Dhammānulome tikatikapaṭṭhānaṃ · 法顺三法三法发趣义注
9. Dhammayamakaṃ9. 法双论
1. Paṇṇattiuddesavāravaṇṇanā1. 施设略说品释
§1-16
1-16. Idāni tesaññeva mūlayamake desitānaṃ kusalādidhammānaṃ mātikaṃ ṭhapetvā cittayamakānantaraṃ desitassa dhammayamakassa vaṇṇanā hoti. Tattha khandhayamake vuttanayeneva pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ. Yathā hi tattha paṇṇattivārādayo tayo mahāvārā, avasesā antaravārā ca honti, tathā idhāpi. ‘‘Yo kusalaṃ dhammaṃ bhāveti, so akusalaṃ dhammaṃ pajahatī’’ti āgatattā panettha pariññāvāro, bhāvanāvāro nāmāti veditabbo. Tattha yasmā abyākato dhammo neva bhāvetabbo, na pahātabbo, tasmā taṃ padameva na uddhaṭaṃ. Paṇṇattivāre panettha tiṇṇaṃ kusalādidhammānaṃ vasena padasodhanavāro, padasodhanamūlacakkavāro, suddhadhammavāro, suddhadhammamūlacakkavāroti imesu catūsu vāresu yamakagaṇanā veditabbā.
1-16节。现在在此教法中，为了阐明已宣说的以善法为根本的诸法，总结教材范本已立定，作为心法与法法之间相续的说明。此处所说的五蕴之法，应如巴利原文所在的经文中所说来理解。譬如其中分别有概说之通相三大相和末了分别相，这样在此也同样适用。此处宣说『修习善法者，断除不善法』的真理，其中的断除障碍与修习障碍应当了知。因为某法为不确定法，既不可修习，也不可断除，因此此法在最初不应突出指出。在概说障碍中，主要有三种善法分别表现为具备断除词清除污秽、根本净法和根本净法轮，这四种门类的对立组合应当了知。
1. Paṇṇattiniddesavāravaṇṇanā1. 施设分别品释
§17-32
17-32. Paṇṇattivāraniddese pana kusalā kusaladhammāti kusalānaṃ ekantena kusaladhammattā ‘‘āmantā’’ti vuttaṃ. Sesavissajjanesupi eseva nayo. Avasesā dhammā na akusalā dhammāti avasesā dhammā akusalā na honti, dhammā pana hontīti attho. Iminā nayena sabbavissajjanāni veditabbāni.
17-32节。在概说障碍中谓“善法即纯善之法”，此处宣布善法纯化之理。即使在剩余分别灭除时，除尽障碍后余法亦非不善，而是法之存在。因此应以此理而知悉诸分别灭尽。
Paṇṇattivāravaṇṇanā. · 施设品释。
2. Pavattivāravaṇṇanā2. 转起品释
§33-34
33-34. Pavattivāre panettha paccuppannakāle puggalavārassa anulomanaye ‘‘yassa kusalā dhammā uppajjanti, tassa akusalā dhammā uppajjanti; yassa vā pana akusalā dhammā uppajjanti, tassa kusalā dhammā uppajjantī’’ti kusaladhammamūlakāni dve yamakāni, akusaladhammamūlakaṃ ekanti tīṇi yamakāni honti. Tassa paṭilomanayepi okāsavārādīsupi eseva nayo. Evamettha sabbavāresu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ yamakānaṃ vasena yamakagaṇanā veditabbā. Atthavinicchaye panettha idaṃ lakkhaṇaṃ – imassa hi dhammayamakassa pavattimahāvāre ‘‘uppajjanti nirujjhantī’’ti imesu uppādanirodhesu kusalākusaladhammā tāva ekantena pavattiyaṃyeva labbhanti, na cutipaṭisandhīsu. Abyākatadhammā pana pavatte ca cutipaṭisandhīsu cāti tīsupi kālesu labbhanti. Evamettha yaṃ yattha yattha labbhati, tassa vasena tattha tattha vinicchayo veditabbo.
