三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页随附论藏随附其他随附24. Catuvīsatimo paricchedo

24. Catuvīsatimo paricchedo

95 段 · CSCD 巴利原典
24. Catuvīsatimo paricchedo第二十四章
Paccayaniddeso缘之解说
§1395
1395.
一三九五。
Yesaṃ paccayadhammānaṃ, vasā sappaccayā ime;
此处所说诸种缘起法,即五种缘起因。
Dhammā te paccaye cāhaṃ, dassayissāmito paraṃ.
我今当为汝演说,此等诸法的缘起条件。
Katame paccayāti? Vuccate – hetārammaṇādhipatianantarasamanantarasahajāta- aññamaññanissayūpanissayapurejātapacchājātāsevanakammavipākāhārindriya- jhānamaggasampayuttavippayuttaatthinatthivigatāvigatavasena catuvīsatividhā honti.
何谓缘?说缘者乃是:因、境、主、处、近、殊、随、即生、彼此相因、此因彼因、前因生、后因起、同行、果报、受用、根、禅、道通、别通、有益、无益、断灭、非断灭等,共二十四种。
Tattha hetupaccayoti lobho doso moho alobho adoso amohoti ime cha dhammā hetupaccayā. Ārammaṇapaccayoti sabbalokiyalokuttaraṃ yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo.
其中因缘包含贪、嗔、痴,不贪、不嗔、不痴,此六法谓之因缘。欲缘者,指一切世间及世间出世间诸法,心及心所法中起之诸法,皆依其欲缘而生。
Adhipatipaccayoti ettha sahajātādhipatiārammaṇādhipativasena duvidho. Tattha sahajātādhipati chandacittavīriyavīmaṃsāvasena catubbidho, ārammaṇādhipati pana domanassavicikicchuddhaccakiriyābyākatākusalavipāke ca aniṭṭhasammatañca rūpaṃ ṭhapetvā avasesaṃ. Anantarapaccayoti anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā. Tathā samanantarapaccayopi.
主缘者,在此言缘生者有二:一是从共生主境所作主缘,共生者自心欲、意志、精进、审察四种;主境则依诸不善果报、善果报及未为善所决断之业果境界,在除其余者而独存。二是即刻缘,谓不间隔地瞬间生起之心及心所法。果即近缘亦同。
Sahajātapaccayoti cittacetasikā, mahābhūtā ceva hadayavatthu ca. Tathā aññamaññapaccayopi. Nissayapaccayoti vatthurūpāni ceva mahābhūtā, cittacetasikā ca. Upanissayapaccayoti ārammaṇānantarapakatūpanissayavasena tividho. Tattha ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatiyeva, anantarūpanissayo pana anantarapaccayova, pakatūpanissayo pana kāyikasukhadukkhautubhojanasenāsanapuggalā saddhāsīlasutacāgapaññārāgadosamohādayo ca.
「缘起」者,即心及心所;亦指四大及心所之所缘。又谓相互缘起者。「依缘」者,是指诸所缘形,亦包括四大与心所。「近依缘」者,是指紧接所缘之后的次第近依,有三种:其中,「所缘近依」如同所缘之主;「无间缘」则仅为无间缘起;「显现近依」则为由身感之乐苦、饮食、坐具、众生、信、戒、布施、智慧、贪痴等所形成的诸法。
Purejātapaccayoti vatthārammaṇavasena duvidho. Tattha vatthupurejāto nāma vatthurūpāni, ārammaṇapurejāto nāma paccuppannarūpādīneva. Pacchājātapaccayoti cittacetasikā ca. Āsevanapaccayoti ṭhapetvā āvajjanadvayaṃ lokiyakusalākusalakiriyābyākatā dhammāva.
「先缘」者,是指诸形与所缘,依其分别有二:形之先缘谓诸所缘形;所缘之先缘谓因缘现起的各种所缘形等。「后缘」者,即心得状态。「所住缘」者,是指设立并牵引二门,即世间善恶业所显现之法。
Kammapaccayoti sahajātanānakkhaṇikavasena duvidho. Tattha sahajātā lokiyalokuttarā eva, nānakkhaṇikā pana sāsavakusalākusalacetanā, anāsavakusalacetanā anantarameva attano vipākassa paccayo hoti. Vipākapaccayoti vipākacittacetasikā. Āhārapaccayoti kabaḷīkārāhāraphassacetanāviññāṇavasena catubbidho.
