13. Terasamo paricchedo
13. Terasamo paricchedo13. 第十三品
Kārakapaṭivedhaniddeso作用辨别之解说
Etthāha – niddiṭṭhā kusalādayo nāma dhammā, na panetesaṃ kārako attā niddiṭṭho. Tassa hi kārakassa vedakassa attano abhāve kusalākusalānaṃ dhammānaṃ abhāvo siyā, tesamabhāve tadāyattavuttīnaṃ tesaṃ vipākānamabhāvo hoti, tasmā kusalādīnaṃ dhammānaṃ desanā niratthikāti? Atra vuccate – nāyaṃ niratthikā, sātthikāvāyaṃ desanā. Yadi kārakassābhāvā kusalādīnamabhāvo siyā, tassa parikappitassa attanopi abhāvo siyā. Kiṃ kāraṇanti ce? Tassa attano aññassa kārakassābhāvato. Kārakābhāvepi kattā attā atthīti ce? Tathā kusalādīnampi asatipi kattari atthitā upagantabbā, kutoyaṃ tava tatthānurodho, idha virodhoti. Athāpi yathā pana loke kārakābhāvepi pathavīāpatejautuādayo paṭicca aṅkurādīnaṃ abhinibbatti dissati, tathā etesampi kusalādīnaṃ dhammānaṃ hetupaccayasāmaggiyā abhinibbatti hotīti veditabbā.
这里说的是——善法等名法为所指，而不是说这些法的因缘本身就是所指。因为若因缘之体不存在，则善不善法皆无，这些法若无，则相应果报亦无。因此，善法的宣说岂是无益？这里说的是——此宣说非无益，乃为有义。若因缘不存在，则善法亦不存在，该因缘也必不存在。若因缘不存在，行为者如何能有自我？若因缘不存在，行为自体非存在即虚假，须将善法等非真实存在的行为者前提否定，此乃推理对立。又如世间因地、火、风等因缘，种子等得以生起，善法亦然，应知因缘和合，善法才能生起。
Athāpi cettha tassā paññāya parikappito nicco dhuvo kusalādīnaṃ kattā attā paramatthato atthīti ce? Tamupaparikkhissāma tāva, so pana tāva attā kārako vedako kiṃ sacetano vā, udāhu acetano vāti? Kiñcettha – yadi acetano siyā, pākāratarupāsāṇasadiso siyā. Tassa kārakavedakattābhāvo siyā. Yadi sacetano, so cetanāya añño vā siyā, anañño vā. Athānañño, cetanāya nāse attanopi nāso siyā. Kiṃ kāraṇanti ce? Cetanāya anaññattā.
且若说依智慧判断，永久且恒常的善法的行为者自体真实存在，我们反复探讨该自体的因缘存在与否，是有意还是无意？若无意，则类似不动石块，缺乏行为者的认知功能。若有意，该意又是他意或无他？若无他，则自灭，意灭则行为者亦灭。何谓因？即意的不他性。
Athāpi bhavato adhippāyo evaṃ siyā, attano pana nāso na bhavati niccattā, cetanāyayeva nāso bhavatīti? Vuccate – attano anāse sati cetanāyapi nāso na bhavati. Kiṃ kāraṇanti ce? Cetanāya anaññattā. Cetanattānaṃ anaññatte sati cetanāyayeva nāso bhavati, na attanoti ayuttametaṃ. Atha cetanāyayeva vināse visesakāraṇaṃ natthi, attāva nassatu, tiṭṭhatu cetanā. Atha cetanāya nāse attano nāso na bhavatīti ce? Cetanāya attā añño siyā. Atha aññassa attassa nāse sati sayaṃ nāso na bhavati, evañca sati ‘‘cetanāya anañño attā’’ti tava paṭiññā hīnā. Athāpi cetanattānaṃ anaññatte sati attano anāso cetanāyapi anāso bhavatu. Atha na bhavati, paṭiññā hīnā. Atha vuttappakārato viparītaṃ vā siyā, attā nassatu, cetanā tiṭṭhatu. Atha pana evaṃ na bhavatīti ce? Anaññattapakkhaṃ pariccaja. Atha pana na pariccajasi, paṭiññāhīno bhavasi.
