23. Tevīsatimo paricchedo
23. Tevīsatimo paricchedo第二十三品
Kilesappahānakathā烦恼断除之论
§1375
1375.
Etesu yena ye dhammā, pahātabbā bhavanti hi;
这些当中，凡是应当舍弃的法确实存在；
Tesaṃ dāni karissāmi, pakāsanamito paraṃ.
这些法，我现在将要讲述，之后则不再讲述。
Imesu pana catūsu maggañāṇesu ye dhammā yena ñāṇena pahātabbā, tesaṃ pahānamevaṃ veditabbaṃ. Etāni hi yathāyogaṃ saṃyojanakilesamicchattalokadhammamacchariyavipallāsaganthāgatiāsava- oghayoganīvaraṇaparāmāsaupādānānusayamalaakusalakammapatha- akusalacittuppādasaṅkhātānaṃ pahānakarāni.
在这四种道知中，凡是应以此智慧舍弃的法，关于这些法舍弃当如此了知。这些法正如其适当之处，是烦恼结缚、邪见世间法、异常变化的法、蔓延流注的痴毒、粘缠阻碍、覆盖之物、迷惑之因、取着、习气、污秽、不善之行、恶意念生的合成法，是舍弃的功德之所起。
Tattha saṃyojanānīti dasa saṃyojanāni. Seyyathidaṃ – rūparāgārūparāgamānauddhaccāvijjāti ime pañca uddhaṃbhāgiyasaṃyojanāni nāma. Sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso kāmarāgo paṭighoti ime pañca adhobhāgiyasaṃyojanāni nāma.
其中所谓结缚者，是十结缚。譬如色欲及非色欲之起、躁动、无明，这五者称为高境界之结缚。见我执、疑惑、戒禁邪慢、欲求、瞋恚，则为低境界之五结缚。
Kilesāti dasa kilesā. Seyyathidaṃ – lobho doso moho māno diṭṭhi vicikicchā thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti.
所谓烦恼者，是十种烦恼。譬如贪、嗔、痴、慢、见、疑、惰怠、躁动、无耻、不怖畏，这些为十烦恼。
Micchattāti dasa micchattā. Seyyathidaṃ – micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchāājīvo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhi micchāñāṇaṃ micchāvimuttīti.
所谓错误者，有十种错误。比方说——错误见、错误思惟、错误语、错误业、错误生活、错误精进、错误念、错误定、错误智和错误解脱。
Lokadhammāti aṭṭha lokadhammā lābho alābho yaso ayaso nindā pasaṃsā sukhaṃ dukkhanti. Idha pana kāraṇūpacārena lābhādivatthukassa anunayassa, alābhādivatthukassa paṭighassa cetaṃ lokadhammagahaṇena gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ.
所谓世间法者，有八种世间法，即利得、不利、名誉、无名誉、责难、称赞、乐受与苦受。在此，应当知因缘条件成立时，如利得等法便生；因缘条件不成时，如不利等法便生。由世间法的缠缚就产生对世间法的执取。
Macchariyānīti pañca macchariyāni āvāsamacchariyaṃ kulamacchariyaṃ lābhamacchariyaṃ dhammamacchariyaṃ vaṇṇamacchariyanti. Imāni āvāsādīsu aññesaṃ sādhāraṇabhāvaṃ asahanākārena pavattāni macchariyāni.
所谓贪婪有五种，即宅贪、族贪、利贪、法贪与色贪。这些贪婪皆起于宅等五事中，由于不耐烦而现起，故称为贪婪。
Vipallāsāti aniccadukkhaanattaasubhesuyeva vatthūsu ‘‘niccaṃ sukhaṃ attā subha’’nti evaṃ pavattā saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāsoti ime tayo vipallāsā.
所谓颠倒，是指对无常、苦、无我等不善法表现为“常为乐，我为美”的错误感知。如此生起的是名色颠倒、心的颠倒、见的颠倒，这三种颠倒。
Ganthāti cattāro ganthā abhijjhākāyagantho, byāpādo, sīlabbataparāmāso, idaṃsaccābhiniveso kāyaganthoti.
