10. Dasamanayo · 10. 第十法义注
10. Dasamavaggo第十品
1. Nirodhakathāvaṇṇanā第一 灭论注释
§571-572
571-572. Idāni nirodhakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘upapattesiyanti saṅkhaṃ gatassa bhavaṅgacittassa bhaṅgakkhaṇena saheva kiriyāti saṅkhaṃ gatā kusalā vā akusalā vā cattāro khandhā cittasamuṭṭhānarūpañcāti pañcakkhandhā uppajjanti. Tesu hi anuppannesu bhavaṅge niruddhe santativicchedo bhaveyyā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya upapattesiyeti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Tattha upapattesiyeti catūsupi padesu bahuvacanabhummatthe ekavacanabhummaṃ. Upapattesiyesu pañcasu khandhesu aniruddhesūti ayañhettha attho. Dasannanti upapattesiyakhandhānañca kiriyakhandhānañca vasena vuttaṃ. Tattha paṭhamapañhe khandhalakkhaṇavasena kiriyavasena ca pañceva nāma te khandhāti paṭikkhipati. Dutiyapañhe purimapacchimavasena upapattesiyakiriyavasena ca nānattaṃ sandhāya paṭijānāti. Dvinnaṃ pana phassānaṃ cittānañca samodhānaṃ puṭṭho suttalesābhāvena paṭikkhipati.
571-572节。此处所说的是“断尽义”的讨论。其意为：那些所谓的“随行因缘生起之心，因其行灭瞬间而同时断灭”，就是说“五蕴归入因缘聚合，构成行与心的生起，无论善恶，皆由四蕴及心同时现起；而对于未生起的现象，则在行蕴灭时断绝缘起、心不杂染”，这是其根本义理。譬如盲者摸索般以此义问答，分别求索“生起”的意义，持异见者也作此诠释。其中“生起”用复数形式表示四处或多境，实为单数内涵；生起于五蕴中即未断的行蕴为本义。所谓“十”是指生起蕴与行蕴并举。第一问回答以四蕴之性及行相而定四名蕴；第二问则以前后行相之异而分别生起与行相。二者间问答穿插表明二种接触及心之同起，得以破除经中假有不净之观。
Kiriyā cattāroti rūpena vinā kusalā akusalā vā cattāro gahitā. Kiriyāñāṇanti paravādinā cakkhuviññāṇasamaṅgikkhaṇe arahato anuññātaṃ anārammaṇañāṇaṃ. Niruddhe maggo uppajjatīti pucchā paravādissa, aniruddhe anuppajjanato paṭiññā sakavādissa. Mato maggaṃ bhāvetīti chalena pucchā paravādissa. Yasmā pana paṭisandhito yāva cuticittā satto jīvatiyeva nāma, tasmā sakavādī na hevanti paṭikkhipati.
所谓行相有四种，是依其形态分别为无形、善、不善及四类。所谓行智，是说外道以眼识为准则，否定阿拉汉所证之无障碍超知。关于通达之道必生起的问题，外道质疑，持异者否认，并在回答中表示对此道义的否定。谓其理即为道义修习。因为生起诸念至终结心止，即是生命故，故持异见者不会否认此义。
Nirodhakathāvaṇṇanā. · 灭论注释。
2. Rūpaṃmaggotikathāvaṇṇanā第二 色是道论注释
§573-575
573-575. Idāni rūpaṃ maggotikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘sammāvācākammantājīvā rūpa’’nti laddhi, seyyathāpi mahisāsakasammitiyamahāsaṃghikānaṃ; te sandhāya maggasamaṅgissāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi te sammāvācādayo rūpaṃ, na viratiyo, yathā sammādiṭṭhādimaggo sārammaṇādisabhāvo, evaṃ tampi rūpaṃ siyā’’ti codetuṃ sārammaṇotiādimāha. Tattha paṭikkhepo ca paṭiññā ca paravādino laddhianurūpena veditabbā. Sesamettha uttānatthamevāti.