33-34节。关于生起障碍，此中说当下人类之波动循环，依次有『善法产生，随之不善法产生；不善法产生，随之善法产生』的二对相生根本善法、三对相一根本不善法。其逆相也同此理，即以染污障等同法。如此于诸障碍中应以三对对相的组合计算对照。因意涵之辨别，此法本生起障碍的大通相记号是：在此法相中仅以『起生与灭止』现象表显根本善不善法的专一生起，非分离续现的断续生起。不确定法却在生起中、断灭中及中断续现均可遇见。因此凡何法于何处产生，都以其条件为依，分别辨别之。
Tatridaṃ nayamukhaṃ – kusalākusalānaṃ tāva ekakkhaṇe anuppajjanato ‘‘no’’ti paṭisedho kato. Abyākatā cāti cittasamuṭṭhānarūpavasena vuttaṃ.
此三法相的要点是：善不善法在同一刹那不生，因此被否定。所谓不确定即心所生起状态之相。
§35-36
35-36.Yattha kusalā dhammā nuppajjantīti asaññabhavaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenevettha ‘‘āmantā’’ti vissajjanaṃ kataṃ. Uppajjantīti idampi asaññabhavaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Abyākatānaṃ pana anuppattiṭṭhānassa abhāvā ‘‘natthī’’ti paṭikkhepo kato.
35-36节。此处说善法不生时，是指未生状态的缘起，是为断灭时相的破坏缘。宣告其为“示教”，亦即断灭之说。生起亦为未生状态的缘起说。对于不确定法，由于缺乏生起之依据，故破坏说是“不在”或“无”。
§49
49.Dutiye akusaleti bhavaṃ assādetvā uppannesu nikantijavanesu dutiye javanacitte. Dutiye citte vattamāneti paṭisandhito dutiye bhavaṅgacitte vattamāne saha vā paṭisandhiyā bhavaṅgaṃ vipākavasena ekameva katvā bhavanikantiyā āvajjanacitte. Tañhi kiriyacittattā abyākatajātiyaṃ vipākato dutiyaṃ nāma hoti.
49节。在第二义上，谓不善即于存在（bhava）产生时，及于被生产过程的现场生起之境界中的二义过程。第二心相发生时，即现续趋生意境中，同时经续接续，即同伴缘续义下各种境界表现把持的生起，称为第二义中之业行心，由于性质未决定，故为未定生起的果报心，名为第二法。
§57
57.Yassa cittassa anantarāaggamagganti gotrabhucittaṃ sandhāya vuttaṃ. Kusalā dhammā uppajjissantīti te aggamaggadhammeyeva sandhāya vuttaṃ.
关于‘意识之流紧接前后相续而行’这一说法，是结合‘族属心’这一概念而提出的。亦即，此说系指善法（善行、善境）亦将随之而生的事实，因此专门以‘主导性相续之法’为中心而论述。
§79
79.Yassacittassa anantarā aggamaggaṃ paṭilabhissanti, tassa cittassa uppādakkhaṇeti idaṃ cittajātivasena vuttaṃ. Tajjātikassa hi ekāvajjanena uppannassa tato orimacittassa uppādakkhaṇepi etaṃ lakkhaṇaṃ labbhateva.
当某一意识紧接着获得主导相续时，此时之意识即被称为‘意识生起时’。这是根据同属一族的意识具有相互标志的特征，即该意识生起之后，紧接着相似意识的生起，因而具备此特殊标志的缘故。
§99
99. Nirodhavārepi kusalākusalānaṃ ekato anirujjhanato ‘‘no’’ti vuttaṃ. Iminā nayamukhena sabbattha vinicchayo veditabboti.
即便是在断灭（涅槃）之际，善恶两种意识依然合一不间断地表现为‘不发生’的状态。以此路径为引导，理应在各处观察并了知断灭的真相。
Dhammayamakavaṇṇanā niṭṭhitā. · 法双论释毕。