所谓羁绊有四：贪欲之羁绊、嗔恨之羁绊、戒律法规之羁绊及真理执着之羁绊，这统称为身之羁绊。
Agatīti chandadosamohabhayāni. Āsavāti cattāro āsavā – kāmarāgabhavarāgamicchādiṭṭhiavijjāsavoti. Oghayogānītipi tesamevādhivacanaṃ. Nīvaraṇānīti kāmacchandādayo. Parāmāsoti micchādiṭṭhiyā adhivacanaṃ.
所谓无来无去，即指贪欲、嗔恨、痴迷与恐惧。所谓染污，有四种染污，即欲欲、恚恨、无明及错误见智的染污。所谓波浪等比喻亦是如此的含意。所谓盖障，是指欲欲等遮蔽。所谓责难，是错误见之称谓。
Upādānāti cattāri upādānāni kāmupādānādīnīti. Anusayāti satta anusayā kāmarāgānusayo paṭighamānadiṭṭhivicikicchābhavarāgāvijjānusayoti. Malāti tayo malā – lobho doso mohoti.
「取」者为四取，谓欲取及诸欲取等。「习」者为七习，欲染习、恚染习、见疑等习称为无明习。三染秽者称为秽——贪、嗔、痴也。
Akusalakammapathāti dasa akusalakammapathā. Seyyathidaṃ – pāṇātipāto adinnādānaṃ kāmesumicchācāro musāvādo pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpo abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhīti dasa.
「不善业行道」者为十不善业行道。所谓杀生、不与取、欲邪行、妄语、两舌、粗恶语、杂秽语、贪、嗔、邪见，即十也。
Akusalacittuppādāti lobhamūlāni aṭṭha, dosamūlāni dve, mohamūlāni dveti ime dvādasāti.
「不善心生起」者，贪根本八，嗔根本二，痴根本二，共十二也。
Etesaṃ saṃyojanādīnaṃ etāni yathāsambhavaṃ pahānakarāni. Kathaṃ? Saṃyojanesu tāva sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā apāyagamanīyā kāmarāgapaṭighāti ete paṭhamamaggañāṇavajjhā, sesā kāmarāgapaṭighā oḷārikā dutiyamaggañāṇavajjhā, sukhumā tatiyamaggañāṇavajjhā, rūparāgādayo pañcapi catutthamaggañāṇavajjhā eva.
彼等结缚等，依其所能为之断除者。如是：于结缚中，见疑、我执、行为戒禁、恶口等，为堕地狱之因，归为欲嗔结缚，属第一道身学支；其余欲嗔结缚为热病之第二道身学支，微妙者为第三道身学支，色欲等五为第四道身学支也。
Kilesesu diṭṭhivicikicchā paṭhamamaggañāṇavajjhā, doso tatiyamaggañāṇavajjho, lobhamohamānathinauddhaccaahirikānottappāni catutthamaggañāṇavajjhāni.
于烦恼中，见疑为第一道身学支，嗔为第三道身学支，贪痴以及无耻无惧为第四道身学支也。
Micchattesu micchādiṭṭhi musāvādo micchākammanto micchāājīvoti ime paṭhamamaggañāṇavajjhā, micchāsaṅkappo pisuṇavācā pharusavācāti ime tatiyamaggañāṇavajjhā, cetanāyeva cettha micchāvācāti veditabbā, samphappalāpamicchāvāyāmasatisamādhivimuttiñāṇāni catutthamaggañāṇavajjhāni.
邪者中，邪见、妄语、邪行、邪命为第一道身学支，邪思惟、两舌、粗恶语为第三道身学支，若于意，邪语即是，应知放逸邪语、正念正定之解脱智为第四道身学支。
Lokadhammesu paṭigho tatiyamaggañāṇavajjho, anunayo catutthamaggañāṇavajjho, yase pasaṃsāya ca anunayo catutthamaggañāṇavajjhoti eke.