573-575节。此处是关于“色法路径”的论述。其意为：所谓接受“正语、正业、正命”为色法，如大寺视为正律派及大众部问答，讨论是否因道之相续达到完满。其意以“如若此色为正语等之色，亦不离其相，应如正见之道有其本质同体」而提出警示。此中破斥、质问及回答，是依据外道观点应当辨析。整体来看，只此即为根本意理。
Rūpaṃ maggotikathāvaṇṇanā. · 色是道论注释。
3. Pañcaviññāṇasamaṅgissa maggakathāvaṇṇanā第三 具五识者之道论注释
§576
576. Idāni pañcaviññāṇasamaṅgissa maggakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hotī’’ti suttaṃ nissāya ‘‘pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanā’’ti laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘sace tassa maggabhāvanā atthi, pañcaviññāṇagatikena vā maggena, maggagatikehi vā pañcaviññāṇehi bhavitabbaṃ, na ca tāni maggagatikāni anibbānārammaṇattā alokuttarattā ca, na maggo pañcaviññāṇagatiko tesaṃ lakkhaṇena asaṅgahitattā’’ti codetuṃ nanu pañcaviññāṇā uppannavatthukātiādimāha. Tatrāyaṃ adhippāyo – yadi pañcaviññāṇasamaṅgissa maggabhāvanā siyā, yena manoviññāṇena maggo sampayutto, tampi pañcaviññāṇasamaṅgissa siyā. Evaṃ sante yadidaṃ ‘‘pañcaviññāṇā uppannavatthukā’’tiādi lakkhaṇaṃ vuttaṃ, taṃ evaṃ avatvā ‘‘cha viññāṇā’’ti vattabbaṃ siyā. Tathā pana avatvā ‘‘pañcaviññāṇā’’tveva vuttaṃ, tasmā na vatabbaṃ ‘‘pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanā’’ti. Yasmā cettha ayameva adhippāyo, tasmā sakavādī taṃ lakkhaṇaṃ paravādiṃ sampaṭicchāpetvā no ca vata re vattabbe pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanāti āha.
576节。此处是关于“五识路径”的论述。其意为：据经文“眼识虽见色，非为识取”述说“五识路径有无道修习”，如大众部的问答，质询持异者回答与其他学派不同。此处认为：若五识路径有正道修习，则识与道相应，五识为道，反之非也。对“诸识皆生起之根本”特征的讨论，指出“六识之说”是其中立论，应不言五识路径有正道修习。持异者据此特征否定五识路径具正道修习。
Aparo nayo – pañcaviññāṇā uppannavatthukā, maggo avatthukopi hoti. Te ca uppannārammaṇā, maggo navattabbārammaṇo. Te purejātavatthukāva maggo avatthukopi. Te purejātārammaṇā, maggo apurejātārammaṇo. Te ajjhattikavatthukāva maggo avatthukopi hoti. Te ca rūpādivasena bāhirārammaṇā, maggo nibbānārammaṇo. Te aniruddhaṃ vatthuṃ nissayaṃ katvā pavattanato asambhinnavatthukā, maggo avatthukopi. Te aniruddhāneva rūpādīni ārabbha pavattanato asambhinnārammaṇā, maggo nibbānārammaṇo. Te nānāvatthukā, maggo avatthuko vā ekavatthuko vā. Te nānārammaṇā maggo ekārammaṇo. Te attano attanova rūpādigocare pavattanato na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, maggo rūpādīsu ekampi gocaraṃ na karoti. Te kiriyamanodhātuṃ purecārikaṃ katvā uppajjanato na asamannāhārā na amanasikārā uppajjanti, maggo nirāvajjanova. Te sampaṭicchanādīhi vokiṇṇā uppajjanti, maggassa vokāroyeva natthi. Te aññamaññaṃ pubbacarimabhāvena uppajjanti, maggassa tehi saddhiṃ purimapacchimatāva natthi, tesaṃ anuppattikāle tikkhavipassanāsamaye, tesaṃ anuppattidese āruppepi ca uppajjanato. Te sampaṭicchanādīhi antaritattā na aññamaññassa samanantarā uppajjanti, maggassa sampaṭicchanādīhi antaritabhāvova natthi. Tesaṃ aññatra abhinipātā ābhogamattampi kiccaṃ natthi, maggassa kilesasamugghātanaṃ kiccanti. Yasmā cettha ayampi adhippāyo, tasmā sakavādī imehākārehi paravādiṃ maggassa apañcaviññāṇagatikabhāvaṃ sampaṭicchāpetvā no ca vata re vattabbe pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanāti āha.