「业缘」者,自然生起且非瞬时之二种:其中,自然生起者分为世间和出世间;而非瞬时的则为含烦恼及无烦恼的善恶意念,自他现报之因缘。 「果缘」者,即果报之心及心所。「食缘」者,由粗恶食缘、触、心所及识所组成,分为四种。
Indriyapaccayoti rūpasattakamanajīvitasukhadukkhasomanassadomanassaupekkhāsaddhāvīriya- satisamādhipaññāanaññātaññassāmītindriyaaññindriyaaññatāvindriyānīti vīsatindriyāni, tesu itthindriyapurisindriyāni vajjetvā vīsatindriyāni honti. Jhānapaccayoti vitakkavicārapītisukhacittekaggatāvasena pañcavidho. Maggapaccayoti diṭṭhisaṅkappavāyāmasatisamādhivācākammantājīvamicchādiṭṭhivasena navavidho.
「根缘」者,即由色界、声界、香界、味界、触界、法界诸感根、生死、乐苦、欢喜、忧愁、中平、信、精进、念、定、慧、分别、无分别、意识、无意识、色根、无色根等二十根组成,将女人根与男人根区分而共有二十根。 「禅缘」者,是指由初禅至第四禅包含思维、辨别、喜、乐、一心专注之五种。 「道缘」者,由见、思惟、精进、念、定、语、行、生、邪见分为九种。
Sampayuttapaccayoti cittacetasikāva. Vippayuttapaccayoti vatthupurejātāni ceva pacchājātā cittacetasikā ca. Atthipaccayoti jīvitindriyakabaḷīkāraāhāraārammaṇapurejātāni ceva nissayapaccaye vuttadhammāpi ca. Natthipaccayoti anantarapaccayova. Tathā vigatapaccayo ca. Avigatapaccayoti atthipaccayova. Evamime catuvīsati paccayā nāma.
「相应缘」者,是指心及心所。「相离缘」者,是形之先缘及后缘与心及心所。「所依缘」者,为生命根、食缘、所缘形与先缘中所说之依止法。「无所依缘」者,则属于无间缘。「不离缘」者则是所依缘。「非不离缘」者则是所依缘。所以这二十四种缘,就是上述所说的缘。
Ettha pana katihākārehi rūpaṃ rūpassa paccayo hotīti? Yathārahaṃ sahajātaaññamaññanissayāhārindriyaatthiavigatavasena sattadhā paccayo hoti.
这里问何等不同类缘起即形为色之缘起?实则,自然生起、他缘相互、所缘、食、根、无所依等七种缘起为色之缘起。
Rūpaṃ arūpassa yathārahaṃ ārammaṇādhipatisahajātaaññamaññanissayūpanissayapurejātindriyavippa- yuttaatthiavigatavasena ekādasahi ākārehi paccayo hoti.
色法,对于非色法,确实如实地,作为境界的主宰,与生俱来的、互相依赖的、相互依靠的、内在生起的、离根识的、断尽烦恼的、无所有的、无障碍的,具有十一种形态而成为所依。
Rūpaṃ rūpārūpassāti natthi.
色法就是色法,非色法则不存。
§1396
1396.
一三九六。
Sattadhā rūpaṃ rūpassa, bhavatekādasehi taṃ;
色法分为七种,依生法共为十七种;
Paccayo nāmadhammassa, missakassa na kiñci tu.
所谓条件者为法,不存在杂质或其他。
Arūpaṃ arūpassa yathārahaṃ hetārammaṇādhipatianantarasamanantarasahajātaaññamaññanissayūpanissayā- sevanakammavipākāhārindriyajhānamaggasampayuttaatthinatthivigatāvigata- vasena ekavīsatidhā paccayo hoti.
非色法对于非色法,确实如实地,作为缘起事因、所依境界及因缘关系所生,连续相继地生起,互相依赖、相互依靠、有行为及果报、具足内根,禅定及道理相连,实有与无有,以二十一种形态为所依缘。
Arūpaṃrūpassa yathārahaṃ hetādhipatisahajātaaññamaññanissayapacchājātakammavipākāhārindriya- jhānamaggavippayuttaatthiavigatavasena pannarasadhā paccayo hoti.
无色与色之间,依理如实地说,有十五种缘起关系。其相续由因法主宰而生,互为因缘,相互依托,具因缘业报,依于食、根、禅定及道,皆无所障碍地相续存在。
Arūpaṃ rūpārūpassa yathārahaṃ hetādhipatisahajātaaññamaññanissayakammavipākāhārindriyajhānamagga- atthiavigatavasena terasadhā paccayo hoti.
无色与非色之间,依理如实地说,有十三种缘起关系。其相续由因法主宰而生,互为因缘,相互依托,具因缘业报,依于食、根、禅定及道,皆无所障碍地相续存在。
§1397
1397.
