自有色;
Paccayā santabhāvena, vipākā samudīritā.
依缘而有共存性,变化果报随之而现。
§820
820.
第八百二十偈。
Ekotītopi cattāro, vattamānāti pañcadhā;
虽然有一种起源,但仍存在四种运转方式,共有五种类型。
Paccayā nāmadhammāva, nāmarūpānamīritā.
这些被称为因缘法,名为‘名色’的分别划分。
§821
821.
Imassa rūpakāyassa, pacchājātopakārako;
这具形色之身,由后续产生的条件所促成;
Pacchājātapaccayoti, nāmaṃ rūpānamekadhā.
后续因缘者,名为‘名’与‘色’,合称一体。
§822
822.
Sattaviññāṇadhātūnaṃ , cha vatthūni pavattiyaṃ;
七种识所依的根本称为七界,是指构成识作用的六种对象。
Pañcaviññāṇavīthiyā, pañcālambā yathākkamaṃ.
识的五种流转模式与五种依止,依照其顺序分别说明。
§823
823.
第八二三条。
Purejātavisesena, nāmānamupakārakā;
过去生所决定的不同种类,为名色的辅助因缘。
Purejātapaccayoti, rūpaṃ nāmassa cekadhā.
所谓过去生的缘起,即是色法与名法二者互为因果。
§824
824.
第八二四条。
Cittacetasikā dhammā, yaṃ yamārabbha jāyare;
所谓心意所法者,指的是凡生起的各类心意所法。
Ālambaṇapaccayoti, sabbametaṃ pavuccati.
谓其存在皆依凭着依止条件而生起。
§825
825.
第八百二十五偈。
Yamālambaṃ garuṃ katvā, nāmadhammā pavattare;
若对所依止者重视,使其常生不废,心意所法即由此而现。
Svāyamevālambaṇūpa-nissayoti pakāsito.
即由心意所法自体依止自身而生起,如光明显现其义。
§826
826.
第八百二十六偈。
Anantarapaccayena, ye dhammā paccayā matā;
由紧接之缘者,谓依他缘所成诸法也。
Te eva vānantarūpa-nissayoti pakāsito.
此等法即名为非紧接之缘所依。
§827
827.
第八百二十七。
Rāgasaddhādayo dhammā, ajjhattamanuvāsitā;
贪欲、疑惑等诸法,内在着住于心;
Sattasaṅkhāradhammā ca, bahiddhopanisevitā.
又有诸心所法及所造业法,外缘所习用。
§828
828.
第八百二十八。
Rāgasaddhādidhammānaṃ, kammaṃ pākānamiccayaṃ;
欲乐等法之业,乃至其成熟果报;
Pakatūpanissayoti, paṭṭhapesi tathāgato.
如来因此称之为成熟依赖,明确立说。
§829
829.
Iccevaṃ balavaṭṭhena, nissayenopakārakā;
是以,此依赖具大力,且分别为助缘;
Upanissayanāmena, paccayoyaṃ tidhā mato.
助缘之名,此处取三义说。
§830
830.
Rūpārūpaṃ paniccevaṃ, tekālikamakālikā;
色与非色共五,三种同时具不同时;
Paññatti ceva nāmānaṃ, paccayo duvidho mato.
名称为假有,因缘可分二种。
§831
831.
Ālambādhippatibhūtaṃ, nāmānaṃ garugocaraṃ;
名称因缘赖处主导,如牛所在牛舍;
Sahajādhippatīdhammā, sahajānaṃ yathārahaṃ.
同体共生法则,正如生者本自然。
§832
832.
Nāmarūpānamicceva-mādhippaccena paccayo;
名色是依赖于无常的条件而成的因缘;
Adhippatipaccayoti, duvidhā paridīpito.
所谓依赖此主导因缘,即分别为两种方式阐明。
§833
833.
八百三十三。
Sahajā nāmarūpānaṃ, mahābhūtā ca rūpinaṃ;
与生俱有的名色,以及大元素之色;
Paṭisandhikkhaṇe vatthu, nāmānamiti sabbathā.
于再生之处,统称为『名色』。
§834
834.
八百三十四。
Sahajātavisesena, dhammānamupakārakā;
具有同生特性的,是法的助缘者;
Sahajātapaccayoti, tividhevaṃ vibhāvitā.
所谓同生缘,依三种方式分别说明。
§835
835.
第八百三十五经文。
Arūpino catukkhandhā, mahābhūtā catubbidhā;
无色蕴有四,四大各有四种;
Sandhiyaṃ vatthunāmāni, sahajānīti sabbathā.