另一说是，五识为生起之根本，道亦为根本。二者有生起之性，路径也为根本。由先前生起之根本，道亦本初生起之相续。以内识及外色理为表相，外色为涅槃之相。未断事理作为无破坏之生起之相，道亦是涅槃表相。各类根本对应路径属性、各类表相对应涅槃属性。彼此不彼此共观，而道不依赖任何界域。前行根本已成其路径，道亦如是非多端起。诸根本与诸相生起无杂食，不生无心境，彼此修行无搅扰。行气及心行游移，皆无增减变化，属涅槃相。彼此虽先后生起，时空不相妨碍，又非同即时发生。除受身死亡外不需其他作用，道任劳任怨以灭烦恼。此为根本结论。持异者据此否认五识路径具道修习之说。
§577
577.Suññataṃ ārabbhāti ‘‘yathā lokuttaramaggo suññataṃ nibbānaṃ ārabbha, lokiyo suddhasaṅkhārapuñjaṃ ārabbha uppajjati, kiṃ te evaṃ cakkhuviññāṇa’’nti pucchati. Itaro ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe cā’’ti vacanato paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho ‘‘na nimittaggāhī’’ti vacanato yaṃ tattha animittaṃ, tadeva suññatanti sandhāya paṭijānāti. Cakkhuñca paṭiccāti pañhadvayepi eseva nayo.
577节。此段始于“空之生起”，谓“如超世之道生起空性涅槃，则尘世清净之所聚亦随之生起，奚故眼识亦然乎？”众说“眼识依缘色起”予以回答。复有提问“非取相境”之语，针对无相处处称之为空，当证实。因眼识依缘色故，问答取二义以化解执著。
§578-579
578-579.Cakkhuviññāṇaṃ atītānāgataṃ ārabbhāti ettha ayamadhippāyo – manoviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanā, manoviññāṇañca atītānāgatampi ārabbha uppajjati, kiṃ te evaṃ cakkhuviññāṇampīti. Phassaṃ ārabbhātiādīsupi eseva nayo. Cakkhunārūpaṃ disvā na nimittaggāhīti ettha javanakkhaṇe na nimittaggāhitā vuttā, na cakkhuviññāṇakkhaṇe. Tasmā lokiyamaggampi sandhāyetaṃ asādhakanti.
眼识从过去与未来开始发生。此中所说的主导动因，是指与心识相同等的修行之道。心识对过去与未来亦复如是开始而生，此乃由此缘故称为眼识。类似所谓触等也同此道理。因见眼色而非抓取相，故此在短促眼识现前时，未有抓取相的说法，于眼识现前时亦无。由此可知，世间之道虽有，其力无效。
Pañcaviññāṇasamaṅgissa maggakathāvaṇṇanā. · 具五识者之道论注释。
4. Pañcaviññāṇā kusalāpītikathāvaṇṇanā四、五识亦为善之论注释。
§580-583
580-583. Idāni pañcaviññāṇā kusalāpītikathā nāma hoti. Sā heṭṭhā vuttanayeneva atthato veditabbāti.
现在这五识，被称作功德与非功德的说法。下文如是说，当明白其旨趣。
Pañcaviññāṇā kusalāpītikathāvaṇṇanā. · 五识亦为善之论注释。
5. Pañcaviññāṇā sābhogātikathāvaṇṇanā五、五识有作意之论注释。
§584-586
584-586. Idāni pañcaviññāṇā sābhogātikathā nāma hoti. Tattha ābhogo nāma kusalākusalavasena hoti satthārā ca ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti, na nimittaggāhī hotī’’tiādi vuttaṃ, taṃ ayoniso gahetvā ‘‘pañcaviññāṇā sābhogā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha purimakathāsadisamevāti.