若依此看法，若自己不存在，却因意生灭而持续如此，这如何成立？答曰：若自无时，意亦无行为者，则意亦无实体。意之实体若无，意亦无灭，自己灭则意仍存。若意灭，则自己非自己。何谓因？即意之他性。若自己是他之存在，在他无自己时自己亦无，如此立论欠缺合理性。若意之他性前提下，自己无灭而意亦无灭。若不然，便因立场不坚。若主张相反，我灭意存，反之亦然。若非如此，则抛弃意之他性，否则立论不成立。
Athāyaṃ bhavato adhippāyo siyā ‘‘nāyaṃ mama attā cetanāya anañño, aññoyevā’’ti? Tatra vuccate – idha pana aññattaṃ duvidhaṃ hoti lakkhaṇakatamaññattañca desantarakatamaññattañcāti. Tattha kiṃ tvaṃ cetanattānaṃ lakkhaṇakatamaññattaṃ vadesi, udāhu desantarakatamaññattanti? Ahaṃ lakkhaṇakatamaññattaṃ vadāmīti. Yathā hi rūparasagandhādīnamekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattaṃ hoti, evaṃ cetanattānamekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattaṃ hoti, tasmā lakkhaṇakatamaññattaṃ vadāmīti. Tatra vuccate – yathā hi jātavedassa ḍayhamāne āmakasaṅghaṭe āmakavaṇṇavināse rasādīnaṃ vināso bhavati, tatheva cetanāya vināse attanopi vināso siyā. Kiṃ kāraṇanti ce? Rūparasādīnaṃ viya ekadesattāti.
又若你的立场是「我非意之他者，惟一他者」，此中有二种他性：一为表征的他性，一为释义的他性。此中你指的是表征他性，举例如同色香等现象中存在表征差异，故谓之表征他性。又如火烧炉内金属失色，有色等灭，意灭亦同，如此故谓。何谓因？如色等同是独一所性。
Athevaṃ bhavato mati siyā ‘‘ekadesatte satipi attano pana nāso na bhavati, cetanāyayeva vināso bhavatī’’ti? Atra vuccate – attano anāse cetanāyapi anāsova hoti. Kiṃ kāraṇanti ce? Rūparasādīnaṃ viya avinibbhogato. Atha samāne ekadesatte avinibbhogabhāvepi kena hetunā cetanāya eva nāso bhavati, na pana attano. Atha visesakāraṇaṃ natthi, tava laddhiyā attāva nassatu, tiṭṭhatu cetanā. Atha cetanāya nāse attano nāso na bhavati, ubhinnaṃ ekadesatā natthi. Evañca sati ko dosoti ce? Yaṃ pana tayā vuttaṃ, yathā rūparasagandhādīnaṃ ekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattaṃ, tathā cetanattānamekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattanti? Tamayuttanti tava paṭiññā hīnā. Atha rūparasādīnaṃ viya samānepi ekadesatte yadi attano anāse cetanāyapi anāso na bhavati, paṭiññāhīno asi. Atha vuttappakārato viparītaṃ vā siyā, tava attā nassatu, cetanā tiṭṭhatu. Athevaṃ na bhavatīti ce? Ekadesatāva natthīti.
又若你认为「独一之处依然不灭自己，唯意灭」，此中说「自己无灭时，意灭也无灭」如何？答曰：自己无灭时意亦不灭。何谓因？如色等不受用。又若色等独一不受用，意灭何由而生，非自己？无特别因缘，由自己灭亡，意则存立。若意灭，则自己亦灭，无二独一。如此则无冲突。若责难道理，与前言相悖，因君所言如色香等独一处现象有表征差异，意亦如是。你之立场不足。又如色等独一不受用时，自己不灭意亦不灭则立场不坚。若相反，自己灭亡，意存立，不成立。若非如此，则独一处不存在。
Atha desantarakatamaññattaṃ vadesi, cetanattānaṃ aññatte sati ghaṭapaṭasakaṭagehādīnaṃ viya aññattaṃ siyā. Cetanāya vinā anaññatā te attā na ghaṭena vinā paṭo viya añño siyā . Añño ca hi ghaṭo añño ca paṭoti? Na, evañca sati ko dosoti ce? ‘‘Acetano attā’’ti pubbe vuttadosato na parimuccatīti. Tasmā paramatthato na koci kattā vā vedako vā attā atthīti daṭṭhabbanti.
又你言释义他性，即意之他性。当意异时如陶器、瓦器等异性存在。无他意则自己无陶器无瓦器之异性。陶器他即瓦器？非也。若无他意，何以称异？所谓「无意自己」过去被指责，未获免责，因此究竟不存在行为者与认知者的自体界说。
Yadi evaṃ atha kasmā bhagavatā –
如果说如此，那么为什么世尊说——
§779
779.
‘‘Asmā lokā paraṃ lokaṃ,
『我们这世界是他方世界，
So ca sandhāvatī naro;
世间行人常与之结缘；
So ca karoti vedeti,
他既行走且认识，
Sukhadukkhaṃ sayaṃkata’’nti ca.
自己经历苦乐。』
§780
780.