此处记为一三九七。
Ekavīsatidhā nāmaṃ, paccayo bhavatattano;
称为二十一种,乃依缘真如而起;
Tipañcahi taṃ rūpassa, ubhinnaṃ terasadhā pana.
此中五种属色,两面的则为十三种。
Rūpārūpaṃ rūpassa yathārahaṃ sahajātanissayaatthiavigatavasena catudhā paccayo hoti.
色与非色之间,依理如实地说,因缘互为天生依托,俱无所障碍,有四种缘起关系。
Rūpārūpaṃ arūpassa yathārahaṃ sahajātaaññamaññanissayindriyaatthiavigatavasena chadhā paccayo hoti.
色法与非色法,依如其所,应生自他本性之纯净共缘,由触根离散而缘起。
Rūpārūpaṃ rūpassāti natthi.
所谓色与非色,是无色即非色,色法本身没有非色。
§1398
1398.
Ubhopi rūpadhammassa, catudhā honti paccayā;
色法对色法,有四种缘。
Chabbidhā nāmadhammassa, missakassa na kiñci tu.
名色对名色,有六种缘;彼此无任何杂染。
Etesu pana paccayesu kati rūpā, kati arūpā, katimissakāti? Purejātapaccayo eko rūpadhammova, hetuanantarasamanantarapacchājātāsevanakammavipākajhānamaggasampayuttanatthi- vigatānaṃ vasena dvādasa paccayā arūpadhammāva, sesā pana ekādasa paccayā rūpārūpamissakāti veditabbā.
诸缘中,色法多少、非色法多少、名色多少如何?初生缘(先生缘)独自是一种色法;缘起顺序先后相续及业果、修道伴随则无;无色法有十二缘,余者为十一缘,是色、非色、名色之分别缘。
Puna kālavasena hetusahajātaaññamaññanissayapurejātapacchājātavipākāhārindriyajhānamagga- sampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena pannarasa paccayā paccuppannāva honti. Anantarasamanantarāsevananatthivigatapaccayā atītāva, kammapaccayo atīto vā hoti paccuppanno vā, ārammaṇādhipatiupanissayapaccayā pana tikālikā honti kālavinimuttā ca.
又如时间的因缘,因缘生起者各异。先有因、后有果,因果之间有饮食、根、禅定、道,俱生俱灭相互相关,此外还有已灭之法、存在之法、无生灭之法,五味(五类因缘)相互依存流转成现。因缘无间断相续,因缘消散之后,过去因缘亦如是,有的因缘已逝,有的现起。而着眼因缘主宰、支配、依止因缘则称为三时因缘,即为时间超脱的现象。
§1399
1399.
一三九九。
Paccuppannāva hontettha,
此处意谓如现起般存在,
Paccayā dasa pañca ca;
因缘共有十五种,
Atītā eva pañceko,
其中过去有五种,
Dvekālikova dassito;
有二种为双色(两时间)所显示;
Tayo tikālikā ceva,
三种时间的注释亦有,
Vinimuttāpi kālato.
亦因时间而被解除。
Sabbe panime catuvīsati paccayā yathārahaṃ ārammaṇūpanissayakammaatthipaccayānaṃ vasena catūsu paccayesu saṅgahaṃ gacchantīti veditabbā.
诸法应知在二十四因缘中,依正当的缘起,基于缘起之缘、持缘、所起作缘及所缘诸条件,聚集于四种缘上。
Iti abhidhammāvatāre paccayaniddeso nāma · 如是,《阿毗达摩入门》中名为“缘之解说”者
Catuvīsatimo paricchedo. · 第二十四章。
Nigamanakathā结语
§1400
1400.
一千四百。
Abhidhammāvatāroyaṃ, varo paramagambhīro;
此为阿毗达摩中之航标,极为深奥难解;
Icchatā nipuṇaṃ buddhiṃ, bhikkhunā pana sotabbo.
唯有比库当以精进之心,饶益慧解,勤加聆听。
§1401
1401.
一四零一。
Sumatimativicārabodhano,
此者为善智思惟的启发,
Vimativimohavināsano ayaṃ;
为邪见迷惑的消灭;
Kumatimatimahātamonāso,
此者为恶知恶见极重之心,
Paṭumatibhāsakaro mato mayā.
由我所言最为破坏。
§1402
1402.
一四零二。
Yato sumatinā mato nāmato,
从此处以聪慧正见为定见,思想成熟而不轻慢他人,
Āyācitasammānato mānato;
不贪求不贬弃,尊重他人以为念;
Tato hi racito sadā tosadā,
由此所构成的常为欣喜与欢喜,
Mayā hitavibhāvanā bhāvanā.