在世事中，痛恨是第三种无明，嗔恚是第四种无明，称其既是赞美且是嗔恚者亦有。
Macchariyāni paṭhamamaggañāṇavajjhāni eva.
惊异是第一种无明。
Vipallāsesu pana anicce niccaṃ, anattani attāti ca saññācittadiṭṭhivipallāsā , dukkhe sukhaṃ, asubhe subhanti diṭṭhivipallāso cāti ime paṭhamamaggañāṇavajjhā, asubhe subhanti saññācittavipallāsā tatiyamaggañāṇavajjhā, dukkhe sukhanti catutthamaggañāṇavajjhā.
在颠倒时，对无常却生为常，对无我却执为有我，这种由知觉心见错误而生的颠倒，认为苦是乐，丑变为美，这种见解颠倒为第一种无明；丑变为美的知觉心见颠倒为第三种无明；苦变为乐的是第四种无明。
Ganthesu sīlabbataparāmāsaidaṃsaccābhinivesakāyaganthā paṭhamamaggañāṇavajjhā, byāpādakāyagantho tatiyamaggañāṇavajjho, abhijjhākāyagantho catutthamaggañāṇavajjhova.
在结缔中，执著于戒律规则的真实为第一种无明，执著于嗔恨的结为第三种无明，执著于贪欲的结为第四种无明。
Agatiyo paṭhamamaggañāṇavajjhā.
错误方向为第一种无明。
Āsavesu diṭṭhāsavo paṭhamañāṇavajjho, kāmāsavo tatiyañāṇavajjho, itare dve catutthañāṇavajjhā. Oghayogesupi eseva nayo.
烦恼中见邪为第一种无明，欲界烦恼为第三种无明，其余两种为第四种无明。五种烦恼之流亦同此理。
Nīvaraṇesu vicikicchānīvaraṇaṃ paṭhamañāṇavajjhaṃ, kāmacchando byāpādo kukkuccanti tīṇi tatiyañāṇavajjhāni, thinamiddhauddhaccāni catutthañāṇavajjhāni.
五盖中，疑惑盖是第一种断除智慧，欲望盖、嗔恚盖和忧愁盖这三种为第三种断除智慧，懈怠盖与掉举与追悔盖这两种为第四种断除智慧。
Parāmāso paṭhamañāṇavajjho.
憎恨盖是第一种断除智慧。
Upādānesu sabbesampi lokiyadhammānaṃ vatthukāmavasena ‘‘kāmā’’ti āgatattā rūpārūpesu rāgopi kāmupādāne patati, tasmā tañca kāmupādānaṃ catutthañāṇavajjhaṃ, sesāni paṭhamañāṇavajjhāni.
于取执中，世间诸法皆以对世俗欲具足之所着欲为根本，谓之「欲」，由此欲，染着于色与无色，于欲取执故，因此欲取执为第四种断除智慧，其余诸欲为第一种断除智慧。
Anusayesu diṭṭhivicikicchānusayā paṭhamañāṇavajjhā, kāmarāgapaṭighānusayā tatiyañāṇavajjhā, mānabhavarāgāvijjānusayā catutthañāṇavajjhā.
于潜污行断执中，见及疑惑潜污为第一种断除智慧，欲爱恼怒潜污为第三种断除智慧，慢与存在欲及无明潜污为第四种断除智慧。
Malesu dosamalaṃ tatiyañāṇavajjhaṃ, itarāni catutthañāṇavajjhāneva.
惰懈者及烦恼之染为第三种断除智慧，其他烦恼皆属第四断除智慧。
Akusalakammapathesu pāṇātipāto adinnādānaṃ micchācāro musāvādo micchādiṭṭhīti ime paṭhamañāṇavajjhā, pisuṇavācā pharusavācā byāpādoti tatiyañāṇavajjhā, samphappalāpo abhijjhā catutthañāṇavajjhāva.