结合处即诸所安立之处,恒称为同生。
§836
836.
第八百三十六经文。
Upakārapavattā ca, aññamaññassa tādinā;
彼此相资相成,彼此之间有此等关系;
Aññamaññapaccayoti, vibhattā tividhā matā.
彼此相依是指被分为三种不同的种类。
§837
837.
第八百三十七行。
Sattaviññāṇadhātūnaṃ, bhūtopādāyarūpinaṃ;
七识根源,即七识所依之本和托体;
Sahajātanāmarūpa-dhammānañca yathākkamaṃ.
以及天生与名色法,彼此依顺合宜存在。
§838
838.
第八百三十八行。
Vatthu bhūtā catukkhandhā, nissayenopakārakā;
所依诸法乃四蕴,作为依止以资助缘;
Nissayappaccayo nāma, paccayoti mato tidhā.
所谓依止缘者,是缘起之义,根据三种成说。
§839
839.
Kabaḷīkāro āhāro, rūpakāyassa paccayo;
粗钝食物,是色身的依止;
Arūpino panāhārā, sahajānaṃ yathārahaṃ.
非色之食,恰如天生之自然食用。
§840
840.
Nāmarūpānamiccevaṃ, yāpanaṭṭhena paccayā;
名色如同依止生存的器具而生起的条件;
Āhārapaccayoteva, duvidhevaṃ pakāsito.
饮食为条件的生起亦如是,分为两类而显现。
§841
841.
Pasādajīvitārūpi-ndriyadhammā yathākkamaṃ;
信心与生命、感官等法依其本质如法存在;
Pañcaviññāṇupādinna-rūpānaṃ nāmarūpinaṃ.
由五种识所依止的色法乃名色之内涵。
§842
842.
Sahajātānamicceva-missaraṭṭhena paccayā;
此处论及与本生俱生者,如因不净处所而生;
Indriyappaccayoteva, tividhā samudāhaṭo.
即依据根门所缘,如三种不同方式分别示现。
§843
843.
Sattaviññāṇadhātūnaṃ, cha vatthūni yathārahaṃ;
七识界,如六根缘所生现象一般;
Pacchājātā ca kāyassa, cittacetasikā tathā.
身后继生者,心与心所亦如是。
§844
844.
Arūpā sahajātānaṃ, rūpānanti matā tidhā;
无色法者,是与生俱来的;三种色法者,谓此三种。
Vippayuttapaccayoti, vippayogopakārakā.
谓那断离之缘,即为断离之助缘。
§845
845.
第八百四十五偈。
Sahajātaṃ purejātaṃ, pacchājātañca sabbathā;
生俱之法乃先生相及后生相一切皆有,
Kabaḷīkāro āhāro, rūpajīvitamiccayaṃ.
如同芦蒲之作,食即生命之聚集。
§846
846.
第八百四十六偈。
Atthipaccayasaṅkhāto, paccayo pañcadhā mato;
「义因」者,依因受种,因有五种说法。
Vijjamānasabhāvena, paccayaṭṭhā yathārahaṃ.
就现存之相,因缘所在如实而立。
§847
847.
Te evāvigatā hutvā, vattamānopakārakā;
他们既无所缠缚,乃至现行皆利益众生者;
Avigatapaccayoti, sugatena vavatthitā.
无缠缘因,谓圣者所说。
§848
848.
Aṭṭhevaṃ vattamānāni, nāmarūpāni paccayā;
依此理,名色为因缘相续而起,
Sabbatthādhippatī cāti, navadhā nāmarūpinaṃ.
谓在一切处具主宰者,名色共有九种类别。
§849
849.
第八四九。
Itthamuddiṭṭhaniddiṭṭhā, paṭṭhānanayasaṅgahā;
如此示现与未示现,支流与导引互相结合,
Kusalākusalādīhi, suvibhattā mahesinā.
以善恶等各类事相,经过诸大德者明辨细分。
§850
850.
第八五零。
Paññattināmarūpānaṃ, vasena tividhā ṭhitā;
名色由想象分别(三分)分别存留。
Paccayāti pakāsenti, catuvīsati paṇḍitā.
条件显现,二十四种贤智显现。
§851
851.
第八五一。
Paññatti paññapīyattā, paññāpetīti ca dvidhā;
所谓想象,想象所成,有二种,使之生起;
Nāmarūpavinimuttā, paññattā tādinā kathaṃ.
脱离名色之想象者,依此种想象如何?
§852
852.
第八五二。
Bhūtapariṇāmākāramupādāya tathā tathā;
依于诸实体变化的相状,如是如是,
Bhūmipabbatapāsāṇatiṇarukkhalatādayo.