乃是我为善意利益所修习的念法。
§1403
1403.
一四〇三。
Atthato ganthato cāpi, yuttito cāpi ettha ca;
于义理、文卷以及和合等方面,此处皆然;
Ayuttaṃ vā viruddhaṃ vā, yadi dissati kiñcipi.
如果见到无所依止或相违背者,哪怕是一点儿也应如此观察。
§1404
1404.
一四〇四。
Pubbāparaṃ viloketvā, vicāretvā punappunaṃ;
必须反复前后审察,深入思惟;
Dhīmatā saṅgahetabbaṃ, gahetabbaṃ na dosato.
智者当把握,接纳正见,勿因憎恨而摈弃。
§1405
1405.
一四〇五。
Tividhā byappathānañhi, gatiyo dubbidhāpi ce;
三种散乱形态,其行趋向也难以确定,
Tasmā upaparikkhitvā, veditabbaṃ vibhāvinā.
因此,应当通过详细分析加以认识和分别。
§1406
1406.
一四〇六。
Nikāyantaraladdhīhi, asammisso anākulo;
在各部之间所得,未被妨碍,清净无烦恼,
Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissito.
依赖住于大寺的比库们的语句和词句。
§1407
1407.
一四〇七。
Madhurakkharasaṃyutto, attho yasmā pakāsito;
因含有甜美的音声,其意已被阐明;
Tasmā hitatthakāmena, kātabbo ettha ādaro.
因此,为了利益和善法的目的,应当行持恭敬。
§1408
1408.
一四零八。
Saddhammaṭṭhitikāmena, karontena ca yaṃ mayā;
由善法坚定为依止者,和我所行者;
Puññamadhigataṃ tena, sukhaṃ pappontu pāṇino.
由其所获得的功德,众生得安乐。
§1409
1409.
一四零九。
Antarāyaṃ vinā cāyaṃ, yathāsiddhimupāgato;
无有障碍,且此亦已达成预期目的;
Tathā kalyāṇasaṅkappā, siddhiṃ gacchantu pāṇinaṃ.
如是诸善意,令众生得成就。
§1410
1410.
Naranārigaṇākiṇṇe , asaṃkiṇṇakulākule;
男女众生聚集众多,非散乱及族属不同者;
Phīte sabbaṅgasampanne, supasannasitodake.
所有肢体具足,面色和悦如水中莲花。
§1411
1411.
Nānāratanasampuṇṇe, vividhāpaṇasaṅkaṭe;
充满各种宝物,处于各类财富集合之中;
Kāverapaṭṭane ramme, nānārāmopasobhite.
在迦毗罗卫城内的乐宫中,遍布各种园林,景致优美壮丽。
§1412
1412.
一四一二。
Kelāsasikharākārapāsādapaṭimaṇḍite;
装饰以斜坡形顶的宫殿,群楼环绕其间,结构华美。
Kārite kaṇhadāsena, dassanīye manorame.
由黑人仆人建造,适于观赏,令人心旷神怡。
§1413
1413.
一四一三。
Vihāre vividhākāracārupākāragopure;
寺院中有各种形状美丽的走廊和亭阁相伴的高楼;
Tattha pācīnapāsāde, mayā nivasatā sadā.
在那里,在西方的宫殿中,我常住。
§1414
1414.
Asallekhamasākhalye, sīlādiguṇasobhinā;
由于具足诸善根、美德的庄严,
Ayaṃ sumatinā sādhu, yācitena kato satā.
这位善男子以恳求之心成就了善行。
§1415
1415.
Devā kālena vassantu, vassaṃ vassavalāhakā;
天人随时降雨,如雨水的赐予者般降下雨季。
Pālayantu mahīpālā, dhammato sakalaṃ mahiṃ.
愿天下诸主护卫者护持法,守护整个大地。
§1416
1416.
一千四百一十六。
Yāva tiṭṭhati lokasmiṃ, himavā pabbatuttamo;
只要世间尚存,喜马拉雅山是最高的山峰;
Tāva tiṭṭhatu saddhammo, dhammarājassa satthunoti.
圣教则当永存,如法王的教导长存。
Uragapuranivasanena ācariyena bhadantabuddhadattena sīlācārasampannena kato abhidhammāvatāro nāmāyaṃ.
由生活于蛇穴的师长、尊贵的觉者所授,具足戒律行持,所成的此法的阿毗达摩开显,即为此名。
Abhidhammāvatāro niṭṭhito. · 《阿毗达摩入门》结束。
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者