‘‘Satto saṃsāramāpanno,
‘‘众生陷于轮回，
Dukkhamassa mahabbhayaṃ;
受大苦、大恐怖；
Atthi mātā atthi pitā,
有母亲，有父亲，
Atthi sattopapātiko’’ti ca.
亦有众生之所依。”
§781
781.
‘‘Bhārā have pañcakkhandhā,
『担负者』者，五蕴。
Bhārahāro ca puggalo;
承负者者，为人。
Bhārādānaṃ dukkhaṃ loke,
负担给予，是世间之苦。
Bhāranikkhepanaṃ sukha’’nti ca.
卸载负担，是安乐。」是也。
§782
782.
七百八十二。
‘‘Yañhi karoti puriso,
『何者人所作』者，
Kāyena vācā uda cetasā;
以身、口、意三门而言，
Tañhi tassa sakaṃ hoti,
身、口、意各自成其所有，
Tañca ādāya gacchatī’’ti ca.
且随身带行而进也。
§783
783.
七百八十三。
‘‘Ekassekena kappena,
于单个世间法中，
Puggalassaṭṭhisañcayo;
所积聚者，为个人固有积累。
Siyā pabbatasamo rāsi,
或如山堆积重叠，
Iti vuttaṃ mahesinā’’ti ca.
此是由尊者所说。
§784
784.
七百八十四。
‘‘Asaddho akataññū ca,
谓不可信且忘恩者，
Sandhicchedo ca yo naro;
及擅自断绝亲缘者；
Hatāvakāso vantāso,
其人丧失自由，受苦无依。
Sa ve uttamaporiso’’ti ca. –
此云『彼为最上之人』。
Vuttanti. Saccaṃ evaṃ vuttaṃ bhagavatā, tañca kho sammutivasena, na paramatthato. Nanu bhagavatā idampi vuttaṃ –
经中所说者：「此实乃世尊所说」，然以世间共识立场，非究竟真实义。毋宁世尊亦曾说过此句——
§785
785.
‘‘Kiṃ nu sattoti paccesi, māra diṭṭhigataṃ nu te;
『何者为有情汝答之，魔者岂入汝见；
Suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ, nayidha sattupalabbhatī’’ti ca.
以清净造作所积，根本不于此得有情』，如是语。
§786
786.
‘‘Yathāpi aṅgasambhārā,
正如肢体器官，
Hoti saddo ratho iti;
其名是车轮，
Evaṃ khandhesu santesu,
同样在蕴中，
Hoti sattoti sammutī’’ti ca.
被共识为有生命。」
Tasmā na vacanamattamevāvalambitabbaṃ, na ca daḷhamūḷhagāhinā ca bhavitabbaṃ, garukulamupasevitvā suttapadānaṃ adhippāyo jānitabbo, suttapadesu abhiyogo kātabbo. Dve saccāni bhagavatā vuttāni – ‘‘sammutisaccaṃ, paramatthasaccañcā’’ti. Tasmā dvepi sammutiparamatthasaccāni asaṅkarato ñātabbāni. Evaṃ asaṅkarato ñatvā koci kārako vā vedako vā nicco dhuvo attā paramatthato natthīti upaparikkhitvā paccayasāmaggiyā dhammānaṃ pavattiṃ sallakkhetvā paṇḍitena kulaputtena atthakāmena dukkhassantakiriyāya paṭipajjitabbanti.
因此，不应单凭言语而依赖，也不可陷入顽固错误之中。应当尊重贤圣辈分，依止经文语句，悟入它的要旨，并广泛运用经文词句。世尊所说有二种真实，即「共识之真实」与「究竟真实」。故此，这两种真实皆须无疑地认识。如此无疑认识后，若有人执著、知见固定坚固，乃至永远否定究竟真实则不得，以致误判条件相互关系，阻碍法的发生发展，应由具智慧的善知识引导跟随家学而行，利益于息灭苦恼之业。
§787
787.
Yo imaṃ ganthaṃ accantaṃ, cinteti satatampi so;
谁恒常思惟此极致法者，
Kamena paramā paññā, tassa gacchati vepulaṃ.
最胜智慧由彼至广大而生。
§788
788.
七百八十八。
Atimatikaramādhinīharaṃ,
彼为止息过度分别之人，
Vimativināsakaraṃ piyakkaraṃ;
破除错乱且亲近爱护法者；
Paṭhati suṇati yo sadā imaṃ,
恒时读闻此经者。
Vikasati tassa matīdha bhikkhuno.
彼比库的意念由此而生起。
Iti abhidhammāvatāre kārakapaṭivedhaniddeso nāma · 如是，于《阿毗达摩入门》中，名为作用辨别之解说
Terasamo paricchedo. · 第十三品。