现在这五识，被称为采择之说。此中所谓采择，是指善恶之别。佛陀曾说：“眼见色时，有抓取相；无抓取相者亦有。”等语。若不正理解，则说“这五识是采择”，如大众部所言。彼等即依此说法，于答问之时，向同辈提出质疑，他方当答相应之说。此与前文说法相类似。
Pañcaviññāṇā sābhogātikathāvaṇṇanā. · 五识有作意之论注释。
6. Dvīhi sīlehītikathāvaṇṇanā六、二种戒论注释。
§587-589
587-589. Idāni dvīhi sīlehītikathā nāma hoti. Tattha ‘‘sīle patiṭṭhāya naro sapañño’’tiādivacanato (saṃ. ni. 1.23) yasmā lokiyena sīlena sīlavā lokuttaraṃ maggaṃ bhāveti, tasmā ‘‘purimena ca lokiyena maggakkhaṇe lokuttarena cāti dvīhi sīlehi samannāgato nāma hotī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃyeva, te sandhāya maggasamaṅgīti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi so ekakkhaṇe lokiyalokuttarehi dvīhi sīlehi samannāgato, dvīhi phassādīhipi tena samannāgatena bhavitabba’’nti codetuṃ dvīhi phassehītiādimāha. Itaro tathārūpaṃ nayaṃ apassanto paṭikkhipati. Lokiyena ca lokuttarena cāti pañhe pubbe samādinnañca maggakkhaṇe uppannasammāvācādīni ca sandhāya paṭijānāti.
现在这称为二种持戒的说法。彼处有“以戒为基础，人智者成就”等语（相应部律集1.23）说道：由于世俗戒行，令持戒人修习出世间之道，故“与先世俗道时，出世道俱足者”为名。此是大众部等依此理由，于答问时以道之相续为问，彼方应对此说。复更说“若瞬间俱足二者道及二种触等，亦应由此俱足者成就”，此名为二触等者。另一则不识此理，反对不接纳。所谓世俗与出世间之道者，于先前已了知，且于道现前之时，出世妙言等显现中明了之。
Lokiye sīle niruddheti pucchā paravādissa, khaṇabhaṅganirodhaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Itaro pana taṃ vītikkamaṃ viya sallakkhento dussīlotiādimāha. Laddhipatiṭṭhāpanaṃ panassa pubbe abhinnasīlataṃyeva dīpeti, na dvīhi samannāgatataṃ. Tasmā appatiṭṭhitāva laddhīti.
世俗戒断亦为问者所问，彼答者依瞬间终止之理答复。另一反对此解答，妄以此为非正戒恶言。取得之成就，乃昔日先前坚固戒律之流露，非是瞬间二者俱足。故若不坚固，谓之不可立足。
Dvīhi sīlehītikathāvaṇṇanā. · 「以二种戒」之论的注释。
7. Sīlaṃ acetasikantikathāvaṇṇanā七、「戒不是心所」之论的注释。
§590-594
590-594. Idāni sīlaṃ acetasikantikathā nāma hoti. Tattha yasmā sīle uppajjitvā niruddhepi samādānahetuko sīlopacayo nāma atthi, yena so sīlavāyeva nāma hoti, tasmā ‘‘sīlaṃ acetasika’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha ‘‘dānaṃ acetasika’’ntikathāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Laddhipatiṭṭhāpanampi ayoniso gahitattā appatiṭṭhāpanamevāti.
现此称为戒为非心定之说。彼中谓戒生起虽能制止，但因能住生起制止之故，有戒增上，故谓为持戒者，故又称非心定。大众部亦依此理，于答问时提问，他方回答。此中亦有“布施为非心定”之说，如所述。取得成就及维持之理，皆因错误理解，故为不可立足。
Sīlaṃ acetasikantikathāvaṇṇanā. · 「戒不是心所」之论的注释。
8. Sīlaṃ na cittānuparivattītikathāvaṇṇanā八、「戒不随心转」之论的注释。
§595-597
595-597. Idāni sīlaṃ na cittānuparivattītikathā nāma hoti. Tattha na cittānuparivattīti bhāsantarameva nānaṃ, sesaṃ purimakathāsadisamevāti.
595-597。如现在所说的戒律，不属于心随转的说法。所谓心随转，不仅仅是语言的变化，其余内容也与前文所述相同。
Sīlaṃ na cittānuparivattītikathāvaṇṇanā. · 「戒不随心转」之论的注释。
9. Samādānahetukathāvaṇṇanā九、「受持为因」之论的注释。
§598-600
598-600. Idāni samādānahetukathā nāma hoti. Tattha ‘‘ārāmaropā’’ti gāthāya atthaṃ ayoniso gahetvā ‘‘sadā puññaṃ pavaḍḍhatī’’ti vacanato ‘‘samādānahetukaṃ sīlaṃ vaḍḍhatī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaññeva, te sandhāya pucchā sakavādissa, cittavippayuttaṃ sīlopacayaṃ sandhāya paṭiññā paravādissa. Sesaṃ purimakathāsadisamevāti.