于不善业道中，杀生、不与取、邪淫、妄语及邪见这五种为第一断除智慧，离间语、粗恶语及嗔恚为第三断除智慧，杂秽语与贪欲为第四断除智慧。
Akusalacittuppādesu cattāro diṭṭhigatacittuppādā, vicikicchāsampayutto cāti pañca paṭhamañāṇavajjhā, dve paṭighasampayuttā tatiyañāṇavajjhā, sesā catutthañāṇavajjhāti.
在不善心的生起中，有四种以见为根的心生起，此外还有与疑惑相杂染的，这五种是第一种断除智慧，还有两种与瞋恨相杂染的，为第三种断除智慧，其余则属于第四种断除智慧。
Yañca yena vajjhaṃ, taṃ tena pahātabbaṃ nāma. Tena vuttaṃ ‘‘etesaṃ saṃyojanādīnaṃ dhammānaṃ etāni yathāyogaṃ pahānakarānī’’ti.
所谓以何法断除，便以何法斩断。对此言说：「这些烦恼结等法，应当依其相应，予以断除。」
§1376
1376.
一三七六。
Etesu ñāṇesu ca yena yena,
在这些智慧断除上，依别诸智慧，
Yo yo hi dhammo samupeti ghātaṃ;
凡所有法若能生起损害，
So so asesena ca tena tena,
则皆应藉彼智慧断绝，
Sandassito sādhu mayā panevaṃ.
我因内心欢喜故说是善。
Kilesapahānakkamakathāyaṃ. · 于烦恼断除次第之论中。
§1377
1377.
Pariññādīni kiccāni, yāni vuttāni satthunā;
圆满正知等的法事，即师所宣说者，
Saccābhisamaye tāni, pavakkhāmi ito paraṃ.
我将依此后，於真实谛境，逐一展开。
§1378
1378.
Ekekassa panetesu,
但对各人而言，在三事中，
Ñāṇassekakkhaṇe siyā;
应当于智慧现起之时现前；
Pariññā ca pahānañca,
并行圆满的通达与舍离；
Sacchikiriyā ca bhāvanā.
以及真实证知的修习。
§1379
1379.
Pariññādīni etāni, kiccānekakkhaṇe pana;
智慧等法虽为多种功用中之一而已；
Yathāsabhāvato tāni, jānitabbāni viññunā.
但须依其本性的如实认识，慧智方能了解。
§1380
1380.
Padīpo hi yathā loke, apubbācarimaṃ idha;
如同世间之灯，先初点燃于此；
Cattāri pana kiccāni, karotekakkhaṇe pana.
然而世人瞬间能作四种功用。
§1381
1381.
Ālokañca vidaṃseti, nāseti timirampi ca;
灯光能破坏黑暗，亦能灭除昏暗；
Pariyādiyati telañca, vaṭṭiṃ jhāpeti ekato.
蜡油被环绕，灯芯同向旋转燃烧。
§1382
1382.
Evaṃ taṃ maggañāṇampi, apubbācarimaṃ pana;
如是，此路径知识亦复如是，先行于前；
Cattāripi ca kiccāni, karotekakkhaṇe pana.
且现时当下，亦作四种任务。
§1383
1383.
Pariññābhisamayeneva, dukkhaṃ abhisameti so;
唯在尽了了解时，彼苦乃被对治；
Pahānābhisamayeneva, tathā samudayampi ca.
唯在尽了舍弃时，如此集亦被断除。
§1384
1384.
一三八四。
Bhāvanāvidhināyeva, maggaṃ abhisameti taṃ;
正如通过修习方法而进到道，
Ārammaṇakriyāyeva, nirodhaṃ sacchikaroti so.
如同通过起心动念的行为而证得灭。
Vuttampi cetaṃ ‘‘maggasamaṅgissa ñāṇaṃ dukkhepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhasamudayepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇa’’nti. Tattha yathā padīpo vaṭṭiṃ jhāpeti, evaṃ maggañāṇaṃ dukkhaṃ parijānāti. Yathā andhakāraṃ nāseti, evaṃ samudayaṃ pajahati. Yathā ālokaṃ vidaṃseti, evaṃ sahajātādipaccayatāya sammāsaṅkappādimaggaṃ bhāveti. Yathā telaṃ pariyādiyati, evaṃ kilesapariyādānena nirodhaṃ sacchikarotīti veditabbaṃ.