诸如土地、山丘、岩石、树木、灌木等。
§853
853.
Sambhārākāramārabbha, sannivesavisesitā;
从聚合体的形态开始,著有详细的结构;
Yānagāmavanuyyānakaṭasārapaṭādayo.
诸如车子、船只、牛车、牛的皮革车等。
§854
854.
Kārakavedakākāraṃ, viññattindriyalakkhitaṃ;
作用能感者之形状,显现于识根所标示的特征;
Khandhapañcakamāhacca, maccāsurasurādayo.
五蕴俱现之后,生死、魔、天等诸类显现。
§855
855.
Candādāvaṭṭanādīhi, disākālādisammuti;
运用月相、转轮等破坏现象,并包括方位、时间等的约定;
Pārampariyakādīhi, jātigottakulādayo.
以及世袭、种族、家族诸类事相。
§856
856.
Taṃtaṃkriyādibhedehi, paññattā kathinādayo;
依照线缠绕等作法的区分,分别有人为规定的绳结等;
Taṃtaṃkalāpāsamphuṭṭhā, kūpākāsaguhādayo.
那些绳线束缚解开后,如洞穴空地一般等现象。
§857
857.
八百五十七。
Taṃ taṃ nimittamārabbha, cintayantassupaṭṭhitā;
由各自的相开始,心念专注,安住其上,
Kasiṇādikavohārā, bhāvanāmayagocarā.
是诸如遍等的启示之具,属于修习范畴,易于产生内心成就。
§858
858.
八百五十八。
Pubbopalabbhābhāvena, kasiṇugghāṭimādayo;
以先行所得为根据,由三昧相隔断者;
Nirodhā ca samāpatti, visesābhāvalakkhitā.
以及止灭的聚集,特征相的显现。
§859
859.
第八百五十九。
Iti taṃ tamupādāya, samaññātā tathā tathā;
依此如是分别,称为一般分别如此如此;
Saṅkhā samaññā paññatti, vohāroti pakāsitā.
此分别是行的分别,称为分别名,谓为行为。
§860
860.
第八百六十。
Ālambaṇaṭṭhākārena, santābhāvepi vatthuto;
作为依止基础,在存有之中亦是根本;
Cintāvohāranipphannā, atthacchāyāva bhāsinī.
是消除忧虑之法,宛如影子般照现其义。
§861
861.
八百六十一。
Paññāpīyattāpaññatti, nāmāyamiti bhāsitā;
因智慧所建立的分别,言称为名;
Upādāya ca paññatti, sā evopanidhāya ca.
因执着而有分别,亦因依止故有聚集。
§862
862.
八百六十二。
Paññatti paññāpanato, paṇḍitehi pakāsitā;
所谓概念,是由有学问者所揭示的;
Avijjamānā paññatti, vijjamānātipi dvidhā.
概念有二种:一种是尚未被认知的,另一种是已被认知的。
§863
863.
Lokavohārikaṭṭhena, paññattaṃ paramatthato;
从世俗生活的角度看,是概念;但就究竟来说,是未被认知的。
Avijjamānametāya, paññāpenti yadā tadā.
是因未被认知,故偶尔被称为概念。
§864
864.
Avijjamānapaññatti, vijjamānaṃ yadā puna;
『无明者』为『无知、愚昧』之意,『现有者』为『现行、现在存在』之义;
Paññāpenti tadā esā, vijjamānanti vuccati.
二者相较时,『慧』者表示『明了理解』,此时所谓『现行』即是指现行之法。
§865
865.
第八百六十五。
Itthaṃ paññattidhammañca, sammatatthavisesato;
以上解释所谓『定义』,乃依照『被认可的特殊涵义』而定;
Bhāvadhammañca rūpādi-salakkhaṇavisesato.
又如『形色等法』,依其所具之特征名称而有分别。
§866
866.
第八百六十六。
Paññāpetīti paññatti, nāmāyamiti bhāsitā;
『智慧启发』者,称为『定义』。
Yā nāmaṃ nāmakammādināmena samudīritā.
所谓定义,乃由名称、造作与起因等所展开说明者。
§867
867.
Sā evāvijjamānena-vijjamānādibheditā;
此定义因『无明』与『有明』二者相异而立;
Itthisaddo chaḷābhiñño, rājaputto tu bhāsitā.
『女性名』称六识之所知,唯有『王子』称此。
§868
868.
Kriyānimittatthayoga-ruḷhijātopacārikā;
『行、因、缘、果、理』五法之中,所生起的依止资具;
Sambandhopacayāvatthā, saṇṭhānāpekkhitā tathā.