598-600。如现在所说的持戒之因的说法。其中文中提及“种植根本”，不合理地解释经句“功德常增长”之意，称这是持戒之因所增长的戒，自然会获得的利益，正如大部派众所为。他们提出此问以反对盟誓辩论，并答辩说这是心不属于的戒法增上。因此该部分内容与前文所述相同。
Samādānahetukathāvaṇṇanā. · 受持为因论注释。
10. Viññatti sīlantikathāvaṇṇanā第十，表相即是戒论注释。
§601-602
601-602. Idāni viññatti sīlantikathā nāma hoti. Tattha kāyaviññatti kāyakammaṃ, vacīviññatti vacīkammanti gahitattā ‘‘viññatti sīla’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānañceva sammitiyānañca; te sandhāya viññattīti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ yasmā sīlaṃ nāma virati, na rūpadhammo, tasmā tenatthena codetuṃ pāṇātipātā veramaṇītiādimāha. Abhivādanaṃ sīlantiādi yathārūpaṃ viññattiṃ so ‘‘sīla’’nti maññati taṃ uddharitvā dassetuṃ vuttaṃ. Yasmā pana sā virati na hoti, tasmā puna pāṇātipātātiādimāha. Laddhi panassa chalena patiṭṭhitattā appatiṭṭhitāyevāti.
601-602。如现在所说的续戒之智的说法。所谓身智续，是指身体所行，语智续是指言语所行，此处把它们统称为“智续戒”。这也是大部派和外道诸派所认可的。 他们提出此问以反对“智续”的称谓，并答辩给他人。这里所谓戒不是仅仅止欲，不是色法，因而其义是为了教诲“杀生等戒”的内容。礼敬作法的戒律等，都被认为具正当的智续，故称之为“戒”。但是因为这戒不是止欲，因此再称“杀生等戒”等。至于戒的得失，既存或不存，如此分析说明。
Viññatti sīlantikathāvaṇṇanā. · 表相即是戒论注释。
11. Aviññatti dussīlyantikathāvaṇṇanā第十一，无表即是恶戒论注释。
§603-604
603-604. Idāni aviññatti dussīlyantikathā nāma hoti. Tattha cittavippayuttaṃ apuññūpacayañceva āṇattiyā ca pāṇātipātādīsu aṅgapāripūriṃ sandhāya ‘‘aviññatti dussīlya’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘sace sā dussīlyaṃ, pāṇātipātādīsu aññatarā siyā’’ti codetuṃ pāṇātipātotiādimāha. Pāpakammaṃ samādiyitvāti ‘‘asukaṃ nāma ghātessāmi, asukaṃ bhaṇḍaṃ avaharissāmī’’ti evaṃ pāpasamādānaṃ katvā. Ubho vaḍḍhantīti puṭṭho dānakkhaṇe pāpassa anuppattiṃ sandhāya paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho cittavippayuttaṃ pāpūpacayaṃ sandhāya paṭijānāti. Sesamettha paribhogamayakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Laddhipatiṭṭhāpanampissa pāpasamādinnapubbabhāgameva sādheti; na aviññattiyā dussīlabhāvanti.
603-604。如现在所说的不智恶行的说法。指心不随转、非功德增上的差别，以及在杀生等罪业中行为的具体充实，称为“不智恶行”，这也是大部派所说。 他们提出此问以反驳说，若此是恶行，杀生等又为何不同？所谓作恶因，乃是“我必迅速杀害，必夺取敌人之物”等恶念行。二者共增长之时，问其因果不发生而否决；第二问，知心不随转恶行因也。其余此处均是围绕此义解释。因果关系的确立，乃在前因恶行初起时即可获得，因此不由不智所生恶行而形成。
Aviññatti dussīlyantikathāvaṇṇanā. · 无表即是恶戒论注释。
Dasamo vaggo. · 第十品。
Dutiyapaṇṇāsako samatto. · 第二个五十集完。