经中也说：“觉知如同道的知识，是对苦的觉知，是对苦集的觉知，是对苦灭的觉知，是通往苦灭道的觉知。”这里如灯灭灭蜡烛燃烧，正如道的知识了解苦；如黑暗被扫除，正如离弃苦集；如光明散开，正如依缘起发生而修习正思维道；如油被耗尽，正如借助断除烦恼而证得灭，应当如此理解。
§1385
1385.
一三八五。
Uggacchanto yathādicco, apubbācarimaṃ pana;
正如初生之鹳鸟，初生时，
Cattāri pana kiccāni, karotekakkhaṇe idha.
然而，四种作用，在此同一刹那完成。
§1386
1386.
（一三八六）
Obhāseti ca rūpāni, nāseti timirampi ca;
此现成者能够显现色相，也能消除黑暗，
Ālokañca vidaṃseti, sītañca paṭihaññati.
能够分辨光明，且能排斥寒冷。
§1387
1387.
（一三八七）
Yathā ca mahatī nāvā, apubbācarimaṃ pana;
譬如一只巨大船只，始发之初，
Cattāri pana kiccāni, karotekakkhaṇe pana.
然则，虽然此时正在作四种功课。
§1388
1388.
一三八八。
Jahatī orimaṃ tīraṃ, sotaṃ chindati sā pana;
该人舍弃此岸彼岸的烦恼，实则断尽烦恼根本；
Tathā vahati bhaṇḍañca, tīramappeti pārimaṃ.
如是，他并运用法器，渡过彼岸，超越对岸。
§1389
1389.
一三八九。
Nāvāyorimatīrassa, yathā pajahanaṃ pana;
正如船只弃绝此岸，向彼岸过去；
Tatheva maggañāṇassa, dukkhassa parijānanaṃ.
正如对于道的知识，是对苦的彻悟和认知。
§1390
1390.
一三九零。
Yathā chindati taṃ sotaṃ, taṇhaṃ jahati taṃ tathā;
如同切断那根流通之声（比喻：断绝烦恼），断除渴爱亦是如此；
Yathā vahati taṃ bhaṇḍaṃ, sahajātādinā pana.
如同承载容器（即身体），自然而然地存在着本质。
§1391
1391.
一三九一。
Tatheva paccayattena, maggaṃ bhāveti nāma so;
同样地，因缘促成，这条道（修行之路）得以产生和发扬。
Yathā pāraṃ pana evaṃ, nirodhārammaṇaṃ bhave.
就像渡过对岸一样，灭尽的把握（涅槃）是存在的。
§1392
1392.
Lokuttarena niddiṭṭhā, yā lokuttarabhāvanā;
超世所确定的，是超世的修习；
Sā saṅkhepanayenevaṃ, mayā sādhu pakāsitā.
因此，我以概括的方式，如下表述。
§1393
1393.
Ko hi nāma naro loke,
世间上，谁不想要呢？
Lokuttarasukhāvahaṃ;
引导超世间安乐的（境界）；
Bhāvanaṃ pana paññāya,
然而此修习必须借助智慧，
Na ca bhāveyya paṇḍito.
明智者不可独自修习不施行。
§1394
1394.
Imaṃ viditvā hitabhāvanaṃ vanaṃ,
知晓此道并心怀利益之意者，
Upeti yo ve sukhasaṃhitaṃ hitaṃ;
方能进入那安乐具足且利益广大的境地。
Vidhūya cittassa anuttamaṃ tamaṃ,
破除心中至深的黑暗，
Upeti cāviggahakampadaṃ padaṃ.
进入无颠倒动摇的境地。
Iti abhidhammāvatāre ñāṇadassanavisuddhiniddeso nāma · 如是，于《阿毗达摩入门》中，名为智见清净之解说
Tevīsatimo paricchedo. · 第二十三品。