有关系之物作为依托的存在,且须有次第与相应。
§869
869.
第八百六十九。
Devadattotha medhāvī, vedanā candimā tathā;
天子迭瓦达德,智慧聪颖,感受如月光之柔。
Khattiyo narasīho ca, bhātā lohitakaṃ yuvā.
武士如猛狮兄弟,血气方刚,青春年少。
§870
870.
第八百七十。
Kuṇḍalaṃ dussamiccevamādibheditasaṅgahā;
『Kuṇḍalaṃ』者,指环状物,此指由恶法所破坏分散的聚合,谓破坏恶法的集合体。
Sammatatthasabhāvesu, vohārākāralakkhitā.
在正法之内的真如本性中,则以言行行为形态为标记鉴别。
§871
871.
八百七十一。
Sāyaṃ yādicchakānvatthasaṅketakkhaṇasambhavā;
晚间时分,基于原始的指示次第出现,乃瞬息之间显现。
Vohāratthavisesena, ñeyyākārānusārinī.
此以言语行为的特性区分,依其当知形态而分别。
§872
872.
八百七十二。
Vacīghosānusārena, sotaviññāṇavīthiyā;
依言语的连贯,依觉受的通达;
Pavattānantaruppanna-manodvārassa gocarā.
由心门内外所现起的,所可观察之相。
§873
873.
八百七十三。
Atthā yassānusārena, viññāyanti tato paraṃ;
依照意义,先有人知,随后乃有他;
Sammatā ca sabhāvā ca, pubbasaṅketabhāgino.
且被认为合适,亦乃自然,属于先行缘起的部分。
§874
874.
八百七十四。
Yāyaṃ vālambaṇākāravisese paṭidissati;
此处所现特指依止之种类,
Vedanādivacīghosaṃ, sabhāvānugacetaso.
是指随本性生起的受等觉受响声,
§875
875.
Sāyaṃ paññatti viññeyyā, lokasaṅketanimmitā;
此为可知谛观,是世间符号相应之义;
Vacīviññattisahito, saddo evāti kecana.
是与语义识相具,唯有声音为其所依者。
§876
876.
Itthaṃ paññattidhammāti, vuttaṃ paññattikadvayaṃ;
此谓为约定法者,所说即为二种约定法。
Tathādhivacanā dhammā, niruttīti ca tādinā.
谓之如此所指之法,亦谓其为言论。
§877
877.
第八百七十七。
Avisaṃvādakaṭṭhena, lokavohārasādhakaṃ;
以不毁谤的言词,为世间流通的助缘;
Samaññāsaccamiccevaṃ, ācikkhanti vicakkhaṇā.
如同等真实之辞,智者以此教诲。
§878
878.
第八百七十八。
Satthā yaṃ paramatthamuttamaguṇo nāmañca rūpanti ca,
导师者,是至高无上而完满的真实法性,既非名称,亦非相状,
Dvedhākāsi sabhāvadhammakusalo nibbijjha dhammantaraṃ;
彼有两者,善于体性与法性,内观法界之异,已超越法之相异;
Vohāratthavisesañeyyamaparaṃ byākāsi paññattito,
言说与行为为示现之别,彼已通晓表象内涵与约定之义,
Āraddhaṃ kamato mayevamakhilaṃ taṃ suṭṭhu niṭṭhāpitaṃ.
以精勤之行,始终贯彻落实整体教理,证得圆满无缺。
§879
879.
Yaṃ dhammaṃ dhammarājā niratikamabhisambodhi maggena buddhā,
此法者,法王所证之境,乃由无畏觉悟之道完全成就诸佛之教导,
Katvā kaṇḍambamūle paramamanupamaṃ pāṭihīraṃ khaṇena;
在棕榈树根部切断,施以极为锐利的刀刃;
Pātvākā tattha patvā puravaragaṇamullāpalāvaṇṇaraṃsi,
株株倒伏,其中杂有之前枝条、草叶、花饰、彩饰等,纷纷杂乱,
Tatthādāyatthasāraṃ kathitamaticiraṃ ṭhātu pāṭhānukūlaṃ.
在其中取其精华,迅速陈说,使讲解内容与朗诵相应。
Iti nāmarūpaparicchede sabbasaṅgahavibhāgo nāma · 如是,《名色分别》中名为“一切总摄分别”的部分。
Sattamo paricchedo. · 第七章。
Niṭṭhito ca nāmarūpaparicchede sabbathāpi · 并且,《名色分别》中一切方面的
Abhidhammaparamatthavibhāgo. · 阿毗达摩胜义分别已结束。